Strategic Plan 2019 - 2023 of General Directorate of Forestry

ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ STRATEJİK PLAN 2019-2023 ARALIK 2018 ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ STRATEJİK PLAN 2017-2021 ARALIK 2016 “Ağaç, çiçek ve yeşillik medeniyet demektir.” ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BAKAN SUNUŞU Hızla artan nüfus, şehirleşme, ekonomik faaliyetler, çeşitlenen tüketim alışkanlıkları; çevre ve doğal kaynaklar üzerindeki baskıyı artırmaktadır. Çevre kirliliği, iklim değişikliği, çölleşme, ormansızlaşma, su kıtlığı ve gıda güvenliği gibi küresel sorunlar dünya gündemindeki yerini korumaktadır. Ormanlar, önemli doğal kaynaklar arasında yer almaktadır. Ancak; sanayileşme, artan kentsel nüfus, küresel iklim değişimi, biyolojik çeşitliliğin yok olması gibi her geçen gün yükselen küresel ölçekteki sorunlar ormanları da tehdit etmektedir. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de yaşanan ekonomik, çevresel ve sosyal gelişmeler, orman kaynaklarına yönelik talep ve beklentileri önemli ölçüde artırmıştır. Yakın zamana kadar ağırlıklı olarak odun üretim kaynağı olarak görülen ormanlar, son yıllarda odun dışı orman ürünleri, ekolojik- sosyal hizmetler ve koruyucu-çevresel fonksiyonları ile gündeme gelmektedir. Ormanların sadece odun üretimine dayalı olan planlama şekli değiştirilerek, ekosistem tabanlı fonksiyonel planlama modeli uygulamaya konulmuş; ormanların ekolojik, ekonomik ve sosyal fonksiyonlarını dikkate alan fonksiyonel amenajman planlarına göre ormancılık faaliyetleri yönlendirilmiştir. Ülkemiz orman varlığını artırabilen nadir ülkelerden biri olma özelliğine sahiptir. Süreç içerisinde, uygun alanlar üzerinde çok maksatlı ağaçlandırma ve toprak muhafaza çalışmaları gerçekleştirilmiş, böylece bir yandan orman alanları artırılırken bir yandan da erozyonun ve rüsubat taşınımının önlenmesi, yeni rekreasyon, turizm alanlarının, yeni karbon yutaklarının, oksijen kaynaklarının teşkili sağlanmıştır. Bununla birlikte özellikle gelir getirici türler kullanılarak yapılan ağaçlandırmalarla da yöre halkı ekonomisine katkıda bulunulması hedeflenmiştir. Bozuk orman alanlarının hızla rehabilite edilerek verimli orman alanlarına dönüştürülmesi, orman yangınlarıyla ve zararlılarıyla yapılan etkin mücadele, orman halk ilişkilerinin geliştirilmesi ve mülkiyet sorunlarının giderilmesine yönelik çalışmalar ile ormanların sağladığı ürün ve hizmetlerden çok maksatlı ve sürdürülebilir faydalanmaya yönelik çalışmalar yeni plan döneminde de kararlılıkla sürdürülecektir. Bu kapsamda ülke geneli için hazırlanan ve belirlenen öncelikli faaliyet alanlarının yer aldığı proje ve eylem planları uygulamaya konulmuştur. Gelecek beş yıllık döneme ışık tutacak olan Orman Genel Müdürlüğü Stratejik Planının (2019-2023) hazırlanmasında emeği geçenleri kutlar, planın etkili bir şekilde uygulanması ve ormancılığımızın gelişim sürecine katkıda bulunmasını temenni ederim. Dr. Bekir PAKDEMİRLİ Bakan ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ Ar tv in - Sü ley m an İN AL ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ÜST YÖNETİCİ SUNUŞU Çevresel sorunlar, iklim değişikliği, kullanılabilir ve sağlıklı su kaynaklarının yetersizliği, gıda güvenliği gibi insanlık açısından son derece önem arz eden hususlar ve toplumsal beklentiler dikkate alındığında, ormanların sürdürülebilir yönetimi daha da önemli hale gelmektedir. Ormanların; su rejimini düzenleme, toprak koruma ve çevre kirliliğini önleme gibi yaşamsal işlevlerinin yanında, biyolojik çeşitliliğin korunmasındaki yeri ve rolü de son derece önemlidir. Toplum talepleri ve ülke ormanlarının yapısı dikkate alınarak, orman yönetiminin; biyolojik ve teknik özellikleri ile ekolojik, ekonomik, sosyal, kültürel ve yönetsel boyutlarının bir ekosistem bütünlüğü içerisinde ele alınması günümüz ormancılık anlayışının temel yaklaşımıdır. Genel Müdürlüğümüz; ormanların korunması, geliştirilmesi ve genişletilmesi, topluma çok yönlü faydalar sağlayacak şekilde işletilmesi görevlerini doğayla uyumlu sürdürülebilir orman yönetimi anlayışı çerçevesinde yürütmektedir. Ormanların nicelik ve nitelik olarak korunması, geliştirilmesi ve iyileştirilmesi, sosyal ve ekonomik kalkınmanın sağlanması, zengin kaynak değerlerine sahip ormanların sunduğu imkânlardan daha fazla faydalanmak maksadıyla hazırlanan proje ve eylem planları uygulamaya konulmuştur. Ormanların hukuken güvence altına alınması, başta yangınlar ve zararlılar olmak üzere çeşitli faktörlere karşı etkin şekilde korunması, çok maksatlı ve verimli şekilde yönetilmesi, endüstriyel ve toprak muhafaza maksatlı ağaçlandırmalarının yapılması, rehabilitasyon çalışmaları, özel ağaçlandırmanın geliştirilmesi ve toplumun bu konularda bilinçlendirilmesi, orman-halk ilişkilerinin iyileştirilmesi, ormanların sağladığı ürün ve hizmetlerden sürdürülebilir şekilde faydalanılması ve kurumsal kapasitenin geliştirilmesi plan dönemi öncelikli hedeflerimiz arasında yer almaktadır. Ayrıca, orman ürünlerine olan talep artışına rağmen doğal ormanların odun üretimi dışındaki fonksiyonel hizmetlerine olan kamuoyu talepleri, potansiyel ağaçlandırma sahalarının ve endüstriyel ağaçlandırmanın gelecekteki odun arz açığının kapatılmasında giderek daha da önemli olacağı değerlendirilmektedir. Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçilmesiyle birlikte daha hızlı ve etkili karar alma fırsatlarının getireceği katkılar göz önüne alındığında plan döneminde, orman ve orman kaynaklarının belirlenen misyon, vizyon ve temel prensipler çerçevesinde yönetiminin sağlanması ile toplumsal beklentilerin karşılanmasına yönelik ortaya konulan stratejik hedeflere ulaşılacağına olan inancım tamdır. Genel Müdürlüğümüzün alacağı önemli kararlara ve atacağı adımlara ışık tutacak olan ve 2019-2023 yıllarını kapsayan stratejik planın hazırlanmasında, özverili ve özenli çalışmalarda bulunan Strateji Geliştirme Kuruluna ve Stratejik Planlama Ekibine, bilgi birikimlerini ve görüşlerini yansıtan tüm paydaşlara teşekkürlerimi sunar, planın ülkemiz ormancılığına hayırlı olmasını dilerim. Bekir KARACABEY Genel Müdür ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ BİR BAKIŞTA STRATEJİK PLAN Dünyada ve ülkemizde yaşanan gelişmeler kamu idari yapısında ve yönetim anlayışında yeniden yapılanma ihtiyacını ortaya çıkarmıştır. Bu süreçte toplumun artan taleplerine karşı daha duyarlı, katılımcılığa önem veren, hedef ve önceliklerini belirlemiş, hesap veren ve şeffaf bir kamu yapılanmasının gereği olarak “stratejik yönetim” yaklaşımı benimsenmiş; stratejik planlamanın yasal alt yapısı 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile oluşturulmuştur. Bu kapsamda; “Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” ekinde yer alan geçiş takvimine uygun olarak hazırlanan “Orman Genel Müdürlüğü 2010-2014 Stratejik Planı”, ilgili Yönetmelikle belirlenen usul ve esaslar doğrultusunda; “2013-2017” ve “2017-2021” dönemlerini kapsayacak şekilde yenilenmiştir. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile birlikte bakanlıklar yeniden yapılandırılmış, açıklanan Cumhurbaşkanlığı 100 Günlük İcraat Programında; stratejik planların “2019-2023” dönemini kapsayacak şekilde yenilenmesi hususu yer almıştır. İlgili Kanun, Yönetmelik ve Cumhurbaşkanlığı 100 Günlük İcraat Programı kapsamında, Orman Genel Müdürlüğü Stratejik Planı, 2019-2023 dönemini kapsayacak şekilde yenilenmiştir. Bu süreçte; ülkemizin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler, Kalkınma Planı, Türkiye Ulusal Ormancılık Programı, Yeni Ekonomi Programı, Orta Vadeli Mali Plan ve diğer üst politika belgeleri ile ulusal ya da bölgesel strateji belgeleri ve/veya eylem planlarında öngörülen temel politika, öncelik, hedef ve tedbirler dikkate alınmıştır. MİSYONUMUZ Orman ve orman kaynaklarını korumak, doğaya yakın bir anlayışla geliştirmek, ekosistem bütünlüğü içinde sürdürülebilir ve topluma çok yönlü faydalar sağlayacak şekilde yönetmek VİZYONUMUZ Sürdürülebilir orman yönetimi uygulamalarında öncü kurum olmak TEMEL İLKE VE DEĞERLERİMİZ Sürdürülebilirlik Doğaya, çevreye ve insana duyarlılık Tarafsızlık Güvenilirlik Şeffaflık ve hesap verebilirlik Katılımcılık Paydaş memnuniyeti Yerel ve küresel sorumluluk Verimlilik Bilimsellik ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ STRATEJİK AMAÇ (A1): ORMAN VE ORMAN KAYNAKLARINI BİYOTİK VE ABİYOTİK ZARARLILARA KARŞI KORUMAK Hedef (H1.1): Orman yangınlarıyla mücadelede önleyici tedbirler artırılacak, müdahale kapasitesi güçlendirilecektir. Hedef (H1.2): Orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek, hastalık ve zararlılarla mücadelede öncelikle doğal ya da doğaya uygun önleyici tedbirler uygulanarak, orman varlığı ve sağlığı korunacaktır. Hedef (H1.3): Kadastrosu kesinleşen orman alanlarının tapuya tescili sağlanacak, mülkiyet sorunları giderilecektir. Hedef (H1.4): Orman köylerinde sosyo-ekonomik kalkınma desteklenecektir. STRATEJİK AMAÇ (A2): ORMANLARI GELİŞTİRMEK, VERİMLİLİĞİNİ ARTIRMAK VE ALANLARINI GENİŞLETMEK Hedef (H2.1): Odun kalitesi, tohum ve meyve verimliliği yükseltilecek, sağlıklı ormanların kurulmasına yönelik silvikültürel bakım tedbirleri artırılacaktır. Hedef (H2.2): Verimli orman alanı 14.000.000 hektara çıkarılacaktır. Hedef (H2.3: Endüstriyel ağaçlandırmaya uygunluğu tespit edilen toplam 330.000 hektarlık potansiyel alanda uygulama oranı % 9’dan % 100’e çıkarılacaktır. Hedef (H2.4): Orman varlığımız, ülke toplam alanının % 30’una çıkarılacaktır. Hedef (H2.5): Toprak kaybının azaltılmasına yönelik erozyonla mücadele edilecek, mera ıslah çalışmaları geliştirilecektir. STRATEJİK AMAÇ (A3): ORMANLARIN ÜRETTİĞİ MAL VE HİZMETLERDEN TOPLUMUN OPTİMUM DÜZEYDE FAYDALANMASINI SAĞLAMAK Hedef (H3.1): 6.868.000 hektar orman alanının çok maksatlı faydalanmaya uygun olarak envanteri çıkarılacak ve amenajman planı yenilenecektir. Hedef (H3.2): Oduna dayalı orman ürünlerinde kalite ve verimlilik artırılacak, maliyetler düşürülerek iç ve dış piyasada sürdürülebilir rekabet sağlanacaktır. Hedef (H3.3): Ekoturizm hizmetleri yaygınlaştırılacak, odun dışı orman ürün çeşitliliği ve üretimi artırılacaktır. Hedef (H3.4): Ulusal koşullar ve uluslararası gelişmeler dikkate alınarak orman ürünlerinde standardizasyon ve sertifikalandırma sistemi geliştirilecek, sertifikalı orman alanı artırılacaktır. Hedef (H3.5): Ormancılık alt yapısı güçlendirilecek, ana fonksiyonu üretim olan ormanlarda yol standartlarının geliştirilmesine yönelik pilot uygulamalar yapılacaktır. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ STRATEJİK AMAÇ (A4): KURUMSAL KAPASİTEYİ GELİŞTİRMEK Hedef (H4.1): Ormancılık alanındaki sorunların çözümü, yeni tekniklerin geliştirilmesi ve etkin yönetişimin sağlanmasına yönelik araştırma ve geliştirme projeleri hazırlanacak ve uygulanacaktır. Hedef (H4.2): Stratejik yönetimde kurumsallaşmanın sağlanmasına yönelik; mali, hukuki, idari ve beşeri kaynaklar geliştirilecektir. Hedef (H4.3): Bilgi sistemleri ve teknoloji alt yapısı tamamlanacak, orman bilgi sistemi geliştirilecek ve yaygınlaştırılacaktır. TEMEL PERFORMANS GÖSTERGELERİ Performans Göstergesi Başlangıç Değeri (2018) Plan Dönemi Sonu Hedeflenen Değer (2023) Orman varlığının ülke toplam alanına oranı Yüzde 29,0 30,0 Verimli orman alanı miktarı Bin hektar 12.900 14.000 Hektardaki ağaç servet miktarı Metreküp 73,3 75,0 Ormanlardaki toplam artım miktarı Bin metreküp 47.000 48.000 Potansiyel alanlarda endüstriyel ağaçlandırma uygulama oranı Yüzde 9,0 100,0 Tescili yapılan orman alanı Bin hektar 20.000 24.000 Sertifikalı orman alanı Milyon hektar 2,4 10,0 Yangın başına düşen alan miktarı Hektar 2,6 2,2 Toplam DKGH içinde dikili ağaç satış oranı Yüzde 33 56 Öz gelirlerin giderleri karşılama oranı Yüzde 57,0 62,0 ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ İÇİNDEKİLER STRATEJİK PLAN HAZIRLIK SÜRECİ ......................................................................................... 1 1. Yöntem .................................................................................................................................... 1 2. Katılımcılık .............................................................................................................................. 1 DURUM ANALİZİ................................................................................................................................ 2 1. Kurumsal Tarihçe .................................................................................................................... 2 2. Uygulanmakta Olan Stratejik Planın Değerlendirilmesi ......................................................... 3 3. Mevzuat Analizi ...................................................................................................................... 4 4. Üst Politika Belgeleri Analizi .................................................................................................. 5 5. Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, Uluslararası Stratejiler ve Girişimler ............................ 10 6. Faaliyet Alanları, Sunulan Ürün ve Hizmetler ...................................................................... 12 7. Paydaş Analizi ....................................................................................................................... 29 8. Kuruluş İçi Analiz ................................................................................................................. 30 9. PESTLE Analizi .................................................................................................................... 35 10. GZFT Analizi ........................................................................................................................ 37 MİSYON, VİZYON VE TEMEL DEĞERLER ............................................................................... 38 STRATEJİK AMAÇ VE HEDEFLER ............................................................................................. 39 STRATEJİK HEDEF BİRİM İLİŞKİSİ ........................................................................................... 56 MALİYET TAHMİNİ ........................................................................................................................ 57 İZLEME VE DEĞERLENDİRME ................................................................................................... 59 1. İzleme ve Değerlendirme Süreci ........................................................................................... 59 2. Görev, Yetki ve Sorumluluklar ............................................................................................. 60 3. Raporların Hazırlanması ........................................................................................................ 60 ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TABLO LİSTESİ Tablo 1: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Durumu .................................................. 12 Tablo 2: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Servet Durumu ....................................... 12 Tablo 3: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Yıllık Cari Artımı .................................. 13 Tablo 4: Ormanların Ağaç Türleri İtibariyle Durumu ........................................................................... 13 Tablo 5: Orman Yangınlarının Çıkış Sebeplerine Göre Sayısal ve Alansal Dağılımı........................... 14 Tablo 6: Benzer Özelliklere Sahip Ülkeler İle Ülkemiz Orman Yangınlarının Durumu ...................... 15 Tablo 7: Yöntemlerine Göre Orman Zararlılarıyla Mücadeledeki Değişim ......................................... 16 Tablo 8: Suç Zaptı Tanzim Edilen Orman Suç Sayılarındaki Değişim ................................................. 16 Tablo 9: Kadastrosu Tamamlanan ve Tescil Edilen Orman Alanı Miktarındaki Değişim .................... 18 Tablo 10: Orman Kanununun 16, 17/3, 18 ve 115’nci Mad. Göre İzin Ver. Orman Al Mik.Değişim . 19 Tablo 11: Orman Kanununun 57’nci Maddesine Göre İzin Ver. Orman Alanı Mik.Değişim .............. 19 Tablo 12: Orman Yolu Yapım ve Bakım Faaliyetlerindeki Gelişim ..................................................... 19 Tablo 13: Orman Köylüsü ve Kooperatiflere Verine Kredi Miktarlarındaki Değişim.......................... 21 Tablo 14: Orman Bakım ve Gençleştirme Faaliyetlerindeki Değişim .................................................. 22 Tablo 15: Rehabilitasyon Faaliyetlerindeki Değişim ............................................................................ 22 Tablo 16: Ağaçlandırma Faaliyetlerindeki Değişim ............................................................................. 23 Tablo 17: Özel Ağaçlandırma Faaliyetlerinde İzin Verilen Alan Miktarındaki Değişim ..................... 23 Tablo 18: Fidan ve Tohum Üretimindeki Değişim ............................................................................... 24 Tablo 19: Erozyon Kontrol Faaliyetlerindeki Değişim ......................................................................... 24 Tablo 20: Mera Islah Faaliyetlerindeki Değişim ................................................................................... 25 Tablo 21: Fonksiyonel Olarak Planlanan Orman Alanı Miktarındaki Değişim .................................... 25 Tablo 22: Orman Ürünleri Üretim Gerçekleşmeleri.............................................................................. 26 Tablo 23: Endüstriyel ve Yakacak Odun Üretim ve Tüketim Yönelimleri ........................................... 26 Tablo 24: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Ana Fonksiyon Sınıflarına Dağılımı .... 29 Tablo 25: Personel Statü ve Sayıları, Eylül 2018 .................................................................................. 32 Tablo 26: Bütçenin Gelişimi, Eylül 2018 .............................................................................................. 32 Tablo 27: Tahmini Kaynak, 2019-2023 ................................................................................................ 33 Tablo 28: Taşınmaz Envanter Bilgileri, Eylül 2018 .............................................................................. 33 Tablo 29: Araç ve Makine Parkı Envanter Bilgileri, Eylül 2018 .......................................................... 34 Tablo 30: Ağ Alt Yapısı ve Sistem Odasına İlişkin Bilgiler, Eylül 2018 ............................................. 34 Tablo 31: Donanım ve Çevre Birimleri Envanter Bilgileri, Eylül 2018................................................ 34 ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 1 Alt Çalışma Grubu 1 Uygulanmakta Olan Stratejik Planın Değerlendirilmesi ve PESTLE Analizi Alt Çalışma Grubu 2 Üst Politika Belgelerinin Analizi Alt Çalışma Grubu 3 Mevzuat Analizi, Faaliyet Alanları İle Ürün ve Hizmetlerin Belirlenmesi, Kuruluş İçi Analiz STRATEJİK PLAN HAZIRLIK SÜRECİ 5018 Sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, Kamu İdarelerinde Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ve Cumhurbaşkanlığı 100 Günlük İcraat Programı kapsamında düzenlenen “Orman Genel Müdürlüğü 2019-2023 Stratejik Plan” hazırlık süreci, 07 Eylül 2018 tarih ve 1875570 sayılı Bakanlık Oluruyla başlatılmıştır. 1. Yöntem 2019-2023 Stratejik Plan Hazırlık Programı, “Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” doğrultusunda hazırlanmış ve planlama çalışmalarının başlatıldığı iç genelge ile merkez ve taşra birimlerine duyurulmuştur. Organizasyon Yapısı Stratejik planlama süreci organizasyon yapısı oluşturulmuş; 27 üyeden oluşan Strateji Geliştirme Kurulu ve 30 üyeden oluşan Stratejik Planlama Ekibi belirlenerek üstlenecekleri görevler tanımlanmıştır. Ayrıca, stratejik plan hazırlık sürecinde istenilen bilgi, belge ve raporların hazırlanması ve durum analizi kapsamında gerçekleştirilecek, çalışmaları sonuçlandırmak üzere, Stratejik Planlama Ekip üyelerinden oluşan üç adet alt çalışma grubu oluşturulmuş, planlama sürecinde koordinasyon ve destek hizmetleri Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı tarafından yürütülmüştür. Farkındalık Oluşturma Stratejik planlama süreci organizasyon yapısı içerisinde yer alan Strateji Geliştirme Kurulu ve Stratejik Planlama Ekip üyeleri stratejik yönetim süreci ve planlama konusunda bilgilendirilmiş; çalışma duyarlılığı ve bilinci oluşturulmaya çalışılmıştır. 2. Katılımcılık Stratejik Planlamaya İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 5 inci maddesinde belirtilen genel ilkeler temelinde stratejik planlama sürecinde katılımcılığı sağlamak temel öncelik olmuştur. Bu doğrultuda stratejik planlama süreci üst düzey yöneticilerin de desteğiyle yürütülmüş, düzenlenen ve aşağıda özetlenen çalışma toplantılarının çıktıları ile 2016 yılında gerçekleştirilen paydaş analizi konulu çalışmanın1 çıktıları plan hazırlık sürecinde dikkate alınmıştır. Çalışma Toplantıları 1- Stratejik plan hazırlık programının oluşturulması, planlama sürecini olumlu ve/veya olumsuz yönde etkileyebilecek hususların değerlendirilmesi maksadıyla çalışma toplantısı düzenlenmiş; hazırlık 1Çalışmaya katılarak görüş bildiren ve değerlendirmeye alınan iç paydaş sayısı 6.102, dış paydaş sayısı ise 2.968 kişidir. Ankete katılan iç paydaşların; % 12,7’sini yönetici, % 0,4’ünü müfettiş/denetçi, % 33,9’unu teknik personel, % 8,3’ünü orman muhafaza memuru, % 14,6’sını işçi ve % 30,1’ini ise diğer görevlerde bulunan personel oluşturmaktadır. Ankete katılan çalışanların % 6,3’ü ilköğretim, % 22,1’i lise, %16,9’u ön lisans, % 47’si üniversite ve %7,7’si de lisansüstü (yüksek lisans veya doktora) eğitim almıştır. Dış paydaşların ise; % 75 gibi büyük bir çoğunluğunu kamu kurumu temsilcileri, % 10,7’si üniversite, % 2’si yerel yönetimler ve % 12,3’ü ise diğer kesim temsilcileri oluşturmaktadır. Uygulama sonucunda elde edilen veriler SPSS paket istatistik programının 11.0 sürümüyle çözümlenmiştir. Bu doğrultuda öncelikle gerçekleştirilen uygulamanın güvenilirliği test edilmiş, sonrasındaysa ankete verilen yanıtların aritmetik ortalamaları, standart sapmaları ve frekans dağılımları ortaya konmuştur. Bununla birlikte, veri toplama aşamasında 5 seçenekten oluşan derecelendirme ölçeği (1 = kesinlikle katılmıyorum, 2 = katılmıyorum, 3 = kararsızım, 4 = katılıyorum, 5 = kesinlikle katılıyorum) kullanılmıştır. STRATEJİK PLAN 2019-2023 2 programı değerlendirilerek ayrıntılı çalışma takvimi ve stratejik planlama süreci organizasyon yapısı oluşturulmuş, plan hazırlık sürecinde dikkate alınacak hususlar ile genel esaslar belirlenmiştir. 2- Durum analizi kapsamında sonuçlandırılan çalışmaların çıktılarının değerlendirilmesine yönelik düzenlenen ve Strateji Geliştirme Kurulu ile Stratejik Planlama Ekibinin katılımıyla gerçekleştirilen ikinci çalışma toplantısında, hazırlanan raporlar değerlendirilmiş; tespit ve ihtiyaçlar belirlenmiştir. 3- Stratejik hedeflerin belirlenmesi süreci, Stratejik Planlama Ekibini koordinasyonunda harcama birimlerinin katılımı ile yürütülmüş; durum analizi sonucunda ortaya çıkan bulgular doğrultusunda hazırlanan hedef kartlarına, Üst Yönetim ve Strateji Geliştirme Kurulu üyelerinin katılımıyla gerçekleştirilen çalışma toplantısında son şekli verilmiştir. 4- Yürütülen çalışmalar sonucunda hazırlanan “Orman Genel Müdürlüğü 2019-2023 Stratejik Plan Taslağı” değerlendirilmek üzere Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığına sunulmuş, alınan değerlendirme raporu doğrultusunda plan dokümanına nihai şekli verilmiştir. DURUM ANALİZİ 1. Kurumsal Tarihçe Osmanlı döneminde ormanların “cibal-i mübaha” olarak herkesin istifadesine açık olduğu bilinmektedir. Ormanlara ilişkin ilk düzenleme Tanzimat Fermanı ile birlikte 1839 yılında İstanbul Orman Müdürlüğünün kuruluşu ile başlar. 1839 yılında kurulan ve ilk kurumsal ormancılık örgütü olan Orman Müdürlüğü, iktisadi yapısı bozulan İmparatorluğun gelir kaynaklarını artırmak üzere kurulmuştur. Bu nedenledir ki; Orman Müdürlüğü Ticaret Nazırlığı'na bağlanmıştır. Ancak, 1869 yılında kurulan Orman Umum Müdürlüğünün Maliye Bakanlığı örgüt yapısı içinde yer alması uygun görülmüştür. Cumhuriyet dönemini de içeren tarihi süreç incelendiğinde; Orman Umum Müdürlüğünün, Nafıa (Bayındırlık), Maliye ve Ziraat Bakanlıklarına bağlı olarak çalıştığı görülmektedir. Ülkemizde teknik ve ekonomik ormancılık tatbikatına güç kazandıracak elemanların yetiştirilmesi amacıyla 1857 yılında Orman Fakültesinin öğretime açılması yanında, günün ve şartların dikte ettirdiği değişik kanunnameler, fetvalar, buyrultular, nizamname ve talimatnameler çıkarılmıştır. Cumhuriyet döneminde 1920-1923 yılları arasında Orman Umum Müdürlüğü, İktisat Vekâletliğine bağlı bir Genel Müdürlük olarak faaliyetlerini sürdürmüştür. Bu dönemde bazı kanun ve kararlar çıkarılarak uygulamaya konulmuştur. Atatürk’ün 1922 yılı Meclis açılış konuşmasındaki: “Gerek ziraat ve gerek memleketin servet ve sıhhati umumiyesi noktası nazarından ehemmiyeti muhakkak olan ormanlarımızdaki asri tedbir ile hüsnühalde bulundurmak, tevsi etmek ve azami faide temin eylemek esas düsturlarımızdan biridir.” buyuruları, ormancılık hizmetlerimizin gelişmesine esas teşkil etmiştir. 1937 yılında çıkarılan 3204 sayılı Kanunla hükmü şahsiyete haiz katma bütçeli bir idare olarak Orman Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Aynı yıl yürürlüğe giren 3116 sayılı Orman Kanunu ile bugünkü modern ormancılığımızın temeli atılmıştır. Orman Genel Müdürlüğü özellikle Cumhuriyetin kuruluş yıllarında, ülkenin ulaşılamayan en mahrum bölgelerinde istihdam ve kaynak oluşturmuş, yol, su, elektrik ve haberleşme gibi altyapı hizmetlerinin bu bölgelere ulaştırılmasına hem vesile olmuş hem de katkı sağlamıştır. Orman Genel Müdürlüğü 1937 yılından itibaren taşrada da teşkilatlanmasını sürdürerek; 1945 yılında Devlet Orman İşletmeleri, 1951 yılından itibaren de orman başmüdürlükleri kurulmaya başlanmış ve devlet orman işletmeleri bu başmüdürlüklere bağlanmıştır. 1937-1969 yılları arasında sistemli bir şekilde artan ormancılık çalışmaları bağımsız bir bakanlık yapılanmasını zorunlu kılmıştır. 1969 yılında ormancılık hizmetlerini bağımsız olarak ve hizmet ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 3 esasına göre teşkilatlanarak yürütmek üzere "Orman Bakanlığı" kurulmuş, Orman Genel Müdürlüğü de bağlı kuruluş olarak Orman Bakanlığına bağlanmıştır. Ancak, 1969 yılında kurulan Orman Bakanlığı görevini 1981 yılında kadar sürdürmüş, daha sonra Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı ile birleştirilerek Tarım ve Orman Bakanlığı adını almıştır. 1983 yılında Köy İşleri Bakanlığı da buna dâhil edilerek "Tarım, Orman ve Köy İşleri Bakanlığı" haline dönüştürülmüştür. Bu birleşmeden umulan başarı elde edilememiş, 1969 öncesi yaşanan sorunlar tekrar gündeme gelmiştir. Üstelik sadece Bakanlık yapısında değil, Bakanlığa bağlı genel müdürlüklerin çalışmalarında da olumsuz sonuçlar görülmüştür. Bu olumsuzluklar ormancılık kurumları ile toplum ilişkilerini de etkilemiş; ormancılık, 1991 yılında yeniden "Orman Bakanlığı" şeklinde yapılandırılmış, 2003 yılında Çevre ve Orman Bakanlığına, 2011 yılında Orman ve Su İşleri Bakanlığına ve 2018 yılında kamu tüzel kişiliğine haiz ve özel bütçeli bir kuruluş olarak Tarım ve Orman Bakanlığına bağlanmıştır. 2. Uygulanmakta Olan Stratejik Planın Değerlendirilmesi Orman Genel Müdürlüğünün 2017-2021 Stratejik Planında misyonu; “Orman ve orman kaynaklarını korumak, doğaya yakın bir anlayışla geliştirmek, ekosistem bütünlüğü içinde sürdürülebilir ve topluma çok yönlü faydalar sağlayacak şekilde yönetmek”, vizyonu ise; “Sürdürülebilir orman yönetimi uygulamalarında öncü kurum olmak” şeklinde ifade edilmiş, bu çerçevede 4 stratejik amaç altında 17 stratejik hedef ve 41 performans göstergesi mevcut planda yer almıştır. Plan uygulama döneminde; ormanların geliştirilmesi, genişletilmesi ve orman kaynaklarından faydalanma gelişme eksenlerine yönelik belirlenen stratejik amaçlarda kaydedilen ilerleme hedeflenen düzeyde sonuçlanmıştır. Kurumsal kapasitenin geliştirilmesi ekseninde ise belirlenen stratejik amaçta kaydedilen ilerleme hedeflenen düzeyin altında kalmıştır. Bu bakımdan; yeni planda, “ormanların korunması ve kurumsal kapasitesinin geliştirilmesi” konusunda belirlenen performans göstergelerinde revizyona gidilmiştir. Mevcut stratejik planda gösterge değerlerine erişim düzeyleri kullanılarak stratejik hedeflerin performans değerleri hesaplanmış; Orman ve Orman Kaynaklarını Biyotik ve Abiyotik Zararlılara Karşı Korumak stratejik amacı altında belirlenen stratejik hedeflerde, orman yangınlarıyla mücadele konusunda hedeflenen sonuçlara ulaşılmış, diğerlerinde ise % 60-80 arasında bir performans elde edilmiştir. Hedef (H1.1): Orman yangınlarıyla mücadelede önleyici tedbirler artırılacak, müdahale kapasitesi güçlendirilecektir. Hedef (H1.2): Orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek, hastalık ve zararlılarla mücadelede öncelikle doğal ya da doğaya uygun önleyici tedbirler uygulanarak, orman varlığı ve sağlığı korunacaktır. Hedef (H1.3): Orman kadastrosu tamamlanarak kadastrosu kesinleşen ormanların tapuya tescili sağlanacak, mülkiyet sorunları giderilecektir. Hedef (H1.4): Orman köylerinde sosyo-ekonomik kalkınma desteklenecektir. STRATEJİK PLAN 2019-2023 4 Ormanları Geliştirmek, Verimliliğini Artırmak ve Alanlarını Genişletmek stratejik amacı altında belirlenen stratejik hedefler de ise; planla belirlenen çıktı ve sonuçlara ulaşılmıştır. Hedef (H2.1): Odun kalitesi, tohum ve meyve verimliliği yükseltilecek, sağlıklı ormanların kurulmasına yönelik silvikültürel bakım tedbirleri artırılacaktır. Hedef (H2.2): Verimli orman alanı 13.250.000 hektara çıkarılacaktır. Hedef (H2.3): Endüstriyel ağaçlandırmaya uygunluğu tespit edilen toplam 165.000 hektarlık potansiyel alanda uygulama oranı % 11’den % 26’ya çıkarılacaktır. Hedef (H2.4): Orman varlığımız, ülke toplam alanının % 29,50'sine çıkarılacaktır. Hedef (H2.5): Toprak kaybının azaltılmasına yönelik erozyonla mücadele edilecek, mera ıslahı çalışmaları geliştirilecektir. Ormanların Ürettiği Mal ve Hizmetlerden Toplumun Optimum Düzeyde Faydalanmasını Sağlamak stratejik amacı altında belirlenen hedeflerde, planla belirlenen performans düzeyine ulaşılmış olup, rekreasyon hizmetlerinin yaygınlaştırılması konusunda hedeflenen düzeyin altında kalınmıştır. Hedef (H3.1): 5.605.000 hektar orman alanının çok maksatlı faydalanmaya uygun olarak envanteri çıkarılacak ve amenajman planı yapılacaktır. Hedef (H3.2): Oduna dayalı orman ürünlerinde kalite ve verimlilik artırılacak, maliyetler düşürülerek iç ve dış piyasada sürdürülebilir rekabet sağlanacaktır. Hedef (H3.3): Rekreasyon hizmetleri yaygınlaştırılacak, odun dışı orman ürünlerinin potansiyeli belirlenerek ekonomik öneme sahip ürün çeşidi % 10, üretim miktarı ise % 75 oranında artırılacaktır. Hedef (H3.4): Ulusal koşullar ve uluslararası gelişmeler dikkate alınarak orman ürünlerinde standardizasyon ve sertifikalandırma sistemi geliştirilecek, sertifikalı orman alanı artırılacaktır. Hedef (H3.5): Ormancılık altyapısı güçlendirilecek, ana fonksiyonu üretim olan ormanlarda yol standartlarının geliştirilmesine yönelik pilot uygulamalar yapılacaktır. Kurumsal Kapasiteyi Geliştirmek stratejik amacı altında belirlenen stratejik hedeflerde ise; bilgi sistemleri ve teknolojik alt yapı konusunda belirlenen hedeflere ulaşılmış, uygulanan dış kaynaklı proje ve tahsis edilen kadro sayısının beklenen düzeyin altında olmasından dolayı diğer hedeflerde elde edilen performans, hedeflenen düzeyin altında kalmıştır. Hedef (H4.1): Ormancılık alanındaki sorunların çözümü, yeni tekniklerin geliştirilmesi ve etkin yönetişimin sağlanmasına yönelik araştırma ve geliştirme projeleri hazırlanacak ve uygulanacaktır. Hedef (H4.2): Stratejik yönetimde kurumsallaşmanın sağlanmasına yönelik; mali, hukuki, idari ve beşeri kaynaklar geliştirilecektir. Hedef (H4.3): Bilgi sistemleri ve teknoloji alt yapısı tamamlanacak, orman bilgi sistemi geliştirilecek ve yaygınlaştırılacaktır. 3. Mevzuat Analizi Devlet bünyesinde orman mülkiyeti ve ormanların işletilmesi hakkındaki temel ilke ve prensipler ile orman alanlarının korunması gayesi taşıyan düzenlemeler, ilk kez 1961 Anayasası ile anayasal güvenceye kavuşturulmuştur. 1982 Anayasası ile de ormanlar üzerindeki devlet himayesi anlayışı ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 5 devam ettirilmiş; orman ve ormancılıkla ilgili olarak “Toprak Mülkiyeti” başlıklı 44 üncü maddede “……. ormanların küçülmesi ve diğer toprak ve yeraltı servetlerinin azalması sonucunu doğuramaz.” ifadesiyle; “Kamulaştırma” başlıklı 46 ncı maddede, “….yeni ormanların yetiştirilmesi…” ifadesiyle; ve münhasıran ormanlara dair düzenlenen, “Ormanların Korunması ve Geliştirilmesi” başlıklı 169 uncu maddeye ve nihayetinde “Orman Köylüsünün Korunması” başlıklı 170 inci maddeye yer verildiği görülmektedir. Anayasanın iş bu dört maddesi incelendiğinde, öncelikli hedefin orman tahribatının önlenerek, kayıpların en aza indirilmesi; yeni orman alanlarının yetiştirilmesi gayesiyle devletin kamulaştırma yetkisinin özel olarak mevzuata bağlanması gerekliliği; tahrip olan orman alanlarında devamlılığın sağlanması, mevcut ormanların yönetim, işletme ve gözetiminde izlenecek müsbet ve menfi yükümlülüklerin belirlenmesi; orman içinde veya bitişiğindeki köylülerin kalkındırılması ve aynı zamanda ormanların ve bütünlüğünün korunması noktasında alınacak tedbirler ve bu doğrultuda faaliyet konularının belirlendiği görülmektedir. Ormanlara ilişkin ilk yasal düzenlemeler 18/02/1937 tarihinde yürürlüğe giren 3116 sayılı Orman Kanunu ile sağlanmış; 13/07/1945 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren 4785 sayılı Kanun ile üzerinde orman bulunan sahipli arazilerin devletleştirilmesi müessesesi getirilmiş; ardından kamuoyunda “iade yasası” olarak adlandırılan 5658 sayılı “Orman Kanununa Bazı Maddeler Eklenmesine ve Bu Kanunun Birinci Maddesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Olan Kanuna Ek Kanun” yayımlanarak, koşulların varlığı halinde bir kısım özel ormanların iadesi hedeflenmiştir. 1950 tarihinde yürürlüğe giren 5653 sayılı Kanun ile 3116 sayılı Kanunda kapsamlı bir değişiklik yapılmış ve nihayetinde 1956 yılında 6831 sayılı Orman Kanunu yürürlüğe girmiştir. 6831 sayılı Kanun, kapsamlı ve zaman zaman belirli maddeleri değiştirilerek yürürlükte olan yasadır.2 4. Üst Politika Belgeleri Analizi Ormancılık ve orman kaynaklarının yönetimi ile ilgili temel politika, öncelikler ile hedefler; uygulama süreci devam eden kalkınma plan ve programlarında, ulusal, bölgesel ve sektörel strateji belgelerinde aşağıda özetlendiği şekilde yer almıştır. Üst Politika Belgesi Temel Politika, Öncelikler ve Hedefler On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023) Ulusal Orman Envanter çalışmasının tamamlanması Ormancılıkta hastalık ve zararlılar ile yangınlarla mücadeleye yönelik kapasitenin güçlendirilmesi Orman köylülerinin belirli programlar dâhilinde desteklenmesine devam edilmesi, ormancılıkta kaliteli üretimin ve işgücü verimliliğinin artırılmasını teminen eğitim faaliyetleri ile profesyonelleşmenin artırılması Odun hammadde ihtiyacının karşılanmasına yönelik olarak hızlı gelişen türlerle endüstriyel plantasyonların kurulmasına imkân verilmesi Ahşap kullanımının yaygınlaştırılması ve standartlarının belirlenmesinin sağlanması 2 Ormancılık mevzuatındaki yetersizlikler ve gelişim alanları, 2004 yılında kabul edilen Türkiye Ulusal Ormancılık Programı ile belirlenmiş; ülkenin değişen sosyo-ekonomik koşulları ve ormancılık politika, strateji ve yaklaşımlarında meydana gelen gelişmeler ışığında ilgili mevzuatta değişikliklere gidilmiştir. STRATEJİK PLAN 2019-2023 6 Üst Politika Belgesi Temel Politika, Öncelikler ve Hedefler Türkiye Ulusal Ormancılık Programı (2004-2023) Ormanların, alanlarının, biyolojik çeşitliliğinin ve doğal yapılarının muhafazası, biyotik ve abiyotik zararlara karşı korunması Mevcut ormanların geliştirilmesi Orman dışındaki uygun alanlar üzerinde orman tesisi ile orman alanlarının genişletilmesi Ormanlardan ekolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel çok yönlü faydaların yerel, ülkesel ve küresel düzeylerde, sürdürülebilir olarak sağlanması, hakça paylaşımı ve toplum yararına faydalanılması Türkiye İklim Değişikliği Stratejisi (2010-2023) Sıcaklıkların artmasına paralel olarak orman alanlarında artabilecek muhtemel böcek, mantar ve benzeri zararlılara karşı etkili önlemlerin alınması Çölleşme ve erozyonla mücadele çalışmalarının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması Baraj ve gölet havzaları başta olmak üzere tüm havzalarda erozyon ve rüsubat kontrolü projelerine öncelik verilmesi İklim değişikliğinin olumsuz etkileri sebebiyle artacak orman yangınlarını önlemeye ve ormansızlaşma yüzünden azalan yutak alanların korunmasına, doğal ormanların korunup geliştirilmesine ve ağaçlandırma çalışmalarına hız verilmesi İklim değişikliğinin, ülkemiz ormanlarına etkilerinin değerlendirilmesi Türkiye Cumhuriyeti İklim Değişikliği Eylem Planı (2011-2023) Hastalık ve böcek zararlarıyla mücadelede etkinliğin artırılması için yeni yöntem ve tekniklerin geliştirilmesi Orman yangınlarıyla mücadelede önleyici tedbirlerin artırılması, mevcut olan erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi Orman ekosistemlerinin izlenmesi Seviye I ve Seviye II Programının Avrupa bazındaki uygulamaların Ulusal Orman Envanteriyle entegre bir şekilde uygulanmasının sağlanması Orman alanlarından; çayır, mera, otlak alanları, yerleşim yerleri, sulak alanlar, tarım alanları ve diğer alanlara dönüşen sahaların tespit edilmesi Orman zararlarıyla mücadeleyi kolaylaştıracak ve yönlendirecek bir izleme sisteminin kurulması; önerilen Orman Envanter ve İzleme Sistemi’ne entegre edilmesi Arazi kullanımının sınıflamasının IPCC standardına göre yapılması ve değişimlerin izlenmesine yönelik karar destek mekanizması kurulması Orman köylülerine, iklim değişikliğinde ormanların ve ormanların korunmasının önemi konusunda eğitim verilmesi Orman köylerinde enerjinin tasarruflu kullanılması ve ısı yalıtımının sağlanması için başta kadınlar olmak üzere köylülerin bilinçlendirilmesi için eğitimler verilmesi Orman dışı veya kenarı mera alanlarında ve orman içi açıklıklarda, ağaçlandırma veya ıslah çalışmalarında biyoçeşitlilik, yaban hayatı, hidroloji ve karbon depolama işlevlerini dikkate alan ön değerlendirme çalışmalarının yapılması Taşkın, su baskını, çığ, heyelan, gibi doğal afetlerle ilgili verilerin Orman Envanter ve İzleme Sistemi’yle entegrasyonunun sağlanması Tetar baltalık işletmelerinin yaygınlaştırılması için gerekli teknik ve idari yönergenin hazırlanması Enerji ormancılığı konusundaki uygulamaların bilimsel temele dayandırılması ve ülkemizdeki potansiyelin belirlenmesi Tarımsal kullanımı ekolojik ve ekonomik açıdan uygun olmayan arazilerde enerji ormancılığının özendirilmesi Odun elde etmek amaçlı endüstriyel plantasyon alanlarının ve buralarda gerçekleştirilebilecek üretim kapasitesinin ve kullanılacak ağaç türlerinin belirlenmesi Ağaçlandırma izleme sistemi kurulması ve Orman Envanter ve İzleme Sistemi’ne entegre edilmesi Kesilen tomrukların kullanım alanları ve sektörlerin kayıt altına alınması ile ilgili bir değerlendirme yapılması Step ekosistemlerinde iklim değişikliği etkilerinin belirlenmesine ve izlenmesine yönelik (gösterge türler, hassas ekosistemler) Ar-Ge çalışmalarının yapılması ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 7 Üst Politika Belgesi Temel Politika, Öncelikler ve Hedefler Türkiye Cumhuriyeti İklim Değişikliği Eylem Planı (2011-2023) İç su ekosistemlerinde (sulak alanlar, turbalıklar, göller, nehirler) iklim değişikliği etkilerinin belirlenmesine ve izlenmesine yönelik (gösterge türler, hassas ekosistemler) Ar-Ge çalışmalarının yapılması Deniz-kıyı ekosistemlerinde iklim değişikliği etkilerinin belirlenmesine ve izlenmesine yönelik (gösterge türler, hassas ekosistemler) Ar-Ge çalışmalarının yapılması Dağ ekosistemlerinde iklim değişikliği etkilerinin belirlenmesine ve izlenmesine yönelik (gösterge türler, hassas ekosistemler) Ar-Ge çalışmalarının yapılması Ormancılık sektöründe yutak potansiyelinin belirlenmesi ve maliyet analizlerinin yapılması Doğal, kültürel ve görsel peyzaj üzerine iklim değişikliği etkilerinin belirlenmesine ve izlenmesine yönelik Ar-Ge çalışmalarının yapılması Kyoto Protokolü AKAKDO raporlamasında ortaya çıkabilecek sera gazı yutak potansiyelinin tahmin edilmesi için bir değerlendirme yapılması Ormancılık faaliyetlerinin BMİDÇS ve KP araçlarından (Karbon piyasaları, REDD+ vb.) yararlanma olanaklarının ve ilgili karbon tutma potansiyelinin belirlenmesi İklim değişikliğinin orman köylüleri üzerine sosyo-ekonomik etkilerinin tespit edilmesi İklim değişikliği ile mücadele ve iklim değişikliğine uyum konularında Ar-Ge çalışmalarının desteklenmesi için Orman Genel Müdürlüğünün sorumluluğunda finansal bir mekanizmanın oluşturulması İklim değişikliğinin ormancılık faaliyetleri, orman ekosistemi ve türler üzerine etkilerinin tespit edilmesi ve izlenmesi İklim değişikliğinden kaynaklanan sıcaklık artışı ve yağış rejimi değişiminin orman ekosistemi ve türler üzerindeki etkilerinin tespit edilmesi İklim değişikliğinin orman yangınları üzerine etkilerinin tespit edilerek izlenmesi ve yangın risk haritalarına işlenmesi İklim değişikliğinden kaynaklanan orman yangınları için gerekli risk hazırlık/önleme konularının yerel/bölgesel planlama çalışmaları kapsamına alınması İklim değişikliğinin geçim kaynakları üzerindeki risklerinin minimize edilmesini sağlamak amacıyla, orman köylülerinin geçim faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi, gerekirse farklı faaliyetlere geçilmesi Ülkemizde geniş alanlarda yayılış gösteren maki ve step alanlarının karbon tutma potansiyellerinin belirlenmesi İklim değişikliğinden kaynaklanan orman yangınları ile mücadele için gerekli risk hazırlık/önleme konularının yerel/ bölgesel planlama çalışmaları kapsamına alınması Karbon döngüsü̈ ve havuzları konusunda modellerin oluşturulması ve uygulanması Atmosferik kirlilik, iklim değişikliği ve diğer etkenlerin ormanlar üzerindeki etkilerinin ölçülerek elde edilen bulguların değerlendirilmesi Başta Orman Genel Müdürlüğünün Ar-Ge destek mekanizmaları olmak üzere mevcut Ar-Ge finans kaynaklarından iklim değişikliği ve orman-mera-tarım ekosistemleri konusundaki projelere daha fazla kaynak ayrılması Çölleşme İle Mücadele Ulusal Stratejisi ve Eylem Planı (2015-2023) Orman koruma ve yangınla mücadelede etkinliğin artırılmasına yönelik modern teknolojiye dayalı izleme ve erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi Orman sağlığını izleme çalışmaları kapsamında orman risk raporlarının hazırlanması ve hayata geçirilmesi Orman ekosistemlerinin etkin bir şekilde izlenebilmesi için gerekli teknik, yönetsel ve donanımsal alt yapısının oluşturulması Ormanlarda ve mera arazilerindeki biyolojik çeşitliliğin ve ekosistem hizmetlerinin izlenmesi için bir sistem geliştirilmesi ve uygulanması İklim değişikliğinin doğal yaşam ortamları, biyolojik çeşitlilik ve mera arazileri üzerindeki olası etkilerinin ve gerekli uyum önlemlerinin belirlenmesi için araştırma projelerinin hayata geçirilmesi ve sonuçlarının ilgili kurumlarla paylaşılması STRATEJİK PLAN 2019-2023 8 Üst Politika Belgesi Temel Politika, Öncelikler ve Hedefler Çölleşme İle Mücadele Ulusal Stratejisi ve Eylem Planı (2015-2023) Orman köylüsünü sosyo-ekonomik yönden kalkındırmak amacıyla; gelir kaynakları çeşitliliğinin artırılması, istihdam sağlanması ve orman köylüsünün ormana bağımlılığını ve orman üzerindeki baskısını (kayıt dışı kesimler dahil) azaltmak için hibe ve kredi desteklerinin sağlanması Çölleşme/arazi bozulumu konularında karşılaşılan sorunları giderecek mevzuat temelli tedbirlerin hayata geçirilmesi Erozyon riski açısından önceliğe sahip sahalarda uygun erozyon kontrol çalışmalarının yapılması Orman içi meralar için ıslah planlarının hazırlanması, bahsedilen alanlarda ıslah çalışmalarının biyolojik çeşitliliği ve ekosistem hizmetlerini koruyacak şekilde hayata geçirilmesi Ormanların ve mera alanlarının sürdürülebilir kullanımı ile toprak ve su kaynaklarının korunmasına yönelik bilinçlendirme çalışmalarının kadınları da hedef alacak şekilde gerçekleştirilmesi Başta kurak alan ormanları olmak üzere, bozulmuş orman alanlarının SOY (Sürdürülebilir Orman Yönetimi) kriterleri çerçevesinde imar edilmesi, orman alanını artırmak amacıyla uygun tür ve yöntemlerle ağaçlandırma çalışmalarının yapılması Maden sahalarının rehabilite edilmesi Sürdürülebilir orman yönetimi için arazi bozulumu ve hidrolojik işlevlerle ilgili göstergelerin, envanter ve değerlendirme yöntemlerinin geliştirilmesi, fonksiyonel amenajman planlarının hazırlanması, orman amenajman planlama kılavuz ve mevzuatında uygun revizyonların yapılması Doğal kaynakların sürdürülebilir arazi yönetimi ilkeleri çerçevesinde bütüncül ve katılımcı bir yaklaşımla korunması ve geliştirilmesi için entegre havza rehabilitasyon çalışmaları ve amenajman planları başta olmak üzere uygulama çalışmalarının hayata geçirilmesi Sürdürülebilir orman yönetimi sertifikası alan orman alanı miktarının artırılması Orman ve orman içi mera alanlarında odun dışı ürün ve hizmetlerin belirlenmesi, faydalanma ve koruma dengesini gözeten sürdürülebilir kullanım planlarının hazırlanması Ormanların yönetimine biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetlerinin entegre edilmesi ve izlenmesi için sistemlerin geliştirilmesi ve uygulanması Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Strateji ve Eylem Planı (2007) Baskı altında olan ekosistemler, türler ve popülasyonların, biyotik ve abiyotik parametrelerin bütünleştirildiği bir program dahilinde izlenmesi Baskı altında olan orman ekosistemlerinin tespiti ve tehlike durumlarına göre sınıflandırılması Öncelikli ekosistemler ve sıcak noktalardan başlayarak orman ekosistemleri içinde yeni korunan alanların kurulması, mevcut korunan alanların yönetim planlarının tamamlanması ve bu alanların etkin yönetimi için gerekli idari ve lojistik altyapının güçlendirilmesi Orman ekosistemlerinin sürdürülebilir kullanımı ve biyolojik çeşitliliğin korunmasını desteklemek için orman yönetimi planları ve uygulama kurallarının bütünleştirilmesi ve uygulanmaya konması Orman biyolojik çeşitliliğinin durumu ve gidişatının daha iyi değerlendirilebilmesi için araştırma sonuçlarının ve izleme programından elde edilen bilgilerin karar vericiler, kullanıcılar ve diğer paydaşların kullanımına açılması Ulusal Havza Yönetim Stratejisi (2014-2023) 2023 yılına kadar 1.620.000 hektar alanda erozyon kontrolü, ağaçlandırma ve orman içi mera ıslahı çalışmalarının gerçekleştirilmesi Gerçekleştirilecek erozyon kontrolü çalışmaları ile halen yılda 250 milyon ton olan erozyonla taşınan rusubat miktarının 2023 yılında 150 milyon tona indirilmesinin sağlanması Yukarı havza alanlarında doğal afetlere karşı havza ıslahı, sel, çığ ve heyelan projelerinin hazırlanması ve uygulanması Havza koruma ve rehabilitasyon çalışmalarının doğal kaynaklar üzerinde baskı oluşturan düşük gelirli halkın yaşam ve gelir koşullarının iyileştirilmesi faaliyetleri ile beraber yürütülmesine yönelik büyük ölçekli entegre ve katılımcı havza rehabilitasyon projelerinin uygun havzalarda hazırlanması ve uygulanması Bozuk orman alanlarında gerçekleştirilecek rehabilitasyon ve ağaçlandırma çalışmaları ile havzalardaki ormanların halen % 50’sini oluşturan normal/verimli orman alanlarının 2023 yılında % 75’e çıkarılması ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 9 Üst Politika Belgesi Temel Politika, Öncelikler ve Hedefler Ulusal Havza Yönetim Stratejisi (2014-2023) Havzalardaki orman alanlarındaki yutak kapasitesinin artırılması (halen yılda 15,5 milyon ton olan karbon yutak miktarını 2015 yılında 16,7 milyon tona, 2023 yılında 20 milyon tona çıkarmak) Odun dışı orman ürünlerinden yararlanmanın geliştirilmesi, üretilen ve pazarlanan ürün miktarının ve yerel köylülerin bu ürünlerden elde ettikleri gelirlerin en az % 25 artırılması Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisi (2014-2020) Orman ürünlerine yönelik gelir getirici faaliyetlerin geliştirilmesi Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi (2014-2023) Hayvan içme suyu ve yangın söndürme amaçlı gölet yapımının desteklenmesi Erozyonla mücadele kapsamında uzun ömürlü bitki ve yem bitkisi ekiminin desteklenmesi Dağlık alanlarda kurulu köyler ile orman köyleri için sürdürülebilirlik temelinde yeşil kalkınma programlarının oluşturulması Korunan alanlarda ve civarındaki yerleşimlere özel kalkınma programlarının başlatılması AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi (2007-2023 Biyolojik çeşitliliği izleme sistemlerinin kurulması kapsamında gerekli teknik altyapının oluşturulması, izlemeye yönelik indikatörlerin belirlenmesi Enerji Verimliliği Stratejisi (2010-2023) Bina ve tesislerde verimlilik artırıcı uygulamaların etkinleştirilmesi Ormancılık Politika Belgesi (2017) Ulusal Orman Envanterinin tamamlanması Ekosistem hizmetlerinin boyutları ve değeri hakkında kapsamlı bilgilerin yer aldığı yönetim sistemlerinin geliştirilmesi Orman mevzuatını revize eden ülkelerin deneyimlerinden yararlanılarak mevzuatın düzenlenmesi Orman kaynakları yönetimde katılımcılık ve şeffaflığın daha fazla sağlamasına yönelik bir orman danışma organının oluşturulması Rekabetçiliğin artırılmasına yönelik yeni tedarik ve satın alma yapılarının oluşturulması Sektördeki mevcut tedarik ve satın alma maliyetlerinin güncel bir görünümünü elde etmek için tedarik zincirinin bileşen proseslerinin analiz edilmesi Tedarik zincirinin mevcut konfigürasyonunun ve bunun sonucunda tedarikçiler (başta OGM), alıcılar ve ağaç kesimcileri (köyler ve kooperatifler dahil olmak üzere) arasında ortaya çıkan etkileşim hakkında verimlilik sorunlarının belirlenmesi Finansal, çevresel ve sosyal vb parametreler bakımından Orman Genel Müdürlüğünün benzer kamu kurumları ile kendini kıyaslaması Üretimi arttırabilmek için orman yollarına yatırım ve hasat altyapısında gerekli genişletmenin yapılması Ahşap endüstrisi ile işbirliği içerisinde planlı ve kademeli bir yaklaşımın izlenmesi Özel sektörün katılımı sağlanarak ağaçlandırma ölçeğinin artırılması ve özel ormancılık sektörünün geliştirilmesi Ormanların tüm çevresel hizmetlerinin kesintisiz bir şekilde sunulabilmesi için, kuraklığa daha dayanıklı ağaç türlerinin dikilmesi ve ekosistem düzeyindeki etkilerinin tam olarak anlaşılmasını sağlayacak çalışmalar yapılması Ormanlardaki biyolojik çeşitliliğin izlenmesine ve raporlanmasına yardımcı olacak ulusal orman envanteri çalışmalarının ülke geneline yaygınlaştırılması Odun dışı orman ürünlerinin sürdürülebilir bir şekilde geliştirilmesini sağlamak gayesiyle; kaynağın mevcut durumun tespit edilmesi, hasat, işleme, pazarlama ve ihracat bakımından en iyi fırsatı sunan odun dışı orman ürünlerinin belirlenmesi, orman kanununda yapılacak değişikliklerle kullanıcı haklarının orman köylerine devredilmesi ve sürdürülebilir yönetime ilişkin hükümlerin eklenmesinin sağlanması Aşırı kullanımı, yanlış zamanlamayı, kötü depolama koşullarını önlemek için odun dışı orman ürünlerinin hasadına yönelik uygulama esaslarının geliştirilmesi STRATEJİK PLAN 2019-2023 10 1. Yoksulluğa Son 2. Açlığa Son 3. Sağlıklı Bireyler 4. Nitelikli Eğitim 5. Toplumsal Cinsiyet Eşitliği 6. Temiz Su ve Sıhhi Koşullar 7. Erişilebilir ve Temiz Enerji 8. İnsana Yakışır İş ve Ekonomik Büyüme 9. Sanayi, Yenilikçilik ve Altyapı 10. Eşitsizliklerin Azaltılması 11. Sürdürülebilir Şehir ve Yaşam Alanları 12. Sorumlu Tüketim ve Üretim 13. İklim Eylemi 14. Sudaki Yaşam 15. Karasal Yaşam 16. Barış ve Adalet 17. Hedefler İçin Ortaklıklar 5. Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri, Uluslararası Stratejiler ve Girişimler 5.1 Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri Birleşmiş Milletler Genel Kurulu 2015 yılında Sürdürülebilir Kalkınma Zirvesini toplayarak “2030 Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerini (SKH)” kabul etmiştir. Her boyutuyla sürdürülebilir kalkınmayı hedefleyen bu önemli küresel girişimin toplam 17 sürdürülebilir kalkınma hedefi bulunmaktadır. Sürdürülebilir küresel kalkınmanın sağlanması için ortaya konulan küresel hedeflerden 15 numaralı “Karasal Yaşam” hedefi kapsamında, daha uygulanabilir bir ekolojik sistemin sağlaması için tüm olumsuzlukları azaltma veya tersine çevirme konusunda taahhütler söz konusudur. Bu çerçevede, SKH-15’in amacı, “karasal ekosistemlerin sürdürülebilir kullanımında mevcut değerleri korumak, iyileştirmek ve desteklemek, ormanları sürdürülebilir bir şekilde yönetmek ve geliştirmek, çölleşmeyle mücadele etmek, arazi bozulmasını durdurmak veya tersine çevirmek ile biyolojik çeşitlilik kayıplarını durdurmaktır.” Bahse konu hedefe bağlı olarak 15.3 maddesinde; “2030 yılına kadar, çölleşme ile mücadele edilmesi, çölleşme, kuraklık ve sellerden etkilenen araziler dâhil bozulmuş arazi ve toprakların rehabilite edilmesi, dünyanın arazi tahribatının dengelenmesinde çaba göstermesi”, olarak kabul edilmiştir. 5.2 Avrupa Birliği (AB) Ormancılık Stratejisi AB Ormancılık Stratejisi’nin ana amacı, “orman prensiplerinde belirtildiği ve Bakanlar Konferansı sürecinde tanımlandığı şekliyle Sürdürülebilir Orman Yönetiminin güçlendirilmesidir”. Bu amaç, ulusal ormancılık programları veya eşdeğer programlar vasıtasıyla tanımlanmakta ve uygulanmaktadır. Avrupa Birliğinde ormancılık stratejisi için uygun bir çerçeve sunmak, Ekonomik ve Sosyal Komite ile Bölgeler Komitesi tarafından karar verilen görüşleri dikkate alarak Avrupa Parlamentosunun taleplerini karşılamak amacıyla; uluslararası düzeyde benimsenen ilkeler ve taahhütler kapsamında özellikle de Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı ve Pan-Avrupa (Forest Europe) sürecinde alınan karar ve eylem önerilerinin uygulanmasının sağlanmasını hedefleyen “Avrupa Birliği Ormancılık Stratejisi” ilk kez 1998 yılında hazırlanmış ve Avrupa Birliği komisyonunca da kabul edilmiştir. Ancak, söz konusu stratejinin toplumsal ve politik değişimlere göre güncellenerek yeni stratejilerin geliştirilmesi, orman kaynaklarına olan artan toplumsal taleplerin ortaya konulması, eksikliklerin tamamlanması ve ormanların ve ormancılık sektörünün karşılaştığı yeni zorlukların en aza indirgenmesi için Avrupa Birliği üye ülkeleri ve paydaşların katkılarıyla yeni “AB Orman Stratejisi” hazırlanmış ve 20 Eylül 2013 tarihinde Avrupa Komisyonu tarafından kabul edilmiştir. Yeni strateji ile üye devletlerdeki farklı uygulamaların önüne geçilmesi hedeflenirken, etkili bir bilgi ağının kurulması önerilmektedir. Söz konusu yeni strateji ile Avrupa’da sürdürülebilir orman yönetimi konusunda ortak bir vizyon oluşturulması, paydaşlarla birlikte stratejik yönelimler ile eylem önceliklerinin ve hedeflerin belirlenmesi, Avrupa Birliği ve üye devletler finansman stratejilerinin ortaya konulması, sektörler arası işbirliği ile uygulamaların izlenmesi, değerlendirilmesi ve raporlanması konusunda uygun mekanizmaların geliştirilmesi hedeflenmiştir. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 11 5.3 Birleşmiş Milletler Çevre ve Kalkınma Konferansı 1992 yılında gerçekleştirilen ve Dünya ormancılığını derinden etkileyecek, köklü yapısal değişikliklere götürecek bir sürecin başlangıcı olan konferansın çıktılarına aşağıda kısaca yer verilmiştir. Rio Deklarasyonu, çevre ve kalkınma konusunda ülkelerin hak ve yükümlülüklerini kapsayan, hukuki olarak bağlayıcı olmamakla birlikte, hükümetlere politik bir yükümlülük getiren ilkeler dizisidir. Deklarasyon Türkiye’nin de içinde bulunduğu ülkelerin devlet ve hükümet başkanları tarafından onaylanmıştır. Ormancılık Prensipleri, hukuki olarak bağlayıcı olmamakla birlikte, tüm ormanları kapsayan ilkelerden oluşan ayrı bir belge olarak hazırlanmış, ülkelerin devlet ve hükümet başkanları tarafından onaylanmıştır. Bu belge, dünyanın bütün coğrafi bölgelerindeki ve iklim kuşaklarındaki ormanların tamamının yönetimine, korunmasına ve geliştirilmesine ilişkin esasları kapsamaktadır. Bu prensiplerin temel amacı, ormanların yönetimi, korunması ve sürdürülebilir gelişimine katkıda bulunmak ve onların çok amaçlı ve tamamlayıcı fonksiyon ve kullanımlarını sağlamaktır. Gündem 21, çevre ve ekonomiyi etkileyen tüm alanlarda hükümetlerin, kalkınma örgütlerinin, BM kuruluşlarının ve bağımsız sektörlerin 21.yüzyıla girerken yapması gereken faaliyetleri tanımlayan bir eylem planıdır. Bu belge dört temel kısımdan (Sosyal ve Ekonomik Boyutlar, Kalkınma İçin Kaynakların Korunması ve Yönetimi, Etkin Grupların Rolünün Güçlendirilmesi, Uygulama Mekanizmaları) oluşmakta olup, bu dört kısım altında 45 bölümde, sektörel ve sektörler arası konular ayrı ayrı ele alınmaktadır. Dolaylı olarak ormancılığı ilgilendiren 6 bölümün yanı sıra, 11 No’lu bölüm doğrudan ormancılığı ilgilendirmektedir. Ormansızlaşma ile Mücadele başlığı altındaki bu bölümün uygulama programında; “Ormanların fonksiyonlarının muhafaza edilmesi, ormanların korunması, sürekli ve dengeli yönetimi, ormanlardan elde edilen ürün ve hizmetlerin sürekli ve dengeli bir şekilde kullanımı, değerlendirilmesi, ormanların planlanması, değerlendirilmesi ve izlenmesi için kapasite oluşturulması” konuları ile ilgili hedefler ve bu hedeflere ulaşmak için yapılacak faaliyetler ve uygulama mekanizmaları tanımlanmaktadır. Birleşmiş Milletler Çölleşme İle Mücadele Sözleşmesinin (BMÇMS) amacı; arazi bozunumunu önlemek, kuraklık etkilerini hafifletmek ve kurak alanlarda yaşayan insanlar için sürdürülebilir kalkınmaya ve daha iyi yaşam koşullarının oluşturulmasına katkıda bulunmaktır. BMÇMS, amacı ormansızlaşmanın altta yatan sebeplerini ortadan kaldırmak ve bunu önlemenin yollarını bulmak olan ulusal eylem programları yoluyla uygulanmaktadır. Sözleşme, çölleşme ile mücadele için ulusal, alt bölgesel ve bölgesel faaliyet programları gerektirmektedir. Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesinin (BÇS) hedefi; biyolojik çeşitliliğin korunmasını, sürdürülebilir kullanımını ve uygun teknoloji transferi yoluyla, genetik kaynaklardan elde edilen faydaların adil bir şekilde paylaşımını sağlamaktır. Ormanlar, biyolojik çeşitliliğin en büyük kaynaklarından biri olduğu için, bu sözleşmedeki maddelerin çoğu ormanları ilgilendirmektedir. Sözleşme, biyolojik çeşitliliğin yerinde (in-situ) ve doğal ortamı dışında (ex-situ) korunması ve sürdürülebilir kullanımı için stratejiler geliştirilmesini gerekli görmektedir. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesinin (BMİDÇS) amacı, iklim değişikliğine neden olan sera gazı emisyonlarının azaltılması ve bu amaçla alınacak tedbirler için gelişme yolundaki ülkelere finansman kaynağı ve teknoloji transferi sağlanmasıdır. Sözleşme, sera etkisi yapan gaz emisyonlarını 1990 seviyesinde tutmak için gelişmiş ülkelere çağrıda bulunmakta ve bunun ulusal veya diğer ülkelerle işbirliği içinde gerçekleştirilmesine çalışmaktadır. Bu nedenle ormanların sadece karbon tutma özelliği bile dünyada ormanların tahribi veya ormansızlaşmanın önlenmesi gerektiği yargısını ortaya çıkarmaktadır. STRATEJİK PLAN 2019-2023 12 6. Faaliyet Alanları, Sunulan Ürün ve Hizmetler Ülkemiz orman varlığı 22.621.000 hektar ile ülke yüzölçümünün % 29’unu kaplamaktadır. Bu alan içerisinde normal kapalı orman alanı 12.900.000 hektar ile toplam ormanlık alanının % 57,03’üne, boşluklu kapalı orman alanı ise 9.721.000 hektar ile toplam ormanlık alanın % 42,97’sine oluşturmaktadır.3 Tablo 1: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Durumu Envanter Yılı Orman Formu Normal Orman Boşluklu Kapalı Orman Toplam Hektar Yüzde Hektar Yüzde Hektar Yüzde 1973 Koru 6.176.899 30,58 4.757.708 23,55 10.934.607 54,13 Baltalık 2.679.558 13,27 6.585.131 32,60 9.264.689 45,87 Toplam 8.856.457 43,85 11.342.839 56,15 20.199.296 100,00 2012 Koru 10.281.728 47,43 6.978.864 32,19 17.260.592 79,62 Baltalık 1.276.940 5,89 3.140.602 14,49 4.417.542 20,38 Toplam 11.558.668 53,32 10.119.466 46,68 21.678.134 100,00 2015 Koru 11.919.061 53,35 7.700.657 34,47 19.619.718 87,81 Baltalık 785.087 3,51 1.938.130 8,67 2.723.217 12,19 Toplam 12.704.148 56,86 9.638.787 43,14 22.342.935 100,00 2018 Eylül Koru 12.550.150 55,48 8.793.777 38,87 21.343.927 94,35 Baltalık 349.850 1,55 927.223 4,10 1.277.073 5,65 Toplam 12.900.000 57,03 9.721.000 42,97 22.621.000 100,00 Ormanların % 94,35’i koru, % 5,65’i baltalık olarak işletilmekte olup, orman alanındaki değişim aynı zamanda servet dağılımını da etkilemektedir. 1973-2018 yılları arasında ülkemiz ormanlarının dikili serveti 723 milyon m3 artmıştır. Bu artış; yeni ormanların tesisi, baltalık ormanları ile boşluklu kapalı orman alanlarındaki azalışa bağlı olarak koru orman alanı payının yükselmesinden kaynaklanmaktadır. Tablo 2: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Servet Durumu Envanter Yılı Orman Formu Normal Orman Boşluklu Kapalı Orman Toplam Metreküp Yüzde Metreküp Yüzde Metreküp Yüzde 1973 Koru 758.732.197 81,10 54.349.847 5,81 813.082.044 86,91 Baltalık 88.300.818 9,44 34.129.288 3,65 122.430.106 13,09 Toplam 847.033.015 90,54 88.479.135 9,46 935.512.150 100,00 2012 Koru 1.365.186.239 92,80 59.319.695 4,03 1.424.505.934 96,83 Baltalık 34.864.000 2,37 11.768.000 0,80 46.632.000 3,17 Toplam 1.400.050.239 95,17 71.087.695 4,83 1.471.137.934 100,00 2015 Koru 1.506.131.410 93,45 59.996.731 3,72 1.566.128.141 97,17 Baltalık 33.692.118 2,09 11.953.934 0,74 45.646.052 2,83 Toplam 1.539.823.528 95,54 71.950.665 4,46 1.611.774.193 100,00 2018 Eylül Koru 1.575.841.371 95,04 63.541.461 3,83 1.639.382.532 98,87 Baltalık 14.013.759 0,85 4.723.709 0,28 18.737.468 1,13 Toplam 1.589.855.130 95,54 68.264.870 4,11 1.658.120.000 100,00 3 Ulusal Orman Envanteri beş yılda bir yayımlanmaktadır. Sonraki envanter 2020 yılında yayımlanacak olup, yıllık veriler amenajman planı yenilenen alanlar dikkate alınarak belirlenmiştir. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 13 Ormancılık uygulamaları, sadece alan ve servet düzeylerini değiştirmekle kalmayıp ormanları oluşturan ağaçların yaş bileşenlerini ve dolayısıyla artımı da etkilemektedir. Tablo 3: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Yıllık Cari Artımı Envanter Yılı Orman Formu Normal Orman Boşluklu Kapalı Orman Toplam Metreküp Yüzde Metreküp Yüzde Metreküp Yüzde 1973 Koru 20.791.672 74,09 1.343.744 4,79 22.135.416 78,88 Baltalık 4.813.197 17,15 1.114.592 3,97 5.927.789 21,12 Toplam 25.604.869 91,24 2.458.336 8,76 28.063.205 100,00 2012 Koru 37.300.713 90,92 1.411.640 3,44 38.712.353 94,36 Baltalık 1.814.000 4,42 499.000 1,22 2.313.000 5,64 Toplam 39.114.713 95,34 1.910.640 4,66 41.025.353 100,00 2015 Koru 42.322.876 92,20 1.484.455 3,23 43.807.331 95,43 Baltalık 1.511.561 3,29 585.191 1,27 2.096.752 4,57 Toplam 43.834.437 95,49 2.069.646 4,51 45.904.083 100,00 2018 Eylül Koru 44.300.864 94,26 1.659.665 3,23 45.960.529 97,79 Baltalık 762.981 1,62 276.490 1,27 1.039.471 2,21 Toplam 45.063.845 95,88 1.936.155 4,12 47.000.000 100,00 1973 yılında ormanlardaki toplam yıllık artım 28 milyon m3 iken; ormancılık uygulamaları sonucunda yıllık artım 2018 yılında 47 milyon m3’e ulaşmıştır. Bu sonuç üzerinde koru orman alanı payının artış etkisi olmakla birlikte, yeni orman alanlarının kazanılması ve ormanlara yapılan bakım çalışmalarının etkisi büyüktür. Tablo 4: Ormanların Ağaç Türleri İtibariyle Durumu Özellikler Kapalılık Durumu Ağaç Türü Grupları TOPLAM İbreli Yapraklı Alan (Hektar) Normal 8.419.533 4.480.467 12.900.000 Boşluklu Kapalı 5.361.195 4.359.805 9.721.000 Toplam 13.780.728 8.840.272 22.621.000 Özellikler Kapalılık Durumu Ağaç Türü Grupları TOPLAM İbreli Yapraklı Servet (Metreküp) Normal 1.075.243.264 514.611.866 1.539.855.130 Boşluklu Kapalı 41.662.861 26.602.009 68.264.870 Toplam 1.116.906.125 541.213.875 1.658.120.000 Yıllık Artım (Metreküp) Normal 30.256.604 14.807.241 45.063.845 Boşluklu Kapalı 982.926 953.229 1.936.155 Toplam 31.239.530 15.760.470 47.000.000 Ormanların alansal dağılımı, servet ve artım durumları ağaç türlerine göre sınıflandırıldığında; alan, servet ve artım bakımından ibreli türlerin yapraklı türlerden fazla olduğu görülmektedir. 6.1 Orman ve Orman Kaynaklarının Korunması Ormanların korunması temel olarak ormanları; alan, servet, mülkiyet ve sınırları ile sağlığının muhafazası ve geliştirilmesi bakımından yangınlara, biyotik ve abiyotik zararlılara karşı koruma faaliyetlerini içermektedir. Ayrıca orman-halk ilişkilerinin geliştirilerek ormanlara olabilecek olumsuz STRATEJİK PLAN 2019-2023 14 etkilerin azaltılması yönündeki bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetleri ile orman köylülerinin desteklenmesi faaliyetleri de orman koruma faaliyetleri arasında yer almaktadır. 6.1.1 Ormanların Yangınlara Karşı Korunması Coğrafi konumu itibariyle Akdeniz iklim kuşağında yer alan ülkemizde ormanlarımızın büyük bir bölümü yangın tehdidi altında bulunmakta olup, toplam ormanlık alanın % 60’ını birinci ve ikinci derece yangına hassas alanlar oluşturmaktadır. Bu sebepten orman yangınları ülkemiz ormancılığının öncelikli konuları arasında yer almaktadır. Tablo 5: Orman Yangınlarının Çıkış Sebeplerine Göre Sayısal ve Alansal Dağılımı Dönem Toplam Yangın Çıkış Nedenler Yangın Sayısı Zarar Gören Alan Miktarı Kasıt İhmal/Dikkatsizlik/Kaza Adet Hektar Adet Hektar Adet Hektar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 1.861 3.317 146 526 861 1.851 2011 1.954 3.612 153 283 1.067 2.368 2012 2.450 10.454 197 1.615 936 5.780 Ortalama 2.088 5.795 165 808 955 3.333 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 3.755 11.456 260 1.478 1.419 4.051 2014 2.149 3.117 127 85 801 1.682 2015 2.150 3.219 137 167 797 1.198 2016 3.188 9.156 157 240 990 5.221 Ortalama 2.811 6.737 170 493 1.002 3.038 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 2.411 11.993 151 619 721 7.146 2018 Eylül 1.879 5.005 81 170 596 2.078 Dönem Yangın Çıkış Nedenler Doğal Faili Meçhul Adet Hektar Adet Hektar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 281 69 573 871 2011 328 77 893 1.273 2012 257 95 961 1.759 Ortalama 261 147 707 1.506 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 258 138 1.818 5.789 2014 328 78 893 1.273 2015 257 95 959 1.759 2016 310 170 1.731 3.524 Ortalama 288 120 1.350 3.086 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 259 84 1.280 4.144 2018 Eylül 355 140 847 2.617 2010-2012 döneminde her yıl ortalama 2.088 adet orman yangınına müdahale edilmiş, 5.794 hektar orman alanı zarar görmüştür. 2013-2016 döneminde ise; yangın sayısının 2.811 adet/yıl, zarar gören orman alanının ise 6.737 hektar/yıl olduğu görülmekte olup, çıkan yangınların % 36’sı ihmal nedeniyle çıkmış yangınlardır. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 15 Bununla birlikte çıkan yangınların % 48’i çıkaranı belirsiz (faili meçhul) yangın olarak kayıtlara geçmiştir. Ülkemiz ile benzer iklim ve bitki özelliklerine sahip ülkelerdeki yangın durumu karşılaştırıldığında ise, yangın sayısı değişmekle birlikte yangın başına zarar gören orman alan miktarının azalma eğiliminde olduğu görülmektedir. Tablo 6: Benzer Özelliklere Sahip Ülkeler İle Ülkemiz Orman Yangınlarının Durumu Dönem Ülke Yangın Sayısı Zarar Gören Alan Yangın Başına Zarar Gören Alan Adet/Yıl Hektar/Yıl Hektar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2010-2012) (Ortalama) Türkiye 2.008 5.795 2,9 Portekiz 22.808 105.711 4,6 İspanya 15.212 116.372 7,7 İtalya 7.105 83.118 11,7 Yunanistan 1.421 32.678 23,0 Fransa 4.168 9.510 2,3 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2013-2016) (Ortalama) Türkiye 2.811 6.737 2,5 Portekiz 13.868 96.710 6,1 İspanya 9.610 60.779 4,2 İtalya 4.107 37.581 9,8 Yunanistan 675 23.548 29,6 Fransa 3.432 9.624 2,2 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi (2017) Türkiye 2.411 11.993 5,0 Portekiz 21.002 540.617 25,7 İspanya 13.793 178.234 12,9 İtalya 7.855 137.103 17,5 Yunanistan 1.083 13.393 12,4 Fransa 4.403 26.378 6,0 Orman yangınlarının çıkmasına ve yayılmasına mani olmak için her türlü fiziki ve beşeri tedbir almak, orman yangınlarıyla mücadele tekniklerini geliştirmek ve güçlendirmek, yangına müdahale süresini kısaltarak yangın zararlarını en aza indirmek ve orman yangınlarında görev alan personeli eğitmek öncelikli ve önemli faaliyetlerimiz arasında yer almaktadır. Yangın geçiren orman alanlarının yeniden orman örtüsüne kavuşturulması ve muhtemel orman yangınlarının etkisinin azaltılması maksadıyla kısa adı YARDOP olan “Yanan Alanların Rehabilitasyonu ve Yangına Dirençli Orman Tesisi Projesi” 2010 yılında uygulamaya aktarılmış, 2014 yılında revize edilerek 6976 sayılı Tamim olarak yeniden uygulanmaya başlanmıştır. 6.1.2 Orman Zararlıları ve Hastalıklarıyla Mücadele Ülkemiz ormanlarında, böcek, mantar ve diğer canlıların meydana getirdikleri zararlar içerisinde, böcek zararları önemli yer tutmaktadır. Bu bakımdan orman zararlıları ile mücadele çalışmalarında, böceklerle mücadele ön plana çıkmaktadır. Küresel ısınma ve iklim değişikliğine bağlı olarak, orman zararlıları ile mücadelede biyolojik mücadele yöntemi öncelikle kullanılmaktadır. Bu maksatla; ortalama 600 bin adet/yıl faydalı böcek üretilerek zararlı böceklerin yoğun olarak bulunduğu alanlara bırakılırken, doğal dengenin yeniden oluşturulması için belirlenen orman alanlarına 50 bin adet/yıl kuş yuvası asılmakta, 100 adet/yıl karınca yuva nakli gerçekleştirilmektedir. STRATEJİK PLAN 2019-2023 16 Tablo 7: Yöntemlerine Göre Orman Zararlılarıyla Mücadeledeki Değişim Dönem Biyolojik Mücadele Mekanik Mücadele Biyoteknik Mücadele Kimyasal Mücadele Toplam Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 178.987 188.276 120.875 76.184 564.322 2011 163.279 144.781 103.545 59.681 471.286 2012 108.641 93.991 94.913 39.741 337.286 Ortalama 150.302 142.349 106.444 58.535 457.631 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 120.333 122.448 74.666 17.257 334.704 2014 92.751 64.203 87.068 5.729 249.751 2015 76.256 44.813 69.550 5.448 196.067 2016 89.570 53.928 76.310 2.785 222.593 Ortalama 94.728 71.348 76.899 7.805 250.779 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 88.233 57.830 87.635 1.320 235.018 2018 Eylül 57.734 39.947 57.900 457 156.038 6.1.3 Orman Suçlarıyla Mücadele ve Otlatmanın Düzenlenmesi Ülkemiz orman varlığı çeşitli tehditler altında bulunmakta ve bu tehditlerin kaynağını önemli oranda insanlar oluşturmaktadır. İnsanların ormanlara yönelik yasa dışı müdahalelerinin başlıcalarını; aşırı ve usulsüz yararlanmalar, kaçak orman emvali nakilleri, tarım ve yerleşim alanı kazanmaya yönelik açma-yerleşme fiilleri ile kontrolsüz ve aşırı hayvan otlatmacılığı teşkil etmektedir. 2010-2017 döneminde toplam 94.708 adet suç zaptı düzenlenmiş; 2010-2012 döneminde 13.855 adet/yıl olan suç sayısı, orman-halk münasebetlerindeki iyileşme ve alınan koruma tedbirleri sonucunda 2013-2016 döneminde 10.754 adet/yıla gerilemiştir. Tablo 8: Suç Zaptı Tanzim Edilen Orman Suç Sayılarındaki Değişim Dönem Kesme Nakil Bulundurma Suç Sayısı Kesilen Ağaç Miktarı Suç Sayısı Kaçak Nakledilen Orman Ürün Miktarı Suç Sayısı Kaçak Bulundurulan Orman Ürün Miktarı Adet Metreküp Adet Metreküp Adet Metreküp I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 4.116 18.712 1.339 722 1.129 569 2011 3.742 18.739 841 689 849 575 2012 4.149 19.297 1.017 862 959 884 Ortalama 4.002 18.916 1.066 758 979 676 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 3.620 19.844 892 1.416 802 569 2014 3.519 66.378 689 1.550 609 1.479 2015 2.944 18.326 708 949 540 437 2016 2.891 17.616 658 862 544 680 Ortalama 3.244 30.541 737 1.194 624 791 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 2.993 20.305 802 1.675 479 798 2018 Eylül 1.860 16.899 400 850 237 296 ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 17 Dönem Açma İşgal ve Faydalanma Otlatma Suç Sayısı Usulsüz Açılan Alan Suç Sayısı Usulsüz İşgal Edilen Alan Suç Sayısı Hayvan Adedi Adet Dekar Adet Dekar Adet Adet I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 3.109 9.858 4.089 16.218 1.952 114.792 2011 2.337 10.237 2.945 13.220 1.448 97.967 2012 2.013 8.904 2.963 11.814 1.711 100.466 Ortalama 2.486 9.666 3.332 13.751 1.704 104.408 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 1.930 7.143 2.623 9.387 1.684 100.094 2014 2.209 8.359 2.628 10.372 1.571 100.439 2015 1.971 8.563 2.103 9.673 1.005 60.940 2016 2.332 12.444 2.996 15.891 1.032 68.466 Ortalama 2.111 9.127 2.588 11.331 1.323 82.485 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 2.473 11.474 2.241 9.699 1.067 64.010 2018 Eylül 2.476 4.148 2.288 10.533 634 35.383 Dönem Sarf Av Toplam Suç Sayısı Kaçak Sarf Edilen Orman Ürün Miktarı Suç Sayısı Hayvan Adedi Suç Sayısı Adet Metreküp Adet Adet Adet I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 300 374 71 54 16.105 2011 213 289 41 18 12.416 2012 178 287 54 22 13.044 Ortalama 230 317 55 31 13.855 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 169 212 29 282 11.749 2014 133 225 23 214 11.381 2015 82 100 5 9.358 2016 68 149 8 10.529 Ortalama 113 172 16 124 10.754 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 68 104 3 10.126 2018 Eylül 44 122 2 45 7.941 Orman suçlarının yoğun olduğu alanların belirlenerek hassas alanlarda koruma ekiplerinin oluşturulması, ekiplere araç ve orman muhafaza memuru takviye edilmesi suretiyle koruma önlemlerinin etkinleştirilmesi, orman alanlarında kaçak yapı ve tesislerin yıktırılması, köy tüzel kişilikleri ile işbirliği ve protokoller yapılarak hem civardaki ormanların korunması, hem de burada yaşayan köylülere kaynak aktarımı yapılarak halkın ormanlara sahip çıkmasının sağlanması yönündeki çalışmalar aralıksız sürdürülmektedir. Ayrıca otlatma planlarının, yangına hassas olan ve yanıcı maddenin yoğun olduğu bölgelerde öncelikli olarak tamamlanması yönünde başlatılan çalışmalar devam etmektedir.4 4 6831 sayılı Orman Kanununun 19’uncu maddesinde yapılan düzenleme kapsamında hazırlanan “Ormanlarda ve Orman İçinde Bulunan Otlak, Yaylak ve Kışlaklarda Hayvan Otlatılmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik” 11 Temmuz 2012 tarih ve 28350 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. STRATEJİK PLAN 2019-2023 18 6.1.4 Orman Ekosistemlerinin Sağlığının İzlenmesi Sürdürülebilir doğal kaynak yönetiminde orman ekosistemlerinin izlenmesi maksadıyla 1985 yılında Avrupa’da “Hava Kirliliğinin Etkilerinin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi Uluslararası İşbirliği Programı” (ICP Forests) kapsamında daimi gözlem alanları (Seviye I ve Seviye II ) oluşturulmuştur. Ülkemizde ise Orman Genel Müdürlüğü koordinasyonunda, mülga Çevre ve Orman Bakanlığı Araştırma ve Geliştirme Dairesi Başkanlığı işbirliğinde 2006 yılında “Orman Ekosistemlerinin İzlenmesi Projesi” ile çalışmalar başlatılmış, Nisan 2009 tarihinden itibaren ülkemiz ormanlarının sağlık ve durumunun izlenmesi maksadıyla “Orman Ekosistemlerinin İzlenmesi Programı” uygulamaya aktarılmıştır. 6.1.5 Orman Sınırlarının Tespiti ve İzinlerin Düzenlenmesi Ormanların sınırlarının belirlenmesi, yapılmış olan orman tahdit veya kadastro işlemlerinin çıkan yeni yasalara göre araziye uygulanmasına yönelik yapılan aplikasyon işleri ve Orman Kanununun 2 nci madde uygulamaları ile sınırları kesinleşen yerlerin tapuya tescil ettirilmesi iş/işlemleri hazırlanan programlar çerçevesinde yürütülmektedir.5 Tablo 9: Kadastrosu Tamamlanan ve Tescil Edilen Orman Alanı Miktarındaki Değişim Birim 1973 Sonu I. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu II. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2012 2016 2017 Eylül 2018 Kadastrosu Yapılan Alan Miktarı Hektar 4.558.000 18.750.000 23.000.000 24.000.000 24.000.000 Tescil Edilen Alan Miktarı Hektar 3.055.079 16.250.000 18.860.000 19.500.000 19.820.000 Yüzde 67,0 86,7 82,0 81,2 82,5 Orman Dışına Çıkarılan Alan Miktarı Hektar 438.742 502.000 536.000 558.000 Eylül 2018 sonu itibariyle kadastro çalışması tamamlanmış; 19.820.000 hektar alan tapuya tescil edilmiştir. Orman sayılan alanlarda 6831 Sayılı Orman Kanununun 16, 17, 18 ve 115 inci maddesine göre izin iş ve işlemleri yürütülmekte olup, ayrıca 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunun 8 inci maddesi gereğince Turizm amaçlı kullanılmak üzere Kültür ve Turizm Bakanlığına tahsis işlemi yapılmaktadır. Eylül 2018 itibariyle orman sayılan alanlarda Orman Kanununun 16 ncı maddesine dayalı olarak verilen maden izinleri 21.896 adet 72.692 hektar, toprak dolgu izinleri 113 adet 1.572 hektar, Orman Kanununun 17/3 üncü maddesine dayalı olarak verilen izinler 55.890 adet 520.782 hektar, Orman Kanununun 18 inci maddesine dayalı olarak verilen izinler 8.101 adet 675 hektara ulaşmıştır. 5 Orman kadastro çalışmaları ile arazi kadastro çalışmalarının ayrı ayrı yürütülmüş olmasından kaynaklanan teknik ve hukuki problemler nedeniyle 3402 sayılı Kadastro Kanununda düzenlemeye gidilmiş; çalışmalar tek çatı altında toplanmış ve eş zamanlı yapılmaya başlanmıştır. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 19 Tablo 10: Orman Kanununun 16, 17/3, 18 ve 115’nci Maddesine Göre İzin Verilen Orman Alanı Miktarındaki Değişim İzin Grubu I. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu II. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2012 2016 Eylül 2018 Adet Hektar Adet Hektar Adet Hektar Maden 19.305 45.148 17.905 56.302 21.896 72.692 Toprak Dolgu 20 400 65 972 113 1.572 17/3 Enerji İzinleri 9.371 141.827 12.157 189.385 14.416 214.980 17/3 Diğer İzinler 31.373 204.133 37.527 222.768 41.409 299.423 18. Madde İzinleri 7.478 551 8.013 640 8.101 675 Turistik Tesis 88 7.503 96 985 92 1.179 Üniversite 39 5.851 53 6.005 65 6.379 Tahsis 116 35.772 131 36.432 142 36.947 Toplam 67.790 441.185 75.947 513.489 86.234 633.847 Tablo 11: Orman Kanununun 57’nci Maddesine Göre İzin Verilen Orman Alanı Miktarındaki Değişim İzin Türü I. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu II. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2012 2016 Eylül 2018 Adet Hektar Adet Hektar Adet Hektar Özel Ağaçlandırma 2.690 57.528 3.344 64.762 3.439 65.763 6.1.6 Ormancılık Alt Yapısının Güçlendirilmesi Orman yolları; koruma, üretim, bakım gibi birçok ormancılık faaliyetinin gerçekleştirilebilmesine hizmet sağlamakta olup, yeni orman yollarının yapılması, yapılan orman yollarının ulaşıma elverişli tutulabilmesi için ihtiyaç duyulan üst yapı ve sanat yapılarının yapımı, bakım-onarımı ile standart dışı orman yollarının standart hale getirilebilmesi maksadıyla gerçekleştirilen çalışmalar her yıl hazırlanan programlar çerçevesinde yürütülmektedir. Tablo 12: Orman Yolu Yapım ve Bakım Faaliyetlerindeki Gelişim Dönem Etüt Proje Planlama Yeni Yol Büyük Onarım Üst Yapı Köprü Sanat Yapısı Adet Kilometre Kilometre Kilometre Metre Kilometre I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 30 1.400 1.000 1.179 69 1.832 2011 30 1.468 1.064 1.162 123 1.817 2012 31 1.518 1.022 1.860 202 1.959 Ortalama 30 1.462 1.029 1.400 131 1.869 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 30 1.479 1.421 1.532 142 1.881 2014 30 1.542 1.661 2.094 209 2.387 2015 44 1.624 1.753 2.261 256 2.823 2016 126 1.852 2.276 2.142 323 3.131 Ortalama 58 1.624 1.778 2.007 233 2.556 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 140 2.542 2.768 2.520 190 3.210 Eylül 2018 133 2.458 2.763 2.434 65 3.245 STRATEJİK PLAN 2019-2023 20 Dönem Etüt Proje Aplikasyon Yangın Emniyet Yolu Yapımı Yangın Emniyet Yolu Tamir ve Bakımı Kule Kulübe Yolu Yapımı Kule Kulübe Yolu Tamir ve Bakımı Traktör Yolu Yapımı Kilometre Kilometre Kilometre Kilometre Kilometre Kilometre I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 3.600 469 18.459 4 1.514 431 2011 3.644 401 18.509 8 1.423 422 2012 4.618 379 19.440 21 1.448 448 Ortalama 3.954 416 18.803 11 1.462 434 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 4.728 378 18.306 6 1.480 404 2014 5.394 310 20.481 10 1.476 443 2015 5.717 382 19.871 11 1.531 511 2016 6.188 324 23.675 4 1.628 751 Ortalama 5.507 349 20.583 8 1.529 527 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 7.721 125 23.765 2 1.579 684 Eylül 2018 8.360 113 23.446 3 1.507 763 Dönem Üretim Yolu Tamir ve Bakımı Depo Dahili Yol Yapımı Dönem Standart Orman Yol Miktarındaki Değişim (Kümülatif) Kilometre Kilometre Yıl Kilometre I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 138.267 120 I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 Sonu 171.588 2011 136.197 72 2011 Sonu 172.988 2012 138.186 92 2012 Sonu 174.456 Ortalama 137.550 95 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 Sonu 175.974 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 140.662 113 2014 Sonu 177.453 2014 130.630 100 2015 Sonu 179.017 2015 136.216 114 2016 Sonu 180.869 2016 154.260 171 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 Sonu 191.500 Ortalama 140.442 125 Eylül 2018 194.000 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 157.891 139 Eylül 2018 144.772 108 Her türlü ormancılık faaliyetinin gerçekleştirilebilmesi için planlanan orman yol miktarı 302.000 km olarak revize edilmiş, bunun 194.000 km si tamamlanmıştır. Orman içinden geçen 66.092 km köy yolu ve karayolu ile birlikte ormancılık hizmetlerinde faydalanılabilecek toplam yol uzunluğu 260.092 km ye ulaşmıştır. 6.1.7 Orman Köylülerinin Desteklenmesi Orman köylerinin desteklenmesi faaliyetlerinin ana unsurunu, orman köylüleri ve bu köylülerin kendi aralarında kurdukları kooperatiflere verilen ferdi ve kooperatif kredileri teşkil etmektedir. Sağlanan kredilerle alternatif işletme modelleri ve projeler geliştirilerek, orman köylüsü ekonomik ve sosyal yönden desteklenmektedir.6 Ferdi kredilerde; 2010-2012 döneminde yıllık ortalama 7.304 adam/ay istihdam sağlanmış, bu rakam 2013-2016 döneminde ortalama 22.152 adam/ay olarak sonuçlanmıştır. 6 22.712 orman köyü/mahallesinde 7.013.592 kişi yaşamakta olup, mülki sınırlar içerisinde devlet ormanı bulunan köyler ile mülki sınırlar içerisinde devlet ormanı bulunan büyükşehirlerdeki mahalleler orman köyü olarak tanımlanmaktadır. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 21 Tablo 13: Orman Köylüsü ve Kooperatiflere Verine Kredi Miktarlarındaki Değişim7 Dönem Ferdi Krediler Sosyal Nitelikli Ekonomik Nitelikli Toplam Sağlanan İstihdam (Adam/Ay) Ünite Tutar Ünite Tutar Ünite Tutar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 25.942 70.150.329 1.290 29.804.504 27.232 99.954.833 4.337 2011 19.035 48.494.501 2.542 61.752.310 21.577 110.246.811 8.100 2012 15.265 39.506.662 2.610 61.901.739 17.875 101.408.401 9.476 Ortalama 20.081 52.717.164 2.147 51.152.851 22.228 103.870.015 7.304 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 14.149 40.278.804 6.932 167.395.897 21.081 207.674.701 23.375 2014 6.592 21.282.849 5.946 132.108.339 12.538 153.391.188 21.376 2015 4.297 16.945.906 6.124 137.730.578 10.421 154.676.484 21.032 2016 5.367 24.633.277 6.942 161.917.559 12.309 186.550.836 22.825 Ortalama 7.601 25.785.209 6.486 149.788.093 14.087 175.573.302 22.152 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 4.089 18.944.457 6.214 139.660.719 10.303 158.605.176 20.143 Eylül 2018 1.819 8.470.670 5.549 128.255.223 7.368 136.725.893 18.681 Dönem Kooperatif Krediler Proje Tutar Sağlanan İstihdam (Adam/Ay) I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 13 3.860.130 370 2011 10 4.603.715 100 2012 17 5.629.119 170 Ortalama 13 4.697.655 213 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 17 8.824.652 170 2014 23 7.941.793 230 2015 12 3.940.026 140 2016 Ortalama 13 5.176.617 135 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 7 2.529.237 70 Eylül 2018 6.1.8 Orman Halk İlişkilerinin Düzenlenmesi ve Kamuoyunun Bilinçlendirilmesi Doğal kaynakların sürdürülebilir yönetiminde halkın bilinçlendirilmesi büyük önem arz etmektedir. Ülkemizde özellikle sivil toplum örgütlerinin katkılarıyla orman tahribatına karşı belli bir duyarlılık oluşmuş, yürütülen yayın ve tanıtım faaliyetleri sonucunda orman halk ilişkilerinde olumlu gelişmeler kaydedilmiştir. 6.2 Ormanların Geliştirilmesi ve Genişletilmesi Mevcut ormanların geliştirilmesi ve verimliliğinin artırılması ile uygun arazilerde yeni ormanlar kurularak orman alanlarının genişletilmesi ormancılığımızın ikinci temel faaliyet alanını oluşturmaktadır. 7 Ferdi ve kooperatif kredi tutarı, 2018 yılı deflatör katsayısına göre hesaplanmıştır. STRATEJİK PLAN 2019-2023 22 6.2.1 Orman Bakımı, Gençleştirme ve Rehabilitasyon Orman bakım tedbirleri, meşcere gelişme çağına göre birbirinden farklı teknik müdahaleleri gerektiren silvikültürel uygulamalardır. Bu kapsamda hazırlanan Genç Meşcereler Bakım Seferberliği Eylem Planı (2012-2016) ve Orman Ağaçlarında Budama Eylem Planı (2015-2019) uygulamaya aktarılmış olup, stratejik plan uygulama dönemleri karşılaştırıldığında, yıllık ortalama silvikülltürel uygulama düzeyinin her alanda yükselmekte olduğu görülmektedir. Tablo 14: Orman Bakım ve Gençleştirme Faaliyetlerindeki Değişim Dönem Bakım Gençleştirme Koruya Tahvil Hektar Hektar Hektar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 462.888 27.983 78.584 2011 477.458 27.367 81.529 2012 645.575 32.246 93.332 Ortalama 528.640 29.198 84.481 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 534.168 25.780 81.225 2014 568.557 33.695 83.450 2015 587.203 27.363 87.275 2016 558.711 34.360 79.867 Ortalama 562.160 30.300 82.954 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 533.395 38.337 73.206 Eylül 2018 448.981 26.156 48.401 Verimsiz orman alanlarının rehabilite edilerek verimli hale getirilmesi maksadıyla 2010-2017 döneminde toplam 1.558.583 hektar alanda rehabilitasyon çalışması sonuçlandırılmış; hazırlanan Sedir Ormanlarının Rehabilitasyonu Eylem Planı (2015-2019), Kestane Eylem Planı (2013-2019) ve Maden Sahaları Rehabilitasyon Eylem Planının (2014-2018) uygulama süreci devam etmektedir. Tablo 15: Rehabilitasyon Faaliyetlerindeki Değişim Dönem Orman Genel Müdürlüğü Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü (Mülga) Toplam Hektar Hektar Hektar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 331.890 15.012 346.902 2011 344.570 344.570 2012 347.719 347.719 Ortalama 341.393 5.004 346.397 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 106.182 106.182 2014 100.432 100.432 2015 94.411 94.411 2016 106.267 106.267 Ortalama 101.823 0 101.823 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 112.100 112.100 Eylül 2018 74.382 74.382 ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 23 6.2.2 Orman Alanlarının Genişletilmesi Hazine arazilerinden orman tesis etmek üzere tahsisi yapılan alanların ağaçlandırılması yanı sıra özel sektör tarafından yapılacak ağaçlandırmalarla orman alanlarının genişletilmesi hedeflenmektedir. 2010-2017 döneminde toplam 344.961 hektar ağaçlandırma yapılmış ve yıllık 43.120 hektar/yıl uygulama gerçekleştirilmiştir. Aynı dönemde özel ağaçlandırmaların düzeyi ise yıllık ortalama 5.548 hektar/yıl olarak sonuçlanmıştır. Tablo 16: Ağaçlandırma Faaliyetlerindeki Değişim Kurumlar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 2011 2012 Ortalama 2013 2014 2015 2016 Ortalama 2017 Eylül 2018 Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Orman Genel Müdürlüğü 0 46.656 40.325 38.986 48.230 43.549 46.934 31.712 Orman Genel Müdürlüğü/ Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü (Mülga) 440 21.907 34.538 18.962 0 Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü (Mülga) 22.495 7.498 0 Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 1.598 816 1.008 1.141 0 Diğer 17.324 17.241 6.463 13.676 0 Toplam 41.857 39.964 42.009 41.277 46.656 40.325 38.986 48.230 43.549 46.934 31.712 Tablo 17: Özel Ağaçlandırma Faaliyetlerinde İzin Verilen Alan Miktarındaki Değişim Kurumlar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 2011 2012 Ortalama 2013 2014 2015 2016 Ortalama 2017 Eylül 2018 Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Orman Genel Müdürlüğü 8.556 4.944 4.500 1.975 3.984 3.012 3.245 3.054 1.361 2.000 Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü (Mülga) 17.306 5.769 0 Toplam 17.306 8.556 4.944 10.269 1.975 3.984 3.012 3.245 3.054 1.361 2.000 STRATEJİK PLAN 2019-2023 24 6.2.3 Fidan ve Tohum İhtiyacının Karşılanması Fidan üretimi; 3.300 hektar alanda kurulmuş, 137 adet orman fidanlığında gerçekleştirilmekte, başta karaçam, sarıçam, kızılçam ve fıstıkçamı vb. türler olmak üzere ibreli ve yapraklı orman ağacı türleri ile süs bitkilerinden oluşan 688 değişik türde fidan üretimi yapılmaktadır. Tablo 18: Fidan ve Tohum Üretimindeki Değişim I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 2011 2012 Ortalama 2013 2014 2015 2016 Ortalama 2017 Eylül 2018 Fidan Üretim ve Bakım (Milyon Adet) 425 469 471 455 401 337 333 338 352 322 296 Tohum Üretimi (Ton) 653 563 982 733 600 605 495 280 495 273 58 Fidan üretiminde ihtiyaç duyulan tohumlar, gen kaynaklarından toplanmakta olup, 2018 Eylül sonu itibarıyla ülke genelinde; 61 ağaç türünde 308 adet ve toplam 42.092,6 hektar gen koruma ormanı, 33 ağaç türünde 321 adet ve toplam 42.351,01 hektar tohum meşceresi, 13 ağaç türünden 15 adet ve toplam 39,3 hektar tohum plantasyonu, 11 ağaç türünden 180 adet ve toplam 1.420,75 hektar tohum bahçesi, 3 ağaç türünden 30 adet ve toplam 114,2 hektar deneme alanı ve 5 ağaç türünden 18 adet ve toplam 37,9 hektar klon parkı tesis edilmiştir. 6.2.4 Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Başta erozyon kontrol çalışmaları olmak üzere doğal kaynakların rehabilitasyonu çalışmalarını havza bütünlüğü içerisinde ele alan; “Doğu Anadolu Su Havzaları Rehabilitasyon Projesi” ve “Anadolu Su Havzaları Rehabilitasyon Projesinden” elde edilen deneyimlerden faydalanılarak hazırlanan “Çoruh Havzası Rehabilitasyon Projesi” ve “Murat Nehri Havzası Rehabilitasyon Projesi” 2012 yılında uygulamaya aktarılmıştır. Tablo 19: Erozyon Kontrol Faaliyetlerindeki Değişim Kurumlar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 2011 2012 Ortalama 2013 2014 2015 2016 Ortalama 2017 Eylül 2018 Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Orman Genel Müdürlüğü 65.401 81.781 49.060 83.964 80.517 75.009 97.056 84.137 91.049 63.810 Ağaçlandırma ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü (Mülga) 61.243 20.414 0 Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü 158 1.687 1.350 1.065 0 Toplam 61.401 67.088 83.131 70.540 83.964 80.517 75.009 97.056 84.137 91.049 63.810 2010-2017 döneminde; yıllık ortalama 79.901 hektar/yıl uygulama gerçekleştirilmiş, toplam 639.215 hektar büyüklüğündeki bir alanda toprak kaybı kontrol altına alınmış olup, toplam 105.808 hektar mera alanında ıslah gerçekleştirilmiştir. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 25 Tablo 20: Mera Islah Faaliyetlerindeki Değişim Kurumlar I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 2011 2012 Ortalama 2013 2014 2015 2016 Ortalama 2017 Eylül 2018 Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hektar Hekta r Orman Genel Müdürlüğü 10.114 9.635 6.583 9.920 16.383 23.843 12.778 15.731 15.167 7.075 Ağaçlandırm a ve Erozyon Kontrolü Genel Müdürlüğü (Mülga) 7.968 2.656 0 Toplam 7.968 10.114 9.635 9.239 9.920 16.383 23.843 12.778 15.731 15.167 7.075 6.3 Ormanların İşletilmesi Küresel ve ulusal talepler doğrultusunda, ormanların ekonomik, ekolojik, sosyal ve kültürel fonksiyonlarının bir ekosistem bütünlüğü içerisinde ele alınması ve ormanların sürdürülebilir orman yönetimi ilkelerine göre yönetilmesi günümüz ormancılık anlayışının temel yaklaşımıdır. 6.3.1 Ormanların Planlanması Orman amenajman planları tüm ülke bazında düzenli olarak 1963 yılında yapılmaya başlanmış ve 10 yıllık bir süreç zarfında 1972 yılında tamamlanmıştır. İlk plan döneminin tamamlanmasından sonra her yıl ormanlarımızın yaklaşık onda birinde plan yenileme çalışmaları başlatılmış olup bu çalışmalar kesintisiz olarak devam ettirilmektedir. Son yıllarda amenajman sisteminde önemli reformlar gerçekleştirilmiş, ormanların sadece odun üretimine dayalı olan planlama şekli değiştirilerek, ekosistem tabanlı fonksiyonel planlama modeli uygulanmaya konulmuştur. Amenajman planları en küçük yönetim birimi olan Orman İşletme Şefliği düzeyinde 10-20 yıl süreli olarak hazırlanmakta ve uygulanmakta olup, yılda ortalama 1,5-2,5 milyon hektar orman alanının amenajman planları yenilenmektedir. Tablo 21: Fonksiyonel Olarak Planlanan Orman Alanı Miktarındaki Değişim I. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu II. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2012 2016 2017 Eylül 2018 Fonksiyonel Olarak Planlanan Alan Miktarı (Kümülatif) Hektar 9.866.506 21.420.220 22.664.220 23.993.6288 6.3.2 Oduna Dayalı Ürünlerinin Üretimi ve Pazarlanması Orman amenajman planları çerçevesinde orman alanlarında gerçekleştirilen bakım ve gençleştirme faaliyetleri sonucu tomruk, tel direği, maden direği, sanayi odunu, kâğıtlık odun, lif-yonga odunu, sırık, çubuk ve yakacak odun gibi orman ürünleri elde edilmekte ve bu ürünler; inşaat, mobilya, maden, lif ve yonga levha, kâğıt sektörleri ile ahşaba dayalı diğer sektörlerde kullanılmaktadır. 8Genel olarak fonksiyonel planlamada 12 yıla ulaşılması ve her on yılda aynı plan ünitesine dönülmesinde dolayı fonksiyonel olarak planlanan alan miktarı toplam orman alanının üzerinde sonuçlanmaktadır. STRATEJİK PLAN 2019-2023 26 Tablo 22: Orman Ürünleri Üretim Gerçekleşmeleri I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 2011 2012 Ortalama 2013 2014 2015 2016 Ortalama 2017 Eylül 2018 .000 m3 .000 m3 .000 m3 .000 m3 .000 m3 .000 m3 .000 m3 .000 m3 .000 m3 .000 m3 .000 m3 Dikili Damga 16.424 17.648 19.093 17.722 16.889 19.276 21.241 21.129 19.634 20.196 25.551 Tomruk 4.375 4.889 5.028 4.764 4.630 5.002 5.904 5.786 5.331 5.474 5.831 Tel Direk 56 71 60 62 33 38 54 58 46 61 56 Maden Direk 577 686 693 652 542 570 664 632 602 562 611 Sanayi Odunu 788 874 875 846 702 729 764 835 758 752 749 Kâğıtlık Odun 2.146 2.383 2.334 2.288 2.196 1.967 2.375 2.487 2.256 2.169 2.558 Lif Yonga 4.608 4.663 5.425 4.899 5.551 6.608 6.866 7.201 6.557 6.494 5.687 Sırık 20 17 11 16 14 9 10 11 11 9 9 Endüstriyel Odun Toplamı 12.570 13.583 14.426 13.526 13.668 14.923 16.637 17.010 15.560 15.521 15.501 Yakacak Odun .000 ster .000 ster .000 ster .000 ster .000 ster .000 ster .000 ster .000 ster .000 ster .000 ster .000 ster 7.194 6.778 6.433 6.802 5.982 5.258 5.023 4.877 5.285 4.360 2.483 2010-2012 döneminde yıllık ortalama 13 milyon 526 bin m3 endüstriyel odun üretilmiş, bu rakam 2013-2016 döneminde yıllık ortalama 15 milyon 560 bin m3 seviyesine ulaşmıştır. Yıllık yakacak odun üretimi ise; sanayide değerlendirme alternatifinin gelişmesi, tüketicilerin sosyal ve ekonomik yapılarındaki değişim sonucu tüketim tercihlerinin değişmesi ile gün geçtikçe azalan bir eğilim sergilemektedir. Önümüzdeki dönemde bu eğilimin devam edeceği beklenmektedir. 2010-2012 dönemi endüstriyel odunda gerçekleşen arz açığının ortalama 2,0 milyon m3 ü ithalatla karşılanmıştır. 2013- 2016 döneminde ithalatla karşılanan arz açığı 1,8 milyon m3 iken, 2017 yılı sonunda arz açığının karşılanması için 1,3 milyon m3 ithalat yapılmıştır. Odun ürünü kullanan sektörün ihtiyaç duyduğu hammaddenin yerli kaynaklardan karşılanabilmesi için 2018 yılında devlet ormanlarından 24 milyon m3 odun üretimi planlanmıştır. Tablo 23: Endüstriyel ve Yakacak Odun Üretim ve Tüketim Yönelimleri Üretim ve Tüketim Kaynakları I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 2011 2012 Ortalama 2013 2014 2015 2016 Ortalama 2017 Eylül 2018 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 Orman Genel Müdürlüğünün Endüstriyel Odun Üretimi 12.569 13.582 14.424 13.525 13.668 14.923 16.638 17.010 15.560 15.521 15.501 Özel Sektör Endüstriyel Odun Üretimi 3.300 3.300 3.300 3.300 3.300 3.350 3.370 3.380 3.350 3.400 2.200 ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 27 Toplam Endüstriyel Odun Arzı 15.869 16.882 17.724 16.825 16.968 18.273 20.008 20.390 18.910 18.921 17.701 Devlet Ormanlarından Endüstriyel Odun Tüketimi 12.792 13.293 13.883 13.323 14.422 14.995 16.097 17.346 15.715 17.008 14.877 Özel Mülklerden Endüstriyel Odun Tüketimi 3.300 3.300 3.300 3.300 3.300 3.350 3.370 3.380 3.350 3.400 2.200 Net İthal Edilen Endüstriyel Odun 1.175 1.104 1.002 1.094 671 570 474 386 525 54 37 Net İthal Edilen Kereste 779 1.100 1.161 1.013 1.161 1.376 1.334 1.290 1.290 1.210 601 Toplam Endüstriyel Odun Tüketimi 18.046 18.797 19.346 18.730 19.554 20.291 21.275 22.402 20.881 21.672 17.715 Endüstriyel Odun Arz- Tüketim Dengesi -2.177 -1.915 -1.622 -1.905 -2.586 -2.018 -1.267 -2.012 -1.971 -2.751 -14 000 ster 000 ster 000 ster 000 ster 000 ster 000 ster 000 ster 000 ster 000 ster 000 ster 000 ster Orman Genel Müdürlüğünün Yakacak Odun Üretimi 7.194 6.778 6.433 6.802 5.982 5.258 5.023 4.877 5.285 4.359 2.483 Kayıt Dışı Yakacak Odun Üretimi 4.650 4.600 4.500 4.583 4.400 4.300 4.200 3.525 4.106 3.400 1.600 Özel Sektör Yakacak Odun Üretimi 2.053 2.073 2.093 2.073 2.113 2.133 2.160 2.520 2.232 2.546 1.200 Toplam Yakacak Odun Arzı 13.897 13.451 13.026 13.458 12.495 11.691 11.383 10.922 11.623 10.305 5.283 Devlet Ormanlarından Yakacak Odun Tüketimi 7.313 6.790 6.412 6.838 5.974 5.369 5.032 4.877 5.313 4.762 2.428 Kayıt Dışı Yakacak odun Tüketimi 4.650 4.600 4.500 4.583 4.400 4.300 4.200 3.525 4.106 3.400 1.600 Özel Mülklerden Yakacak Odun Tüketimi 2.053 2.073 2.093 2.073 2.113 2.133 2.160 2.520 2.232 2.546 1.200 Net İthal Edilen Yakacak Odun 324 276 166 255 28 8 37 25 24 73 8 Toplam Yakacak Odun Tüketimi 14.340 13.739 13.171 13.750 12.515 11.810 11.429 10.947 11.675 10.781 5.236 Yakacak Odun Arz-Tüketim Dengesi -443 -288 -145 -292 -20 -119 -46 -25 -52 -476 47 Toplam Odun Haddesi Arz- Tüketim Dengesi9 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 000 m3 -2.509 -2.181 -1.731 -2.140 -2.601 -2.107 -1.302 -2.031 -2.010 -3.108 21 9 Ster çevirme katsayısı olarak 0,75 kullanılmıştır. STRATEJİK PLAN 2019-2023 28 2010 yılında Bolu Aladağ Orman İşletme Şefliğinde pilot çalışma olarak başlatılan sertifikalandırma çalışmaları ise 2011 yılında tamamlanmış, yaygınlaştırma sürecine geçilmiştir. 2010-Eylül 2018 döneminde 29 orman işletme müdürlüğünü kapsayan 2.367.000 hektar orman alanında orman yönetim sertifikası(FSC) alınmış, Adana ve Antalya Orman Bölge Müdürlüklerinin tamamını kapsayan toplam 22 orman işletme müdürlüğü için 1.916.909 hektar alanda daha orman yönetim sertifikası (FSC) alımı konusunda başlatılan çalışmalar devam etmektedir. 6.3.3 Odun Dışı Orman Ürünlerinin Üretimi ve Pazarlanması Odun dışı ürünlerin sürdürülebilir şekilde üretilmesini sağlamak ve orman alanlarında biyolojik çeşitliliği korumak maksadıyla gerekli çalışmalar başlatılmış; Trüf Ormanı Eylem Planı (2014- 2019), Salep Eylem Planı (2014-2018), Sakız Eylem Planı (2014-2019), Bal Ormanı Eylem Planı (2013-2019), Yabanıl Meyveli Türler Eylem Planı (2014-2018), Maviyemiş-Likapa Eylem Planı (2015-2019), Defne Eylem Planı (2016-2020), ve Reçine Eylem Planı (2017-2021) uygulamaya aktarılmıştır. 2017 yılsonu itibariyle eylem planları ve projelerin uygulama sürecinde; Ülke genelinde gerçekleştirilen odun dışı orman ürünlerinde yapılan envanter çalışmaları sonucunda 210 farklı türde 1.505.000 hektar alanda çalışma gerçekleştirilmiş; 3.307 adet tür ve bu türlere ait 17.529 adet veri, biyolojik çeşitlilik ve odun dışı orman ürünleri veri tabanına aktarılmıştır. 206,5 hektar alanda trüf ormanı oluşturulmuş ve/veya geliştirilmiş, 97.400 hektar alanda salep envanteri yapılarak koruma planı oluşturulmuştur. 30.000 hektar alanda sakız envanteri yapılarak potansiyel çalışma alanları tespit edilmiş, 34 hektar sakız ormanı kurulmuştur. 31 hektar alanda örnek likapa bahçesi kurulmuş, 27 hektar alan rehabilite edilmiştir. Bu çalışmalarda kullanılmak üzere 40.000 adet maviyemiş-likapa fidanı üretilmiştir. 43.239,6 hektar alanda 294 adet bal ormanı kuruluşu gerçekleştirilmiş, 41.425 hektar alanda 31.573.964 adet yabanıl meyveli tür ormanlık alana dikilmiştir. 271 hektar alanda defne rehabilitasyonu yapılmış, ham reçine üretimi 43 ton olarak sonuçlanmıştır. 6.3.4 Diğer Ürünler Ormanlardan üretilen oduna dayalı ve odun dışı ürünlerin yanında elde edilen fonksiyonel faydalar gün geçtikçe artan bir şekilde toplumun geniş kesimlerince fark edilmektedir. Yine bir çıktı olarak elde edilen ve son dönemlerde gündemde gittikçe ağırlıklı bir konu olarak ele alınan su üretimi ve suyun kalitesinin artırılmasına ilişkin çalışmalar ile ormanlardaki biokütle ve karbon depolanmasına ilişkin işlevler ve oksijen üretimi önemli başlıklar olarak yer almaktadır. 2017 yılı verilerine göre ülkemiz ormanlarındaki 1,6 milyar metreküp servete karşılık orman ekosistemindeki karbon miktarının 1,9 milyar ton olduğu hesaplanmıştır. Yine ülkemiz ormanlardaki 45,9 milyon metreküp yıllık cari artıma karşılık 42 milyon ton yıllık oksijen ürettiği hesaplanmıştır. Son yıllarda toplumun ormanların rekreasyon, turizm, piknik, avcılık, balıkçılık, eğitim, araştırma gibi sosyal ve kültürel hizmetleri ile ilgili talep ve beklentilerinde ve orman kaynaklarından faydalanmada bu işlevlerin nispi önem ve önceliklerinde düzenli ve önemli bir artış görülmektedir. Rekreasyon faaliyetlerine imkân sağlamak maksadıyla halen orman alanlarında şehir ormanı ve orman içi dinlenme yerleri tesis edilmektedir. 6.4 Diğer Fonksiyonel Faydaların Sağlanması Ormanların fonksiyonlarını ve alanlarını belirlemek sürdürülebilir orman yönetimi açısından önem arz etmektedir. Ancak ormanın fonksiyonlara ayrılmasında etken olan kriter ve göstergelerin belirlenmesi ve bunların ölçülmesi oldukça zordur. Ülkemizde aynı alanda birçok fonksiyonun iç içe geçtiğini görmek mümkündür. 2000’li yılların başlarında fonksiyonel planlama mantığı ile planlama çalışmalarına hız verilmiş olup, ormanların ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 29 fonksiyonları ve alanları orman amenajman planlarının bu yaklaşımla tamamlanmasıyla net bir şekilde ortaya çıkacaktır. Tablo 24: Orman Alanlarının Farklı Envanter Yıllarına Göre Ana Fonksiyon Sınıflarına Dağılımı Envanter Yılı Toplam Orman Alanı Ekonomik Fonksiyon Ekolojik Fonksiyon Sosyal Fonksiyon Hektar Yüzde Hektar Yüzde Hektar Yüzde 1973 20.199.296 20.199.296 100,00 0,00 0,00 2012 21.678.134 13.621.559 62,84 6.912.424 31,89 1.144.151 5,28 2015 22.342.935 11.243.094 50,32 9.287.847 41,57 1.811.994 8,11 Eylül 2018 22.621.000 11.383.094 50,00 9.404.006 42,00 1.833.900 8,00 Amenajman planı yenilenen alanlar dikkate alındığında 2018 yılı verilerine göre ülkemiz ormanlarının yaklaşık 11,3 milyon hektarlık bölümü ekonomik maksatlı işletilmek olup, ekolojik ve sosyal fonksiyon olarak ayrılan orman alanı toplam orman alanının % 50 sine karşılık gelmektedir. 6.5 Araştırma ve Geliştirme Sürdürülebilir orman yönetimi ve toplumun ihtiyaçlarının karşılanması açısından ormancılık araştırmaları büyük önem arz etmektedir. Orman kaynaklarının yönetiminde daha fazla bilimsel araştırma yapılmasına ihtiyaç duyulmakta olup, Ormancılık Araştırma Enstitü Müdürlüklerince; ağaç ıslahı, plantasyon ormancılığı, orman yangınları, doğal ormanların korunması ve geliştirilmesi, odun dışı orman ürünleri, erozyonla mücadele, mera ıslahı, biyolojik çeşitlilik, sosyal ormancılık gibi konularda yürütülen projelerin sonuçları uygulama birimlerinin hizmetine sunulmaktadır. 7. Paydaş Analizi Orman Genel Müdürlüğü’nün iç ve dış paydaşlar gözündeki kurumsal itibar ve imajını değerlendirmek maksadıyla paydaş analiz çalışması gerçekleştirilmiş; bu süreçte ilgili kesimler ve bu kesimlerin temsilcileriyle çalışılarak veri toplanmaya çalışılmıştır. Grafik 1: Paydaş Anket Sonuçlarının Özeti Anket sonuçlarına göre, Orman Genel Müdürlüğü’nün genel olarak kurumsal itibarı ve imajı olumlu yönde ve orta düzeydedir. Veri toplama aracının tümü için ortalama puan 5 üzerinden 3,41 ya da 100 üzerinden 71 olarak hesaplanmıştır. Çok çeşitli iç ve dış paydaşları olan ve kamuoyunun büyük duyarlılık gösterdiği alanlarda etkinlik gösteren Orman Genel Müdürlüğü için bu düzeyde bir kurumsal itibar ve imajın oluşması kurum açısından başarı olarak algılanmıştır. STRATEJİK PLAN 2019-2023 30 8. Kuruluş İçi Analiz 8.1 Yetki, Görev ve Sorumluluklar Orman Genel Müdürlüğünün kurulması, teşkilat, görev ve yetilerine ait esas ve usuller, “Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar İle Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi” ile düzenlenmiş, ilgili Kararnamenin 334. maddesinde Orman Genel Müdürlüğünün görevleri;  Orman kaynaklarını; ekolojik, ekonomik ve sosyo-kültürel faydalarını dikkate alarak, bitki ve hayvan varlığı ile birlikte, ekosistem bütünlüğü içinde idare etmek, katılımcı ve çok amaçlı şekilde planlamak, usulsüz müdahalelere, tabii afetlere, yangınlara karşı korumak, muhtelif zararlıları ile mücadele etmek ve ettirmek, ormancılık karantina hizmetlerini yürütmek, geliştirmek, orman alanlarını ve ormanlara ilişkin hizmetleri artırmak, ormanları imar ve ıslah etmek, silvikültürel bakımını ve gençleştirilmesini sağlamak.  Ormanların mülkiyeti ile ilgili iş ve işlemlerini, kadastrosunu, izin ve irtifak işlerini yürütmek.  Orman ürün ve hizmetlerinin sürekliliğini güvence altına alarak ormanları teknik, sosyo-kültürel, ekolojik ve ekonomik icaplara göre işletmek, orman ürünlerinin üretim, taşıma, depolama iş ve işlemlerini yapmak ve yaptırmak, bu ürünleri yurt içinde ve yurt dışında pazarlamak.  Mesire yerleri, kent ormanları, araştırma ormanları, ağaç parkı (arboretum) sahaları, orman içi biyoçeşitlilik koruma alanları, model orman, muhafaza ormanı alanlarının ayrılması, korunması, işletilmesini ve işlettirilmesini sağlamak.  Orman sınırları içinde veya orman sınırları dışında her türlü arazide; ağaçlandırma, erozyon kontrolü, ormanla ilgili mera ıslahı, çölleşme ile mücadele, sel ve çığ kontrolü çalışmalarını yürütmek, entegre havza projeleri yapmak ve uygulamak.  Orman ağaç, ağaççık ve florasına ait bitki türlerinin tohum ve fidanlarını üretmek, ürettirmek, aşılama faaliyetlerini yapmak, devamlı veya geçici fidanlıklar kurmak, işletmek, gerektiğinde kapatmak.  Gerçek ve tüzel kişilerin özel ağaçlandırma, imar-ihya, erozyon kontrolü çalışmaları ile fidanlık tesis etmesi, işletmesi ve pazarlamasını desteklemek.  Orman ekosistemlerinin sunduğu ürün ve hizmetlerden azami seviyede istifade edilmesini sağlamak üzere döner sermaye işletmeleri ve gerekli diğer birimleri kurmak ve işletmek, gerektiğinde kapatmak, her türlü malzeme, arsa, arazi, bina, tesis, tesisat satın almak veya kiralamak, gerektiğinde takas yapmak; bunların bakım ve onarımlarını yapmak, yaptırmak, hizmetlerin gerektirdiği makineler ile hizmet vasıtalarını sağlamak, bakım ve revizyonlarını yapmak, yaptırmak, ormanlarda gerekli her türlü altyapı çalışmasını yapmak, ormancılık faaliyetleri için gerekli yolların etüt projelerini yapmak, bakım ve onarım işlerini yapmak veya yaptırmak.  Hizmetin gerektirdiği her türlü hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim yapmak ve yaptırmak, Genel Müdürlüğün çalışma alanına giren hizmetlere ilişkin olarak, yerel, ulusal ve küresel seviyede görev yapacak enstitüler, müdürlükler, araştırma birimleri, eğitim merkezleri ve sosyal tesisler kurmak ve işletmek.  Hizmetleri ile ilgili her türlü araştırma ve geliştirme, envanter, basım, yayım ve tanıtma işleri ile projeleri yapmak veya yaptırmak ve bunların sonuçlarını yurt içinde ve yurt dışında pazarlamak.  Orman ürün ve hizmetlerinin kullanımını yaygınlaştırmaya yönelik çalışmalar yapmak, her türlü orman ürünü üreten, işleyen, pazarlayan, ithalat ve ihracatını yapan özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteler ile yakın işbirliği içinde çalışmak, yurt içinde ve yurt dışında danışmanlık yapmak, projeler uygulamak, ormanlar ve ormancılıkla ilgili olarak kamuoyunu bilinçlendirici her türlü faaliyette bulunmak.  Orman bütünlüğünü sağlamak amacıyla gerçek ve tüzel kişilerin mülkiyetinde bulunan taşınmazların orman rejimine alınması için kamulaştırma, kamu kurum ve kuruluşlarının mülkiyetinde bulunan taşınmazların devir ve gerektiğinde takas işlemlerini yapmak, Devlet ormanları içinde ve bitişiğinde oturan köylüleri ayni ve nakdi yardım kaynaklarıyla desteklemek, orman-halk ilişkilerini geliştirmek ve bu konuda her türlü tedbiri almak.  Görev alanına giren konularda teknik ve idari esasları belirlemek, çalışma konularına ilişkin laboratuvarlar kurmak ve kurdurmak, iş tarifleri ve birim zaman analizlerini yapmak, yaptırmak ve birim fiyatlarını tespit etmek.  Genel Müdürlüğün görev, hizmet ve faaliyetleri ile ilgili olarak, diğer kamu kurum ve kuruluşlarınca uyulacak esasları belirlemek, koordinasyonu sağlamak.  Mevzuatla verilen diğer görev ve hizmetleri yapmak. şeklinde sıralanmıştır. 8.2 Organizasyon Yapısı Orman Genel Müdürlüğü’nün merkez teşkilatı hizmet birimlerinden oluşmaktadır. Merkezde; Teftiş Kurulu Başkanlığı, Hukuk Müşavirliği, İç Denetim Birimi Başkanlığı ile 18 daire başkanlığı ve bu daire başkanlıklarına bağlı toplam 118 şube müdürlüğü bulunmaktadır. Taşra teşkilatı ise 28 Orman Bölge Müdürlüğü ile doğrudan merkeze bağlı; 9’u genel ormancılık konularında ve bölgesel düzeyde, ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 31 3’ü de konu bazında ve ülke genelinde faaliyetlerini sürdürmekte olan 12 Araştırma Enstitüsü Müdürlüğünden oluşmaktadır. ORMAN BÖLGE MÜDÜRLÜKLERİ ORMANCILIK ARAŞTIRMA ENSTİTÜSÜ MÜDÜRLÜKLERİ Konu Bazında ve Ülke Genelinde Faaliyet Gösteren Araştırma Enstitüsü Müdürlükleri 01 Kavak ve Hızlı Gelişen Orman Ağaçları Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü İZMİT/KOCAELİ 02 Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ANKARA 03 Orman Toprak ve Ekoloji Araştırmaları Enstitüsü Müdürlüğü ESKİŞEHİR Genel Ormancılık Konularında ve Bölgesel Düzeyde Faaliyet Gösteren Araştırma Enstitüsü Müdürlükleri 01 Batı Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ANTALYA 02 Batı Karadeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü BOLU 03 Doğu Akdeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü TARSUS/MERSİN 04 Doğu Anadolu Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ERZURUM 05 Doğu Karadeniz Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü TRABZON 06 Ege Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü URLA/İZMİR 07 Güneydoğu Anadolu Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ELAZIĞ 08 İç Anadolu Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü ANKARA 09 Marmara Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü İSTANBUL Şekil 1: Teşkilat Yapısı, Eylül 2018 01 ADANA 07 BALIKESİR 13 ESKİŞEHİR 19 KASTAMONU 25 KONYA 02 SAKARYA 08 BOLU 14 GİRESUN 20 MERSİN 26 KAYSERİ 03 AMASYA 09 BURSA 15 ISPARTA 21 MUĞLA 27 ŞANLIURFA 04 ANKARA 10 DENİZLİ 16 İSTANBUL 22 TRABZON 28 ÇANAKKALE 05 ANTALYA 11 ELAZIĞ 17 İZMİR 23 ZONGULDAK 06 ARTVİN 12 ERZURUM 18 KAHRAMANMARAŞ 24 KÜTAHYA STRATEJİK PLAN 2019-2023 32 8.3 İnsan Kaynakları Orman Genel Müdürlüğü merkez ve taşra birimlerinde Eylül 2018 tarihi itibariyle istihdam edilen memur, sözleşmeli personel, sürekli ve geçici işçi ile geçici personel sayısı 36.204’dir. Tablo 25: Personel Statü ve Sayıları, Eylül 2018 I. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu II. Stratejik Plan Uygulama Dönem Sonu III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2012 2016 2017 2018 Eylül Memur 18.218 17.843 17.116 16.533 Sözleşmeli Personel 159 165 156 819 Sürekli İşçi 15.002 11.954 10.959 10.697 Geçici İşçi 7.422 8.325 8.158 8.155 Geçici Personel 514 741 709 Toplam 41.315 39.028 37.098 36.204 Personelin, % 45,6’sı memur, % 52,1’i sürekli ve geçici işçi, % 2,3’ü ise sözleşmeli ve geçici personel statüsünde istihdam edilmektedir. 2019-2023 döneminde; 1.850 adet mühendis, 6.500 adet orman muhafaza memuru, 250 adet avukat, 500 adet tekniker, 2.500 adet memur ve 4.500 adet şoför olmak üzere toplam 16.100 personele ihtiyaç duyulmaktadır. 8.4 Mali Kaynak Orman Genel Müdürlüğünün finansman yapısı özel bütçe ve döner sermaye şeklinde ikili bir yapı göstermektedir. Kendi gelir kaynaklarını yaratma ve bu geliri ormancılık faaliyetlerinde kullanabilme imkânı sağlayan özel bütçeli kuruluş statüsü ve döner sermaye kurma yetkisinin tanınması kurumun mali yapısının temelini oluşturmaktadır. Tablo 26: Bütçenin Gelişimi, Eylül 2018 Dönem Gelirler (Bin TL) Giderler (Bin TL) Özel Bütçe Döner Sermaye Toplam Özel Bütçe Döner Sermaye Toplam I. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2010 983.830 1.567.608 2.551.438 999.026 1.609.233 2.608.259 2011 1.014.722 1.942.532 2.957.254 1.064.033 1.786.491 2.850.524 2012 1.793.173 2.147.352 3.940.525 1.818.722 2.161.335 3.980.057 Toplam 3.791.725 5.657.492 9.449.217 3.881.781 5.557.059 9.438.840 II. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2013 2.089.906 2.100.770 4.190.676 1.986.623 2.140.363 4.126.986 2014 1.930.067 2.440.851 4.370.918 2.213.986 2.350.206 4.564.192 2015 2.741.401 2.806.852 5.548.253 2.788.670 2.722.016 5.510.686 2016 3.112.725 2.999.410 6.112.135 3.032.827 2.969.337 6.002.164 Toplam 9.874.099 10.347.883 20.221.982 10.022.106 10.181.922 20.204.028 III. Stratejik Plan Uygulama Dönemi 2017 3.392.068 3.295.474 6.687.542 3.266.235 3.192.537 6.458.772 2018 Eylül 933.069 3.406.857 4.339.926 2.237.354 2.606.327 4.843.681 Toplam 4.325.137 6.702.331 11.027.468 5.503.589 5.798.864 11.302.453 2010-2017 döneminde; toplam 17.057.892 bin TL özel bütçe geliri sağlanmış, kaynak kullanımı 17.170.122 bin TL olarak sonuçlanmıştır. Bu dönemde ortaya çıkan açık tutar Hazine’nin özel bütçeye aktardığı katkıların eşleştirme fonlarından kapatılmıştır. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 33 Döner sermaye de ise; aynı dönemde gerçekleşen 19.300.849 bin TL gelir rakamına karşılık 18.931.518 TL gider gerçekleşmiş olup, gelirlerin yaklaşık % 96’sı oduna dayalı orman ürünleri satışlarından elde edilmiştir. Temel amacı; “…kısa vadede fiyat istikrarının ve finansal istikrarın yeniden tesis edilmesi, ekonomide dengelenmenin ve bütçe disiplininin sağlanması, orta vadede sürdürülebilir büyüme ve adaletli paylaşıma yönelik ekonomik değişimin gerçekleştirilmesi…”, şeklinde tanımlanan Yeni Ekonomi Programında (Orta Vadeli Program; 2019-2021) yer alan politika ve tedbirler ile Orta Vadeli Mali Plan (2019-2021) dikkate alındığında, Orman Genel Müdürlüğünün toplam kaynak ihtiyacının 50.484.451 bin TL olması öngörülmektedir. Tablo 27: Tahmini Kaynak, 2019-2023 Kaynak Türü 2019 2020 2021 2022 2023 Toplam (Bin TL) Özel Bütçe 3.310.410 3.693.961 3.979.818 4.298.203 4.642.059 19.924.451 Döner Sermaye 4.800.000 5.335.000 5.950.000 6.675.000 7.800.000 30.560.000 Toplam 8.110.410 9.028.961 9.929.818 10.973.203 12.442.059 50.484.451 8.5 Fiziki Kaynak Genel Müdürlük merkez birimleri, “Ankara İli Yenimahalle İlçesi, Söğütözü Mevkii 7638 ada 27 parselde bulunan Orman Genel Müdürlüğü yerleşkesinde faaliyet göstermektedir. Toplam 73.463 m2 kapalı alana sahip yerleşkede; 4 adet seminer ve 1 adet konferans salonu, toplantı salonları, çalışma ofisleri, yangın harekât merkezi, kreş, misafirhane, kapalı spor salonu, sosyal tesisler, personel yemekhanesi, 524 araçlık kapalı ve 180 araçlık açık otopark, arşiv, depo ve ibadethane bulunmaktadır. Tablo 28: Taşınmaz Envanter Bilgileri, Eylül 2018 Özel Bütçe Döner Sermaye Toplam Adet Yüzölçümü (m2) Adet Yüzölçümü (m2) Adet Yüzölçümü (m2) Bölge Müdürlüğü Binası 3 13.883 25 74.784 28 88.666 İşletme Müdürlüğü Binası 9 6.290 226 203.930 235 210.220 İşletme Şefliği Binası 26 5.792 462 148.751 488 154.543 İlk Müdahale Ekip Binası 285 43.722 426 62.035 711 105.757 Toplu Koruma Ekip Binası 166 27.058 589 105.935 755 132.993 Üretim Depo Binası 29 2.484 391 48.432 420 50.916 Sosyal Tesis 42 6.210 203 65.002 245 71.212 Satış Salonu 4 632 81 14.796 85 15.428 Yangın Kule Kulübesi 192 13.556 581 42.908 773 56.464 Tavla Binası 4 307 78 4.654 82 4.961 Reçine Binası 26 1.865 26 1.865 Hizmet Evi 810 104.597 5142 626.004 5.952 730.601 Diğer Binalar 884 159.243 1528 250.000 2.412 409.243 Yangın Eğitim Merkezi 19 14.585 29 1.698 48 16.283 Toplam 2.473 398.359 9.787 1.650.794 12.260 2.049.153 Makine parkında; 2.914 adet hizmet vasıtası, 3.380 adet iş ve koruma makinesi, 952 adet üretim makinesi ve 7 adet hava aracı olmak üzere 7.253 adet araç ve makine bulunmakta olup, hizmet vasıtalarının % 71’i 15 yaşın üzerindedir. STRATEJİK PLAN 2019-2023 34 Tablo 29: Araç ve Makine Parkı Envanter Bilgileri, Eylül 2018 Özel Bütçe Döner Sermaye Toplam Adet Adet Adet Hizmet Vasıtaları 2.908 6 2.914 İş ve Koruma Makineleri 3.085 295 3.380 Üretim Makineleri 704 248 952 Hava Aracı 7 7 Bakım-onarım ve işletim masrafları dikkate alındığında ekonomik ömrünü doldurmuş araç ve makinelerin belirlenecek program dahilinde yenilenmesi ve taşınmaz kayıt sisteminin geliştirilmesi gerekmektedir. 8.6 Teknoloji ve Bilişim Alt Yapısı Orman Genel Müdürlüğünce, hizmetlerin sunumuna yönelik işlem ve karar süreçlerinin hızlandırılması, etkinlik ve verimliliğin artırılması maksadıyla bilgi ve iletişim teknolojilerinden azami ölçüde faydalanılmaktadır. Bu çerçevede yazılım ve donanım alt yapısına yönelik olarak; tüm iş ve işlemlerin yürütülmesi maksadıyla geliştirilen Orman Bilgi Sistemi Projesi (ORBİS) 11.10.2011 tarihinde yatırım programına alınmıştır. Proje uygulama sürecinde; 33 birimde genel analiz çalışması tamamlanarak 27 birim için detay analiz raporu düzenlenmiş, analiz raporları ve hazırlanan tasarım raporuna göre 20 modül geliştirilerek, kullanıcı testleri tamamlanmıştır. Tablo 30: Ağ Alt Yapısı ve Sistem Odasına İlişkin Bilgiler, Eylül 2018 Birim Adı Ağ Alt Yapısı ve Sistem Odası Ağ Anahtarı (Switch) Güvenlik Duvarı Birim Adedi Kapsam Birim Adedi Birim Adedi Orman Genel Müdürlüğü Merkez 1 1.250 Modül 216 2 Orman Bölge Müdürlükleri 28 10.890 Modül 291 Ormancılık Araştırma Enstitü Müdürlükleri 7 329 Modül 8 Orman İşletme Müdürlükleri 229 10.570 Modül 309 Orman Fidanlık Müdürlükleri 21 233 Modül 24 Tablo 31: Donanım ve Çevre Birimleri Envanter Bilgileri, Eylül 2018 Donanım Adet Sunucu Adı Adedi Mevcut Storage Kapasitesi Kapasite (TB) Dizüstü Bilgisayar 4.216 Fiziksel Sunucu 12 Genel Kapasite 1.228 Masaüstü Bilgisayar 13.092 Sanal Sunucu 330 Tablet 1.966 Fotokopi Makinası 501 Yazıcı 7.459 Devam eden süreçte; Orman Bilgi Sisteminin işletilmesi için gerekli yazılım ve donanım alt yapısına yönelik başlatılan çalışmaların hızlandırılarak, bilgi güvenliği konusunda farkındalık artırılmalıdır. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 35 9. PESTLE Analizi Analiz kapsamında; faaliyet alanları, sunulan ürün ve hizmetleri etkileyen politik, ekonomik, sosyal, teknolojik, yasal ve diğer çevresel etkenler tespit edilmiş, gelişim alanları aşağıda özetlendiği şekilde ortaya konulmuştur.10 POLİTİK Daha etkin kaynak yönetimi için, ikincil mevzuat da dahil olmak üzere gerekli yasal ve idari yapının geliştirilmesi Bütüncül bir yönetim yaklaşımının oluşturulması, süreç yönetimi temelli organizasyon ve insan kaynakları yönetim modelinin geliştirilmesi Araştırma projelerinin etkinliğinin artırılması ve sonuçlarının uygulamaya aktarılması için uygun mekanizmaların oluşturulması Yeni “Türkiye Ulusal Ormancılık Programının” hazırlanması Uluslararası sözleşmelerde ulusal ormancılık politikalarının etkilerinin artırılması, müzakere hazırlıkları ve uzmanlığının geliştirilmesi Ormancılıkta özgün ve uzmanlık sahibi olunan alanların belirlenmesi Konulara göre bilgi transferi yapılabilecek ülkelerin belirlenerek, destek ekiplerinin oluşturulması, yabancı dil bilen uzman personelin yetiştirilmesi Orman kaynakları yönetimi ve orman ürün ve hizmetlerinde sertifikasyon uygulamasının yaygınlaştırılması Uluslararası sözleşmeler ve süreçlerle ilgili bilgi bankası ve heyetlerin oluşturulması, görev öncesi ve sonrası politika ve stratejilerle desteklenmesi Araştırma politikalarının yeniden şekillendirilmesi, araştırma master planının yenilenmesi, araştırma enstitülerinin reorganizasyonu, araştırma personelinin niteliğini artıracak tedbirler içeren politikaların geliştirilmesi EKONOMİK Talep analizleri, standardizasyon, ürün hacim ve kalite kayıpları, boylama, istifleme konularında eğitim, uzmanlık ve denetimlerin artırılması, bilgi sistemlerinden faydalanılması; Milli Ağaç Islahı Programlarının güncellenerek diğer önemli orman ağacı türlerini kapsayarak yaygınlaştırılması Ulaşım altyapısının güçlendirilmesi, yeni orman yollarının yapılması, orman yollarında büyük onarım çalışmalarının hızlandırılması ve dikili ağaç satışın yayınlaştırılarak üretimde mekanizasyona geçilmesi Endüstriyel ağaçlandırmaların, ağaç ıslahı çalışmalarının ve silvikültürel müdahalelerin artırılması Orman ürünlerinin üretim ve pazarlamasında etkin yönetim sağlanmalı Talebi esnek olan orman ürünleri için esnek üretim ve satış politikalarına, talebi esnek olmayan odun çeşitleri için ise üretim ve satış politikalarına devam edilmesi Rekreasyon hizmetlerinde, bölgesel talep analizlerinin yapılması Maliyet etkin yönetilemeyen sahaların kapatılması ve/veya toplum sağlığını düşünerek talebi canlandırmaya yönelik tedbirlerin geliştirilmesi Odun dışı orman ürünlerinin envanter ve pazar analizlerinin yapılması Üretim planlaması ve hasat tekniklerinin geliştirilmesi İnsansız koruma sistemlerinin kurulması, kolluk görevlilerine eğitim verilmesi, toplumun bilinçlendirilmesi Orman kaynaklarının ürettiği ürün ve hizmetlerin ekonomik değerinin belirlenmesine yönelik araştırmaların desteklenmesi, kaynak muhasebesi sistemlerinin geliştirilmesi Yangın öncesi eğitim ve bilinçlendirme faaliyetlerinin yaygınlaştırılması SOSYAL Orman kadastro, tescil ve 2/B çalışmalarının tamamlanması Ekonomik ve sosyal desteklerin artırılması, diğer kamu kurumları ve STK'larla ortak projelerin hazırlanması Dikili satış uygulamaları ve mekanizasyonun yaygınlaştırılması Bölgesel düzeyde yapılacak talep analizlerine dayalı mesire yeri ve şehir ormanlarının tesis edilmesi Havza bazlı kalkındırma projelerinin hazırlanması 10Hazırlanan PESTLE matrisinde politik etkenler kategorisinde Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçiş ve Bakanlık örgüt yapısındaki değişim ön planda tutulmuştur. Ekonomik etkenler kategorisinde; ulusal ekonomideki yeni gelişmeler, odun hammaddesi ithalatındaki sorunlar ve odun dışı ürün ve hizmetlere talep artışı, sosyal etkenler kategorisinde; kırsal fakirlik ve göçün devam etmesi, teknolojik etkenler kategorisinde; bilgi ve iletişim, CBS teknolojisi ve biyoteknoloji alanındaki gelişmeler, yasal kategorisindeki etkenler çeşitlilik arz ederken, çevresel kategorisinde; iklim değişikliği ve antropojen etkiler ön plandadır. STRATEJİK PLAN 2019-2023 36 SOSYAL Koruma alanlarının artırılması Yayın, tanıtım ve sosyal pazarlama faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi STK'larla ortak projelerin yürütülmesi, STK'ların gelişiminin desteklenmesi, ormancılık çalışmalarında katılımcılığı artırmak için STK'larla işbirliğine gidilmesi Entegre göç yolları ve otlatma planlarının tamamlanması, uzaktan gözetleme teknolojilerinin kullanılması Üretim işçilerinin, iş sağlığı güvenliği eğitim ve ekipmanları ile desteklenmesi Orman işçiliğinde sosyal güvence olanaklarının desteklenmesi TEKNOLOJİK Bilgi yönetimi ve kalitesinin artırılması, bilişim kaynaklarının etkin kullanımı Orman bilgi sisteminin geliştirilmesi, bilgi güvenliği konusunda ve siber saldırılara karşı kurumsal kapasitenin geliştirilmesi Orman kaynaklarının planlanmasında, coğrafi bilgi sistemlerinin kullanılması Ormancılık arazi faaliyetlerinde bilgi teknolojilerinin yerinde kullanılma olanaklarının artırılması Teknoloji kullanımında uluslararası işbirliğinin artırılması, uzaktan algılama yöntemlerinin geliştirilerek erken uyarı sistemlerinin kurulması için dünyadaki uygulamaların ülkemize aktarılması Biyoteknoloji alanında politikaların geliştirilmesi, araştırmaların desteklenmesi Döviz kuru artışı ve teknoloji fiyatlarındaki düşüş arasındaki denge gözetilerek uygun tekniklerin araştırma ve uygulamada seleksiyon çalışmalarında kullanılması Araştırma yöntemlerinin gelişmesi, diğer araştırma kurumları ile ortak projelerinin hazırlanması YASAL Ekosistem hizmetlerinin tanımlanması Sektörel çatışma senaryolarına yönelik stratejilerin geliştirilmesi, ulusal ve uluslararası çevre politikaları ve araçlarının kullanılması Orman mühendislerine karantina inspektörlük yetkisi verilmesi Toplum ihtiyaçları dikkate alınarak, ormancılık konusunda gelişmiş ülkeler ve teknoloji firmalarıyla işbirliğine gidilerek gerekli düzenlemelerin yapılması In-situ ve ex-situ orman gen kaynaklarının yasal statülerinin daha sağlıklı tanımlanması Orman köylülerine pazar kolaylıkları sağlanması, markalaşma ve pazarlama eğitimi verilmesi Orman köyünde yaşayan ve düzenli olarak orman işçiliğinde çalışanların sosyal güvence primlerinin Devlet tarafından karşılanması suretiyle desteklenmesi ÇEVRESEL İşlevsel ve katılımcı planlama ile ormancılık faaliyetlerinin yürütülmesi Ormancılık politikaları, plan, proje ve programlarının seçenekli yaklaşımla geliştirilmesi, fayda-maliyet analizleri ve çok ölçütlü karar verme yöntemleriyle önceliklerin belirlenmesi Yangın önleyici tedbirlerin artırılması, erken uyarı sistemleri, risk ve ani müdahale planlarının hazırlanması, karışık türlerle orman tesisine gidilmesi İklim değişikliğine dirençli türler/orijinler üzerinde araştırmaların yapılması İklim değişikliğine hassas alanlarda dirençli türler/orijinlerle ağaçlandırmaların yapılması İklim değişikliğini yavaşlatıcı önlemlerin desteklenmesi; orman ekosistemlerinin sağlığının izlenmesi, hastalıklarla mücadele biyolojik-biyoteknik ve mekanik mücadele yöntemlerinin kullanımının artması Gençleştirme, bakım, ıslah, rehabilitasyon, ağaçlandırma gibi ormancılık uygulamalarıyla hektardaki verim gücünün yükseltilmesi Özel mülkiyette, özellikle marjinal tarım arazilerinde, uygun hazine arazilerinde özel ağaçlandırmaların teşvik edilmesi Gelir getirici tür ağaçlandırmalarının desteklenmesi Tohum ve fidan ihtiyacının karşılanması Maliyet etkin yönetim, yenilikçi finansman araçlarının geliştirilmesi Finansal yapının güçlendirilmesi Optimal orman işletme büyüklüklerinin belirlenmesi ve uygulanması İnsan kaynakları yönetimi modelini geliştirilmesi Erozyon kontrolü, sel ve çığ kontrolü, mera ıslahı çalışmaları ve çalışmalar hakkında ilgili paydaşların bilinçlendirilmesi İşlevsel orman kaynakları yönetiminde biyolojik çeşitliliğin korunmasına, biyofiziksel ve sosyokültürel parametreleri dikkate alarak daha fazla alan tahsis edilmesi Kimyasalların tarımda doğru kullanımları hakkında teşviklerin sağlanması ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 37 GF Stratejileri  Gelişen teknoloji ve bilişim sistemleri ile donanım alt yapısı, geliştirilen bilgi sistemlerine entegre edilecektir.  Uluslararası ormancılık sürecinde alınan kararlar değerlendirilerek, hazırlanacak projelerle ormanların sağladığı faydaların ekonomik değerlendirmesi yapılacaktır.  PEFC sürdürülebilir orman yönetimi ulusal standartları belirlenecek ve ulusal sertifikasyonda kullanılacaktır  Odun dışı orman ürünleri üretim planlaması ve hasat teknikleri geliştirilecektir.  Büyük ölçekli entegre ve katılımcı havza rehabilitasyon projeleri hazırlanacak ve uygulanacaktır GT Stratejileri  Orman kaynakları üzerindeki düzensiz faydalanma baskısı, katılımcı planlama anlayışı ve yönetim yapısı kullanılarak en aza indirilecektir.  İş kazalarının oranı, kurumun nitelikli insan kaynağı ve mali yapısı kullanılarak en aza indirilecektir.  Orman yangınlarıyla mücadelede, yangın öncesi eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yayınlaştırılacaktır.  Ulusal ormancılık programı revize edilecektir  Araştırma master (ana) planı revize edilecektir  Orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek ve raporlanacaktır  Orman köylüsünün ormana bağımlılığını azaltmak maksatlı desteklere öncelik verilecektir. FZ Stratejileri  Süreç yönetimi temelli insan kaynakları yönetim modeli geliştirilecektir.  Gelişen teknoloji ve araştırma yöntemleri kullanılarak, izleme ve değerlendirme modelleri geliştirilecektir.  Rekabetçiliğin artırılmasına yönelik yeni tedarik ve satın alma yapıları oluşturulacaktır. TZ Stratejileri  Üretim ve pazarlama sürecinde mekanizasyon ve dikili satış yaygınlaştırılacaktır.  Üretim işçilerinde profesyonelleşmeye geçilecektir.  Kamuoyu bilinçlendirme ve bilgilendirmede farklı iletişim araçlarından faydalanılarak kurum bilinirlik düzeyi artırılacaktır.  Orman korumada etkinliğin artırılmasına yönelik modern teknolojiye dayalı izleme ve erken uyarı sistemleri geliştirilecektir.  Ormanlar, orman kaynakları ve ormancılıkla ilgili konularda toplumun bilgi ve bilinç düzeyi artırılacaktır. 10. GZFT Analizi Güçlü Yönler Organizasyon yapısı, yeterli araç gereç, alt yapı ve haberleşme sistemleri Kurum kültürü, güçlü ve dinamik mali yapı Planlama bilinci ve yönetim sistemi Bilişim teknolojilerine yönelim, iş ve işlemlerde hız ve mobilizasyon Nitelikli insan kaynağı Geliştirmeye Açık ve Zayıf Yönler Personel istihdam politikası, uzmanlaşma ve kariyer planlama sistemi İş gücü ve üretimde profesyonel yapı Kurumsal etkinlik, tanıtım, bilgilendirme ve bilinçlendirme İzleme ve değerlendirme sistemi Bilişim teknolojilerinin iş süreçlerine entegrasyonu Ekosistem hizmetlerinin değerinin belirlenmesi Fırsatlar Hızlı karar alma mekanizmaları Güçlenen sivil toplum hareketleri, doğal kaynakların korunması ve sürdürülebilir yönetiminin önemi konusunda artan bilinçlenme Avrupa Birliği ve ülkemizin taraf olduğu ormancılıkla ilişkili uluslararası anlaşmalarda ormanların ve ormancılık sektörünün öneminin artması Tarım, ormancılık ve hayvancılık sektörleri arasında araştırma ortaklıkları ve deneyim paylaşımı Tarım sektörüyle daha fazla işbirliği, çatışan ve çakışan konuların uyumlaştırılması, etkin örgüt yapılanması, agrosilvopastoral sistemlerin yaygınlaştırılmasının kolaylığı Araştırma yöntemlerinin gelişmesi, bilgi ve iletişim teknolojilerinin yaygınlaşması ve teknoloji kullanımının giderek kolaylaşması Yeşil ekonomi yaklaşımının ve katılımcı planlama tekniklerinin gelişimi Sürdürülebilir Orman Yönetimi (SOY) ile üretilen ürün ve hizmetlerde yaşanan talep artışı Ormanların tür, yapı, genetik çeşitlilik, ekosistem çeşitliliği bakımından zengin olması, Yurtiçi odun ve odun dışı orman ürünleri talebindeki artış ve pazarlama kolaylıkları Tehditler İklim değişikliği, hava kirliliği ve endüstriyel atıklar Yurtdışı kaynaklı karantinaya tabi hastalıklar ve zararlı organizmalar Kırsal fakirlik, orman köylülerinin gelir ve eğitim düzeyinin düşüklüğü İş gücü ve üretim maliyetlerinin artması, orman köylerinde genç nüfusun azalması Politika, plan, program, uygulama hiyerarşisinde etkinsizlik İş kazaları ve bilişim teknolojilerinde yaşanan hızlı değişim STRATEJİK PLAN 2019-2023 38 MİSYON, VİZYON VE TEMEL DEĞERLER MİSYON Orman ve orman kaynaklarını korumak, doğaya yakın bir anlayışla geliştirmek, ekosistem bütünlüğü içinde sürdürülebilir ve topluma çok yönlü faydalar sağlayacak şekilde yönetmek VİZYON Sürdürülebilir orman yönetimi uygulamalarında öncü kurum olmak TEMEL DEĞERLER Sürdürülebilirlik Doğaya, çevreye ve insana duyarlılık Tarafsızlık Güvenilirlik Şeffaflık ve hesap verebilirlik Katılımcılık Paydaş memnuniyeti Yerel ve küresel sorumluluk Verimlilik Bilimsellik ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 39 STRATEJİK AMAÇ VE HEDEFLER STRATEJİK AMAÇ (A1): ORMAN VE ORMAN KAYNAKLARINI BİYOTİK VE ABİYOTİK ZARARLILARA KARŞI KORUMAK Hedef (H1.1): Orman yangınlarıyla mücadelede önleyici tedbirler artırılacak, müdahale kapasitesi güçlendirilecektir. Orman varlığımızı tehdit eden ve her yıl binlerce hektar orman alanının zarar görmesine neden olan orman yangınlarının çıkmasına engel olunması veya çıkan yangınların tehlike arz edecek boyutlara ulaşmadan kısa zamanda söndürülebilmesi hedeflenmektedir. Bu çerçevede; orman yangınlarının başlamasına neden olan ve algılayıcı görevini gören ince yanıcı maddeler bertaraf edilecek, ormanlardaki yanıcı materyal azaltılacak, su kaynakları planlanacak, yangınla mücadelede ihtiyaç duyulan ekipmanın modernizasyonu sağlanacak, yangın emniyet yol ve şeritlerinin yapımı ve bakımı gerçekleştirilecek, halkın bilinçlendirilmesi ve modern teknolojiye dayalı izleme ve erken uyarı sistemleri geliştirilecektir. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG1.1.1: İnsan kaynaklı yangın sayısının toplam yangın sayısına oranı Yüzde 15 87 86 85 85 84 84 Anlık 6 ay PG1.1.2: Yangın başına düşen alan miktarı Hektar 30 2,6 2,4 2,4 2,4 2,3 2,2 Anlık 6 ay PG1.1.3: Yangına birinci derecede hassas bölgelerde ilk müdahale süresi Dakika 55 15 14 14 13 13 13 Anlık 6 ay Sorumlu Birim Orman Yangınlarıyla Mücadele Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler İnşaat ve İkmal Dairesi Başkanlığı, Personel Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler İklim değişikliği ve meteorolojik şartlar Ormana yakın alanlardaki nüfus ve yerleşim Orman içerisinden gecen demiryolu, karayolu ve enerji nakil hatları Stratejiler Yangın öncesi eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri, ilgili paydaş gruplarını kapsayacak şekilde planlanacak ve uygulanacaktır. Erken uyarı sistemleri geliştirilerek yangınlara erken ve etkili müdahale edilecektir. Orman yangınlarıyla mücadelede önleyici tedbirler artırılacaktır. Maliyet Tahmini 5.139.385.000 TL Tespitler Göç nedeniyle orman içi köy nüfusu azalmış ve yaşlanmıştır. Emeklilik nedeniyle orman yangınlarıyla mücadelede çalışan personel sayısı azalmıştır. İhtiyaçlar Araç ve ekipman eksikliklerinin tamamlanması Personel ihtiyacının giderilmesi Teknolojik imkânların etkin bir şekilde kullanılması STRATEJİK PLAN 2019-2023 40 Hedef (H1.2): Orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek, hastalık ve zararlılarla mücadelede öncelikle doğal ya da doğaya uygun önleyici tedbirler uygulanarak, orman varlığı ve sağlığı korunacaktır. Orman ekosistemlerinin etkin bir şekilde izlenmesi, gelişen teknolojiden faydalanmak suretiyle insansız koruma sistemlerinin kurulması, hastalık ve böcek zararlarıyla mücadelede yeni yöntem ve tekniklerin geliştirilmesi, ayrıca orman varlığı ve sağlığının korunması sürecinde sürdürülebilirliğin sağlanması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; orman ekosistemlerinin etkin bir şekilde izlenebilmesi için gerekli teknik, yönetsel ve donanımsal alt yapı oluşturularak orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek, orman zararlılarıyla mücadelede kullanılan kimyasal mücadele yöntemleri azaltılarak biyolojik, biyoteknik ve mekanik mücadele yöntemleri artırılacaktır. Ayrıca, orman varlığı ve sağlığının korunması sürecinde; tanıtımda etkin rol alabilecek sosyal projeler desteklenecek, belirlenecek yöntem ve araçlarla toplum, orman ve orman kaynakları konusunda bilinçlendirilecektir. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG1.2.1: Orman ekosistemlerinin sağlının izleneceği gözlem alanı sayısı Adet 30 661 661 661 661 661 661 6 ay 6 ay PG1.2.2: Kurulan laboratuvar sayısı Adet 25 8 8 8 9 10 11 6 ay 6 ay PG1.2.3: Kurulan insansız koruma sistemi sayısı Adet 25 1 2 2 3 5 8 6 ay 6 ay PG1.2.4: Otlatma zararına karşı kurulan fotokapan sayısı Adet 20 569 1.077 1.427 1.777 2.127 2.477 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Orman Zararlılarıyla Mücadele Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı, Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlükleri, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Atmosferik kirlilik ve iklim değişikliği Hızlı kentleşme ve kentsel nüfus Veri tutarsızlığı Kırsal fakirlik Zararlı tespitindeki gecikmeler Stratejiler Orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek ve raporlanacaktır. Kolluk amiri ve kolluk görevlilerine, ormanların yasadışı faaliyetlerden korunması amacıyla verilen eğitimlerin nicelik ve niteliği artırılacaktır. Ormanlar, orman kaynakları ve ormancılıkla ilgili konularda toplumun bilgi ve bilinç düzeyi artırılacaktır. Maliyet Tahmini 2.419.254.000 TL Tespitler Zararlılarla mücadele amaçlı kurulan laboratuvarlarda istihdam edilen uzman personel sayısı yetersizdir. Orman ürünleri ticareti kaynaklı karantinaya tabi hastalıkların denetiminde yaşanan kurumlar arası yetki çakışması devam etmektedir. Ormanlarda böcek zararları tehdidi devam etmektedir. Ormanlarda otlatma ve yasadışı faydalanma tehdidi devam etmektedir. İhtiyaçlar Orman sağlığını izleme çalışmaları kapsamında orman risk raporlarının hazırlanması ve hayata geçirilmesi Orman korumada etkinliğin artırılmasına yönelik modern teknolojiye dayalı izleme ve erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi Yırtıcı böcek üretimi laboratuvarlarının kapasitelerinin geliştirilmesi Orman zararlılarıyla mücadeleyi kolaylaştıracak ve yönlendirecek bir izleme sisteminin kurulması Hızla gelişen teknolojilerin kullanılmasında kurumsal kapasitenin geliştirilmesi ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 41 Hedef (H1.3): Kadastrosu kesinleşen orman alanlarının tapuya tescili sağlanacak, mülkiyet sorunları giderilecektir. Orman kadastrosu ilan edilen birimlerde teknik eksikliklerin giderilmesi suretiyle tescil işlemlerinin tamamlanması, ülke genelinde orman kadastrosu ve tahdit çalışmaları yapılmış ancak 2/B uygulaması yapılmamış olan birimlerde de 2/B uygulamalarının kısa sürede tamamlanması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; yeni orman kadastrosu yapılan ve aplikasyonu tamamlanan yerlerin, gerek Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğünün tescil mevzuatından kaynaklanan ve gerekse orman sınırları içerisindeki tapulu taşınmazlardan kaynaklanan sorunlar giderilerek kadastral altlıklar sayısal hale getirilecek ve tapuya tescili sağlanacaktır. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG1.3.1: Tescili yapılan orman alanı Bin hektar 25 20.000 21.250 22.500 24.000 24.000 24.000 6 ay 6 ay PG1.3.2: 2/B çalışması yapılan birim sayısı Adet 75 17.415 19.415 21.415 23.415 25.415 27.415 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Kadastro ve Mülkiyet Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Teknik sıhhate haiz olmayan kadastro altlıkları Mülkiyet davalarının sonuçlanma sürecinin uzaması Stratejiler Orman kadastrosu çalışması ilan edilen 2.706 birimde teknik eksikliklerin giderilmesi suretiyle tescil işlemleri tamamlanacaktır. 2/B uygulamaları tamamlanmak suretiyle sınır ve mülkiyet durumu ile ilgili belirsizlik ve ihtilaflar giderilecektir. Maliyet Tahmini 240.069.000 TL Tespitler Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ile yapılan protokol kapsamında teknik sıhhate haiz olmayan kadastro altlıklarının sayısallaştırılması için yapılması gereken ihalelerde Kamu İhale Kurumu mevzuatından kaynaklı olarak gecikmeler yaşanmaktadır. İhtiyaçlar Mülkiyet davalarının sonuçlanması Orman kadastro çalışması ilan edilen birimlerde orman alanlarının tescilinin sağlanması için kadastro altlıklarının sayısal olması STRATEJİK PLAN 2019-2023 42 Hedef (H1.4): Orman köylerinde sosyo-ekonomik kalkınma desteklenecektir. Orman içinde ve bitişiğinde yaşayan köy halkının; sosyal ve ekonomik yönden kalkınmalarına katkı sağlayarak, orman üzerindeki olumsuz baskılarının en aza indirilmesi, orman köylülerinin alternatif geçim kaynaklarına yönlendirilmesi hedeflenmektedir. Bu kapsamda; orman köylerinin dezavantajlı konumlarından kaynaklanan kalkınma sorunlarını azaltmaya yönelik üretim ve gelir tabanlı destek araçları geliştirilecektir. Ayrıca orman köylülerinin yerinde kalkındırılması maksadıyla; beş bin köye beş bin gelir getirici orman projesi uygulanacaktır. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG1.4.1: Ekonomik desteklerle sağlanan istihdam Adam/yıl 30 72.472 74.760 77.101 79.506 81.974 84.479 6 ay 6 ay PG1.4.2: Sosyal desteklerle sağlanan odun tasarrufu Bin ster 30 3.379 3.402 3.426 3.450 3.475 3.500 6 ay 6 ay PG1.4.3: Desteklenen aile sayısı Bin adet 40 497,0 507,5 518,2 529,1 540,2 551,5 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Orman ve Köy İlişkileri Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği Talep değişkenliği Beklenmeyen maliyet artışı Stratejiler Orman köylerinde yoksulluğu azaltmak için kredi ve hibe desteği arttırılacaktır. Orman köylerinde yoksullukla mücadele çalışmalarına katılım ve katkıların güçlendirilmesi gayesiyle sivil toplum kuruluşları, diğer kamu kurum ve kuruluşları ile işbirliği güçlendirilecektir. Orman köylerinde enerjinin tasarruflu kullanılması ve ısı yalıtımının sağlanması için başta kadınlar olmak üzere köylülerin bilinçlendirilmesi için eğitimler verilecektir. Maliyet Tahmini 1.155.166.000 TL Tespitler Orman köylerinde kırsal fakirlik devam etmektedir. Göç nedeniyle nüfus azalmıştır. İhtiyaçlar Orman köylüsünü sosyo ekonomik yönden kalkındırmak amacıyla, gelir kaynakları çeşitliliğinin ve istihdamın artırılması Orman köylüsünün ormana bağımlılığını ve orman üzerindeki baskısını azaltmak için hibe ve kredi desteklerinin sağlanması ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 43 STRATEJİK AMAÇ (A2): ORMANLARI GELİŞTİRMEK, VERİMLİLİĞİNİ ARTIRMAK VE ALANLARINI GENİŞLETMEK Hedef (H2.1): Odun kalitesi, tohum ve meyve verimliliği yükseltilecek, sağlıklı ormanların kurulmasına yönelik silvikültürel bakım tedbirleri artırılacaktır. Ormanların niteliklerinin iyileştirilmesi ve verim gücünün artırılmasına yönelik gençleştirme, imar ve bakım gibi silvikültürel uygulamalarla, ormanlarımızın halen hektarda 73,3 m3 olan verim gücünün ya da hektardaki ağaç servetinin dünya ortalaması olan 100 m3 ün üzerine taşınması, cari artım miktarının ise yetişme muhiti özelliklerine göre artırılması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; bakım müdahaleleri ile bir yandan ormanların yangına karşı direnci, kalitesi ve stabilitesi artırılacak, diğer yandan alınan ara hasılat ile toplumun ekonomik, sosyal ve ekolojik talepleri sürdürülebilirlik anlayışı içerisinde karşılanacaktır. Ayrıca ormanların sürekliliğinin sağlanmasına yönelik yaşlı ormanlar öncelikle doğal yolla olmak üzere gençleştirilecek, kaliteli gövde elde etmek ve kozalak verimini artırmak maksadıyla uygun meşcerelerde budama yapılacaktır. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG2.1.1 Hektardaki ağaç servet miktarı M3 50 73,3 73,7 74,0 74,5 74,7 75,0 6 ay 6 ay PG2.1.2 Ormanlardaki toplam artım miktarı Bin m3 50 47.000 47.200 47.400 47.500 47.800 48.000 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Silvikültür Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Arazi etütlerinin hatalı değerlendirilmesi Teknik müdahale hataları Stratejiler Ormanların sürekliliğinin sağlanmasına yönelik gençleştirme çalışmaları uygulanacaktır. Meşcere sağlığıyla beraber kaliteli ürün, tohum ve meyve verimliliğini artırmaya yönelik budama uygulamaları yaygınlaştırılacaktır. Genç meşcerelerde gelişme çağına uygun silvikültürel bakım tedbirleri zamanında uygulanarak kalite ve kantite arttırılacaktır. Maliyet Tahmini 1.003.197.000 TL Tespitler Ağaç türü biyolojisine uygun silvikültürel bakım tedbirleri uygulanmayan alanlarda ormanların stabilitesi zayıflamakta ve doğal faktörlere karşı direnci azalmaktadır. Silvikültürel uygulamalar odun ve/veya meyve kalitesi üzerinde belirleyici bir etkiye sahiptir. Genç Meşcereler Bakım Eylem Planı (2019-2023) ve Budama Eylem Planı (2015-2019) )hazırlanmış olup, uygulamalar plan çerçevesinde devam etmektedir. İhtiyaçlar Ormanların, biyolojik çeşitliliğinin ve doğal yapılarının muhafazası Ormanların biyotik ve abiyotik zararlılara karşı korunması Mevcut ormanların geliştirilmesi Uygulamalı arazi çalışmaları ile kapasitenin geliştirilmesi STRATEJİK PLAN 2019-2023 44 Hedef (H2.2): Verimli Orman Alanı 14.000.000 hektara çıkarılacaktır. Bozuk ve yarı bozuk karakterdeki verimsiz orman alanlarının gerek rehabilitasyon gerekse ağaçlandırmalarla verimli hale getirilmesi ve böylece verimli orman alanının artırılması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; bozuk orman alanlarında rehabilitasyon ve ağaçlandırma çalışmaları yapılacaktır. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG2.2.1: Verimli orman alanı miktarı11 Bin hektar 100 12.900 13.000 13.250 13.500 13.750 14.000 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Silvikültür Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Ağaçlandırma Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Uzman personel açığı Stratejiler Biyolojik çeşitliliğin korunması ve genetik kirlenmeden kaçınılmaya gerekli itina gösterilerek yetişme muhitine uygun tabii türleri yerinde korumak suretiyle en az emek ve masrafla bozuk orman alanlarının rehabilite edilecektir Yapılan silvikültürel bakım tedbirleri artırılacaktır. Bozuk vasıftaki potansiyel ormanlık sahalar ekim, dikim usulleri ile verimli hale getirilecektir. Maliyet Tahmini 755.309.000 TL Tespitler Ülke ormanlarının yaklaşık %43'ü bozuk niteliktedir. Bozuk orman alanları en az emek ve masrafla verimli orman alanlarına dönüştürülebilir. İhtiyaçlar Bozulmuş orman alanlarının Sürdürülebilir Orman Yönetimi (SOY) kriterleri çerçevesinde imar edilmesi Bozuk orman alanlarının gerçekleştirilecek rehabilitasyon çalışmaları ile verimli orman alanlarına dönüştürülmesi 11 Ulusal Orman Envanteri beş yılda bir yayımlanmaktadır. Sonraki envanter 2020 yılında yayımlanacak olup, yıllık veriler amenajman planı yenilecek alanlar dikkate alınarak belirlenmiştir. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 45 Hedef (H2.3): Endüstriyel ağaçlandırmaya uygunluğu tespit edilen toplam 330.000 hektarlık potansiyel alanda uygulama oranı % 9’dan % 100’e çıkarılacaktır. Ormancılık sektörünün ve toplumun, odun ürünlerine olan ihtiyacının sürekli ve yeterli düzeyde karşılanabilmesi için gerek orman ekosistemi içerisinde gerekse ormanlık alanlar dışındaki yetişme ortamının uygun olduğu yerlerde, öncelikle hızlı gelişen yerli türlerle ağaçlandırmalar yapılarak, yoğun kültür metotları ve daha kısa idare süreleri ile birim alandan daha fazla ürün alınması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; hızlı gelişen yerli türlerle endüstriyel ağaçlandırma ve bakım çalışmaları yapılacak, ıslah edilmiş fidan materyali artırılacaktır. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG2.3.1: Potansiyel alanlarda endüstriyel ağaçlandırma uygulama oranı Yüzde 100 9 27 45 64 82 100 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Ağaçlandırma Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri, Ormancılık Araştırma Enstitüsü Müdürlükleri Riskler Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği Sosyal baskılar Yangın ve böcek zararları Islah edilmiş fidan materyali yetersizliği Stratejiler Ülkemiz orman endüstrisinin ihtiyacı olan kalite ve miktarda odun hammaddesi arz açığı kapatılacaktır. Doğal ormanlar üzerine olan odun üretimi baskısı azaltılacaktır. Ağaç ıslahına yönelik çalışmaların yaygınlaştırılarak, yerli ve hızlı gelişen türlerin ıslah edilmiş tohumlarından elde edilecek fidanlarla endüstriyel ağaçlandırma yapılacaktır. Maliyet Tahmini 2.297.515.000 TL Tespitler 2019-2021 Orta Vadeli Programda 2019 yılı yatırımlarında yaklaşık % 50 oranında tasarrufa gidilmiştir. Orman ürünleri sanayinde, özellikle lif-yonga, ahşap palet, mobilya sektöründe odun hammaddesine olan talep artmıştır. İhtiyaçlar Öngörülen mali kaynak ihtiyacının karşılanması STRATEJİK PLAN 2019-2023 46 Hedef (H2.4): Orman varlığımız, ülke toplam alanının % 30’una çıkarılacaktır. Orman varlığının; 2023 yılında ülke yüzölçümünün yüzde 30’una çıkarılması, ülkemizin ihtiyaç duyduğu orman tohum ve fidanlarının herhangi bir darboğaz oluşturmadan yerli kaynaklarla karşılanması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; orman alanını artırmak maksadıyla uygun tür ve yöntemlerle ağaçlandırma çalışmaları yapılacak, doğal ormanların korunup geliştirilmesine devam edilecektir. Ayrıca; fidan ve tohum üretimi ile bakımları gerçekleştirilecek, fidan üretim kapasitesi ve toplam fidan üretim içerisindeki boylu fidan üretim miktarı artırılacaktır. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG2.4.1: Orman varlığının ülke toplam alanına oranı12 Yüzde 100 29,0 29,2 29,4 29,5 29,8 30,0 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Ağaçlandırma Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Toprak Muhafaza ve Havza ıslahı Dairesi Başkanlığı, Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Bütçe kısıtı -mali kaynak yetersizliği Ekstrem meteorolojik şartlar ve iklim değişikliği Stratejiler Uygun hazine arazileri üzerinde, özel sektör ve diğer ilgi gruplarınca çok maksatlı ağaçlandırmalar tesis edilecektir. Kırsalda yaşayan vatandaşların gelirlerini artırmak gayesiyle, yerleşim yerlerine yakın uygun orman alanlarında gelir getirici (meyveli) orman ağacı türleri ile ağaçlandırma çalışmalarına ağırlık verilecektir. Ülkemiz orman ağacı tohum ve fidan ihtiyacı karşılanacaktır. Maliyet Tahmini 784.195.000 TL Tespitler 2019-2021 Orta Vadeli Programda 2019 yılı yatırımlarında yaklaşık % 50 oranında tasarrufa gidilmiştir. İhtiyaçlar Ağaçlandırma izleme sistemi kurulması ve Orman Envanter ve İzleme Sistemi’ne entegre edilmesi Özel sektörün katılımı sağlanarak ağaçlandırma ölçeğinin artırılması ve özel ormancılık sektörünün geliştirilmesi Ormanların tüm çevresel hizmetlerinin kesintisiz bir şekilde sunulabilmesi için, kuraklığa daha dayanıklı ağaç türlerinin dikilmesi ve ekosistem düzeyindeki etkilerinin tam olarak anlaşılmasını sağlayacak çalışmalar yapılması Mevcut ormanların geliştirilmesi, orman dışındaki uygun alanlar üzerinde orman tesisi ile orman alanlarının genişletilmesi Öngörülen mali kaynak ihtiyacının karşılanması 12 Ulusal Orman Envanteri beş yılda bir yayımlanmaktadır. Sonraki envanter 2020 yılında yayımlanacak olup, yıllık veriler amenajman planı yenilecek alanlar dikkate alınarak belirlenmiştir. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 47 Hedef (H2.5): Toprak kaybının azaltılmasına yönelik erozyonla mücadele edilecek, mera ıslah çalışmaları geliştirilecektir. Ülkemizde, erozyonla mücadele çalışmalarının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması, mera olarak kullanılan ancak, orman alanına dönüştürülmesi mümkün olmayan orman içi, orman kenarı ve orman üst sınırı meralarda ıslah çalışmaları yapılarak bir yandan toprak erozyonunun önlenmesi bir yandan da hayvan otlatmasının ormanlar üzerindeki olumsuz baskıların azaltılması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; baraj ve gölet havzaları başta olmak üzere tüm havzalarda erozyon ve rüsubat kontrolü projelerine öncelik verilecektir. Ayrıca yukarı havza alanlarında doğal afetlere karşı hazırlanan havza ıslahı, sel, çığ ve heyelan projeleri ile büyük ölçekli entegre ve katılımcı havza rehabilitasyon projelerinin uygulanmasına devam edilecektir. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG2.5.1: Toprak kaybı kontrol altına alınan alan büyüklüğü Bin hektar 90 1.534 1.547 1.582 1.617 1.652 1.687 6 ay 6 ay PG2.5.2: Islah edilen mera alanı Bin hektar 10 242 247 257 267 277 287 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Toprak Muhafaza ve Havza Islahı Daire Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği Çalışma yapılacak orman dışı alanların tahsisindeki gecikmeler Aşırı ve düzensiz faydalanma Stratejiler Çalışmalarda, can ve mal kaybına sebep olan potansiyel erozyon riski ve ekonomik etkinliği yüksek havzalara öncelik verilecektir. Toprak muhafaza çalışmaları ve sonuçları hakkında toplumun bilinçlendirilmesi sağlanacaktır. Çalışmalarda havza bazında entegre ve katılımcı kalkınma modeli yaklaşımı esas alınacak ve yerel halk, yerel yönetimler ile diğer ilgi guruplarıyla işbirliği içerisinde yürütülecektir. Maliyet Tahmini 790.933.000 TL Tespitler Ülkemizde erozyona maruz alanlar fazladır. Meralarda verimlilik düşüktür. Yüksek eğimlerin yoğunluklu olduğu alanlarda çığ ve heyelan tehlikeleri devam etmektedir. İhtiyaçlar Çölleşme ve erozyonla mücadele çalışmalarının geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması Baraj ve gölet havzaları başta olmak üzere tüm havzalarda erozyon ve rüsubat kontrolü projelerine öncelik verilmesi Yukarı havza alanlarında doğal afetlere karşı havza ıslahı, sel, çığ ve heyelan projelerinin hazırlanması ve uygulanması Orman içi ve orman kenarı meraların geliştirilmesi amacıyla imar, ıslah ve ihya tedbirlerinin tekniğe uygun şekilde uygulanması STRATEJİK PLAN 2019-2023 48 STRATEJİK AMAÇ (A3): ORMANLARIN ÜRETTİĞİ MAL VE HİZMETLERDEN TOPLUMUN OPTİMUM DÜZEYDE FAYDALANMASINI SAĞLAMAK Hedef (H3.1): 6.868.000 hektar orman alanının çok maksatlı faydalanmaya uygun olarak envanteri çıkarılacak ve amenajman planı yenilenecektir. Ormanların ve orman kaynaklarının öncelikli fonksiyonlarının katılımcı yaklaşımla belirlenmesi ve ekolojik, ekonomik, sosyal ve kültürel çok yönlü faydaların yerel, ulusal ve küresel düzeylerde, sürdürülebilir olarak sağlanması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; ormanların yönetimine biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetlerinin entegre edilmesi ve izlenmesi için sistem geliştirilecek ve uygulanacak, denetim ve kontrol faaliyetleri artırılacaktır. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG3.1.1: Coğrafi bilgi sistemleri kullanılarak yenilenen plan sayısı Adet 100 415 517 635 729 843 907 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Bilgi teknolojileri alt yapısındaki yetersizlikler Planlama birimlerinde personel açığı Stratejiler 2009 yılında başlatılan ve ormanlardaki biyolojik çeşitliliğin izlenmesi ve raporlanmasına da katkı sağlayacak ulusal orman envanteri çalışmaları tamamlanacaktır. Orman ekosistemlerinin sürdürülebilir kullanımı ve biyolojik çeşitliliğin korunmasını desteklemek için orman yönetim planlarına biyolojik çeşitlilik ve ekosistem hizmetlerinin entegrasyonu sağlanacak ve izleme sistemleri geliştirilecektir. Orman alanları ve ormancılık faaliyetlerinin üst havza yönetimi ilkeleri doğrultusunda planlanması sağlanacaktır. Maliyet Tahmini 56.759.000 TL Tespitler Ormanlara yapılacak silvikültürel müdahaleler için amenajman planlarının yapılması yasal zorunluluktur. Genel olarak 10 yıllık periyotlar halinde yapılmış amenajman planlarının hangi yıllarda süresinin biteceği belli olduğundan yıllara göre yenilenecek plan sayısı önceden belirlenebilmektedir. İhtiyaçlar Orman Amenajman Başmühendisliklerinin insan kaynakları kapasitesinin güçlendirilmesi Veri yedekleme stratejisinin geliştirilmesi Denetim ve kontrol faaliyetlerinin artırılması ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 49 Hedef (H3.2): Oduna dayalı orman ürünlerinde kalite ve verimlilik artırılacak, maliyetler düşürülerek iç ve dış piyasada sürdürülebilir rekabet sağlanacaktır. Ülkemizdeki ekonomik gelişmelere göre piyasalardaki ve orman ürünü kullanan sektörlerdeki gelişmelerin takip edilerek, üretim programlarında yapılması gereken değişliklerin ve alınacak tedbirlerin belirlenmesi, ürünlerin en iyi şekilde değerlendirilmesi bakımından önem taşımaktadır. Bu kapsamda tüketici isteklerindeki değişimlerin izlenmesi, buna göre üretim programlarının gözden geçirilerek talebe göre üretim yapılması ve dikili satışın yaygınlaştırılması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; orman ürünlerinin üretimi ve pazarlanmasında etkin yönetim sağlanarak, orman ürünleri üretim-tüketim zincirini izlemeye yönelik sistemler geliştirilecek, üretim işlerinde çalışan köylü ve kooperatif üyeleri ile personele yönelik eğitimler düzenlenecektir. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG3.2.1: Endüstriyel odun üretiminde verimlilik Yüzde 40 79 80 80 81 81 82 6 ay 6 ay PG3.2.2: Toplam tomruk üretimi içerisinde I. ve II. sınıf tomruk miktarının oranı Yüzde 30 11,0 11,3 11,5 12 12,3 12,5 6 ay 6 ay PG3.2.3: Toplam DKGH içinde dikili ağaç satış oranı Yüzde 30 33 34 38 42 51 56 6 ay 6 ay Sorumlu Birim İşletme ve Pazarlama Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler İnşaat ve İkmal Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Odun ürünleri talebinde dengesizlik ve dalgalanmalar Genel ekonomideki ve döviz kurlarındaki dalgalanmalar Ormanlara illegal faydalanmaya yönelik baskılar Üretim işçisi teminindeki belirsizlik Stratejiler Üretimde görevli olarak çalışanlara üretim ve pazarlama konularında eğitim verilecektir. Odun istihsal- depolama- satış faaliyetleri kontrollü bir şekilde yapılacak, hacim, kalite ve değer kayıpları asgariye indirilerek verimlilik artırılacaktır. Üretim ve pazarlama sürecinde mekanizasyon ve dikili satış yaygınlaştırılacaktır. Maliyet Tahmini 11.051.058.000 TL Tespitler Oduna dayalı orman ürünlerine talep hızla artmaktadır. Üretim sürecinde eğitimli ve bu işi meslek edinmiş profesyonel kişilerce işlerin yaptırılmasında zorluklar bulunmaktadır. Üretime yönelik mevcut orman varlığı, talebi karşılamada yetersiz kalmaktadır. Piyasa taze ve kaliteli ürün talep etmektedir. İhtiyaçlar Üretimin artırılması yönelik endüstriyel plantasyonların tesis edilmesi Üretim işçilerinde eğitim ve profesyonelleşmeye geçilmesi Mevcut ormanlardan koruma ve kullanma dengesi içerisinde faydalanmanın optimum seviyede tutulması STRATEJİK PLAN 2019-2023 50 Hedef (H3.3): Ekoturizm hizmetleri yaygınlaştırılacak, odun dışı orman ürün çeşitliliği ve üretimi artırılacaktır. Ekoturizm hizmetlerinin yaygınlaştırılarak, ekonomik değeri yüksek odun dışı orman ürünlerinin envanterinin ve sürdürülebilir faydalanmaya yönelik düzenlemelerin yer aldığı planların yapılması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; ekoturizm alanları belirlenecek, odun dışı orman ürünlerinden yararlanmanın geliştirilmesi, üretilen ve pazarlanan ürün miktarının ve yerel köylülerin bu ürünlerden elde ettikleri gelirlerin artırılması yönünde çalışma yapılacaktır. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG3.3.1: Ekoturizm Yönetim alanı Adet 40 5 10 15 20 25 30 6 ay 6 ay PG3.3.2: Bal ormanı sayısı Adet 15 450 500 560 620 670 720 6 ay 6 ay PG3.3.3: Defne rehabilitasyonu Hektar 15 511 850 1.250 1.500 1.750 2.000 6 ay 6 ay PG3.3.4: Trüf ormanı Hektar 15 245 325 375 425 475 525 6 ay 6 ay PG3.3.5: Reçine üretim miktarı Ton 15 205 480 900 1.530 1.750 2.000 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Odun Dışı Ürün ve Hizmetler Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Fidanlık ve Tohum İşleri Dairesi Başkanlığı, Ağaçlandırma Dairesi Başkanlığı, Orman ve Köy İlişkileri Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Odun dışı orman ürün ve hizmetlerine olan talepte daralma İhracata konu odun dışı orman ürünlerinde başka ülkelerde yeni tedarikçilerin oluşması Mevcut turizm politikaları ve mevzuatının değişiminin doğuracağı yasal engeller Rehabilitasyon, ağaçlandırma ve bitkilendirme alanlarına arız olabilecek zararlı böcek ve orman yangınları Kırsal kesimde yaşanan göç nedeni ile nitelik ve nicelik açısından yaşanabilecek iş gücü yetersizliği Stratejiler Ekoturizm hizmetlerine yönelik toplumsal talepler karşılanacaktır. Uygun araç ve yöntemlerle iç ve dış talep artışı sağlanarak, uluslararası yeni pazarlara erişim desteklenecektir. Katma değeri yüksek odun dışı orman ürünlerinde markalaşma ve standardizasyona yönelik finansal desteklerin oluşturulması sağlanacaktır. Maliyet Tahmini 235.836.000 TL Tespitler Turizm imkânlarındaki gelişmelere bağlı olarak toplumsal beklentiler çeşitlenmiş, ekoturist sayısı artmıştır. Odun dışı orman ürünlerine yönelik bilinç, farkındalık, yönelim ve talep artmıştır. Ülkemiz, bal ve arı ürünleri üretiminde son yıllarda kamu ve özel sektör teşvik ve yatırımları ile dünyada 2 sıraya yükselmiştir. Defneyaprağı ihraç eden ülkelerin kaliteli ve standardize edilmiş ürünlerle dünya piyasalarına girmesi pazar payımızı tehdit etmektedir. Artan trüf mantarı ihracatının ikamesi noktasında tür zenginliği ve yayılışı açısından ülkemiz ormanları önemli bir yere sahiptir. İhtiyaçlar Ekoturizm üzerine yoğunlaşan beklenti ve talepleri karşılamak gayesiyle yeni yönetim alanları planlanarak ülkemiz turizmine kazandırılması Odun dışı orman ürünlerine olan farkındalığın artırılması, oluşan talebin karşılanması, bu ürünlerin sürdürülebilir bir şekilde pazara arz edilmesi Defneyaprağı üretiminin hem miktar hem de kalitesinin arıtılmasına yönelik bozuk nitelikli defne ormanlarının rehabilite edilmesi Yüksek gelir getirisi bulunan Trüf mantarı ihracatının desteklenmesi gayesi ile yeni trüf ormanlarının kurulması, mevcut olanların bakımlarının tamamlanması. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 51 Hedef (H3.4): Ulusal koşullar ve uluslararası gelişmeler dikkate alınarak orman ürünlerinde standardizasyon ve sertifikalandırma sistemi geliştirilecek, sertifikalı orman alanı artırılacaktır. Ülkemizde “Orman Yönetim Sertifikasyonu” nu yaygınlaştırma çalışmalarına 2010 yılında başlanmış olup, sertifikalı orman alanı miktarının öncelikle 10 milyon hektara çıkarılması ve üretim yapılan orman alanlarının sertifikalandırılması hedeflenmektedir. Bu kapsamda; ulusal koşullar ve uluslararası gelişmeler dikkate alınarak orman ürünlerinde standardizasyon ve sertifikalandırma sistemi geliştirilecektir. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG3.4.1: Sertifikalı orman alanı Milyon hektar 100 2,4 4,3 5,0 6,0 8,0 10,0 6 ay 6 ay Sorumlu Birim İşletme ve Pazarlama Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Yıllık denetimlerde majör hata ve buna bağlı belge iptali Stratejiler Piyasa talebi dikkate alınarak sertifikalı orman alanı artırılacaktır Orman ürünleri ticareti yapanların rekabet imkânlarının geliştirilmesine katkı sağlanacaktır. Maliyet Tahmini 26.500.000 TL Tespitler Sertifikalı ürüne olan talep artmaktadır. Dünyada ve Ülkemizde ormanların sürdürülebilir yönetimi için duyarlılık artmaktadır. İhtiyaçlar PEFC sürdürülebilir orman yönetimi ulusal standartlarının belirlenmesi ve ulusal sertifikasyonda kullanılması STRATEJİK PLAN 2019-2023 52 Hedef (H3.5): Ormancılık alt yapısı güçlendirilecek, ana fonksiyonu üretim olan ormanlarda yol standartlarının geliştirilmesine yönelik pilot uygulamalar yapılacaktır. Ormanların etkin şekilde korunması, geliştirilmesi ve entansif olarak işletilmesi için ulaşım alt yapısının güçlendirilmesi, ana fonksiyonu üretim olan ormanlarda ihtiyaca göre yol standartların geliştirilmesi hedeflenmektedir. Bu kapsamda; yeni orman yolu yapılacak, özellikle üretim ormanlarında ulaşımın daha güvenli yapılmasına yönelik büyük onarım çalışmaları ile üst yapı ve sanat yapıları tamamlanarak, makine parkı güçlendirilecektir. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG3.5.1: Pilot uygulama ile standardı geliştirilen orman yol miktarı Km 40 380 760 1.250 1.850 2.050 2.450 6 ay 6 ay PG3.5.2: Pilot uygulama yapılan orman işletme şefliği sayısı Adet 30 8 16 26 38 42 52 6 ay 6 ay PG3.5.3: Ekskavatörle yapılan yol miktarının toplam yol miktarına oranı Yüzde 30 60 60 65 70 75 80 6 ay 6 ay Sorumlu Birim İnşaat ve İkmal Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Orman Bölge Müdürlükleri Riskler Orman yolları birim maliyetlerinin yükselmesi Yüklenici işgücü yetersizliği Stratejiler Yol yapım ve standartlarının belirlenmesinde fayda-maliyet analizleri esas alınacaktır. Ekskavatör ile yol yapımı yaygınlaştırılacaktır. Orman yollarında standartlar, pilot uygulama sonuçları da dikkate alınarak talepler çerçevesinde geliştirilecektir. Maliyet Tahmini 953.218.000 TL Tespitler Ormancılık hizmetlerinde faydalanılan yol miktarı 194.000 km’dir. Ekskavatörle yol yapımı ile ormana daha az zarar verilmektedir Ekskavatörle yol yapımı dozerle yol yapımından üç kat daha az maliyetlidir. İhtiyaçlar 42.000 km yeni orman yolu yapılması Denetim ve kontrollerin artırılması Makine parkının güçlendirilmesi İş başı eğitimleri ile kapasitenin geliştirilmesi ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 53 STRATEJİK AMAÇ (A4): KURUMSAL KAPASİTEYİ GELİŞTİRMEK Hedef (H4.1): Ormancılık alanındaki sorunların çözümü, yeni tekniklerin geliştirilmesi ve etkin yönetişimin sağlanmasına yönelik araştırma ve geliştirme projeleri hazırlanacak ve uygulanacaktır. Özellikle atmosferik kirlilik, iklim değişikliği ve diğer etkenlerin ormanlar üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi ve etkin yönetişimin sağlanmasına yönelik veri ve bilgi üreten Ar-Ge projelerinin hazırlanması ve sonuçlandırılması, uluslararası ormancılık sürecinde alınan kararların ormancılığımıza entegrasyonunun sağlanması, yakın ve komşu ülkelerle ormancılık alanında işbirliği hedeflenmektedir. Bu kapsamda; sürdürülebilir orman yönetimi yaklaşımları, ormanların korunması, bozulan alanların ıslahı ve sürdürülebilir kullanımının geliştirilmesi ile iklim değişikliğine uyum konularında projeler yürütülecek, iklim değişikliğinin ülkemiz ormanlarına etkilerinin değerlendirilerek, biyoçeşitliliğin korunması, ekosistem hizmetlerinin değerlendirilmesi ve optimizasyonuna yönelik araştırmalar yapılacaktır. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG4.1.1: Sonuçlandırılan araştırma proje sayısı Adet 60 179 209 234 259 284 309 6 ay 6 ay PG4.1.2: Sonuçlandırılan dış kaynaklı proje sayısı Adet 40 19 22 24 25 26 27 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Dış İlişkiler, Eğitim ve Araştırma Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Tüm Birimler Riskler Hibe desteği alınan uluslararası kuruluşların yapısındaki değişim Projelerin uygulamaya aktarılamaması, Personel devamlılığının sağlanamaması Uzman personel açığı Hibe desteği alınan uluslararası kuruluşların yapısındaki değişim Projelerin uygulamaya aktarılamaması, Stratejiler Uygulamaya yönelik araştırma projelerine öncelik verilecektir. Uluslararası ormancılık sürecinde alınan kararların ormancılığımıza entegrasyonu sağlanacaktır. Dış kaynaklı projeler, global gelişme ve ihtiyaçlar ile ülkemiz politika ve öncelikleri çerçevesinde uygulanacaktır. Maliyet Tahmini 319.443.000 TL Tespitler Özellikle atmosferik kirlilik, iklim değişikliği ve diğer etkenlerin ormanlar üzerindeki etkilerin tespitine yönelik araştırmaların kapsamı yetersizdir. Uluslararası ormancılık sürecinde alınan kararların takibi yetersizdir. İhtiyaçlar Sürdürülebilir orman yönetimi yaklaşımları, ormanların korunması, bozulan alanların ıslahı ve sürdürülebilir kullanımının geliştirilmesi ile iklim değişikliğine uyum konularında projeler yürütülmesi ve sonuçlandırılması İklim değişikliğinin ülkemiz ormanlarına etkilerinin değerlendirilerek, biyoçeşitliliğin korunması, ekosistem hizmetlerinin değerlendirilmesi ve optimizasyonuna yönelik araştırmalar yapılması İklim değişikliği ve sektörler arasındaki etkileşim dikkate alınarak, doğal kaynakların sürdürülebilir kullanımı ile ilgili bilimsel çalışmaların geliştirilmesi Uluslararası ormancılık sürecinin izlenmesi, sürece ilişkin raporların hazırlanması Küresel sorumlulukların yerine getirilmesi için yüklenilmesi gereken ilave maliyetlerin, küresel toplum ve kuruluşlar tarafından paylaşılması konusundaki ulusal haklarımızın korunmasına özen gösterilerek bu amaçla dış kaynaklı projeler uygulanması STRATEJİK PLAN 2019-2023 54 Hedef (H4.2): Stratejik yönetimde kurumsallaşmanın sağlanmasına yönelik; mali, hukuki, idari ve beşeri kaynaklar geliştirilecektir. Belirlenen hedeflere, politikalara ve mevzuata uygun olarak faaliyetlerin etkili, ekonomik ve verimli şekilde yürütülmesi, varlık ve kaynakların korunması, mali bilgi ve yönetim bilgisinin zamanında ve güvenilir olarak üretilmesi ve muhasebe kayıtlarının doğru ve tam olarak tutulmasının sağlanması yönünde iç kontrol sisteminin kurulması ve uygulanması, insan kaynağı yönetim modelinin geliştirilmesi ve çalışan memnuniyet oranının artırılması hedeflenmektedir. Bu çerçevede; iç kontrol uygulamaları geliştirilecek, stratejik amaç ve hedeflerin etkililiğini ölçme ve değerlendirmeye yönelik mekanizmalar oluşturulacaktır. Ayrıca, sürekli ve nitelikli eğitimlerle çalışanların mesleki ve kişisel gelişimleri sağlanacak, hizmet binaları ve diğer bina ve tesisler gözden geçirilerek, ihtiyaca göre yeni bina ve tesis yapımı ile mevcutların bakım-onarımlarının gerçekleştirilecektir. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG4.2.1: Öz gelirlerin giderleri karşılama oranı Yüzde 40 57 58 59 60 61 62 6 ay 6 ay PG4.2.2: Standart kadroda tamamlanma oranı Yüzde 10 48 50 55 60 65 70 6 ay 6 ay PG4.2.3: Risk odaklı denetim sayısı Adet 15 146 161 176 191 206 221 6 ay 6 ay PG4.2.4: Hizmet içi eğitim programı gerçekleşme oranı Yüzde 20 66 100 100 100 100 100 6 ay 6 ay PG4.2.5: Orman işletme şefliği başına düşen alan miktarı Hektar 15 15.874 15.800 15.700 15.500 15.250 15.000 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Teftiş Kurulu Başkanlığı, İç Denetim Birimi Başkanlığı, Hukuk Müşavirliği, Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığı, Orman İdaresi ve Planlama Dairesi Başkanlığı, Personel Dairesi Başkanlığı, Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Tüm Birimler Riskler Stratejik yönetim araçlarının sahiplenilmemesi Hiyerarşik politika belgelerinin etki düzeyindeki azalma Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği Personel ihtiyacının karşılanamaması Stratejiler Finansman yapısı güçlendirilecektir. İnsan kaynakları yönetim modelinin geliştirilerek, iç kontrol, iç denetim, performans esaslı bütçeleme ve raporlama gibi mali ve genel yönetim araçlarının kurumsallaşması sağlanacaktır. Orman işletme müdürlükleri ve işletme şeflikleri optimal sayı ve ideal saha büyüklüğüne ulaştırılacaktır. Maliyet Tahmini 641.942.000 TL Tespitler Standart kadroda doluluk oranı memurlarda % 40, sürekli işçilerde % 57’dir. Son yıllarda emeklilik, vefat, istifa vb. şekilde kurumdan ayrılmış personelin ancak % 15'i kadar personel alınabilmiştir. İhtiyaçlar İnsan kaynaklarının güçlendirilmesi Personel dağılımının iş analizine göre planlanması Uzaktan eğitim modellerinin geliştirilmesi Taşınmaz kayıt sisteminin geliştirilmesi İkincil mevzuatın ihtiyaçlar doğrultusunda güncellenmesi ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 55 Hedef (H4.3): Bilgi sistemleri ve teknoloji alt yapısı tamamlanacak, orman bilgi sistemi geliştirilecek ve yaygınlaştırılacaktır Günümüz teknolojik imkânlarından azami ölçüde yararlanılarak ulusal ve uluslararası mevzuat gereğince yapılması gereken tüm iş ve işlemlerin daha hızlı, şeffaf, güvenilir, etkin ve nitelikli olarak yerine getirilebilmesine yönelik bilgi işlem altyapısının oluşturulması ve/veya var olan yapının iyileştirilmesini sağlayacak Orman Bilgi Sisteminin geliştirilerek yaygınlaştırılması hedeflenmektedir. Bu çerçevede; Orman Bilgi Sisteminin işletilmesi için gerekli yazılım ve donanım alt yapısına yönelik başlatılan çalışmalar hızlandırılacak, bilgi güvenliği konusunda kurum personelinin farkındalığı artırılacaktır. Performans Göstergeleri Ölçüt Hedefe Etkisi (%) Başlangıç Değeri (2018) 2019 2020 2021 2022 2023 İzleme Sıklığı Raporlanma Sıklığı PG4.3.1: Bilgi güvenliği konusunda eğitim alan personel sayısı Kişi 15 9.000 18.000 27.000 36.000 36.000 36.000 6 ay 6 ay PG4.3.2: Geliştirilen ve/veya temin edilen yazılım sayısı Adet 55 34 41 41 41 41 41 6 ay 6 ay PG4.3.3: Kurulan Felaket Kurtarma Merkezi sayısı Adet 30 0 1 1 1 1 1 6 ay 6 ay Sorumlu Birim Bilgi Sistemleri Dairesi Başkanlığı İşbirliği Yapılacak Birimler Tüm Birimler Riskler Bütçe kısıtı-mali kaynak yetersizliği Bilgi güvenliği alt yapısının oluşturulamaması Yüksek işletim giderleri Stratejiler Bilgi yönetimi sağlanacak ve kalitesi yükseltilecektir. Bilişim kaynaklarının en yüksek faydayı sağlayacak şekilde tahsisi sağlanacaktır. Bilişim alt yapısının güvenlik açıkları gözden geçirilecek, dış müdahalelere karşı güçlendirilecektir. Maliyet Tahmini 373.103.000 TL Tespitler Şeffaf hızlı ve güvenilir bilgi akışını sağlayacak bilişim altyapısına dayalı, web tabanlı veri kayıt sistemi mevcut değildir. Bilgi güvenliği tam olarak sağlanamamaktadır. İhtiyaçlar Uzman personel desteğinin sağlanması Maliyeti yüksek yazılımlar yerine açık kaynaklı yazılımlara geçilmesi Gelişen ve değişen teknolojik ihtiyaçlara göre donanımsal altyapının yenilenmesi Arazi tipi tablet ve diğer donanım ihtiyaçlarının karşılanması Bilgi güvenliği konusunda kurum personelinin farkındalığının artırılması STRATEJİK PLAN 2019-2023 56 STRATEJİK HEDEF BİRİM İLİŞKİSİ ST RA TE Jİ K A M A ÇL A R ST RA TE Jİ K H ED EF O rm an Z ar ar lıl ar ıy la M üc ad el e D ai . B şk . O rm an Y an gı nl ar ıy la M üc ad el e D ai . B şk . K ad as tro v e M ül ki ye t D ai re si Ba şk an lığ ı O rm an İd ar es i v e Pl an la m a D ai re si Bş k. İş le tm e ve P az ar la m a D ai re si Ba şk an lığ ı Si lv ik ül tü r D ai re si Ba şk an lığ ı A ğa çl an dı rm a D ai re si Ba şk an lığ ı To pr ak M uh af az a ve H av za Is la hı D ai B şk . Fi da nl ık v e To hu m İş le ri D ai re si Ba şk an lığ ı O du n D ışı Ü rü n ve H iz m et le r D ai re si Bş k. O rm an v e K öy İl işk ile ri D ai re si Ba şk an lığ ı İn şa at v e İk m al D ai re si Ba şk an lığ ı İz in v e İrt ifa k D ai re si Ba şk an lığ ı Te fti ş K ur ul u Ba şk an lığ ı İç D en et im B iri m i B aş ka nl ığ ı H uk uk M üş av irl iğ i St ra te ji G el işt irm e D ai re si Ba şk an lığ ı Pe rs on el D ai re si Ba şk an lığ ı D es te k H iz m et le ri D ai re si Ba şk an lığ ı D ış İli şk ile r, Eğ iti m v e A ra ş. D ai re si Bş k. Bi lg i S ist em le ri D ai re si Ba şk an lığ ı O rm an B öl ge M üd ür lü kl er i O rm an cı lık A ra ştı rm a En s. M üd ür lü kl er i A1 H1.1 S İ İ İ H1.2 S İ İ İ İ H1.3 S İ H1.4 S İ İ A2 H2.1 İ S İ H2.2 S İ İ H2.3 S İ İ İ H2.4 S İ İ İ H2.5 S İ İ A3 H3.1 S İ İ H3.2 S İ İ H.3.3 İ İ S İ İ H3.4 İ S İ H3.5 S İ A4 H4.1 İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ S İ İ İ H4.2 İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ S İ İ İ İ İ İ H4.3 İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ İ S İ İ S: Sorumlu Birim/Birimler İ: İşbirliği Yapılacak Birim/Birimler ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 57 MALİYET TAHMİNİ Stratejik Amaç (A1) ORMAN VE ORMAN KAYNAKLARINI BİYOTİK VE ABİYOTİK ZARARLILARA KARŞI KORUMAK 2019 2020 2021 2022 2023 Toplam (TL) 1.487.464.000 1.640.990.000 1.780.671.000 1.927.737.000 2.117.012.000 8.953.874.000 Hedef (H1.1) Orman yangınlarıyla mücadelede önleyici tedbirler artırılacak, müdahale kapasitesi güçlendirilecektir. 847.141.000 932.015.000 1.015.175.000 1.116.692.000 1.228.362.000 5.139.385.000 Hedef (H1.2) Orman ekosistemlerinin sağlığı izlenecek, hastalık ve zararlılarla mücadelede öncelikle doğal ya da doğaya uygun önleyici tedbirler uygulanarak, orman varlığı ve sağlığı korunacaktır. 396.294.000 436.124.000 479.407.000 527.347.000 580.082.000 2.419.254.000 Hedef (H1.3) Kadastrosu kesinleşen orman alanlarının tapuya tescili sağlanacak, mülkiyet sorunları giderilecektir. 41.657.000 61.821.000 61.991.000 37.190.000 37.410.000 240.069.000 Hedef (H1.4) Orman köylerinde sosyo-ekonomik kalkınma desteklenecektir. 202.372.000 211.030.000 224.098.000 246.508.000 271.158.000 1.155.166.000 Stratejik Amaç (A2) ORMANLARI GELİŞTİRMEK, VERİMLİLİĞİNİ ARTIRMAK VE ALANLARINI GENİŞLETMEK 823.002.000 926.938.000 1.096.105.000 1.281.717.000 1.503.387.000 5.631.149.000 Hedef (H2.1) Odun kalitesi, tohum ve meyve verimliliği yükseltilecek, sağlıklı ormanların kurulmasına yönelik silvikültürel bakım tedbirleri artırılacaktır. 158.802.000 181.945.000 200.136.000 220.150.000 242.164.000 1.003.197.000 Hedef (H2.2) Verimli Orman Alanı 14.000.000 hektara çıkarılacaktır. 126.817.000 137.119.000 148.451.000 163.296.000 179.626.000 755.309.000 Hedef (H2.3) Endüstriyel ağaçlandırmaya uygunluğu tespit edilen toplam 330.000 hektarlık potansiyel alanda uygulama oranı % 9’dan % 100’e çıkarılacaktır. 295.370.000 310.370.000 455.370.000 545.907.000 690.498.000 2.297.515.000 Hedef (H2.4) Orman varlığımız, ülke toplam alanının % 30’una çıkarılacaktır. 128.713.000 156.286.000 150.814.000 165.897.000 182.485.000 784.195.000 Hedef (H2.5) Toprak kaybının azaltılmasına yönelik erozyonla mücadele edilecek, mera ıslah çalışmaları geliştirilecektir. 113.300.000 141.218.000 141.334.000 186.467.000 208.614.000 790.933.000 STRATEJİK PLAN 2019-2023 58 Stratejik Amaç (A3) ORMANLARIN ÜRETTİĞİ MAL VE HİZMETLERDEN TOPLUMUN OPTİMUM DÜZEYDE FAYDALANMASINI SAĞLAMAK 2019 2020 2021 2022 2023 Toplam (TL) 2.249.212.000 2.274.978.000 2.353.454.000 2.596.198.000 2.849.529.000 12.323.371.000 Hedef (H3.1) 6.868.000 hektar orman alanının çok maksatlı faydalanmaya uygun olarak envanteri çıkarılacak ve amenajman planı yenilenecektir. 9.333.000 9.521.000 9.669.000 16.537.000 11.699.000 56.759.000 Hedef (H3.2) Oduna dayalı orman ürünlerinde kalite ve verimlilik artırılacak, maliyetler düşürülerek iç ve dış piyasada sürdürülebilir rekabet sağlanacaktır. 2.036.945.000 2.045.704.000 2.105.260.000 2.315.785.000 2.547.364.000 11.051.058.000 Hedef (H3.3) Ekoturizm hizmetleri yaygınlaştırılacak, odun dışı orman ürün çeşitliği ve üretimi artırılacaktır. 39.987.000 42.865.000 45.947.000 51.541.000 55.496.000 235.836.000 Hedef (H3.4) Ulusal koşullar ve uluslararası gelişmeler dikkate alınarak orman ürünlerinde standardizasyon ve sertifikalandırma sistemi geliştirilecek, sertifikalı orman alanı artırılacaktır. 3.500.000 4.000.000 5.000.000 6.000.000 8.000.000 26.500.000 Hedef (H3.5) Ormancılık alt yapısı güçlendirilecek, ana fonksiyonu üretim olan ormanlarda yol standartlarının geliştirilmesine yönelik pilot uygulamalar yapılacaktır. 159.447.000 172.888.000 187.578.000 206.335.000 226.970.000 953.218.000 Stratejik Amaç (A4) KURUMSAL KAPASİTEYİ GELİŞTİRMEK 247.951.000 239.851.000 258.168.000 281.485.000 307.033.000 1.334.488.000 Hedef (H4.1) Ormancılık alanındaki sorunların çözümü, yeni tekniklerin geliştirilmesi ve etkin yönetişimin sağlanmasına yönelik araştırma ve geliştirme projeleri hazırlanacak ve uygulanacaktır. 53.083.000 59.296.000 62.557.000 68.813.000 75.694.000 319.443.000 Hedef (H4.2) Stratejik yönetimde kurumsallaşmanın sağlanmasına yönelik; mali, hukuki, idari ve beşeri kaynaklar geliştirilecektir. 106.536.000 116.926.000 126.429.000 139.072.000 152.979.000 641.942.000 Hedef (H4.3) Bilgi sistemleri ve teknoloji alt yapısı tamamlanacak, orman bilgi sistemi geliştirilecek ve yaygınlaştırılacaktır. 88.332.000 63.629.000 69.182.000 73.600.000 78.360.000 373.103.000 ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ 59 STRATEJİK AMAÇ TOPLAMI YILLAR 2019 2020 2021 2022 2023 Toplam (TL) 4.807.629.000 5.082.757.000 5.488.398.000 6.087.137.000 6.776.961.000 28.242.882.000 GENEL YÖNETİM GİDERLERİ 3.302.781.000 3.946.204.000 4.441.420.000 4.886.066.000 5.665.098.000 22.241.569.000 GENEL TOPLAM 8.110.410.000 9.028.961.000 9.929.818.000 10.973.203.000 12.442.059.000 50.484.451.000 FİNANSMAN KAYNAĞI FİNANSMAN TÜRÜ YILLAR 2019 2020 2021 2022 2023 Toplam (TL) ÖZEL BÜTÇE 3.310.410.000 3.693.961.000 3.979.818.000 4.298.203.000 4.642.059.000 19.924.451.000 Hazine Yardımı 1.400.410.000 1.559.748.000 1.713.904.000 1.688.203.000 1.732.059.000 8.094.324.000 Öz Gelirler 1.900.000.000 2.124.213.000 2.255.914.000 2.600.000.000 2.900.000.000 11.780.127.000 Net Finansman 10.000.000 10.000.000 10.000.000 10.000.000 10.000.000 50.000.000 DÖNER SERMAYE 4.800.000.000 5.335.000.000 5.950.000.000 6.675.000.000 7.800.000.000 30.560.000.000 Orman Ürünleri Satış Geliri 4.600.000.000 5.115.000.000 5.700.000.000 6.400.000.000 7.500.000.000 29.315.000.000 Diğer Gelirler 200.000.000 220.000.000 250.000.000 275.000.000 300.000.000 1.245.000.000 GENEL TOPLAM 8.110.410.000 9.028.961.000 9.929.818.000 10.973.203.000 12.442.059.000 50.484.451.000 İZLEME VE DEĞERLENDİRME Stratejik plan uygulamaları; planda yer alan stratejik hedeflerin öncelikleri doğrultusunda yıllık olarak hazırlanacak performans programları ile ortaya konulacak, ayrıca hazırlanan programlar; sektörler, bütçeler ve projeler itibariyle yersel dağılımları yapılarak uygulamaya aktarılan yatırım ve döner sermaye iş programları ve eylem planlarıyla desteklenecektir. Stratejik plan izleme ve değerlendirme süreci; mali yıl içinde ve yılsonunda gerçekleştirilecek olup, bu süreçte yürütülecek çalışmalara ilişkin özet bilgilere aşağıda yer verilmiştir. 1. İzleme ve Değerlendirme Süreci Mali Yıl İçinde Yapılacak Değerlendirme Stratejik plan ve yılı performans programında yer alan öncelikli hedefler kapsamında yürütülen faaliyet ve/veya projelerde sağlanan gelişme ve gerçekleşmeler ile kaynak kullanım düzeyini, STRATEJİK PLAN 2019-2023 60 performans göstergelerinde kaydedilen ilerleme ile birlikte ortaya koymak, hedeflenen düzeye ulaşılmasını engelleyebilecek hususlar ile riskleri değerlendirilmek ve gerekli tedbirleri almak üzere yapılacak çalışmaları kapsamaktadır. Performans gösterge hedef değerlerinde, önemli derecede sapmaların olduğu durumlarda gerekli ilave tedbirler geliştirilecektir. Mali Yıl Sonunda Yapılacak Değerlendirme Performans hedeflerine ulaşılıp ulaşılmadığını ortaya koymak, performans hedeflerinde ortaya çıkan sapmaların nedenlerini analiz etmek ve hesap verme sorumluluğu kapsamında hazırlanacak idare faaliyet raporlarında performans sonuçlarına ilişkin bilgileri elde etmek üzere yapılacak çalışmaları kapsamaktadır. Bu süreçte, özellikle stratejiler, performans hedefleri, faaliyet ve/veya projeler ile kaynak kullanımı üzerinde durulacak, tamamlanmış faaliyet ve/veya projelerin belirlenen stratejik amaç ve hedeflere olan katkısı ile amaç, hedef ve performans göstergelerinin ilgililik, etkililik, etkinlik ve sürdürülebilirliği analiz edilecektir. 2. Görev, Yetki ve Sorumluluklar Stratejik plan izleme ve değerlendirme sürecinde temel sorumluluk üst yöneticinindir. Hedeflerde, yürütülen faaliyet ve/veya projelerde sağlanan gelişme ve gerçekleşmeler ile performans göstergelerinin ve risklerin takibinde ise sorumluluk; hedeflerden sorumlu birim harcama yetkilisindedir. Hedeflere yönelik harcama birimlerinden alınan raporların konsolide edilmesi ve üst yöneticiye sunulmasında ise sorumluluk Strateji Geliştirme Dairesi Başkanındadır. Hedeflere yönelik harcama birimlerinden alınan bilgilerin konsolide edilmesi sonrasında hazırlanacak raporların değerlendirme sürecinde ise sorumluluk, Strateji Geliştirme Kurulundadır. Kurul, altı aylık dönemlerde izleme toplantıları, yıllık dönemlerde ise değerlendirme toplantıları yapacaktır. Bu toplantılar sonucunda üst yönetici tarafından, stratejik plan döneminin kalan süresi için gerekli önlemler ortaya konulacaktır. Toplantıların koordinasyonu, sekretarya hizmetleri ve sonrasında hazırlanacak dokümanların rapor haline getirilmesi süreci Strateji Geliştirme Dairesi Başkanlığınca yürütülecektir. 3. Raporların Hazırlanması Stratejik plan izleme ve değerlendirme sürecinde; Temmuz ayının sonuna kadar stratejik plan izleme raporu, takip eden yılın Şubat ayı sonuna kadar ise stratejik plan değerlendirme raporu hazırlanacaktır. Hazırlanan stratejik plan değerlendirme raporu, Mart ayı sonuna kadar ilgili birimlere sunulacaktır. Stratejik plan dönemi sonunda hazırlanacak gerçekleşme raporunda ise; plan uygulama sürecinde elde edilen sonuçlara, başarılı uygulamalara ve sonuçların sürdürülebilirliği gibi hususlara ilişkin değerlendirmelere yer verilecektir. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE, SÜRDÜRÜLEBİLİR ORMAN YÖNETİMİ KRİTER VE GÖSTERGE SETİ KRİTER 1 ORMAN KAYNAKLARI VE KÜRESEL KARBON DÖNGÜSÜNE KATKISI K.1-N Orman kaynaklarını ve bunların küresel karbon döngüsüne katkılarını sürdürmek ve uygun bir şekilde geliştirmek için politikalar, kurumlar ve araçlar 1.1. ORMANLIK VE DİĞER AĞAÇLIK ALANLAR 1.2. DİKİLİ AĞAÇ SERVETİ VE ARTIMI 1.3. KARBON STOKU 1.4. ORMAN KADASTROSU 1.5. ORMAN ALANLARININ YÖNETİMİ KRİTER 2 ORMANLARIN SAĞLIĞI, CANLILIĞI VE BÜTÜNLÜĞÜ K.2-N Orman ekosistemlerinin sağlığı, canlılığı ve bütünlüğünü sürdürmek için politikalar, kurumlar ve araçlar 2.1. DOĞAL FAKTÖRLERDEN ETKİLENEN ORMANLAR 2.2. SİLVÜKÜLTÜREL FAALİYETLER 2.3. İNSAN KAYNAKLI ZARARLAR 2.4. OTLATMA ZARARI 2.5. İZİN VE İRTİFAKLAR 2.6. ORMANLARDA HAVA KİRLİLİĞİ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ ETKİLERİNİN İZLENMESİ 2.7. ORMAN YOLLARI VE TESİSLERİ KRİTER 3 ORMANLARIN ÜRETİM KAPASİTESİ VE FONKSİYONLARI K.3-N Ormanların üretim fonksiyonlarını sürdürmek ve teşvik etmek için politikalar, kurumlar ve araçlar 3.1. ARTIM VE ÜRETİM 3.2. ODUN DIŞI ÜRÜNLER VE HİZMETLER 3.3. SERTİFİKALI ORMAN KRİTER 4 ORMAN BİYOLOJİK ÇEŞİTLİLİĞİ K.4-N Orman ekosistemlerindeki biyolojik çeşitliliği sürdürmek, korumak ve uygun bir şekilde artırmak için politikalar, kurumlar ve araçlar 4.1. AĞAÇ TÜR ÇEŞİTLİLİĞİ 4.2. GENÇLEŞTİRME 4.3. DOĞALLIK 4.4. TANITILAN AĞAÇ TÜRLERİ 4.5. ÖLÜ ODUN 4.6. GEN KAYNAKLARI 4.7. ORMANIN PARÇALARA AYRILMASI 4.8. TEHDİT ALTINDAKİ ORMAN TÜRLERİ 4.9. KORUNAN ORMANLAR 4.A. YAYGIN ORMAN KUŞ TÜRLERİ 4.B. YAYGIN MEMELİ HAYVAN TÜRLERİ ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ TÜRKİYE, SÜRDÜRÜLEBİLİR ORMAN YÖNETİMİ KRİTER VE GÖSTERGE SETİ KRİTER 5 ORMANLARIN KORUYUCU FONKSİYONLARI K.5-N Orman yönetiminde, ormanların koruma fonksiyonlarını sürdürmek ve uygun bir şekilde artırmak için politikalar, kurumlar ve araçlar 5.1. TOPRAK KORUMA ORMANLARI 5.2. SU KORUMA ORMANLARI 5.3. DOĞAL AFET VE ALTYAPI KORUMA ORMANLARI KRİTER 6 ORMANLARIN SOSYO-EKONOMİK FONKSİYONLARI K.6-N Ormanların sosyoekonomik fonksiyonlarını sürdürmek için politikalar, kurumlar ve araçlar 6.1. ORMANCILIK SEKTÖRÜNÜN GSYH'YA KATKISI 6.2. ORMAN ÜRÜNLERİ ARZ TALEP DENGESİ 6.3. ORMANCILIK SEKTÖRÜNDE İSTİHDAMIN BÜYÜKLÜĞÜ VE NİTELİĞİ 6.4. ORMANCILIĞIN FİNANSAL DENGESİ 6.5. DEVLET BÜTÇESİNDEN ORMANCILIK SEKTÖRÜNE AYRILAN PAY 6.6. ORMANA BAĞIMLI TOPLUMUN BÜYÜKLÜĞÜ 6.7. REKREASYON HİZMETLERİNDEN FAYDALANANLAR 6.8. ORMANCILIK SEKTÖRÜNDEN ORMAN KÖYLÜSÜNE GELİR TRANSFERİ 6.9. ARAŞTIRMA, GELİŞTİRME, YAYIM VE EĞİTİM ÇALIŞMALARI 6.A. ORMANCILIKLA İLGİLİ STK’LARIN FAALİYETLERİ 6.B. ORMAN TOPLUM UYUŞMAZLIKLARI ORMANCILIK POLİTİKASI VE YÖNETİŞİM (N-NİTEL GÖSTERGELER) 1. Ulusal Orman Programları ya da eşdeğerleri 2. Kurumsal çerçeveler 3. Yasal/mevzuata ilişkin çerçeve: Ulusal (ve/veya alt-ulusal) ve Uluslararası taahhütler 4. Finans ve ekonomi araçları 5. Bilgi ve iletişim ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ ORMANCILIKTA KÜRESEL HEDEFLER 20 Ocak 2017’de BM’lerde (Birleşmiş Milletlerde) gerçekleştirilen konferansta ilk kez UNFF (Birleşmiş Milletler Ormancılık Formu) konulu bir özel oturum yapılmış olup; BM Ormanları için Stratejik Plan'ı içeren çalışma grubu önerileri kabul edilmiştir. BM Stratejik Planı 2017-2030, ormanların ve orman dışındaki ağaçlıkların sürdürülebilir bir şekilde yönetilmesi, orman tahribatının ve orman bozunumunun durdurulması için her düzeyde eylemler içeren küresel bir çerçeve sunmaktadır. Bu özel oturumda aşağıdaki 6 Küresel Orman Hedefi üye ülkelerce kabul edilmiştir. Küresel Orman Hedefi 1: Koruma, rehabilitasyon ve ağaçlandırma gibi sürdürülebilir orman yönetimi yoluyla orman örtüsünün dünya çapında kaybını tersine çevirmek ve orman bozulumunu önlemek ve iklim değişikliğine yönelik küresel çabalara katkıda bulunmak için çabaları arttırmak. Küresel Orman Hedefi 2: Ormana bağımlı yaşayan insanların geçim kaynaklarını iyileştirmek de dahil olmak üzere orman temelli ekonomik, sosyal ve çevresel faydalar geliştirmek. Küresel Orman Hedefi 3: Dünya çapında korunan ormanların ve sürdürülebilir yönetilen ormanların diğer alanlarının yanı sıra sürdürülebilir ormanlardan elde edilen orman ürünlerinin oranını da önemli ölçüde artırmak. Küresel Orman Hedefi 4: Sürdürülebilir orman yönetiminin uygulanması için tüm kaynakların önemli ölçüde artırılması, yeni ve ek finansal kaynakların seferber edilerek bilimsel ve teknik işbirliği ve ortaklıkların güçlendirilmesi. Küresel Orman Hedefi 5: BM Orman Araçları da dahil olmak üzere sürdürülebilir orman yönetimini uygulamak ve BM 2030 Gündemine ormanların katkısını artırmak için yönetişim çerçevelerini desteklemek. Küresel Orman Hedefi 6: Birleşmiş Milletler ve ormancılık üye örgütleri ve ilgili sektörlerin de dahil olduğu ormancılıkla ilgili konularda işbirliği, eşgüdüm, tutarlılık ve sinerji sağlamak. ORMAN GENEL MÜDÜRLÜĞÜ NOTLAR …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................................................................................. NOTLAR …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………….. .................................................................................................................................................................................................................................. .................................................................................................................................................................................................................................. kapak.pdf Sayfa 1 Sayfa 2 sgfgjghjghjh.pdf Sayfa 1