Notification No. 2004/39 on the registration of race and type of native animals

Başbakanlık Mevzuatı Geliştirme ve Yayın Genel Müdürlüğünce Yayımlanır Kuruluş : 7 Ekim 1920 12 Aralık 2004 PAZAR Sayı : 25668 Tebliğler Tarım ve Köyişleri Bakanlığından: Yerli Hayvan Irk ve Hatlarının Tescili Hakkında Tebliğ TebliğNo: 2004/39 Amaç Madde 1 — Bu Tebliğ yerli hayvanırklarının tesciliyle Sınai Mülkiyet haklarının korunması ve Milli Tescil Listesi’ne kaydedilmesi amacıyla hazırlanmıştır. Kapsam Madde 2 — Bu Tebliğ 28/2/2001 tarihli ve 4631 sayılı Hayvan Islahı Kanunu ile 17/6/2003 tarihli ve 25141 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Hayvan Irklarının Tesciline İlişkin Yönetmelik” esaslarına göre tescil edilen yerli hayvan ırk ve hatlarınıkapsamaktadır. Dayanak Madde 3 — Bu Tebliğ 28/2/2001 tarihli ve 4631 sayılı Hayvan Islahı Kanunu ile 17/6/2003 tarihli ve 25141 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan “Hayvan Irklarının Tesciline İlişkin Yönetmelik’’in değişik 12 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır. Tescil Edilen Irk ve Hatlar Madde 4 — Bu Tebliğin ekinde verilen listelerdeki ırk ve hatlar yayımlandığı şekliyle, 20/04/2004 tarihinde toplanan Irk Tescil Komitesi’nin onaylı kararıyla tescil edilmiştir. Ülk emizdeki yerli hayvan ırk ve hatlarından Hayvan Irk Tescil Komitesi’nde tescil edilen; Yerli Kara EK 1’de, Kilis EK-2’de, Yerli Güney Sarısı EK-3’de, Boz Irk EK-4’de, Doğu Anadolu Kırmızısı EK-5’de, Anadolu MandasıEK-6’da, Anadolu İvesisi EK-7’de, Sakız EK-8’de, Gökçeada EK-9’da, Karacabey Merinosu EK-10’da, Dağlıç EK-11’de, Morkaraman EK-12’de, Tuj EK-13’de, Norduz Koyunu EK-14’de, Ankara Keçisi EK-15’de, Kıl Keçi EK-16’da, Norduz Keçisi EK-17’de, Denizli EK-18’de, Gerze EK-19’da, Ankara Tavşanı EK-20’de, Bursa Beyazı EK-21’de, Bursa Beyazı Alaca EK-22’de, Hatay SarısıEK-23’de, Kafkas Arısı EK-24’de gösterilmiştir. Yürürlük Madde 5 — Bu Tebliğ yayımıtarihinde yürürlüğe girer. Yürütme Madde 6 — Bu Tebliğ hükümlerini Tarım ve Köyişleri Bakanı yürütür. EK-1 Yerli Kara.doc EK-2 Kilis.doc EK-3 Yerli Güney sarısı.doc EK-4 Boz Irk.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-1%20Yerli%20Kara.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-2%20Kilis.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-3%20Yerli%20G%C3%BCney%20sar%C4%B1s%C4%B1.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-4%20Boz%20Irk.doc EK-5 Doğu Anadolu Kırmızısı.doc EK-6 Anadolu Mandası.doc EK-7 Anadolu İvesisi.doc EK-8 Sakız.doc EK-9 Gökçeada.doc EK-10 Karacabey Merinosu.doc EK-11 Dağlıç.doc EK-12 Morkaraman.doc EK-13 Tuj.doc EK-14 Norduz Koyunu.doc EK-15 Ankara Keçisi.doc EK-16 Kıl Keçi.doc EK-17 Norduz Keçisi.doc EK-18 Denizli.doc EK-19 Gerze.doc EK-20 Ankara Tavşanı.doc EK-21 Bursa Beyazı.doc EK-22 Bursa Beyazı Alaca.doc EK-23 Hatay Sarısı.doc EK-24 Kafkas Arısı.doc EK-1 .Yerli Kara Türü Sığır (Bos taıırus). Irkı Yerli Kara. Uluslararası Adı Anatolian Black. Yerel Adı/Adlan Yerli Kara, Kara Sığır. Yayılma Alanı Orta Anadolu. Verim Yönü Et ve süt. http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-5%20Do%C4%9Fu%20Anadolu%20K%C4%B1rm%C4%B1z%C4%B1s%C4%B1.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-6%20Anadolu%20Mandas%C4%B1.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-7%20Anadolu%20%C4%B0vesisi.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-8%20Sak%C4%B1z.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-9%20G%C3%B6k%C3%A7eada.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-10%20Karacabey%20Merinosu.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-11%20Da%C4%9Fl%C4%B1%C3%A7.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-12%20Morkaraman.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-13%20Tuj.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-14%20Norduz%20Koyunu.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-15%20Ankara%20Ke%C3%A7isi.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-16%20K%C4%B1l%20Ke%C3%A7i.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-17%20Norduz%20Ke%C3%A7isi.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-18%20Denizli.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-19%20Gerze.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-20%20Ankara%20Tav%C5%9Fan%C4%B1.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-21%20Bursa%20Beyaz%C4%B1.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-22%20Bursa%20Beyaz%C4%B1%20Alaca.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-23%20Hatay%20Sar%C4%B1s%C4%B1.doc http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/12/EK-24%20Kafkas%20Ar%C4%B1s%C4%B1.doc MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Yükseklik ve ağırlık itibariyle küçük yapılı, kısa boynuzlu sığır ırklarındandır. Boyun genellikle orta uzunlukta, ince kıvrımlar mevcut olup, kasları az gelişmiştir. Boyunda genellikle ince kıvrımlar mevcuttur. Gerdan az gelişmiştir. Boğalarda ise boyun oldukça kısa, kaslı ve sağlam yapılıdır. Gerdan orta derecede gelişmiştir. Vücut uzuncadır. Göğüs orta derecede derindir. Yalnız kaburgaların kısa olması neticesinde göğüs, omuzlar arkasında çok dardır. Omuz genellikle dar ve uzun olup meyillidir. Sağrı sivri, meyillidir ve cidagoya nazaran daha yüksektir. Sırt çizgisi cidagonun yaptığı kabartı hariç tutulursa şakrama kadar düzdür. Arka kısım daha geniş ve yüksektir. Genellikle derisi serttir. İnce kemik yapılıdır. Bacaklar kısa, tırnaklar sağlamdır. Bilhassa kötü beslenme şartlan altında yetişen yerli karalarda incik bölgesi gelişmez. Arka bacaklarda kılıç bacaklılığa çok rastlanır. X bacaklılıkta görülebilir. R E N K Deri Rengi Deri ve merme siyahtır. Kıl Rengi Kuzguni siyahtır. Kıllar yazın kondisyonu iyi hayvanlarda kısa, ince ve parlaktır. Kışın genellikle uzun ve kabadır. Tırnak Rengi Siyahtır. Boynuz Rengi Siyahtır. Buzağı Rengi Kuzguni siyahtır. B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Baş buruna doğru incelir. Göz çukurları belirgindir. Boğalarda baş büyükçedir, profili hafif dışbükeydir. İneklerde baş dar ve küçük, yüz uzun ve burun ucunda dışbükeylik bulunmaz. Boynuz Yapısı Ay biçiminde ve ufaktır. Boynuz genellikle ince yapılıdır. İyi oluşmamış, gayri muntazam şekilli boynuz yapısı sıkça görülmektedir. Boğalarda boynuz kısa, boynuz dibi ineklere oranla daha kalın ve genellikle yana doğru uzamıştır. İneklerde boynuzun yönü yana, yukarı ve öne doğru yönelmiştir. Çok kısa boynuzlar yana sonra hafifçe yukarı doğrudur Baş Ölçüleri, cm Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Uzunluk 37.0 48.0 41.18 Genişlik Alın Uzun. 11.0 21.0 18.42 Alın Geniş. 15.5 20.5 17.67 Yüz Uzun. Boynuz Ölçüleri, cm Uzunluk 6.0 27.0 15.81 Çevresi 7.0 15.5 12.82 Dipler Arası Mesafe 6.5 13.0 9.5 Kulak Yapısı Genellikle yatay vaziyette durur ve orta kalınlıktadır. Kulağın iç yüzeyi sık kalın kıllarla örtülüdür. Uzunluk, cm 14.0 26.0 17,57 Genişlik, cm 9,0 13.0 11.98 Göz Rengi Siyaha yakın koyu kahverengidir. Yerli Kara E R G İN V Ü C U T Ö L Ç Ü L E L E R İ Cidago Yüksekliği, cm 94.0 127.0 105.39 Sağn Yüksekliği, cm 96.0 131.0 111.28 Vücut Uzunluğu, cm 99.0 139.0 117.04 Göps Çevresi, cm 120.0 185.0 140.22 Göğüs Derinliği, cm 41.0 65.0 54.91 Ön İncik Çevresi, cm 11.0 16.0 13.31 ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Mak. Ort. İlkine Doğurma Yaşı, ay 27-36 Doğum Kolaylığı Yardımsız doğum yaparlar. Doğum Aralığı, ay 12-13.5 Doğum Oranı, % Yaşama Gücü (Altı aya kadar), % 75.0 100.0 91.55 VERİM ÖZELLİKLERİ Laktasyon Süresi, gün 164.0 306.0 257.45 Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 242.5 1508.5 1061.61 Süt Yağı, % 3.79 5.43 4.55 305 Günlük Süt Verimi, kg 1314.63 BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort Doğum Ağırlığı, kg 10.0 30.0 18.75 10.0 24.0 17.74 6 Aylık Canlı Ağırlık, kg 65.0 183.0 100.2 67.0 130.0 95.02 12 Aylık Canlı Ağırlık, kg 147.0 311.0 185.84 96.0 218.0 156.08 24 Aylık Canlı Ağırlık, kg 224.5 Ergin Canlı Ağırlığı, kg 200.0 400.0 296.0 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 363.0 1040.0 918.67 Yem Değerlendirme, kg Kesif 4.8 6.37 5.55 Kaba Toplam 5.07 Kuru Madde 5.21 6.0 5.69 Karkas Randımanı,% 55.60 56.88 56.10 DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü tç Güdüsü Analık İç Güdüsü Çok iyidir. Otlama Yeteneği Sagılabilme Yeteneği Ortadır. Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) Ortadır. Diğer Yerli Kara IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Yetersiz koşullara oldukça dayanıldı, hastalık ve zararlılara karşı direnci yüksektir. Yetiştirme Koşullarının Özel Karakteristiği Ekstansif koşullarda, ilkel bakım, besleme ve barındırma koşullarında yetiştirilir. GENETİK ÖZELLİKLERİ Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Majör Genler Diğer Sistem/tokuş Alel Frekans, % Min. Max. Ort. F-V F-V J J L L M M Z Z R'-S R'-S Hb Hb Hb Pa Pa Am-I Am-I Tf Tf Tf Tf F V J J L I M m Z z R' S' A B C A B B C A B Dİ D2 0.68 0.32 0.29 0.71 0.27 0.73 1.01 0.99 0.65 0.35 0.32 0.68 0.94 0.06 0.00 0.25 0.75 0.81 0.19 0.31 0.01 0.29 0.28 Tf Tf E F 0.11 0.00 Gen çeşitliliği 0.78 dir. Her bir lokustaki ortalama alel sayısı 8.23, Zebu sığın ile genetik (gen) benzerlik %30,6 ve Zebu sığın aletlerinin ise %17.2'sini taşımaktadır. DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 2 Türü Sığır (Bos taurus). Irkı Kilis (Güney Anadolu Kırmızısı). Uluslararası Adı Kilis (South Anatolian Red). Yerel Adı/Adları Kilis, Bahçıvan Sığırı. Yayılma Alanı Kilis merkez olmak üzere, İçel’den Şanlıurfa’ya kadar olan Güney Anadolu Bölgesidir. Verim Yönü Kombine, öncelikli süt ve et verimi. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Asil ve zarif görünümlü, boyun kısa, baş dik, cidago belirgin ve yüksektir. Yaş ilerledikçe gerdanda Zebulara benzer kıvrımlı ve sarkık bir deri yapısı gelişir ve özellikle erkeklerde hörgüç benzeri bir oluşum meydana gelir. Vücut dar ve göreceli olarak kısadır. Göğüs dar olup, sağrı kısadır. Yandan bakıldığında, cidagodan sırta ve bele doğru düşen kuyruk sokumuna kadar yükselen hafif kavisli bir sırt çizgisi görülür. Sağrı cidagodan daha yüksektir. Dar bel ve çıkıntılı kalçalardan meydana gelen derin bir açlık çukuru vardır. Kuyruk bağlantı noktası sağrıdan yüksektir ve vücuda bağlantısı kuvvetlidir. Kuyruk ince, dik ve oldukça uzundur (arka inciklere kadar uzanabilmektedir). Bacaklar, genelde narin yapılı, ince ve oldukça uzundur, arka bacaklar ise daha incedir. Vücutta harmoni bozuktur. Bu nedenle sallantılı yürüyüş vardır. R E N K Deri Rengi Siyaha yakın kahverengidir. Kıl Rengi Sarıdan kırmızıya ve kahverengiye kadar olan renklere rastlanmaktadır. En çok rastlanan renk sarımsı kırmızıdır. Sarı renkli hayvanlarda vücutta koyulaşma noktaları yoktur veya çok azdır. Buna karşılık kırmızı renklilerde koyulaşan noktaları daha belirgin ve geniştir. Koyu sarı ve kırmızı renklilerde yanaklarda, göz etrafında, kulak kenarında ve kuyruk ucunda vücuda nazaran koyulaşma bulunur. Bazen göz kapakları, boynuz, tırnak ve burun ucuna kadar tamamen sarı hayvanlara rastlanır. Genel olarak burun etrafında vücut renginden daha açık bir halka vardır. Bacakların iç yüzeyleri, memeler ve karın altı vücuda nazaran daha açık renktedir. Kaba ve uzun tüylü olanlarda renk kirli sarı; kısa ve parlak tüylü olanlarda ise altın sarısı-kayısı sarısıdır. Vücudun ön kısmı arkaya nazaran daha koyudur. Kuyruk püskülü siyah renklidir. Sıcak aylarda kıllar oldukça parlak, kısa ve açık sarıya yakın bir renk almakta, soğuk aylarda ise kıllar uzamakta ve renk koyulaşmaktadır. Tırnak Rengi Siyaha yakın renktedir. Boynuz Rengi Siyaha yakın koyu gridir. Buzağı Rengi Koyu tarçini renktedir. B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Alın, düz ve kısa olup boynuzlar arasından göz kenarı çıkıntıları üzerine doğru açılarak genişlemektedir. Yüz, alına göre dar ve mermeye doğru hafifçe içbükey bir yapı gösterir. Boynuz Yapısı Düz yüzeylidir. Boynuzlar yukarı ve iki yana doğru uzanır (hafif kavisli hilal şeklindedir); dar, ince ve kısadır. Yukarı ve öne doğru çıkıntılı boynuzlar da görülmektedir. İneklerde boynuzlar daha kısadır. Boynuzlar arası ve boynuz dibinin etrafı diğer vücut kısımlarından daha uzun kıllarla kaplıdır. Baş Ölçüleri, cm Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Uzunluk 47.0 61.0 56.24 Genişlik 15.0 23.0 17.60 Alın Uzun. 16.0 42.0 19.30 Alın Geniş. Yüz Uzun. 34.0 42.5 36.94 Boynuz Ölçüleri, cm Uzunluk 0.5 15.0 9.47 Çevresi 9.0 14.0 11.06 Dipler Arası Mesafe 12.0 24.0 15.06 Kulak Yapısı Yatay doğrultuda uzanan, tabanı dar, uca doğru genişleyen ve açılan bir yapıdadır. Kulak kenarları daha koyu ve uzun kıllarla kaplıdır. Şinyon hafif yukarı çıkıntılıdır. Uzunluk, cm 14.0 20.0 16.33 Genişlik, cm 11.0 14.0 12.57 Göz Rengi Göz rengi ve kirpikler siyahtır, göz kapak çevresi siyah olup bunun etrafındaki dairesel bölgedeki kıllar ise daha açık renklidir. E R G İN V Ü C U T Ö L Ç Ü L E L E R İ Cidago Yüksekliği, cm 130.0 157.0 149.0 116.0 155.0 130.75 Sağrı Yüksekliği, cm 143.0 116.0 151.0 135.75 Vücut Uzunluğu, cm 145.76 120.0 171.50 140.63 Göğüs Çevresi, cm 169.32 140.0 200.0 165.63 Göğüs Derinliği, cm 63.0 52.0 72.0 63.10 Ön İncik Çevresi, cm 19.0 23.0 21.0 13.0 18.5 16.24 ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Mak. Ort. İlkine Doğurma Yaşı, ay 20.6 66.43 36.10 Doğum Kolaylığı Yardımsız doğum yapabilmektedirler. Doğum Aralığı, ay 10.0 29.0 13.0 Doğum Oranı, % 82.0 98.0 92.57 Yaşama Gücü (Altı aya kadar), % 92.0 100.0 97.41 VERİM ÖZELLİKLERİ Laktasyon Süresi, gün 101.0 482.0 238.31 Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 402.0 4675.0 1875.36 Süt Yağı, % 2.0 4.6 3.2 305 Günlük Süt Verimi, kg 402.0 4455.5 2259.84 BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort Doğum Ağırlığı, kg 18.5 35.0 25.64 16.0 27.5 22.95 6 Aylık Canlı Ağırlık, kg 67.0 184.0 125.97 57.0 166.0 102.08 12 Aylık Canlı Ağırlık, kg 104.0 300.0 216.86 90.0 215.0 130.15 24 Aylık Canlı Ağırlık, kg 500.0 570.0 535.0 295.0 465.0 407.25 Ergin Canlı Ağırlığı, kg 610.0 381.0 482.0 414.0 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 494.10 908.0 754.7 Yem Değerlendirme, kg Kesif Kaba Toplam Kuru Madde 8.3 Karkas Randımanı ,% 54.0 65.0 60.0 DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İç Güdüsü İyidir. Analık İç Güdüsü Çok iyidir. Otlama Yeteneği Çok iyidir. Sağılabilme Yeteneği Makineli sağım için uygun meme yapısına sahip (küçük meme başları) görülmemektedirler. Makineli sağıma alıştırılmaları oldukça zordur. Yavrusunun yanında olması sağımı kolaylaştırmaktadır. Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) Sevk ve idaresi (özellikle tedavi işlemleri, nakil) oldukça güçtür. Diğer Yabancılara karşı tepkili davranışlar sergilerler. IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri Türkiye’nin en iri ve süt verimi en yüksek yerli ırkıdır. Güney Anadolu ve (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Akdeniz’in sıcak iklimine adapte olmuştur. Kene ve kan parazitlerin meydana getirdiği hastalıklara dayanıklıdır. İlkel şartlarda (bakım ve beslemenin düzenli olmadığı) çok az sorunla yetiştirilebilirler. Uzun mesafeleri yürüyebilme yeteneğindedirler. Yetiştirme Koşullarının Özel Karakteristiği Büyük bir kısmı ekstansif koşullarda küçük aile işletmeciliği şeklinde ilkel sayılabilecek bakım, besleme ve barındırma koşullarında yetiştirilir. Mera devresi bölgede yılın ¾’ünü, bazı yerlerde ise tamamını kapsar. Ahırda yemleme yalnız kış aylarında yapılmaktadır. Kışın sert geçtiği yerlerde (Şanlıurfa ve Gaziantep gibi) ahırlar genellikle taştan yapılmıştır. Kışın ılık geçtiği yerler de (Hatay, Adana gibi) ise ahırlar genellikle sazdan ve kerpiçten yapılmıştır. GENETİK ÖZELLİKLERİ Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer Sistem/lokus Alel Frekans, % Min. Max. Ort. F-V F-V J J L L M M Z Z R’-S R’-S Hb Hb Hb Pa Pa Am-I Am-I Tf Tf Tf Tf Tf Tf F V J İ L I M M Z Z R’ S A B C A B B C A B D1 D2 E F 0.76 0.24 0.14 0.86 0.41 0.59 0.01 0.99 0.83 0.17 0.41 0.59 0.66 0.34 0.00 0.43 0.57 0.75 0.25 0.17 0.03 0.15 0.13 0.45 0.07 Gen çeşitliliği 0.78’dir. Her bir lokustaki ortalama alel sayısı 8.10, Zebu sığırı ile genetik (gen) benzerlik %30.5 ve Zebu sığırı alellerinin ise %15.6’sını taşımaktadır. Ancak, bunlarda Zebu melezlerinden farklı olarak cidago omurlarının dikensi çıkıntıları birbiriyle ayrı değildir. DİĞER ÖZELLİKLERİ İlkine döl tutma yaşı: Ort:788,2 gün, min:465 gün, max: 1014 gün. Servis Periyodu: Ort:95,6 gün, min:15 gün, max: 384 gün. EK 3 Türü Sığır (Bos taurus). Irkı Yerli Güney Sarısı. Uluslararası Adı Native Southern Yellow. Yerel Adı/Adları Yerli sarı,Çukurova, Dörtyol, Siverek. Yayılma Alanı Mersin’den başlayarak Hatay’a ve Şanlıurfa’ya kadar olan illerde, başlıca Toros ve Amonos dağları ile Akdeniz arasında kalan bölgelerde ve kısmen bu dağların kuzey ve doğusunda yayılmıştır. Verim Yönü Süt, Et. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Küçük yapılıdır. Sırt yüksekliği ölçü noktası cidagodan 1.07 cm kadar aşağıdadır. Sağrı yüksekliği cidagodan daha fazladır. Sırt hattı düzdür. Sırt hattı cidagodan itibaren kuyruk sokumuna kadar iki yana keskin bir şekilde iner. Bu nedenle vücut dar görünümlüdür. Cidago-sırt yükseklik farkı itibariyle Yerli Karaları, sağrı-kuyruk sokumu yükseklik farkı itibariyle de Doğu Anadolu Kırmızısı sığırlarını andırmaktadır R E N K Deri Rengi Kıl Rengi Kirli sarıdan kırmızı tarçini renge kadar değişmektedir. Göz etrafı, yüzün yan kısımları, boyun ve kürekler vücudun esas rengine nazaran koyucadır. Burun ucu siyaha kadar değişen koyu renkte, burun ve ağız etrafında vücuda nazaran hafif açık renkli, bazen kirli beyaz bir halka mevcuttur. Bacakların iç tarafları açık renklidir, kuyruk ucu püskülü genel olarak vücuda nazaran koyudur. Kılları kalın ve uzun olanlarda renk kirli sarı görünmektedir. Derisi ince, kılları kısa ve ince olanlarda renk daha parlaktır ve daha çok açık kırmızı renge rastlanır. Tırnak Rengi Siyahtır. Boynuz Rengi Siyahımsı koyudur. Buzağı Rengi B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Boynuz Yapısı Baş Ölçüleri, cm Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Uzunluk 43.13 Genişlik 18.08 Alın Uzun. 18.59 Alın Geniş. Yüz Uzun. 24.44 Boynuz Ölçüleri, cm Uzunluk 10.39 Çevresi 10.58 Dipler Arası Mesafe 11.62 Kulak Yapısı Uzunluk, cm 17.55 Genişlik, cm 11.89 Göz Rengi E R G İN V Ü C U T Ö L Ç Ü L E L E R İ Cidago Yüksekliği, cm 93.0 120.0 107.02 Sağrı Yüksekliği, cm 102.0 125.0 112.62 Vücut Uzunluğu, cm 101.0 132.0 111.57 Göğüs Çevresi, cm 125.0 162.0 143.73 Göğüs Derinliği, cm 47.0 61.0 54.58 Ön İncik Çevresi, cm 12.0 16.0 13.90 ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Mak. Ort. İlkine Doğurma Yaşı, ay Doğum Kolaylığı Doğum Aralığı, ay Doğum Oranı, % Yaşama Gücü (Altı aya kadar), % VERİM ÖZELLİKLERİ Laktasyon Süresi, gün 158.0 235.0 188.7 Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 444.0 794.0 633.4 Süt Yağı, % 3.0 4.1 3.64 305 Günlük Süt Verimi, kg BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort Doğum Ağırlığı, kg 6 Aylık Canlı Ağırlık, kg 12 Aylık Canlı Ağırlık, kg 24 Aylık Canlı Ağırlık, kg Ergin Canlı Ağırlığı, kg 90.0 306.0 197.67 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g Yem Değerlendirme, kg Kesif Kaba Toplam Kuru Madde Karkas Randımanı ,% DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İç Güdüsü Analık İç Güdüsü Otlama Yeteneği Sağılabilme Yeteneği Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) Diğer IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Yetiştirme Koşullarının Özel Karakteristiği Ekstansif koşullarda küçük aile işletmeciliği şeklinde ilkel sayılabilecek bakım, besleme ve barındırma koşullarında yetiştirilirler. Küçük yapılı olmaları nedeniyle dağlık bölgelere daha iyi uyum sağlamışlardır. Yaygın olarak köy sürüleri şeklinde yetiştirilirler. GENETİK ÖZELLİKLERİ Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer Sistem/lokus Alel Frekans, % Min. Max. Ort. DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 4 Türü Sığır (Bos taurus). Irkı Boz ırk. Uluslararası Adı Anatolian Grey, Turkish Grey. Yerel Adı/Adları Boz, Step Sığırı, Plevne Sığırı. Yayılma Alanı Trakya, Güney Marmara, Kuzey Ege ve Orta Anadolu’nun Batısı. Verim Yönü Et , süt. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Beden sağlam yapılıdır. Sağrının kuyruk sokumuna yakın kısmı oldukça dardır, bu nedenle üstten bakıldığında üçgen şeklinde görünür. Erkeklerde vücut önden arkaya doğru daralır. Sağrı cidagoya göre daha yüksektir. R E N K Deri Rengi Koyu gridir. Kıl Rengi Açık gümüşiden koyu kül rengine kadar değişir. Boğaların göz etrafında gözlük gibi koyu halka vardır. Boğalarda mermenin üst sınırında siyah bir halka vardır. Kulakların içi siyah kıllarla kaplıdır. İnekler boğalara göre daha açık renkli olurlar. Genellikle boyun, döş göğüs, omuzların alt kısımları ve bacaklar vücudun diğer yerlerine göre daha koyudur. Tırnak Rengi Siyahtır. Boynuz Rengi Dipleri sarımsı beyaz, uçları siyahtır. Buzağı Rengi Açık kahverengi doğar, büyüdükçe renk griye dönüşür. B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Baş dar ve uzun, alın kareye yakın, yüz dikdörtgen şeklindedir. Boynuz Yapısı Dairesel kesitli, boğumsuzdur. Baş Ölçüleri, cm Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Uzunluk 35.0 56.0 45.38 Genişlik 18.0 27.0 20.23 Alın Uzun. Alın Geniş. Yüz Uzun. Boynuz Ölçüleri, cm Uzunluk 8.0 46.0 28.61 Çevresi 10.0 24.0 15.35 Dipler Arası Mesafe 11.00 21.0 12.43 Kulak Yapısı Elips şeklinde, iri kulaklıdır. Uzunluk, cm 15.0 22.0 18.95 Genişlik, cm 9.5 17.0 13.99 Göz Rengi Siyahtır. V Ü C U T Ö L Ç Ü L E L E R İ Cidago Yüksekliği, cm 122.0 130.0 126.0 103.0 136.0 117.98 Sağrı Yüksekliği, cm 126.0 133.5 130.10 104.0 186.0 126.22 Vücut Uzunluğu, cm 113.0 134.0 123.0 111.0 165.0 137.94 Göğüs Çevresi, cm 182.0 191.0 186.80 112.0 195.0 165.89 Göğüs Derinliği, cm 66.0 73.0 68.80 53.0 72.0 62.66 Ön İncik Çevresi, cm 13.0 28.0 17.01 ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Mak. Ort. İlkine Doğurma Yaşı, ay 30-36 Doğum Kolaylığı Genellikle kolay, yardımsız doğum yapabilmektedirler. Doğum Aralığı, ay Doğum Oranı, % 100.0 86.54 Yaşama Gücü (Altı aya kadar), % 100.0 99.0 VERİM ÖZELLİKLERİ Laktasyon Süresi, gün 78.0 350.0 220.13 Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 157.0 2965.0 1095.63 Süt Yağı, % 2.5 6.12 3.93 305 Günlük Süt Verimi, kg BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort Doğum Ağırlığı, kg 13.0 37.0 24.04 13.0 29.0 22.37 6 Aylık Canlı Ağırlık, kg 112.0 196.0 158.32 81.0 145.0 117.0 12 Aylık Canlı Ağırlık, kg 160.0 370.0 291.99 140.0 190.0 167.0 24 Aylık Canlı Ağırlık, kg 224.0 410.0 307.0 210.0 290.0 252.0 Ergin Canlı Ağırlığı, kg 449.0 490.0 470.0 247.0 550.0 375.07 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 1.062 Yem Değerlendirme, Kesif Kaba kg Toplam Kuru Madde Karkas Randımanı ,% 57.39 DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İç Güdüsü Çok iyidir. Analık İç Güdüsü Çok iyidir. Otlama Yeteneği Çok iyidir. Sağılabilme Yeteneği Sağıma alıştırılması çok güçtür. Buzağılarını görmeden sütlerini indirmezler. Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) Asabi ve ürkek yapısından dolayı sevk ve idaresi zordur. Merada veya ahırda sadece alışkın olduğu bakıcılara güçlük çıkarmamaktadır. Yabancı kimseler tarafından yönetilmeleri zordur. Diğer Hırçın ve saldırgan mizaçlı olup, yavrusunu ve mensubu olduğu sürüyü koruma içgüdüsü oldukça gelişmiş olup, sürüden herhangi bir yavru alınmaya çalışıldığında anasıyla birlikte tüm sürü saldırıya geçer. Tehlike sezdiklerinde sürü toplanarak daire şeklini alır ve savunma pozisyonuna geçer. IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Ani yem değişikliklerine dayanıklıdırlar. Oldukça gelişmiş bir sindirim sistemine sahiptirler. Düşük kalitedeki yemleri değerlendirebilirler. Her türlü olumsuz doğa şartlarına ve yetersiz beslenmeye dayanıklıdırlar. Hastalık ve zararlılara karşı oldukça dayanıklıdırlar, hastalandıkları takdirde çok hızlı iyileşirler. Doğada hiçbir insan müdahalesi olmadan yaşama, beslenme ve üreme yeteneğine sahiptirler. Güçlü ve sert tırnaklara sahiptirler. İklime uyma kabiliyeti çok yüksektir. Yetiştirme Koşullarının Özel Karakteristiği Irkın doğal yaşam alanları genelde dağlık bölgelerdeki orman içleri ve engebeli arazilerdir. Bu tür alanlarda hiçbir insan müdahalesi olmadan beslenip üreyebilmektedirler. GENETİK ÖZELLİKLERİ Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer Sistem/lokus Alel Frekans, % Min. Max. Ort. F-V F-V J J L L M M Z Z R’-S R’-S Hb Hb Hb Pa Pa Am-I Am-I Tf Tf Tf Tf Tf Tf Tf F V J İ L I M m Z z R’ S’ A B C A B B C A B D D1 D2 E F 0.21 0.02 0.43 0.05 0.66 0.34 0.31 0.69 0.27 0.73 0.00 1.00 0.56 0.44 0.21 0.79 0.95 0.04 0.01 0.32 0.68 0.79 0.21 0.27 0.32 0.27 0.09 0.06 Gen çeşitliliği 0.76’dır. Her bir lokustaki ortalama alel sayısı 8.15, Zebu sığırı ile genetik (gen) benzerlik % 20.7 ve Zebu sığırı alellerinin ise %10.4’ünü taşımaktadır. DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 5 Türü Sığır (Bos taurus). Irkı Doğu Anadolu Kırmızısı (DAK). Uluslararası Adı Eastern Anatolian Red. Yerel Adı/Adları Doğu Anadolu Kırmızısı. Yayılma Alanı Doğu Anadolu Bölgesi. Verim Yönü Süt, et ve iş gücü. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Sırtta ester çizgisi bulunmaz. Göğüs dardır. Belden sağrıya doğru yükselme, sağrıdan kuyruğa doğru alçalma görülür. Genellikle sağrı dar, keskin, sivri ve düşüktür. Vücudun arka tarafı ön tarafından daha yüksektir R E N K Deri Rengi Kırmızıya yakın kirli sarıdır. Kıl Rengi Beden rengi düz veya koyu kırmızı (karın ve memede küçük beyaz lekeler olabilir) merme ve kulak kenarındaki kıllarda siyah pigmentler bulunabilir. Açık, normal ve koyu kırmızı renklerin oranı, sırasıyla %21-32, %40-45 ve % 28-34’tür. Kimi hayvanlarda başın bazı kısımları ile boyun, göğüs ve bacaklar daha koyudur. Bazı hayvanlarda tırnak ile derinin birleştiği 2-3 cm genişliğindeki bölgede siyah tüyler olabilir. Tırnak Rengi Koyu gri renktedir. Boynuz Rengi Gri, parlak, boynuz dipleri daha açık renkte ve boynuz uçlarına doğru renk siyahlaşmaktadır. Sedef renkli boynuzlara da sıkça rastlanır. Buzağı Rengi Kırmızıdır. B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Narin, ince, uzun, gözler çıkıntılı, alın çukurdur. Merme siyah renklidir. Boynuz Yapısı Pürüzsüz, kesiti yuvarlak, dip kısmı kalın, uca doğru ahenkli bir şekilde incelip sivrileşmektedir. Genelde hilal şeklinde olmakla birlikte farklı şekilde boynuz yapıları olabilmektedir. Yanlara düz ve kısa, ileri doğru eğik olabileceği gibi zaman zaman kulak arkasına veya geriye doğru kıvrılmış boynuz şekillerine de rastlanabilmektedir. Baş Ölçüleri, cm Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Uzunluk 45.0 61.0 51.80 37.0 60.0 45.95 Genişlik 20.0 26.0 23.31 15.0 24.0 19.44 Alın Uzun. 22.0 26.0 24.72 17.0 25.0 21.69 Alın Geniş. Yüz Uzun. Boynuz Ölçüleri, cm Uzunluk 11.0 22.0 15.83 11.0 21.0 18.10 Çevresi 14.0 21.0 17.35 12.0 15.5 13.72 Dipler Arası Mesafe 13.0 15.0 13.85 8.0 14.0 12.68 Kulak Yapısı Orta büyüklükte, düzgün şekilli ve incedir. Kulakların iç kısmındaki tüyler kırmızı renklidir. Uzunluk, cm 16.0 20.0 17.26 15.0 19.0 17.48 Genişlik, cm 11.0 15.0 12.64 10.0 14.0 12.09 Göz Rengi Siyahtır. E R G İN V Ü C U T Ö L Ç Ü L E L E R İ Cidago Yüksekliği, cm 110.0 132.0 117.91 87.0 130.0 108.7 Sağrı Yüksekliği, cm 94.0 123.0 121.35 87.0 111.0 113.03 Vücut Uzunluğu, cm 119.0 161.0 135.18 90.0 146.0 118.27 Göğüs Çevresi, cm 146.0 204.0 168.94 111.0 193.0 148.6 Göğüs Derinliği, cm 54.0 71.5 61.83 41.0 69.0 55.19 Ön İncik Çevresi, cm 14.0 22.0 17.36 11.0 18.0 13.83 ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Mak. Ort. İlkine Doğurma Yaşı, ay 17.97 60.0 35.97 Doğum Kolaylığı % 91.1 (yardımsız doğum) Doğum Aralığı, ay 9.5 50.0 14.0 Doğum Oranı, % 73.11 98.3 86.78 Yaşama Gücü (Altı aya kadar), % 81.18 100.0 89.54 VERİM ÖZELLİKLERİ Laktasyon Süresi, gün 67.0 380.0 204.82 Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 250.0 2247.0 938.92 Süt Yağı, % 2.71 6.75 3.45 305 Günlük Süt Verimi, kg 395.0 1394.0 826.30 BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort Doğum Ağırlığı, kg 11.0 30.0 19.53 8.0 26.0 17.29 6 Aylık Canlı Ağırlık, kg 51.0 200.0 102.13 37.0 200.0 91.65 12 Aylık Canlı Ağırlık, kg 82.0 312.0 166.57 98.0 249.0 157.50 24 Aylık Canlı Ağırlık, kg 202.0 378.0 288.97 167.0 265.0 212.27 Ergin Canlı Ağırlığı, kg 272.0 625.0 392.19 175.0 492.0 322.31 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 597.0 1156.0 846.13 Yem Değerlendirme, kg Kesif 5.46 8.95 6.99 Kaba 0.52 0.54 0.53 Toplam 4.93 8.64 6.77 Kuru Madde 5.33 8.57 6.60 Karkas Randımanı ,% 51.76 60.8 57.69 DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İç Güdüsü Çok iyidir. Sürüde en güçlü hayvan sürü lideri olur. Sürüde başta gider ve sürüyü korur. Analık İç Güdüsü Çok iyidir. Otlama Yeteneği Çok iyidir. Aşırı meyilli meralardan çok iyi yararlanırlar. Sağılabilme Yeteneği Sağımları zordur, makinalı sağıma uygun değillerdir. Buzağılarını görmeden sütlerini indirmezler. Sağımcı ve bakıcı değişikliklerine kolay uyum sağlayamazlar. Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) Sürü halinde merada yönetimleri kolaydır. Kapalı alanlarda hırçınlaşabilir. Diğer IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına Şap vb. salgın hastalıklara özellikle yaşlı hayvanlar çok dayanıklıdır. Uygun olmayan ahır şartlarına çok dayanıklıdır. Kalitesiz yemlerden istifade edebilme yetenekleri yüksektir. dayanıklılık) Yetiştirme Koşullarının Özel Karakteristiği Doğu Anadolu Bölgesinde yüksek rakımlı alanlarda yetiştirilirler. Sert kış şartlarında, havalandırma, ışıklandırma sıcaklık bakımından elverişli ve sıhhi olmayan ahırlarda, küçük işletmelerce bakılıp beslenirler. Mayıs ayından itibaren meraya ve yaylalara çıkarılırlar. Genellikle, yılın 6 ayını merada geçirirler. GENETİK ÖZELLİKLERİ Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer Sistem/lokus Alel Frekans,% Min. Max. Ort. F-V F-V J J L L M M Z Z R’-S R’-S Hb Hb Hb Pa Pa Am-I Am-I Tf Tf Tf Tf Tf Tf Tf Tf F V J İ L I M m Z z R’ S’ A B C A B B C A B D D1 D2 E F H 0.20 0.04 0.07 0.07 0.23 0.05 0.18 0.18 0.71 0.29 0.35 0.65 0.19 0.85 0.00 1.00 0.66 0.34 0.28 0.72 0.94 0.06 0.00 0.30 0.70 0.68 0.32 0.41 0.31 0.20 0.06 Gen çeşitliliği : 0.78’dir. Her bir lokustaki ortalama alel sayısı : 8.65, Zebu sığırı ile genetik (gen) benzerlik: % 33.5 ve Zebu sığırı alellerinin ise % 20.94’ünü taşımaktadır. DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 6 Türü Manda (Bos bubalis). Irkı Anadolu Mandası. Uluslararası Adı Anatolian Water Buffalo. Yerel Adı/Adları Manda, Camız, Dombay, Camış, Kömüş. Yayılma Alanı Büyük çoğunluğu Karadeniz Bölgesinde olmak üzere, Türkiye’nin tüm bölgelerine yayılmıştır. Verim Yönü Süt, et ve iş gücü. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Vücut kaba ve köşemsi yapılıdır. Karın hacimli ve yuvarlaktır. Cidago uzun ve geniştir. Sırt ile bel kısa ve geniş olup, bel bol kaslıdır. Omuzlar uzun, geniş ve bol kaslıdır. Sırttan bele doğru alçalma, sağrıya doğru tekrar yükselme görülür ve bu yükseliş sakrum kemiğinin ilk iki omuruna kadar devam eder. Sonra kuyruk sokumuna kadar bariz şekilde düşer. Kuyruk kuvvetli, uzun ve kıllıdır, ucu püsküllüdür. Eklemler kalın ve kuvvetlidir. İncikler sağlamdır. Bukağılıklar kısa, tırnaklar ve ayak tabanı geniştir. R E N K Deri Rengi Genel olarak siyah veya koyu gridir. Deri kalınlığı 6-8 mm civarında olup, kolay kıvrılmaz. Bazı mandalarda meme başlarının uç kısımları ile inguinal bölge, karın ve bacakların iç kısımları pembe veya açık gri renktedir. Merme siyahtır. Meme derisi oldukça incedir. Gerdan derisi fazla gelişmemiş olduğundan genellikle sarkık değildir. Gerdan bölgesi kondisyonu iyi mandalarda içi yağla dolu şişkin şekildedir. Kıl Rengi Ergin mandalarda kıl örtüsü siyah veya koyu gridir. Bazı mandalarda, boynuz arası veya alında birkaç santimetreden 15-20 cm çapına kadar beyaz renkte kıllar bulunmaktadır. Ayrıca göz çevresi, kuyruk ucu ve inciklerin çevresinde benzer şekilde beyaz kıllar olabilir. Kıl örtüsü vücudun ön yarısında arka yarısına nazaran daha sıktır. Genel olarak kıl örtüsü seyrektir; yaz mevsiminde kıllar daha da azalır. Malaklar doğduklarında siyahtır. Yaklaşık 3-6 aylık yaştan itibaren kıl rengi kırmızı kahverengine dönmeye başlar. 10-12 aylık yaştan itibaren ise tekrar siyah veya koyu gri renge dönmeye başlar ve bu dönüşüm 24 aylık yaşta tamamlanır. Tırnak Rengi Siyahtan açık gri renge kadar değişik tonlarda olabilir. Boynuz Rengi Siyahtan açık gri renge kadar değişik tonlarda olabilir. Buzağı Rengi Siyahtır. B A Ş Ö Z E L L İ K L E R İ Baş Yapısı Yüz, ağza doğru dar ve uzuncadır. Duvar kemiği (Os parietalis) kafatasının (Cranium) ön kısmına kadar uzanır. Başın üst kısmı iyi gelişmiştir ve alınla birlikte bu kısım yuvarlaktır. Boynuz Yapısı Orta uzunlukta veya kısaca, genç yaşlarda kalın üçgen ya da yamuk dörtgen şeklinde yanlarında baş parmakla basılmış gibi sıralı halka biçiminde çukurluklar ve kabartılar bulunur. Bunlar uca doğru azalarak yok olur. Bu yapı erkeklerde daha belirgindir. Dişilerde ise daha yuvarlakçadır. Hayvanın yaşlanması ve boynuzların aşınmasına bağlı olarak boynuzlar yuvarlaklaşır. Erkeklerde boynuzlar dişilere göre daha kısa ve kalındır. Genel olarak taban kısmı arkaya veya yana; uçları ise yukarıya, içeriye veya az olarak da arkaya veya yukarıya yönelmiştir. Baş Ölçüleri, cm Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Uzunluk 49.0 56.0 49.2 35.0 56.0 49.65 Genişlik 24.0 27.0 25.5 16.0 23.0 18.38 Alın Uzun. 23.0 27.0 25.0 17.0 28.0 21.57 Alın Geniş. Yüz Uzun. Boynuz Ölçüleri, cm Uzunluk 43.0 32.0 71.0 46.56 Çevresi 33.0 18.0 26.0 21.97 Dipler Arası Mesafe 20.0 15.0 27.0 20.36 Kulak Yapısı Kulak geniş ve kalındır. Çoğu zaman yatay durumdadır. Kulağın dışındaki kıllar seyrek ve kısa olduğu halde, iç taraftaki kıllar uzun ve sıktır. Uzunluk, cm 33.0 20.0 32.0 26.55 Genişlik, cm 18.0 12.0 24.0 16.4 Göz Rengi Genel olarak siyah veya koyu kahverengidir. Açık göz rengine sahip bireylere de rastlanabilir. C U T Ö L Cidago Yüksekliği, cm 121.0 152.0 136.26 109.0 160.0 129.14 Sağrı Yüksekliği, cm 122.0 150.0 134.47 107.0 148.0 128.35 Vücut Uzunluğu, cm 125.0 162.0 144.0 109.0 163.0 136.14 Göğüs Çevresi, cm 158.0 256.0 217.99 141.0 228.0 188.26 Göğüs Derinliği, cm 56.0 88.0 76.01 49.0 90.0 73.45 Ön İncik Çevresi, cm 17.0 25.0 21.07 16.0 25.0 20.03 ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Mak. Ort. İlkine Doğurma Yaşı, ay 23.7 51.2 35.87 Doğum Kolaylığı % 99 yardımsız doğum yapabilir. Doğum Aralığı, ay 10.81 30.17 14.32 Doğum Oranı, % Yaşama Gücü (Altı aya kadar), % 88.11 VERİM ÖZELLİKLERİ Laktasyon Süresi, gün 112.0 449.0 232.83 Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 186.0 2403.0 925.33 Süt Yağı, % 4.9 11.0 7.66 305 Günlük Süt Verimi, kg 1230.75 BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort Doğum Ağırlığı, kg 15.0 43.0 30.19 17.0 42.0 27.73 6 Aylık Canlı Ağırlık, kg 100.91 93.0 129.0 100.18 12 Aylık Canlı Ağırlık, kg 166.46 123.0 235.0 167.22 24 Aylık Canlı Ağırlık, kg 224.0 280.0 440.0 299.0 Ergin Canlı Ağırlığı, kg 386.0 550.0 438.20 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 360.0 906.0 564.5 Yem Değerlendirme, kg Kesif Kaba Toplam Kuru Madde 7.02 12.34 9.34 Karkas Randımanı ,% 44.2 54.8 50.61 DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İç Güdüsü Çok iyidir. Analık İç Güdüsü Çok iyidir. Başka malaklara da sahip çıkarlar ve tehlikelerden korumaya çalışırlar. Alıştırıldıkları takdirde dört malağı aynı zamanda emzirebilirler. Otlama Yeteneği Çok iyidir. Sağılabilme Yeteneği İlk doğumunu yapan manda inekleri, laktasyonun başında hayvanların sağıma alışkın olmaması ve sütünü yavruya saklama eğilimi nedeniyle sağımı zor olmakla birlikte, kısa sürede sağıma alışırlar. Daha sonra alışık olduğu bakıcılarca sağıldıkları sürece, elle veya makine ile kolay bir şekilde sağılırlar. Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) Merada veya ahırda, alışkın olduğu bakıcılara sevk ve idarede güçlük çıkarmamaktadır. Sürüden ayrılan bireysel hayvanların idaresi güçtür. Ayrıca yabancı kimseler tarafından yönetilmeleri de zordur. Diğer Yemlerini sakin ve uzun bir sürede tüketirler. Otlarken birbirlerinden fazla uzaklaşmazlar. Yeterli ot buldukları sürece otlama alanını sıklıkla değiştirmezler. Ahırda uzun süre bağlı kaldıklarında birbirlerinin kıllarını kopararak neredeyse vücutlarının tamamını kılsız bırakırlar. Dişilerde kızgınlık belirtileri, sığırlar kadar belirgin değildir. Bazen çara akıntısı ve birbirlerinin üzerine aşma belirtileri görülebilir. Manda boğalarında çiftleşme isteği sığır boğalarınki kadar şiddetli değildir. Ancak belli aralıklarla sürüdeki dişileri koklamak suretiyle kontrol ederek, kızgınlığını açıkça göstermeyen mandaları dahi kolayca ayırt eder. Boğa, alt çenesini dişinin sakrum kemiği üzerine dayayarak, saatlerce (1-6 saat) dişi çiftleşmeye hazır oluncaya kadar onun peşinden ayrılmaz. Sürüye yeni katılan bireyler, diğerleriyle üstünlük mücadelesine girerler. Bu mücadele erkeklerde ölümcül olacak kadar şiddetli olabilir. Ancak boğa bulunmayan bir sürüye erkek katıldığında sürünün dişi bireyleri hemen yaklaşarak onu koklarlar ve bazıları onunla üstünlük mücadelesine girerler. İri dişiler erkeğe üstünlüklerini kabul ettirerek onu kovalarlar. Ancak zaman içinde bu dişilerin dahi, boğayı kabullendikleri ve ondan çekinmeye başladıkları görülür. Bakıcılarına karşı itaatkardırlar. Onun kendilerine dokunmasına izin verirler. Aç ve susuz olduklarını hep birlikte başlarını yukarıya kaldırmak suretiyle bakıcılarına yaklaşırlar veya mandalara özgü ses çıkarırlar. Doğum yapan mandalar bakıcıları dışında kimsenin yavrusuna yaklaşmasına müsaade etmez. Sağımda, sütün indirilme süresi sığırdan daha fazladır (ortalama 4-5 dakika). Yem konusunda seçici değillerdir. Saz, kamış, sap, kuru ot, yonca, fiğ gibi kaba yemleri daha severek yerler. Silajı yapılmış kaba yemleri de sorunsuz yerler. IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Ani yem değişikliklerine dayanıklıdırlar.Şap hastalığına dayanıklıdırlar. Belirtiler sığırlardaki kadar şiddetli değildir. Kan parazitleri (protozoon hastalıkları) nin yol açtığı hastalıklara direnç gösterirler. Çoğunlukla klinik belirtileri görülmez. Sığırda görülen nokra sineği, manda derisi üzerine yumurtalarını bırakabilir, ancak deriyi delse bile deri altında göç edemediğinden dolayı mandaya zarar veremez. Prolapsus vagina ve uteri’ ye eğilimleri sığırdan daha fazladır. Hastalıklara çok dirençlidirler. Yetiştirme Koşullarının Özel Karakteristiği 0о C’ nin altında ve 30о C’ nin üzerindeki sıcaklıklardan etkilenirler. Sıcakta suya girme ya da çamurda yuvarlanma ihtiyacı duyarlar. Sulak, bataklık ve nemli bölgeleri severler. Saz, kamış ile sulak alanlardaki otlar tükettikleri başlıca kaba yemlerdir. GENETİK ÖZELLİKLERİ Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer Sistem/lokus Alel Frekans, % Min. Max. Ort. Hb Hb Tf Tf Tf Tf Tf A B A D E B C 0.333 0.500 0.164 0.793 0.002 0.000 0.500 0.500 0.667 0.180 0.810 0.003 1.000 1.000 DİĞER ÖZELLİKLERİ Rasyondaki protein yetersizliğine olan dirençleri, enerji yetersizliğine göre daha fazladır. Yetersiz enerji, mandaların metabolizmalarını bozarak zayıflamalarına ve ölmelerine neden olur. Soğuğun şiddetli olduğu günlerde kuyruk uçları donarak 15-20 cm’ lik kısmı nekroze olur ve düşer. Myasis’e neden olan Wohlfartia magnifica parazitinin sadece Türkiye’deki mandalar üzerinde görüldüğü bildirilmiştir. EK 7 Türü Koyun (Ovis aries). Irkı Anadolu İvesisi. Uluslararası Adı Awassi. Yerel Adı/ Adları İvesi. Yayılma Alanı Güneydoğu Anadolu Bölgesi olmakla birlikte tüm bölgelerde yetiştirilebilir. Verim Yönü Kombine, süt verimi önceliklidir. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Vücut orta yapılıdır. Süt tipine uygun, ince fakat sağlam kemik yapısına sahiptir. Yağlı kuyrukludur. Vücut Örtü Rengi Genel olarak baş, kirli sarı ve kahverengi (sarıbaş), siyah (siyahbaş), tam beyaz olmak üzere üç ayrı tip arz etmektedir. Çoğunlukla alın kısmında beyazlık (akıtma) vardır. Kulak ve burunda kahverengi lekeler bulunur. Vucüt beyaz-kremdir. Ergin koyunlarda baş rengine uygun olmak üzere ayaklarda pigmentasyon vardır. Deri Rengi Pigmentasyonsuzdur. B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Uzun ve dardır. Çoğunlukla alın düz, burun üzeri öne büküktür. Bazı koyunlar hotozludur. Boynuzluluk ve Yapısı Erkek Boynuzludur. Boynuzlar geriye ve aşağıya doğru kıvrımlıdır. Boynuz uzunluğu ort.:40-60 cm’dir. Büyük helozoni boynuzlu olanlar (%75) bulunduğu gibi, kısa yarım ay şeklinde boynuzlu (%15) ve tamamen boynuzsuz olanlar da (%10) vardır. Dişi Boynuzsuzdur. Küçük ve büyük boynuzlu olanlarla, koç boynuzlulara da rastlanır. Boynuzluluk oranı %10’dur. Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Baş Ölçüleri, cm Genişlik 11.0 14.0 11.86 10.0 13.0 11.83 Uzunluk 18.0 28.0 22.83 16.0 25.0 20.85 Alın Uzun. 8.0 13.0 9.97 8.0 12.0 9.78 Kulak Yapısı Sarkıktır. Uzun., cm 15.0 18.0 15.97 8.0 20.0 16.54 Genişlik, cm 7.0 9.0 8.17 6.5 10.0 8.56 Küpe Sakal T Ö L Ç Ü Sağrı Yük., cm 58.0 77.9 66.91 57.0 70.0 65.03 Cidago Yük., cm 56.0 77.9 65.91 56.0 75.0 65.16 Sırt Yük., cm 58.0 77.9 67.60 55.0 70.0 64.13 Göğüs Derinliği, cm 26.0 43.9 27.53 26.0 36.0 30.66 Göğüs Çevresi, cm 74.0 109.9 87.45 74.0 99.9 88.04 Ön İncik Çevresi, cm 7.0 11.0 8.83 7.0 10.0 8.10 Kürekler Arkası Göğüs Genişliği, cm 16.0 25.0 19.00 14.0 24.0 18.98 Vücut Uzunluğu ,cm 54.0 68.0 59.10 54.0 68.0 62.18 Sağrı Ölçüleri, cm Ön Sağrı Genişliği 13.0 21.0 15.95 14.0 20.0 16.38 Orta Sağrı Genişliği 15.0 21.0 17.62 15.0 20.0 18.63 Arka Sağrı Genişliği 11.0 17.0 12.77 11.0 17.0 13.36 But Çevresi, cm Kuyruk Yapısı ve Ağırlığı, kg İki parçalıdır. En altta tepsi gibi yuvarlak, yağlı kısım bulunur. Onun üzerinde de yağsız bir parça yer almıştır. Kuyruk tarsus mafsalına kadar uzar. Kuyruk üzerinde alttan başlayıp orta kısma kadar uzayan bir oyukluk (mizabe) vardır. Bu oyukluk tamamen çıplak ve oluk şeklindedir, oyukluk kuyruk ortasında biter ve orada 4 5 cm boyunda çok küçük bir kuyruk ucu meydana gelir. Koyunlar kırkıldığı zaman bu oyukluk gayet net olarak görülür, kırkılmadığı zaman, oyukluk yapağının üstünden, uzunca bir çukurluk şeklinde fark edilir. Mizabe en önemli ırk ırasıdır. Meme Yapısı Büyük, bezel karakterde ve bol süt verimine elverişli olup, meme ve meme başı yapıları oldukça değişkendir. Bazı hayvanlarda meme başları oldukça küçük aşağı veya dışa doğru yönelmiştir. Bazı hayvanlarda da meme başları uzun, meme aşağıya doğru sarkmış ve tarsus eklemine kadar uzamıştır. Meme başı uzunlukları sağımdan önce 2.3-6.6 cm ortalama 3.95 cm kadardır. Genellikle açık renklidir, pek çok hayvanda memede koyu büyük lekeler bulunur. Bacak Yapısı Uzun ve sağlamdır,uzun yürüyüşlere uygundur. Tırnak Yapısı Sağlamdır. ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Max. Ort. Çiftleşme Mevsimi ve Uzunluğu, gün 155.0 255.0 165.0 Doğum Oranı (doğuran koyun / koç altı koyun), % 72.4 100.0 86.97 Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun) 1.0 1.47 1.14 Yaşam a Gücü, % Sütten Kesime Kadar 100.0 97.79 Damızlık çağa kadar VERİM ÖZELLİKLERİ SÜ T Dişi Min. Max. Ort. Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 21.50 469.2 172.41 Sağım Dönemi Süt verimi, kg 24.30 300.0 69.53 Laktasyon Süresi, gün 48.0 249.0 184.46 Sağım Süresi, gün 15.0 110.0 58.82 Y A P A Ğ I Yapağı Tipi Kaba karışıktır. Kirli Gömlek Ağırlığı, kg 1.03 5.05 2.55 Randımanı, % 61.2 İncelik, mikron 34.92 54.66 35.08 Uzunluk (lüle), cm 23.0 9.0 14.69 Birörneklilik BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Doğum Ağırlığı, kg 1.30 5.6 4.61 2.0 5.47 4.38 Sütten Kesim Yaşı, gün Ort.: 60.0 Sütten Kesim Canlı Ağ., kg 9.10 33.89 18.64 8.10 32.90 17.86 Ergenlik Çağı Yaş, gün Ağırlık, kg İlkine Damızlıkta Kullanma Yaş, gün Ağırlık, kg Ergin Canlı Ağırlığı, kg 74.38 30.0 83.0 50.2 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 189.0 387.1 264.41 Yem Değerlendir me,kg Kesif 4.6 Kaba 0.3 K A R K A S Ö Z E L L İK L E R İ Karkas Ağırlığı, kg Sıcak 21.29 Soğuk 20.92 Karkas Randımanı , % Sıcak 49.35 Soğuk 48.76 But Oranı, % Kol Oranı, % Sırt Bel Oranı, % Kuyruk Ağırlığı, kg 1.1 6.0 2.91 Et Oranı, % 54.08 Kemik Oranı, % 22.11 Yağ Oranı, % 22.67 P O ST /D E R İ Post Ağırlığı, kg Deri Özellikleri İnce ve elastiktir. DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İçgüdüsü İyidir. Analık İçgüdüsü Çok iyidir. Yürüme Yeteneği Çok iyidir. Uzun mesafelere yürür. Otlama Yeteneği Çok iyidir. Yetersiz meralardan yararlanabilir Sağılabilme Yeteneği Çok iyidir. Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) Büyük sürüler halinde idare edilebilirler. IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLER Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Sıcağa, soğuğa, yetersiz beslenme koşullarına ve hastalıklara (özellikle kan parazitlerine) dayanıklıdır. Ekstansif koşullara uygundur. Diğer sütçü ırklara göre farklı çevre koşullarına adaptasyon kabiliyeti yüksektir. Kuzular ve burmalar hızlı gelişir. Yetiştirilme Koşullarının Özel Karakteristiği(Barınma koşulları) Göçer sistem içinde yetiştirilir. GENETİK ÖZELLİKLERİ Genetik Uzaklık Kromozom Anormallikleri Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 8 Türü Koyun (Ovis Aries ). Irkı Sakız. Uluslararası Adı Sakız, Chios. Yerel Adı/ Adları Sakız, Çeşme. Yayılma Alanı Çeşme, Karaburun, İzmir, Aydın, Söke, Marmara ve Ege sahilleri. Verim Yönü Süt, yüksek döl verimi. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Vücut iri, dar ve bacaklar uzundur. Baş, bacaklar ve karın altı yapağısızdır. Vücut Örtü Rengi Beyazdır. Göz, ağız , burun ucu, kulak ve ayaklarda siyah lekeler vardır. Yapağı örtüsü içinde bazen tek ve bazen küçük kümeler halinde siyah veya kahverengi kıllara rastlanmaktadır. Diz ve dirseklerde siyah nişaneler bulunur. Deri Rengi Beyaz, ancak küçük lekeler vardır. B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Yapağısızdır. Boynuzluluk ve Yapısı Erkek Kuvvetli spiral boynuzludur. Dişi Boynuzsuzdur. Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Baş Ölçüleri, cm Genişlik 10.0 15.0 11.61 Uzunluk 17.0 25.9 21.11 Alın Uzun. Kulak Yapısı Genellikle yarısı siyahtır. Uzun., cm 12.0 18.0 14.77 Genişlik, cm 7.0 9.0 8.07 Küpe Sakal V Ü C U T Ö L Ç Ü L E R İ Sağrı Yük., cm 64.0 83.9 73.03 Cidago Yük., cm 63.0 85.9 73.39 Sırt Yük., cm 65.0 83.9 71.93 Göğüs Derinliği, cm 26.0 39.9 32.34 Göğüs Çevresi, cm 79.0 105.9 91.13 Ön İncik Çevresi, cm 6.5 9.0 7.38 Kürekler Arkası Göğüs Genişliği, cm 16.0 27.9 22.71 Vücut Uzunluğu ,cm 62.0 81.9 72.22 Sağrı Ölçüleri, cm Ön Sağrı Genişliği 13.0 21.0 16.69 Orta Sağrı Genişliği 14.0 24.0 19.36 Arka Sağrı Genişliği 11.0 28.0 19.06 But Çevresi, cm Kuyruk Yapısı ve Ağırlığı, kg Üçgen görünümlü, genellikle ince, yağsız, uzundur. Kuyruk dipte biraz daha yağlıdır. Yağ miktarının artması saf olmadığına işaret sayılabilir. Kuyruk uzunluğu min.:22.0, max.:53.9 ve ort.:40.96 cm’dir. Meme Yapısı Bezel yapıdadır. Bol süt verimine uygun, geniş, sarkık ve meme uçları genellikle iridir. Sağılınca pörsük, içi süt ile dolunca şişkindir . İkiden fazla meme başı bulunur. Bacak Yapısı Zayıf ve uzundur. Tırnak Yapısı Tırnak üzerinde siyah nişaneler vardır. ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Max. Ort. Çiftleşme Mevsimi ve Uzunluğu, gün 116.3 Doğum Oranı (doğuran koyun / koç altı koyun), % Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun) 1.0 6.0 2.0 Yaşam a Gücü, % Sütten Kesime Kadar 93.17 Damızlık çağa kadar VERİM ÖZELLİKLERİ SÜ T Dişi Min. Max. Ort. Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 25.91 394.16 163.35 Sağım Dönemi Süt verimi, kg 58.73 Laktasyon Süresi, gün 67.0 256.0 192.99 Sağım Süresi, gün 131.0 Y A P A Ğ I Yapağı Tipi Kaba karışıktır. Kirli Gömlek Ağırlığı, kg 0.6 3.2 1.87 Randımanı, % 50-70 İncelik, mikron 23.99 39.5 28.44 Uzunluk (lüle), cm 6.5 20.5 10.88 Birörneklilik BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Doğum Ağırlığı, kg 1.5 5.5 3.24 1.65 5.0 3.03 Sütten Kesim Yaşı, gün Ort.: 60-105 Sütten Kesim Canlı Ağ., kg 6.1 31.0 19.91 7.0 31.0 19.84 Ergenlik Çağı Yaş, gün Ort.: 217.0 Ağırlık, kg 33.5 İlkine Damızlıkta Kullanma Yaş, gün Ağırlık, kg Ergin Canlı Ağırlığı, kg 50-90 26.5 59.5 49.85 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 241.9 Yem Değerlendir me,kg Kesif 4.56 Kaba K A R K A S Ö Z E L L İK L E R İ Karkas Ağırlığı, kg Sıcak 17.32 Soğuk Karkas Randımanı , % Sıcak 48.34 Soğuk 47.24 But Oranı, % Kol Oranı, % Sırt Bel Oranı, % Kuyruk Ağırlığı, kg Et Oranı, % Kemik Oranı, % Yağ Oranı, % P O ST /D E R İ Post Ağırlığı, kg Deri Özellikleri DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İçgüdüsü Analık İçgüdüsü Yürüme Yeteneği İyi değildir. Otlama Yeteneği Çok iyi değildir. Sağılabilme Yeteneği İyidir. Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Döl ve süt verimi yüksektir, adaptasyon kabiliyeti düşüktür. Yetiştirilme Koşullarının Özel Karakteristiği(Barınma koşulları) Daha çok küçük aile işletmelerinde 3-5 başlık sürü halinde yetiştirilir. GENETİK ÖZELLİKLERİ Genetik Uzaklık Kromozom Anormallikleri Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer Kan grupları HbAA, HbAB, HbBB. Döl veriminin kalıtım derecesi 0.05-0.07arasında değişir. DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 9 Türü Koyun (Ovis aries). Irkı Gökçeada (İmroz). Uluslararası Adı İmroz. Yerel Adı/ Adları Gökçeada, İmroz. Yayılma Alanı Gökçeada, Çanakkale, Kuzey Batı Anadolu. Verim Yönü Kombine, süt verimi önceliklidir. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Küçük yapılıdır. Vücut Örtü Rengi Beyaz, ağız ve göz civarı siyahtır. Kulaklarda, başta, bacaklarda ve ayak uçlarında siyah lekeler görülebilir. Deri Rengi B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Orta büyüklükte ve uzundur. Boynuzluluk ve Yapısı Erkek Boynuzluluk oranı % 90 olup, boynuzlar kalın, uzun ve öne doğru yönlenmiştir. Dişi Boynuzsuzdur. Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Baş Ölçüleri, cm Genişlik 11.0 14.0 12.21 Uzunluk 18.0 23.0 21.51 Alın Uzun. Kulak Yapısı Uzun., cm 10.0 17.0 12.42 Genişlik, cm 5.0 8.0 6.79 Küpe Sakal V Ü C U T Ö L Ç Ü L E R İ Sağrı Yük., cm 52.0 72.0 61.91 Cidago Yük., cm 56.0 68.0 60.82 Sırt Yük., cm 54.0 68.0 59.97 Göğüs Derinliği, cm 26.0 33.0 29.15 Göğüs Çevresi, cm 77.0 91.0 84.79 Ön İncik Çevresi, cm 6.5 8.5 7.43 Kürekler Arkası Göğüs Genişliği, cm Vücut Uzunluğu ,cm 58.0 70.0 63.38 Sağrı Ölçüleri, cm Ön Sağrı Genişliği 15.0 22.0 18.0 Orta Sağrı Genişliği 16.0 26.0 20.88 Arka Sağrı Genişliği 20.0 27.0 23.75 But Çevresi, cm Kuyruk Yapısı ve Ağırlığı, kg Yağsız, ince ve uzundur. Min.:24.0, max.:39.0, ort. 31.76cm uzunluktadır. Meme Yapısı Gelişmiştir, sütçülük özelliklerine sahiptir. Bacak Yapısı Tırnak Yapısı ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Max. Ort. Çiftleşme Mevsimi ve Uzunluğu, gün Doğum Oranı (doğuran koyun / koç altı koyun), % Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun) 1.0 2.0 1.23 Yaşam a Gücü, % Sütten Kesime Kadar 98.17 Damızlık çağa kadar VERİM ÖZELLİKLERİ SÜ T Dişi Min. Max. Ort. Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 27.0 187.2 120.39 Sağım Dönemi Süt verimi, kg 80.77 Laktasyon Süresi, gün 60.0 237.4 204.33 Sağım Süresi, gün 171.0 Y A P A Ğ I Yapağı Tipi Uzun ve düzdür. Kaba yapağısı, halı ve keçe imalatına uygundur. Kirli Gömlek Ağırlığı, kg 1.1 3.0 2.24 Randımanı, % 60-70 İncelik, mikron 29.5 41.0 35.35 Uzunluk (lüle), cm 23.35 Birörneklilik BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Doğum Ağırlığı, kg 3.81 2.75 4.8 3.71 Sütten Kesim Yaşı, gün Ort.: 60 – 90 Sütten Kesim Canlı Ağ., kg 19.6 17.8 Ergenlik Çağı Yaş, gün Ağırlık, kg İlkine Damızlıkta Kullanma Yaş, gün Ağırlık, kg Ergin Canlı Ağırlığı, kg 50-60 33.0 52.0 45.27 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 190.48 Yem Değerlendir me,kg Kesif Kaba K A R K A S Ö Z E L L İK L E R İ Karkas Ağırlığı, kg Sıcak 15.44 Soğuk 15.06 Karkas Randımanı , % Sıcak 46.32 Soğuk 45.18 But Oranı, % Kol Oranı, % Sırt Bel Oranı, % Kuyruk Ağırlığı, kg Et Oranı, % Kemik Oranı, % Yağ Oranı, % P O ST /D E R İ Post Ağırlığı, kg 3.06 Deri Özellikleri DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İçgüdüsü Analık İçgüdüsü Yürüme Yeteneği Otlama Yeteneği Sağılabilme Yeteneği Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Yaşama gücü yüksektir. Canlı ağırlığına göre süt verimi yüksektir. Yetiştirilme Koşullarının Özel Karakteristiği(Barınma koşulları) Çobansız sürü serbest olarak otlar. GENETİK ÖZELLİKLERİ Genetik Uzaklık Kromozom Anormallikleri Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer Kan grupları HbAA, HbAB, HbBB. DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 10 Türü Koyun (Ovis aries). Irkı Karacabey Merinosu. Uluslararası Adı Karacabey Merino. Yerel Adı/Adları Karacabey Merinosu, Türk Merinosu. Yayılma Alanı Marmara Bölgesi, ağırlıklı olarak Güney Marmara. Verim Yönü Yapağı ırkıdır, et verimi öncelikli olarak yetiştirilmektedir. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Vücut geniş, derin, yuvarlak yapılı, orta uzunlukta, sırt düzgün ve geniş, sağrı geniş ve az düşük, bacaklar orta uzunlukta ve iriliktedir. Butlar dolgun ve etli, yapağı birörnek ve incedir. Başın yüz kısmı ile bacak uçları çıplaktır. Vücut Örtü Rengi Beyazdır. Deri Rengi B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Başın yüz kısmı çıplaktır. Baş uzunluğu ve genişliği orta derecede, boyun kısa ve kalındır. Boynuzluluk ve Yapısı Erkek Nadiren (%10-15) boynuzludur. Dişi Boynuzsuzdur. Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Baş Ölçüleri, cm Genişlik Uzunluk Alın Uzun. Kulak Yapısı Yatay ve geniştir. Uzun., cm Genişlik, cm Küpe Sakal V Ü C U T Ö L Ç Ü L E R İ Sağrı Yük., cm Cidago Yük., cm Sırt Yük., cm Göğüs Derinliği, cm Göğüs Çevresi, cm Ön İncik Çevresi, cm Kürekler Arkası Göğüs Genişliği, cm Vücut Uzunluğu ,cm Sağrı Ölçüleri, cm Ön Sağrı Genişliği Orta Sağrı Genişliği Arka Sağrı Genişliği But Çevresi, cm Kuyruk Yapısı ve Ağırlığı, kg Yağsız, ince ve uzunludur. Meme Yapısı Bacak Yapısı Bacaklar orta uzunlukta ve iriliktedir. Tırnak Yapısı ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Max. Ort. Çiftleşme Mevsimi ve Uzunluğu, gün Doğum Oranı (doğuran koyun / koç altı koyun), % 100.0 81.29 Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun) 1.0 1.36 Yaşam a Gücü, % Sütten Kesime Kadar 100.0 94.13 Damızlık çağa kadar VERİM ÖZELLİKLERİ SÜ T Dişi Min. Max. Ort. Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 78.99 Sağım Dönemi Süt verimi, kg Laktasyon Süresi, gün 140.38 Sağım Süresi, gün Y A P A Ğ I Yapağı Tipi İnce, birörnek, tekstile uygundur. Kirli Gömlek Ağırlığı, kg 2.1 6.24 3.6 Randımanı, % 36.5 67.8 48.82 İncelik, mikron 12.52 28.52 22.11 Uzunluk (lüle), cm 4.4 11.40 7.41 Birörneklilik Birörnektir. BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Doğum Ağırlığı, kg 4.32 4.92 4.46 4.07 4.65 4.31 Sütten Kesim Yaşı, gün Ort.: 60 – 120 Sütten Kesim Canlı Ağ., kg 27.83 25.47 Ergenlik Çağı Yaş, gün Ağırlık, kg İlkine Damızlıkta Kullanma Yaş, gün Ağırlık, kg Ergin Canlı Ağırlığı, kg 60.87 34.0 68.03 59.26 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 321.8 Yem Değerlendir me,kg Kesif 4.17 Kaba K A R K A S Ö Z E L L İK L E R İ Karkas Ağırlığı, Kg Sıcak 19.25 Soğuk 18.78 Karkas Randımanı , % Sıcak 50.66 Soğuk 49.36 But Oranı, % 33.92 Kol Oranı, % Sırt Bel Oranı, % Kuyruk Ağırlığı, kg Et Oranı, % 55.12 Kemik Oranı, % 19.47 Yağ Oranı, % 21.93 P O ST /D E R İ Post Ağırlığı, kg Ort.: 4.2 - 5.65 Deri Özellikleri Ağırlığı 2.97 kg’dır. DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İçgüdüsü Analık İçgüdüsü Yürüme Yeteneği Otlama Yeteneği Sağılabilme Yeteneği Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Yüksek yaşama gücüne sahiptir. Çiftleşme mevsimi uzundur. Yetiştirilme Koşullarının Özel Karakteristiği(Barınma koşulları) GENETİK ÖZELLİKLERİ Genetik Uzaklık Kromozom Anormallikleri Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer Kan Grupları HbAA, HbAB, HbBB. Baba-bir üvey kardeşler korrelasyonu metodu ile doğum, 60, 120 ve 180 gün ağırlıklarının kalıtım derecesi sırasıyla 0.16, 0.08, 0.18, 0.17, kuzu kirli yapağı verimi, canlı ağırlık, dişi toklu kirli yapağı verimi, ve canlı ağırlığın kalıtım derecesi ise sırasıyla 0.24, 0.15, 0.58, 0.28 bulunmuştur. DİĞER ÖZELLİKLERİ Orta Anadolu koşullarına kolayca adapte olabilir. İyi bir bakım besleme ile yaşama güçleri ve verim performansları yönünden olumlu sonuçlar alınabilir . EK 11 Türü Koyun (Ovis aries). Irkı Dağlıç. Uluslararası Adı Yerel Adı/Adları Dağlıç , Herek. Yayılma Alanı Orta ve Batı Anadolu bölgeleri, Afyon ,Eskişehir, Bilecik, Bolu, Isparta, Burdur, Kütahya,Uşak, Denizli illeri. Verim Yönü Kombine. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Küçük yapılıdır, sırt çizgisi düzdür. Cidago yüksekliği beden uzunluğundan fazla, göğüs ve sağrı dardır. Karın ve boyun yapağı ile örtülüdür. El bileklerinden bukalığa kadar bacaklar çıplaktır.Yağlı kuyrukludur. Vücut Örtü Rengi Genel olarak beyaz, göz ve ağız etrafında, kulaklarda ve bacaklarda siyah veya koyu kahverengi lekeler görülebilir. Göz altından yüze doğru yayılan oval şekilde siyah yada koyu kahve nişaneler bulunur. Seyrek de olsa bazen tüm siyah başlılara rastlanır. Gövdede siyah yahut koyu lekeler ve alacalıklar görülebilir, bütün gövde siyah renkli olanlara da rastlanır. Siyah alaca vücutlu olanların siyah lekeleri yaş ilerledikçe ağarır ve kırçıl renge döner. Deri Rengi B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Genel olarak dar ve uzuncadır. Koyunlar hafif koç başlı, koçlar tipik koç başlıdır. Bazı hayvanlarda baş yapağısızdır, bazılarında alın ve göz hizasına kadar yünle örtülüdür. Boynuzluluk ve Yapısı Erkek Boynuzlu, boynuzsuzluk oranı % 2-3’ü geçmez. Boynuzlar büyük, kuvvetli, kalın, birden fazla kıvrımlıdır. Boynuz baştan yana doğru uzamış durumdadır. Siyah pigmentlidir. Dişi Boynuzsuz, boynuzluluk oranı % 5’i geçmez. Boynuzlar ince ve küçüktür. Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Baş Ölçüleri, cm Genişlik 11.0 18.0 12.87 8.0 16.0 11.11 Uzunluk 23.0 30.0 26.07 22.19 Alın Uzun. 10.0 16.0 12.47 8.0 12.0 10.0 Kulak Yapısı Uzun., cm 7.0 13.0 11.70 11.0 17.0 13.91 Genişlik, cm 5.0 8.0 6.9 5.0 9.0 7.01 Küpe Sakal V Ü C U T Ö L Ç Ü L E R İ Sağrı Yük., cm 50.0 74.0 67.47 56.0 67.0 61.28 Cidago Yük., cm 58.0 74.0 67.16 54.0 74.0 61.26 Sırt Yük., cm 62.0 71.0 66.50 54.0 68.0 61.69 Göğüs Derinliği, cm 25.0 36.0 29.98 24.0 33.0 28.87 Göğüs Çevresi, cm 71.0 96.0 83.02 68.0 90.0 79.00 Ön İncik Çevresi, cm 7.0 10.0 8.32 5.0 8.0 7.05 Kürekler Arkası Göğüs Genişliği, cm 14.0 25.0 17.3 13.0 21.0 16.32 Vücut Uzunluğu ,cm 56.0 104.0 65.11 57.0 73.0 63.21 Sağrı Ölçüleri, cm Ön Sağrı Genişliği 14.0 20.0 16.81 13.0 19.0 16.38 Orta Sağrı Genişliği 16.0 20.0 17.57 12.0 20.0 16.68 Arka Sağrı Genişliği 5.0 9.0 7.23 10.0 16.0 13.80 But Çevresi, cm Kuyruk Yapısı ve Ağırlığı, kg Yağlı, yassı, geniş ve kalp şeklinde, düz aşağı sarkar. Dış yüzü düz, orta oluğun iki yanında oval kitle yer alır. Yağsız kuyruk ucu şekil ve yön (biçim) itibariyle çok değişiklik gösterir. Meme Yapısı Bacak Yapısı Tırnak Yapısı ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Max. Ort. Çiftleşme Mevsimi ve Uzunluğu, gün 146.3 Doğum Oranı (doğuran koyun / koç altı koyun), % 60.0 93.75 79.97 Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun) 1.0 1.31 1.04 Yaşam a Gücü, % Sütten Kesime Kadar 97.06 Damızlık çağa kadar VERİM ÖZELLİKLERİ SÜ T Dişi Min. Max. Ort. Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg Sağım Dönemi Süt verimi, kg 57.06 Laktasyon Süresi, gün 75-105 Sağım Süresi, gün 169.37 Y A P A Ğ I Yapağı Tipi Kaba karışık, sağlam ve kuvvetli 46’S-50’S(C-E) Kirli Gömlek Ağırlığı, kg 1.0 4.0 2.27 Randımanı, % 55-60 İncelik, mikron 21.26 42.26 30.09 Uzunluk (lüle), cm 8.1 36.2 18.74 Birörneklilik BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Doğum Ağırlığı, kg 2.0 5.2 3.45 1.9 5.4 3.5 Sütten Kesim Yaşı, gün Ort.: 105 – 120 Sütten Kesim Canlı Ağ., kg Ort.. 22.7 - 26.26 Ergenlik Çağı Yaş, gün Ort.: 225.5 Ağırlık, kg İlkine Damızlıkta Kullanma Yaş, gün Ort.: 387 – 547 Ağırlık, kg Ergin Canlı Ağırlığı, kg 32.0 64.0 49.74 25.0 50.0 37.44 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 241.05 Yem Değerlendir me,kg Kesif 4.77 Kaba 2.45 K A R K A S Ö Z E L L İK L E R İ Karkas Ağırlığı, kg Sıcak 13.8 26.34 19.28 Soğuk 13.63 26.04 18.58 Karkas Randımanı , % Sıcak 45.8 54.8 51.2 Soğuk 45.2 54.2 52.0 But Oranı, % Kol Oranı, % Sırt Bel Oranı, % Kuyruk Ağırlığı, kg 2.7 5.15 2.72 Et Oranı, % 53.28 Kemik Oranı, % 21.26 Yağ Oranı, % 22.65 P O ST /D E R İ Post Ağırlığı, kg Deri Özellikleri DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İçgüdüsü İyidir. Analık İçgüdüsü İyidir. Yürüme Yeteneği Uzak mesafelere iyi yürüyebilir. Otlama Yeteneği İyidir. Sağılabilme Yeteneği İyidir. Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) İyidir. IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Elverişsiz bakım ve besleme koşullarında yaşama gücü yüksektir. Çevreye uyma kabiliyeti iyidir. Yetiştirilme Koşullarının Özel Karakteristiği(Barınma koşulları) Göçer olarak ta yetiştirilir. Ağılları genellikle bir tepeye yanaştırılarak yapılır. Burdur ve Isparta illerinde dağların dibindeki kovuklarda ve hatta rüzgardan korunmuş yerlerde açık korularda barınırlar. GENETİK ÖZELLİKLERİ Genetik Uzaklık Kromozom Anormallikleri Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer Kuzuların sütten kesme ağırlığının kalıtım derecesi (h2):0.10; kuzu büyüme hızının kalıtım derecesi 0.04 0.11; doğum ağırlığının kalıtım derecesi 0.19-0.21, sütten kesmenin kalıtım derecesi 0.09-0.10’dur. DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 12 Türü Koyun (Ovis aries ). Irkı Morkaraman. Uluslararası Adı Morkaraman, Red Karaman. Yerel Adı/ Adları Morkaraman. Yayılma Alanı Sivas ve Malatya’nın doğusundan başlayarak Erzurum, Ağrı, Van, Kars ve Muş illeri başta olmak üzere Doğu Anadolu Bölgesi’nde yetiştirilir . Orta Anadolu’da çok nadir görülür. Verim Yönü Kombine, et verimi önceliklidir . MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Sağlam ve iri yapılıdır. Genel olarak boyun uzun, nispeten dar göğüslü, düşük sağrılı ve yüksek bacaklıdır. Sağrı cidagodan biraz yüksektir. Yüz ve baş genel olarak yapağısızdır. Karın ve boyun çoğu koyunda çıplak veya seyrek örtülüdür. Bacaklar bileklerden bukalığa kadar çıplaktır. Yağlı kuyrukludur. Vücut Örtü Rengi Kızıldan mora kadar değişmekle birlikte göz, ağız ve burun etrafı daha açık, baş ve ayaklar vücuda nazaran daha koyu renklidir. Kuzular doğumda mordan siyaha kadar değişik renk gösterirler ve bazen de daha açık renkli doğarlar . Deri Rengi B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Vücuda nazaran uzun ve öne doğru incelmiştir. Baş profili alının buruna geçiş yerinden biraz yukarıda hafif çukurluk gösterir. Burun az veya çok öne büküktür. Koçlarda öne büküklük dişi koyunlardan daha barizdir . Koçlar genellikle tipik koç başlıdır. Boynuzluluk ve Yapısı Erkek Çoğunlukla boysuzdur. Boynuzlar büyük ve helezonidir. Dişi Boynuzlu ve boynuzsuz olabilir, boynuz küçüktür. Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Baş Ölçüleri, cm Genişlik 12.0 16.0 14.11 10.0 14.0 11.96 Uzunluk 25.0 31.0 28.85 22.0 28.0 25.23 Alın Uzun. 11.0 16.5 14.65 8.0 13.0 10.27 Kulak Yapısı Büyük, enli, sarkık, yana doğru yatıktır. Uzun., cm 15.0 19.0 17.75 11.0 21.0 18.43 Genişlik, cm 7.0 9.0 8.91 6.0 14.6 8.59 Küpe Sakal V Ü C U T Ö L Ç Ü L E R İ Sağrı Yük., cm 72.0 80.0 76.95 62.0 79.0 71.31 Cidago Yük., cm 71.0 80.0 75.31 63.0 77.0 68.34 Sırt Yük., cm 70.0 79.0 75.18 64.0 76.0 72.74 Göğüs Derinliği, cm 24.0 38.0 35.89 28.0 39.0 33.52 Göğüs Çevresi, cm 100.0 112.0 107.21 81.0 106.0 90.95 Ön İncik Çevresi, cm 8.0 10.0 9.65 6.0 9.0 8.44 Kürekler Arkası Göğüs Genişliği, cm 23.0 30.0 25.98 19.0 24.0 21.68 Vücut Uzunluğu, cm 67.0 78.0 71.55 60.0 78.0 66.49 Sağrı Ölçüleri, cm Ön Sağrı Genişliği Orta Sağrı Genişliği 22.0 28.0 26.19 16.0 23.0 19.61 Arka Sağrı Genişliği But Çevresi, cm Kuyruk Yapısı ve Ağırlığı, kg Büyük, yağlı kuyruklu olup kuyruk omurları 12-17 arasında değişir ve çoğunlukla 13’tür. Kuyruk üç parçadan ibarettir. Birinci parça yuvarlakça, uzunluk ve genişliği değişebilen bir yağ kitlesidir. İkinci parça daha küçük olup kalp yada koni şeklindedir. Üçüncü parça kuyruk ucu olarak adlandırılır ve genel olarak aşağı düşüktür. Kuyruk omurları iki defa bükülme yaptığından yatık S şekli meydana gelmektedir. Bükülmeler çoğunlukla 3. ve 8. omurlarda görülmektedir Kuyruğun şekli ve topladığı yağ miktarı bölgeye ve bakım besleme durumuna göre değişir. Meme Yapısı Bacak Yapısı Yüksek bacak yapısına sahiptir. Tırnak Yapısı ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Max. Ort. Çiftleşme Mevsimi ve Uzunluğu, gün Doğum Oranı (doğuran koyun / koç altı koyun), % 100.0 90.45 Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun) 1.02 Yaşam a Gücü, % Sütten Kesime Kadar 100.0 91.3 Damızlık çağa kadar VERİM ÖZELLİKLERİ SÜ T Dişi Min. Max. Ort. Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 59.16 Sağım Dönemi Süt verimi, kg Laktasyon Süresi, gün 126.29 Sağım Süresi, gün Y A P A Ğ I Yapağı Tipi Kaba karışık, halı tipidir. Kirli Gömlek Ağırlığı, kg 1.56 Randımanı, % İncelik, mikron 22.44 40.29 33.24 Uzunluk (lüle), cm 7.6 13.7 9.97 Birörneklilik BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Doğum Ağırlığı, kg 3.93 3.53 Sütten Kesim Yaşı, gün Ort.: 42.3-90.0 Sütten Kesim Canlı Ağ., kg 19.71 19.48 Ergenlik Çağı Yaş, gün Ort.: 210-240 Ağırlık, kg İlkine Damızlıkta Kullanma Yaş, gün Ort.: 517 - 547 Ağırlık, kg Ergin Canlı Ağırlığı, kg 50-90 40-60 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 192.2 Yem Değerlendir me,kg Kesif 4.24 Kaba 1.45 K A R K A S Ö Z E L L İK L E R İ Karkas Ağırlığı, kg Sıcak 21.33 Soğuk 20.67 Karkas Randımanı , % Sıcak 49.09 Soğuk 47.05 But Oranı, % Kol Oranı, % Sırt Bel Oranı, % Kuyruk Ağırlığı, kg 3.17 Et Oranı, % Kemik Oranı, % Yağ Oranı, % P O ST /D E R İ Post Ağırlığı, kg Ort.: 4.45 - 7.8 Deri Özellikleri DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İçgüdüsü İyidir. Analık İçgüdüsü İyidir. Yürüme Yeteneği İyidir. Otlama Yeteneği İyidir. Sağılabilme Yeteneği İyidir. Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) İyidir. IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLER Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Dayanıklılık, yüksek yaşama gücü ve kötü çevre koşullarına adaptasyon yeteneği yüksektir. Yüksek rakımlı ve fakir meraları en iyi şekilde değerlendirir. Yetiştirilme Koşullarının Özel Karakteristiği(Barınma koşulları) GENETİK ÖZELLİKLERİ Genetik Uzaklık Kromozom Anormallikleri Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer Kan grupları HbBB ve HbAB. DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 13 Türü Koyun (Ovis aries ). Irkı Tuj. Uluslararası Adı Tushin. Yerel Adı/ Adları Kars bölgesinde Kars, Çıldır ve Kesik olarak adlandırılır. Yayılma Alanı Kars (Özellikle Çıldır), Ardahan ve Iğdır İllerinde yetiştirilir. Verim Yönü Kombine. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Genellikle küçük yapılıdır. Alnın göze kadar olan kısmı yünle örtülüdür. Başın diğer kısımları genellikle çıplaktır. Boyun uzunluğu min.:23.0, max.:34.0, ort.:27.55 cm’dir. Uyluğu yağlı bir ırktır. Vücut Örtü Rengi Tamamen parlak beyaz renktedir. Burun, göz ve ağız etrafı ile ayaklarda siyah pigment bulunmaktadır. Göz etrafında, tarsus ve karpus eklemlerinde koyu renk arzu edilir. İncikleri siyah veya kahverengi olanlar da %15 civarında görülmektedir. Deri Rengi B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Küçük ve profili düzdür. Boynuzluluk ve Yapısı Erkek Boynuzlu, öne doğru helezonidir. Dişi Boynuzsuzdur. Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Baş Ölçüleri, cm Genişlik 9.0 16.0 11.96 Uzunluk 20.0 30.0 24.30 Alın Uzun. 7.0 11.0 9.27 Kulak Yapısı Aşağı sarkıktır. Uzun., cm 12.0 18.0 14.22 Genişlik, cm 7.0 9.0 7.72 Küpe Sakal V Ü C U T Ö L Ç Ü L E R İ Sağrı Yük., cm 54.0 67.0 62.44 Cidago Yük., cm 54.5 68.0 61.11 Sırt Yük., cm 57.0 65.0 58.50 Göğüs Derinliği, cm 18.0 33.0 29.11 Göğüs Çevresi, cm 76.0 106.0 87.15 Ön İncik Çevresi, cm 6.0 8.5 7.56 Kürekler Arkası Göğüs Genişliği, cm 14.5 24.0 19.20 Vücut Uzunluğu ,cm 48.0 85.18 71.03 Sağrı Ölçüleri, cm Ön Sağrı Genişliği 14.0 25.0 18.59 Orta Sağrı Genişliği 14.0 25.0 19.03 Arka Sağrı Genişliği 12.0 21.0 16.50 But Çevresi, cm Kuyruk Yapısı ve Ağırlığı, kg Kuyruk çok kısa ve kuyruk omurları orta kısımda yukarıya doğru bükülmüş, yağsız kuyruk ucu ince ve aşağıya doğru yönelmiştir. Kuyruk uzunluğu min.:25.0, max.:42.0, ort.: 30.22 cm ve kuyruk genişliği (dipte) min.:26.0, max.:49.0, ort. 31.28 cm’dir. Kuyruk ağırlığı ort.:3-5 arasında değişir. Meme Yapısı Bacak Yapısı Tırnak Yapısı Koyu gri tondan siyaha yakın bir renk dağılımı gözlenmektedir. Tırnak üstünde siyah pigmentasyon vardır. ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Max. Ort. Çiftleşme Mevsimi ve Uzunluğu, gün Doğum Oranı (doğuran koyun / koç altı koyun), % Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun) 1.08-1.26 Yaşam a Gücü, % Sütten Kesime Kadar 80.0 – 94.7 Damızlık çağa kadar VERİM ÖZELLİKLERİ SÜ T Dişi Min. Max. Ort. Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 44.79 Sağım Dönemi Süt verimi, kg Laktasyon Süresi, gün 123.54 Sağım Süresi, gün 60-90 Y A P A Ğ I Yapağı Tipi Oldukça birörnek ve genel olarak C sortimanındadır. Halı sanayisinde ve tekstil sanayiinde kullanılır. Kirli Gömlek Ağırlığı, kg 2.48 Randımanı, % İncelik, mikron 14.0 88.0 34.39 Uzunluk (lüle), cm 6.0 21.2 9.78 Birörneklilik BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Doğum Ağırlığı, kg 3.75 3.56 Sütten Kesim Yaşı, gün Ort.: 60.0 – 90.0 Sütten Kesim Canlı Ağ., kg 19.57 16.54 Ergenlik Çağı Yaş, gün Ağırlık, kg İlkine Damızlıkta Kullanma Yaş, gün Ağırlık, kg Ergin Canlı Ağırlığı, kg 50-55 45-50 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 195.69 Yem Değerlendir me,kg Kesif 3.72 Kaba 7.71 K A R K A S Ö Z E L L İK L E R İ Karkas Ağırlığı, kg Sıcak 20.13 Soğuk 19.66 Karkas Randımanı , % Sıcak 49.30 Soğuk 46.68 But Oranı, % Kol Oranı, % Sırt Bel Oranı, % Kuyruk Ağırlığı, kg Et Oranı, % Kemik Oranı, % Yağ Oranı, % P O ST /D E R İ Post Ağırlığı, kg Ort.: 3.95 – 7.67 Deri Özellikleri DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İçgüdüsü İyidir. Analık İçgüdüsü İyidir. Yürüme Yeteneği İyidir. Otlama Yeteneği İyidir. Sağılabilme Yeteneği Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Dağlık bölgelerde yetiştirilir. Besi kabiliyeti iyidir. Yetiştirilme Koşullarının Özel Karakteristiği(Barınma koşulları) Dağlık, yüksek rakımlı ve engebeli arazi şartlarına sahip bölgelerde yetiştirilir. GENETİK ÖZELLİKLERİ Genetik Uzaklık Kromozom Anormallikleri Tipik Gen Markerleri (işaretleyiciler) Major Genler Diğer DİĞER ÖZELLİKLERİ İkizlilik oranı %1.55’dir. Sütünde yağ oranı yüksek olduğu için sütünden daha çok peynir yapılır. EK 14 Türü Koyun (Ovis aries ). Irkı Akkaraman ırkının bir varyetesi. Uluslararası Adı Norduz. Yerel Adı/ Adları Norduz. Yayılma Alanı Van iline bağlı Gürpınar ilçesi Norduz bölgesi. Verim Yönü Kombine. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Yüksek yapılıdır.Yağlı kuyrukludur. Vücut Örtü Rengi Genel olarak beyaz olmakla birlikte beyazdan sonra kül rengi çoğunlukta olup, az miktarda gri beyaz ve kahverengi beyaz renklilere rastlanmaktadır. Baş ve ayak kısımlarında hakim renk beyaz olup, vücudun çeşitli yerlerinde özellikle baş, göğüs ve ayak kısımlarına siyah lekeler görülmektedir. Deri Rengi Beyazdır. B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Boynuzluluk ve Yapısı Erkek Boynuzludur. Dişi Yaklaşık yarısı boynuzludur. Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Baş Ölçüleri, cm Genişlik Uzunluk Alın Uzun. Kulak Yapısı Uzun., cm Genişlik, cm Küpe Sakal V Ü C U T Ö L Ç Ü L E R İ Sağrı Yük., cm Cidago Yük., cm 70.8 Sırt Yük., cm Göğüs Derinliği, cm 33.2 Göğüs Çevresi, cm 98.0 Ön İncik Çevresi, cm Kürekler Arkası Göğüs Genişliği, cm 18.4 Vücut Uzunluğu, cm 67.6 Sağrı Ölçüleri, cm But Çevresi, cm 66.9 Kuyruk Yapısı ve Ağırlığı, kg Kuyruk üç parçalıdır. Ortadaki parça daha uzundur. Kuyruğun 3. parçası, birinci parçasından uzun olup aşağıya doğru sarkmış durumdadır. Meme Yapısı Bacak Yapısı Tırnak Yapısı ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Max. Ort. Çiftleşme Mevsimi ve Uzunluğu, gün Doğum Oranı (doğuran koyun / koç altı koyun), % Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun) 1.1 Yaşam a Gücü, % Sütten Kesime Kadar 92.0 Damızlık çağa kadar VERİM ÖZELLİKLERİ SÜ T Dişi Min. Max. Ort. Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 137.2 Sağım Dönemi Süt verimi, kg Laktasyon Süresi, gün 182.6 Sağım Süresi, gün Y A P A Ğ I Yapağı Tipi Kirli Gömlek Ağırlığı, kg Randımanı, % İncelik, mikron Uzunluk (lüle), cm Birörneklilik BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Doğum Ağırlığı, kg 4.34 4.06 Sütten Kesim Yaşı, gün Ort.: 60 – 90 Sütten Kesim Canlı Ağ., kg Ort.: 25.61 – 34.17 Ergenlik Çağı Yaş, gün Ağırlık, kg İlkine Damızlıkta Kullanma Yaş, gün Ağırlık, kg Ergin Canlı Ağırlığı, kg 62.5 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 279.04 Yem Değerlendir me,kg Kesif 5.67 Kaba Ö Z E L L İ K L E R İ Karkas Ağırlığı, kg Sıcak 22.67 Soğuk 22.13 Karkas Randımanı , % Sıcak 49.96 Soğuk But Oranı, % Kol Oranı, % Sırt Bel Oranı, % Kuyruk Ağırlığı, kg Et Oranı, % Kemik Oranı, % Yağ Oranı, % P O ST /D E R İ Post Ağırlığı, kg Ort.: 8.86 Deri Özellikleri DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İçgüdüsü Analık İçgüdüsü Yürüme Yeteneği Otlama Yeteneği Sağılabilme Yeteneği Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Yetiştirilme Koşullarının Özel Karakteristiği(Barınma koşulları) GENETİK ÖZELLİKLERİ Genetik Uzaklık Kromozom Anormallikleri Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 15 Türü Keçi (Capra prisca). Irkı Ankara Keçisi. Uluslararası Adı Angora Goat. Yerel Adı/ Adları Ankara Keçisi, Tiftik Keçisi. Yayılma Alanı Büyük çoğunluğu Ankara başta olmak üzere İç Anadolu bölgesinde ve Türkiye genelinde Konya, Karaman, Eskişehir, Afyon, Çankırı, Çorum, Kastamonu, Kırşehir, Kütahya, Niğde, Yozgat, Bolu, Siirt, Mardin, Bitlis ve Van illerinde yetiştirilir. Tipik ırk özelliklerini üzerinde toplayan en saf örnekler Ankara Yöresinde yetiştirilmektedir. Verim Yönü Tiftik. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Ufak yapılı, ince ve zarif vücut yapısına sahip bir ırktır. Saflık nişanelerinden biri alnındaki boynuzlar arası mesafedir. Bu mesafe 1-1.5 cm olmalıdır. Yüz ve bacaklar dışında bütün bedeni tarsal ve carpal mafsallara kadar ince yumuşak parlak ve lüleli tiftikle örtülüdür. Alnında kakülü bulunan ve karın altı tamamen tiftikle örtülü olanlarda tiftik verimi yüksektir. Sağrı omuzdan biraz yüksektir, arka bacaklar önlerden biraz daha uzundur. Vücut Örtü Rengi Çoğunlukla beyazdır. Ankara yöresinde yetiştirilen saf Ankara Keçilerinde baş ve ayaklar dahil tüm vücut beyazdır. Konya ve yöresi keçileri krem ve sarı renkli, Doğu ve Güneydoğu illerinde yetiştirilenler gümüşi gri, kahverengi ve siyah renktedir. Deri Rengi B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Profili düzgündür. Küçük, zarif, alın geniş, gözler parlak ve bakışlar canlı, dudaklar ince, dişleri muntazamdır. Başın yandan görünüşü dişilerde hafif iç bükey ya da düz, tekelerde ise dış bükeydir. Boynuzluluk ve Yapısı Erkek Boynuzlar iyi gelişmiş kendi ekseni etrafında kıvrılmış, geriye doğru yatıktır. Boynuzlar kısa orta ya da uzun olabilmektedir. Tekelerde kuvvetli, burgu şeklinde ve geriye doğru hafifçe kıvrıktır. Boynuzsuzlara da rastlanır. Dişi Boynuzlar kısa ve arkaya kıvrıktır. Boynuzsuzlara da rastlanır. Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Baş Ölçüleri, cm Genişlik Uzunluk Ort.: 15.33 Alın Uzun. Kulak Yapısı Kulaklar geniş, uzun ve sarkıktır. Uzun., cm Ort.: 12.83 Genişlik, cm Küpe Sakal V Ü C U T Ö L Ç Ü L E R İ Sağrı Yük., cm 48.17 Cidago Yük., cm 61.0 73.0 66.4 45.0 64.0 51.47 Sırt Yük., cm 61.0 72.0 66.86 46.0 68.0 58.23 Göğüs Derinliği, cm 26.0 33.0 29.06 21.0 31.0 25.83 Göğüs Çevresi, cm 75.0 93.0 85.2 67.0 88.0 74.06 Ön İncik Çevresi, cm 6.5 9.0 8.26 6.0 8.0 7.84 Kürekler Arkası Göğüs Genişliği, cm 14.33 Vücut Uzunluğu ,cm 61.0 72.0 67.46 51.0 69.0 57.75 Sağrı Ölçüleri, cm Ön Sağrı Genişliği 12.0 17.0 14.86 10.0 19.0 57.75 Orta Sağrı Genişliği 10.0 15.0 13.87 Arka Sağrı Genişliği 12.05 But Çevresi, cm Kuyruk Yapısı ve Ağırlığı, kg Meme Yapısı Bacak Yapısı İnce kemikli zayıftır. Tırnak Yapısı Kuvvetlidir. ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Max. Ort. Çiftleşme Mevsimi ve Uzunluğu, gün Doğum Oranı (doğuran koyun / koç altı koyun), % 57.2 100.0 85.05 Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun) 1.00 1.06 1.03 Yaşam a Gücü, % Sütten Kesime Kadar 86.67 100.0 92.67 Damızlık çağa kadar VERİM ÖZELLİKLERİ SÜ T Dişi Min. Max. Ort. Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg Sağım Dönemi Süt verimi, kg 25-50 Laktasyon Süresi, gün Sağım Süresi, gün T İF T İK Tiftik Tipi Tiftik Verimi, kg 1.37 6.5 2.75 Randımanı, % 65.18 88.4 75.65 İncelik, mikron Uzunluk (lüle), cm 9.59 16.4 14.61 Birörneklilik Birörnektir. BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Doğum Ağırlığı, kg 1.0 3.6 2.64 1.0 3.9 2.46 Sütten Kesim Yaşı, gün Ort.: 120-135 Sütten Kesim Canlı Ağ., kg 7.0 20.0 13.56 5.0 15.0 11.27 Ergenlik Çağı Yaş, gün Ağırlık, kg İlkine Damızlıkta Kullanma Yaş, gün Ağırlık, kg Ergin Canlı Ağırlığı, kg 33.0 62.0 42.82 22.0 45.0 33.59 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 106.97 Yem Değerlendir me,kg Kesif 5.98 Kaba 0.81 K A R K A S Ö Z E L L İK L E R İ Karkas Ağırlığı, kg Sıcak 12.31 Soğuk 8.57 15.51 12.04 Karkas Randımanı , % Sıcak 44.58 Soğuk 42.49 But Oranı, % Kol Oranı, % Sırt Bel Oranı, % Kuyruk Ağırlığı, kg Et Oranı, % 62.3 Kemik Oranı, % 29.6 Yağ Oranı, % 8.10 P O ST /D E R İ Post Ağırlığı, kg Deri Özellikleri DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İçgüdüsü İyidir. Analık İçgüdüsü İyidir. Yürüme Yeteneği Uzun yol yürümeye elverişlidir. Otlama Yeteneği İyidir. Sağılabilme Yeteneği Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) İyidir. IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Yetiştirilme Koşullarının Özel Karakteristiği(Barınma koşulları) İlkel, yetersiz, üç yanı kapalı sundurma biçiminde ağıllarda barındırılır. GENETİK ÖZELLİKLERİ Genetik Uzaklık Kromozom Anormallikleri Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer DİĞER ÖZELLİKLERİ Kas ve kemik gelişimi pek iyi değildir. EK 16 Türü Keçi (Capra hircus). Irkı Kıl Keçi. Uluslararası Adı Turkish Native, Hair Goat, Anatolian Black ve Kilgoat. Yerel Adı/ Adları Kıl Keçisi, Adi Keçi, Kara Keçi, Davar. Yayılma Alanı Ege ve Akdeniz Bölgesi sahil kuşağı, Marmara bölgesi, Güneydoğu Anadolu, Doğu Anadolu, İç Anadolu Bölgesi. Verim Yönü Kombine, öncelik sırasıyla süt, et ve kıl. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Genel olarak orta iri bir yapıya sahiptir. Cüsse bölgeden bölgeye büyük farklılıklar göstermektedir. Bazı bölgelerde Pavga adı verilen ufak yapılı kıl keçisi tiplerine rastlandığı gibi bazı bölgelerde Çandır denilen orta tipe, bazı yerlerde ise Kabakulak veya Davar denilen çok iri yapılı tiplerine rastlanmaktadır. Vücut renginin genellikle siyah olması nedeniyle bazı bölgelerde kara keçi diye tanımlanmaktadır. Vücut Örtü Rengi Genellikle siyah olup, gri, kahverengi, mavi alaca ve kır renkli olanları da vardır. Tek renkli siyah örneklerinde yaygın olan en önemli renk özelliği, yüzde iki taraflı ağza kadar inen ve Toggenburg nişanesini andıran kahverengi veya beyaz lekelerle bacak uçları ve süt aynası çevresindeki renk açılmasıdır. Deri Rengi Koyu renklidir. B A Ş Ö Z E L L İK L E R İ Baş Yapısı Baş yapısı kuvvetlidir. Baş orta büyüklükte düzgün, hafif dışbükey bir profile sahiptir. Ankara keçilerine göre daha büyük ve daha dardır. Boynuzluluk ve Yapısı Erkek Boynuzlu, nadiren boynuzsuzdur. Boynuzlar çok fazla gelişmekte boynuz uçları arasındaki uzaklık 60-70 cm’ yi bulabilir. Dişi Boynuzlu, nadiren boynuzsuzdur. Anaç keçilerde geriye doğru kıvrılmakta bazen bir iki kıvrım yapabilmektedir ve tekelerinkine göre daha zariftir. Boynuz kesiti oval veya yuvarlaktır. Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Baş Ölçüleri, cm Genişlik Uzunluk 20-25 Alın Uzun. Kulak Yapısı İri, sarkık olmakla birlikte geniş varyasyon göstermekte olup, orta uzunluktadır. Uzun., cm 15-20 Genişlik, cm Küpe Sakal Sakal her iki cinsiyette de görülür. Küpe nadirdir. V Ü C U T Ö L Ç Ü L E R İ Sağrı Yük., cm Cidago Yük., cm 59.0 81.0 69.3 Sırt Yük., cm Göğüs Derinliği, cm 26.0 35.0 30.5 Göğüs Çevresi, cm 68.0 90.0 78.7 Ön İncik Çevresi, cm Kürekler Arkası Göğüs Genişliği, cm Vücut Uzunluğu, cm 56.0 78.0 67.7 Sağrı Ölçüleri, cm Ön Sağrı Genişliği Orta Sağrı Genişliği Arka Sağrı Genişliği But Çevresi, cm Kuyruk Yapısı ve Ağırlığı, kg Meme Yapısı Ufak, ancak vücuda bağlantısı iyi, geniş, koltuk tip meme yapılıdır. Bazı örneklerinde sarkık çatal meme tipine de rastlanmaktadır. Bacak Yapısı Çok güçlü, tırmanmaya elverişli kas yapısındadır. Tırnak Yapısı Siyah, sert ve çok sağlam yapılıdır. Beyaz renkli nişaneleri gösteren bireylere de rastlanır. ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Max. Ort. Çiftleşme Mevsimi ve Uzunluğu, gün Doğum Oranı (doğuran koyun / koç altı koyun), % Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun) 1.10 Yaşam a Gücü, % Sütten Kesime Kadar 100.0 94.0 Damızlık çağa kadar VERİM ÖZELLİKLERİ SÜ T Dişi Min. Max. Ort. Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 45.99 144.55 98.38 Sağım Dönemi Süt verimi, kg 34.3 108.03 76.31 Laktasyon Süresi, gün 86.0 244.0 183.43 Sağım Süresi, gün 122.0 186.0 153.9 K IL Kıl Tipi İnce alt kıllar (Keşmir), tekstilde kullanılabilir. Üst kıllar çadır, tela, kolon, heybe, torba, çuval, yem torbası, çorap ve yer yaygısı yapımında kullanılır. Kıl Verimi, kg Kaşmir 0.046 Üst Kaba Kıl 0.210 0.677 0.41 Randımanı, % 86.54 İncelik, mikron Kaşmir 16.61 Üst Kaba Kıl 56.97 179.02 85.63 Uzunluk (lüle), cm 9.74 14.54 18.49 Birörneklilik BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Doğum Ağırlığı, kg 1.0 4.5 3.37 1.0 4.0 2.51 Sütten Kesim Yaşı, gün Ort.: 60-90 Sütten Kesim Canlı Ağ., kg Ort.: 11.36-18.7 Ergenlik Çağı Yaş, gün Ağırlık, kg İlkine Damızlıkta Kullanma Yaş, gün Ağırlık, kg Ergin Canlı Ağırlığı, kg 45-90 31.8 55.4 40-65 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 160.95 Yem Değerlendir me,kg Kesif 2.8 Kaba K A R K A S Ö Z E L L İK L E R İ Karkas Ağırlığı, kg Sıcak 15.69 Soğuk 11.84 Karkas Randımanı , % Sıcak 45.83 Soğuk 42.14 But Oranı, % Kol Oranı, % Sırt Bel Oranı, % Kuyruk Ağırlığı, kg Et Oranı, % 55.34 Kemik Oranı, % 24.15 Yağ Oranı, % 14.55 P O ST /D E R İ Post Ağırlığı, kg Ort.: 2.0-2.33 Deri Özellikleri DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İçgüdüsü Ortadır. Analık İçgüdüsü İyidir. Yürüme Yeteneği Çok iyidir. Otlama Yeteneği Çok iyidir. Sağılabilme Yeteneği İyidir. Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) Orta-Zayıftır. IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Anadolu’nun her türlü iklim ve toprak koşullarına adapte olmuş, kötü bakım ve besleme koşullarında yetiştirilebilen, sağlam vücut yapılı, uzun yürüyüş kabiliyetli, sıcak ve soğuğa karşı toleranslı, hastalıklara karşı dayanıklı bir ırktır. Fundalık ve makiliklerden en iyi faydalanabilen, meyilli ve kayalık araziye en iyi tırmanabilen ve sert iklime dayanıklı bir ırktır. Yetiştirilme Koşullarının Özel Karakteristiği(Barınma koşulları) Yılın hemen hemen tamamında merada barındırılabilen bir ırktır . GENETİK ÖZELLİKLERİ Genetik Uzaklık Kromozom Anormallikleri Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer Kan Grupları:HbAA, HbBB ve HbAB. Transferin Polimorfizm: TfAA, TfAB ve TfBB. DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 17 Türü Keçi (Capra hircus). Irkı Norduz Keçisi. Uluslararası Adı Norduz Goat. Yerel Adı/ Adları Norduz Keçisi. Yayılma Alanı Van ili Gürpınar ilçesi köylerinde Norduz olarak tanınan yörede yetiştirilir. Bu ırkın kaşmir keçisi adıyla bilinen Morghose keçisinin yerli keçi ırkları ile doğal melezlemesi sonucu ortaya çıktığı sanılmaktadır. Verim Yönü Kombine, öncelik sırasıyla süt, et ve kıl. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Vücut Örtü Rengi Esas renk siyah olmakla beraber beyaz, krem, siyah beyaz, gri, kül, kahverengi ve süt kahvesi renklerde görülür. Deri Rengi E L Baş Yapısı Boynuzluluk ve Yapısı Erkek Boynuzlu olup, boynuzlar görkemli, sağlam, uzun ve yukarı doğru, her iki yanda arkaya doğru hafif eğimdedir. Dişi Nadiren görülür, erkeklere göre daha incedir. Bazen spiral şekilde aşağı doğru eğimlidir. Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Baş Ölçüleri, cm Genişlik Uzunluk Alın Uzun. Kulak Yapısı Uzun., cm Genişlik, cm Küpe Sakal V Ü C U T Ö L Ç Ü L E R İ Sağrı Yük., cm 54.0 72.0 64.48 Cidago Yük., cm 56.0 73.0 64.90 Sırt Yük., cm 55.0 70.0 63.1 Göğüs Derinliği, cm 21.0 39.0 30.2 Göğüs Çevresi, cm 67.0 96.0 83.3 Ön İncik Çevresi, cm Kürekler Arkası Göğüs Genişliği, cm 15.0 27.0 20.42 Vücut Uzunluğu ,cm 55.0 77.0 67.62 Sağrı Ölçüleri, cm Ön Sağrı Genişliği Orta Sağrı Genişliği Arka Sağrı Genişliği But Çevresi, cm 40.0 68.0 54.90 Kuyruk Yapısı ve Ağırlığı, kg Meme Yapısı Bacak Yapısı Tırnak Yapısı ÜREME ÖZELLİKLERİ VE YAŞAMA GÜCÜ Min. Max. Ort. Çiftleşme Mevsimi ve Uzunluğu, gün Doğum Oranı (doğuran koyun / koç altı koyun), % Döl Verimi (doğan kuzu / doğuran koyun) Yaşam a Gücü, % Sütten Kesime Kadar Damızlık çağa kadar VERİM ÖZELLİKLERİ SÜ T Dişi Min. Max. Ort. Laktasyon Dönemi Süt Verimi, kg 95 ve ↑ Sağım Dönemi Süt verimi, kg Laktasyon Süresi, gün Sağım Süresi, gün K IL Kıl Tipi Kıl Verimi, kg Kaşmir Üst Kaba Kıl Randımanı, % İncelik, mikron Kaşmir Üst Kaba Kıl Uzunluk (lüle), cm Birörneklilik BÜYÜME ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Doğum Ağırlığı, kg 1.5 3.5 3.0 2.3 4.1 2.7 Sütten Kesim Yaşı, gün Ort.: 75-90 Sütten Kesim Canlı Ağ., kg 11.0 27.2 19.85 14.9 32.0 18.39 Ergenlik Çağı Yaş, gün Ağırlık, kg İlkine Damızlıkta Kullanma Yaş, gün Ort.: 548 Ağırlık, kg Ergin Canlı Ağırlığı, kg 28.0 68.0 48.0 Erkek Min. Max. Ort. B E Sİ Günlük Ağırlık Kazancı, g 133.3 Yem Değerlendir me,kg Kesif 5.59 Kaba Ö Z E L L İ K L E R İ Karkas Ağırlığı, kg Sıcak 10.96 Soğuk 10.60 Karkas Randımanı , % Sıcak 42.94 Soğuk 41.49 But Oranı, % Kol Oranı, % Sırt Bel Oranı, % Kuyruk Ağırlığı, kg Et Oranı, % 46.42 Kemik Oranı, % 38.89 Yağ Oranı, % 10.05 P O ST /D E R İ Post Ağırlığı, kg Ort.: 2.39 Deri Özellikleri DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Sürü İçgüdüsü Analık İçgüdüsü Yürüme Yeteneği Otlama Yeteneği Sağılabilme Yeteneği Sevk ve İdare Kolaylığı (Mizaç) IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLERİ Irkın Özel Yetenekleri (Hastalıklara direnç, çevre şartlarına dayanıklılık) Yetiştirilme Koşullarının Özel Karakteristiği(Barınma Yaz ve kış aylarında ek yemleme yapılmadan bölgedeki meralarda beslenmektedir. Kışın kar yağışının ve soğuğun yoğun olduğu dönemlerde saman ve tahıl koşulları) verilir. GENETİK ÖZELLİKLERİ Genetik Uzaklık Kromozom Anormallikleri Tipik Gen Markerleri (İşaretleyiciler) Major Genler Diğer DİĞER ÖZELLİKLERİ Van ilinin otlu peyniri keçi ve koyun sütünün karışımı ile yapılır ve ticari bir önemi vardır. EK 18 Türü Evcil tavuk (Gallus domesticus). Irkı Denizli. Varyetesi Yok. Yayılma Alanı Denizli ve yöresinden köken almıştır. Anadolu’nun pek çok yerinde görülebilir. Yetiştirme Amacı Yumurta, özel merak. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Genel Tanımı Erkek Dişi Baş Yapısı Normal büyüklüktedir. Normal büyüklüktedir. İbik Yapısı Balta ibiktir. Balta ibiktir. Gaga Yapısı Genellikle uzun, kalın ve üst gaga aşağı doğru eğimli, gaga rengi koyu gridir. Erkeklere göre kalınlığı ve eğimi daha az, gaga rengi koyu gridir. Burun Delikleri Küçüktür. Küçüktür. Yüz Yapısı Uzun ve hafif tüylüdür. Belirgin ve hafif tüylüdür. Göz Yapısı Orta büyüklükte, yuvarlak, kahverengi ve sürmelidir. Yuvarlak, orta büyüklükte ve kahverengidir. Gerdan Yoktur. Yoktur. Kulak ve Lopları Kulaklar kısa tüylerle kaplı, kulak lopları belirgin, kırmızı renkte ya da kırmızı üzerinde beyazlık olabilir. Kulakları kısa tüylerle kaplı,kulak lopları erkeklere göre küçük, kırmızı renkte ya da üzerinde hafif beyazlık olabilir. Kakül Yoktur. Yoktur. Sakal Geniş ve kısa ya da orta uzunluktadır. Geniş ve erkeklere göre kısadır. Boyun Yapısı Uzun ve tüylüdür. Orta uzunlukta ve tüylüdür. Ense Yapısı Orta uzunlukta, kalın ve tüylüdür. Kısa, kalın ve tüylüdür. Kuyruk Yapısı Sağlam yapılı, gösterişli, vücuda bağlantısı dik ve, veya yatay şekildedir. Sağlam yapılı, orta boyda yukarı kalkık ve diktir. Kanat Yapısı Büyük, güçlü ve tüylü kanatları vardır. Büyük ve tüylüdür. Göğüs Yapısı Orta derinliktedir. Orta derinliktedir. Ayak ve Tırnak Yapısı Bacaklar yüksek, sağlam yapılı, düz duruşlu, incik, ayak derisi ve pulları açık ya da koyu gri renkte, tüysüz, dört parmaklı ve mahmuzludur. Bacaklar erkeklere göre daha kısa, incik, ayak derisi ve pulları açık ya da koyu gri renkte, tüysüz, dört parmaklıdır. Telek Rengi Vücudu örten tüy ve telekler siyahtır, boyun sırt ve kanatta renkli telekler bulunur. Bunlar renklerine göre demir kır, pamuk kır, kefi sarı, al ve siyah olmak üzere beş şekilde adlandırılır. Bazılarının boynunda görülebilen eser miktardaki renk dışında tamamen siyahtır. Deri Rengi Beyazdır. Beyazdır. Yumurta Kabuk Rengi Beyazdır. PERFORMANS ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Ergin Canlı Ağırlıkları, g 2000 1500 Cinsel Olgunluk Yaşı, hafta 24 24-25 Yıllık Yumurta Verimi, adet Ort.: 110 Yumurta Büyüklüğü Orta ağırlıktadır. DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Erkekler ergin dönemle birlikte saldırgan özellik sergileyebilmektedir. Dişilerin özellikle kafeste ürkek davranış gösterdikleri görülmektedir. IRKIN ÖZEL YETENEKLERİ Erkekler uzun ötüşleri ile ünlüdür ( yaklaşık 15-16 sn). YETİŞTİRME ŞARTLARI Ekstansif ve yarı entansif ortamlarda yetiştirilmektedir. GENETİK ÖZELLİKLERİ A.B,C,D,E,L kan grubu sistemlerine ait allel genler belirlenmiştir. Kanat ucu telekleri uzunluk farklılıklarından yararlanarak otoseks civcivler üretilebileceği ve ayak derisi rengine göre otoseks sürüler üretilebileceği belirlenmiştir. DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 19 Türü Evcil tavuk (Gallus domesticus). Irkı Gerze. Varyetesi Yok. Yayılma Alanı Sinop’un Gerze ilçesi ve çevresi. Yetiştirme Amacı Yumurta, özel merak. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Genel Tanımı Erkek Dişi Baş Yapısı Küçüktür. Orta büyüklüktedir. İbik Yapısı Büyük,çatal ibiktir. Küçük, çatal ibiktir. Gaga Yapısı Orta uzunlukta, güçlü, gaga rengi gri tonlarındadır. Orta uzunlukta, gaga rengi gri tonlarındadır. Burun Delikleri Büyük ve gaga üzerinde çıkıntılıdır. Büyük ve gaga üzerinde çıkıntılıdır. Yüz Yapısı Orta uzunlukta ve hafif tüylüdür. Orta uzunlukta ve hafif tüylüdür. Göz Yapısı Orta büyüklükte, yuvarlak ve kahverengidir. Orta büyüklükte, yuvarlak ve kahverengidir. Gerdan Yoktur. Yoktur. Kulak ve Lopları Kulaklar kısa tüylerle kaplı, kulakların altında her iki tarafta çok belirgin beyaz kulak küpesi vardır. Kulaklar kısa tüylerle kaplı, kulakların altında her iki tarafta erkeklere göre oldukça küçük, belirgin beyaz kulak küpesi vardır. Kakül Yoktur. Yoktur. Sakal Orta genişlikte ve oldukça uzundur. Orta genişlikte ve kısadır. Boyun Yapısı Uzun ve tüylüdür. Orta uzunlukta ve tüylüdür. Ense Yapısı Kısa, kalın ve tüylüdür. Kısa, kalın ve tüylüdür. Kuyruk Yapısı Sağlam yapılı ve gösterişli, kuyruk tüyleri çoğunlukla dik ve yatay açılarla bağlantılıdır. Sağlam yapılı, orta boyda yukarı kalkıktır. Kanat Yapısı Büyük ve geniştir. Büyük ve geniştir. Göğüs Yapısı Orta derinliktedir. Orta derinliktedir. Ayak ve Tırnak Yapısı Bacaklar yüksek, sağlam yapılı, düz duruşlu, incik, ayak derisi ve pulları gri renk tonlarında, tüysüz, dört parmaklı ve mahmuzludur. Bacaklar erkeklere göre daha kısa, incik, ayak derisi ve pulları gri renk tonlarında, tüysüz,dört parmaklıdır. Telek Rengi Vücut siyah tüylerle kaplıdır. Parlak kuyruk tüyleri ışık altında yeşil-siyah bir görünüm verir. Vücut siyah tüylerle kaplıdır. Deri Rengi Beyazdır. Beyazdır. Yumurta Kabuk Rengi Beyazdır. PERFORMANS ÖZELLİKLERİ Erkek Dişi Min. Max. Ort. Min. Max. Ort. Ergin Canlı Ağırlıkları, g 1850 1400 Cinsel Olgunluk Yaşı, hafta 24 24-25 Yıllık Yumurta Verimi, adet Ort.: 90 Yumurta Büyüklüğü Küçüktür. DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Erkekler boğuk ve kalın bir sese sahiptir. Erkekler ve dişiler oldukça ürkektir. IRKIN ÖZEL YETENEKLERİ YETİŞTİRME ŞARTLARI Ekstansif ve yarı entansif ortamlarda yetiştirilmektedir. GENETİK ÖZELLİKLERİ DİĞER ÖZELLİKLERİ EK 20 Türü Tavşan (Orctolagus cuniculus). Irkı Ankara Tavşanı. Yayılma Alanı Türkiye Geneli. Verim Yönü Kombine, öncelikle yün, et. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Vücut Yapısı Genel Tanımı Orta büyüklükte, uzun tüylü, yün tavşanıdır. Boynu kısadır. Kemikleri ince ve sağlamdır. Ayakları ince, uzun ve uzun tüylerle kaplıdır. Tüy Rengi Beyazdır. Baş Yapısı Yuvarlak ve orta büyüklüktedir. Kulak Yapısı Dik, iç yanı açık, uçlarında püskül vardır. Kulakların iç yüzleri ince, kısa, seyrek tüylerle; dış yüzü ipeksi, ince ve uzun tüylerle örtülüdür. Göz Rengi Kırmızıdır. PERFORMANS ÖZELLİKLERİ Bir Batında Doğan Yavru Sayısı, adet 1-6 Doğum Ağırlığı ,g 47-55 Sütten Kesilen Yavru Sayısı, adet 1-3 Sütten Kesilen Yavru Ağırlığı, g 536-644 Cinsel Olgunluk Yaşı, ay 3,5-4 Damızlıkta Kullanılma Yaşı, ay 6 Ergin Canlı Ağırlık, kg Erkek 3,5-4 Dişi 4-4,5 Yıllık Gebelik Sayısı, adet 3-4 Gebelik Süresi, gün 28-33, ort.: 31 Laktasyon Süresi, gün 28-42 Yıllık Kırkım Sayısı, adet 4 Yıllık Yün Verimi, g Erkek 700-800 Dişi 1000 LİF ÖZELLİKLERİ Lif Uzama Süresi, hafta 14 Lif İnceliği, mikron Erkek 11 Dişi 12 Lif Uzunluğu, cm Min. 0-3 Mak. 12> Ort. 3-6 YÜN VE POST ÖZELLİKLERİ Yün Özelliği Uzun, ince, sık, yumuşak, parlak, dokunmaya elverişlidir. Post/Deri Özelliği Kürkçülükte kullanılmamaktadır. Derisi ayakkabı, oyuncak, eldiven, şapka ve güderi yapımında ve iyi yolunmuş deriler tutkal yapımında da kullanılmaktadır. Yün Sınıfları Uzunluk, cm Renk Temizlik Ekstra 12> Beyaz Çok Temiz Sınıf1 16-11.9 Beyaz Temiz Sınıf2 3,1-5.9 Beyaz Temiz Sınıf3 0-3 Beyaz Temiz Sınıf4 - Kirli Kirli, keçeli KARKAS ÖZELLİKLERİ Karkas Randımanı, % 45-50 Karkasta Yağ Oranı, % 7.4 Karkasta Ham Protein Oranı, % 18.5 Karkasta Su Oranı, % 71 Karkasta Kül Oranı, % 0,64 DAVRANIŞ ÖZELLİKLERİ Genellikle sakin tabiatlıdırlar. Üç aylık yaştan sonra kafeste bir den fazla hayvan bulundurulursa birbirine zarar verebilirler. Herhangi bir stres durumunda kafeste koşabilir, arka ayaklarını yere vurabilirler. Yünlerini yutma eğilimindedirler. IRKA ÖZGÜ AYIRICI ÖZELLİKLER Yününden iplik elde edilen tek tavşan ırkıdır. GENETİK ÖZELLİKLERİ DİĞER ÖZELLİKLERİ Yünü hafif, ince, yüksek ısı tutma ve ses dalgalarını geçirme özelliğine sahip olduğundan havacılık sanayiinden tıp alanına kadar pek çok yerde kullanılan angora yünü Ankara Tavşanından elde edilir. Sıcak, yün verimini olumsuz yönde etkilediğinden yetiştiriciliği için serin bölgeler elverişlidir. EK 21 Türü İpekböceği (Bombyx mori). Hattın Yerel Adı Bursa Beyazı. Voltinizm (Bir Yılda Verdiği Nesil Sayısı) Univoltin (Yılda bir nesil veren). Moultinizm (Larva Dönemindeki Uyku Sayısı) 4 YUMURTA ÖZELLİKLERİ Yumurta Şekli Eliptiktir. Yumurta Rengi Gridir. Yumurta Verimi, adet Min. Max. 390 590 Diğer Özellikleri Yumurtasının bulunduğu zemine yapışmama özelliği vardır. LARVA ÖZELLİKLERİ Yeni İnficar Etmiş Larvanın Rengi Siyahtır. Olgun Yaştaki Larvanın Rengi Beyazdır. Markaj Durumu Silik (Belirgin değil). Diğer Özellikleri KOZA ÖZELLİKLERİ Kozanın Şekli Eliptik (Kozanın içindeki krizalitin anterior bölümü tarafındaki uç kısmın daha sivri olmasıdır). Kozanın Rengi Beyazdır. Tek Koza Ağırlığı, g Min. Max. 1.25 2.16 Koza-Kabuk Oranı, % 11.86 15.77 EK 22 Türü İpekböceği (Bombyx mori). Hattın Yerel Adı Bursa Beyazı Alaca. Voltinizm (Bir Yılda Verdiği Nesil Sayısı) Univoltin (Yılda bir nesil veren). Moultinizm (Larva Dönemindeki Uyku Sayısı) 4 YUMURTA ÖZELLİKLERİ Yumurta Şekli Eliptiktir. Yumurta Rengi Gridir. Yumurta Verimi, adet Min. Max. 439 656 Diğer Özellikleri Yumurtasının bulunduğu zemine yapışmama özelliği vardır. LARVA ÖZELLİKLERİ Yeni İnficar Etmiş Larvanın Rengi Siyahtır. Olgun Yaştaki Larvanın Rengi Beyazdır. Markaj Durumu Belirgindir. Diğer Özellikleri Larva üzerinde zebra benzeri koyu kahverengi çizgiler bulunmaktadır. KOZA ÖZELLİKLERİ Kozanın Şekli Eliptik (Kozanın içindeki krizalitin anterior bölümü tarafındaki uç kısmının daha sivri olması). Kozanın Rengi Beyazdır. Tek Koza Ağırlığı, g Min. Max. 1.61 2.08 Koza-Kabuk Oranı, % 13.25 15.68 EK 23 Türü İpekböceği (Bombyx mori).. Hattın Yerel Adı Hatay Sarısı. Voltinizm (Bir Yılda Verdiği Nesil Sayısı) Univoltin (Yılda bir nesil veren). Moultinizm (Larva Dönemindeki Uyku Sayısı) 4 YUMURTA ÖZELLİKLERİ Yumurta Şekli Eliptiktir. Yumurta Rengi Gridir. Yumurta Verimi, adet Min. Max. 303 545 Diğer Özellikleri Yumurtlamadan hemen sonra yumurtasının bulunduğu zemine yapışma özelliği vardır. LARVA ÖZELLİKLERİ Yeni İnficar Etmiş Larvanın Rengi Siyahtır. Olgun Yaştaki Larvanın Rengi Beyazdır. Markaj Durumu Silik (Belirgin değil). Diğer Özellikleri 5. Yaşta ayakları sarı renktedir. KOZA ÖZELLİKLERİ Kozanın Şekli Yer fıstığı. Kozanın Rengi Kavun içidir. Tek Koza Ağırlığı, g Min. Max. 1.44 2.06 Koza-Kabuk Oranı, % 10.94 13.50 EK 24 Türü Bal Arısı (Apis mellifera L.). Irkı Kafkas Arısı (Apis mellifera caucasica). Yayılma Alanı Kuzey Doğu Anadolu’da Ardahan ve Artvin illerine kadar uzanmaktadır. MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ Karın İncedir. Kitin Rengi Koyudur. Karnın ilk bantlarında kahverengi benekler vardır. Skutellum rengi siyahtır. Kıl Örtüsü Tomentum geniştir. İşçi arıların kıl rengi kurşuni-gridir. Erkek arıların kıl rengi siyahtır. Kübital İndeks Ort.: 1.7 – 2.2 (2.16±0.31) Dil Uzunluğu, mm 6.7 – 7.2 (7.046±0.189). En uzun dilli bal arısıdır. T3+T4 Genişliği, mm 4.547±0.118 Ön Kanat Uzunluğu, mm 9.319±0.183 Arka Bacak Uzunluğu, mm 8.296±0.180 Metatarsus İndeksi 57.68±2.10 Kıl Uzunluğu, mm Ort.: 0.25 – 0.40 (0.335±0.031) Tomentum İndeksi 2.79±0.4 DAVRANIŞ VE FİZYOLOJİK ÖZELLİKLERİ Mizaç Çok uysaldır. Gelişme Yavru yetiştirme ritmi yavaştır ve ilkbaharda yavaş gelişir.Yaz mevsimi ortasından önce tam koloni gücüne ulaşmaz. Kışlama Yeteneği Kuzey bölgelerde kışlama yeteneği zayıftır. Hastalıklara Dayanma Nosemaya duyarlıdır. Oğul Verme Eğilimi Çok yüksek değildir. Propolis Kullanma Propolisi en çok kullanan bal arısı ırkıdır. Yağmacılık Eğilimi Yüksektir. Şaşırma Vardır. Diğer Özellikleri Üçgülden çok iyi yararlanır. Düşük sıcaklıkta ve elverişsiz iklim koşullarında çalışabilir. Düzensiz-köprü petek yapma eğilimi vardır. Petek gözlerini sırlarken bal ve sır arasında hava boşluğu bırakmadığı için petekli balı koyu ve nemli bir görünüme sahiptir. GENETİK ÖZELLİKLERİ Lokus Alel Frekans, % PGM (Fosfogluktomutaz) 45 0 PGM 63 0 PGM 75 0.752 PGM 100 0.248 HK (Hekzokinaz) 77 0.007 HK 87 0 HK 100 0.993 HK 110 0 HK 120 0 MDH (Malatdehidrogenaz) 65 0.003 MDH 87 0 MDH 100 0.997 MDH 116 0 EST (Esteraz) 70 0 EST 100 1.00 EST 130 0 A24 96 0.12 A24 98 0 A24 102 0.10 A24 104 0.42 A24 106 0.32 A24 108 0.04 A113 210 0 A113 212 0 A113 214 0 A113 216 0.02 A113 218 0.07 A113 220 0 A113 222 0.26 A113 224 0.02 A113 226 0.10 A113 228 0.21 A113 230 0.24 A113 232 0.08 A113 234 0 A113 236 0.02 A113 238 0 A7 99 0 A7 102 0 A7 104 0 A7 105 0 A7 108 0 A7 115 0 A7 117 0.18 A7 119 0 A7 121 0 A7 123 0 A7 125 0.03 A7 127 0.18 A7 129 0.08 A7 131 0 A7 133 0 A7 135 0.03 A7 137 0.08 A7 138 0 A7 139 0.03 A7 140 0 A7 141 0.05 A7 142 0 A7 143 0 A7 144 0 A7 145 0.08 A7 146 0.03 A7 147 0.08 A7 149 0.03 A7 150 0.03 A7 151 0 A7 153 0 A7 155 0 A7 157 0 A7 159 0 A7 160 0 A7 161 0 A7 169 0 A7 171 0 A7 173 0.03 A7 177 0.05 A7 179 0.03 A43 119 0 A43 126 0.02 A43 127 0 A43 139 0 A43 140 0.70 A43 141 0 A43 142 0.18 A43 144 0.10 A43 146 0 A28 127 0 A28 129 0.30 A28 133 0.08 A28 138 0.62 Beş lokus (A24, A113, A7, A43, A28) için ortalama heterozigotluk düzeyi 0.691;Lokuslara göre gen çeşitliği: A24 0.669 A113 0.876 A7 0.945 A43 0.554 A28 0.522 Toplam 0.713