Disaster Risk Reduction Plan of Türkiye 2022-2030

3 Afetlerin oluş sıklıkları ve meydana getirdikleri zararlar dünya çapında olduğu gibi ülkemizde de artmaya devam etmektedir. İnsan ve çevre üzerinde büyük yıkıcı etkileri olan afetlerin bedeli oldukça yüksektir. Bu sebeple dünyada afetlerin verebileceği zararların en aza indirilmesi için afet öncesi yapılması gereken risk azaltma çalışmalarına daha çok önem verilmeye başlanmış, afetler konusunda duyarlı olunması amacıyla top lumlarda afet kültürü oluşturulmasına yönelik çalışmalar hız kazanmıştır. Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP); afet risklerini en aza indirebilmek için afetler olmadan gerçekleştirilmesi gereken faaliyetleri bir süreç dahi linde sorumluları ve sorumlulukları ile birlikte tanımlayan sürdürülebilir bir plandır. TARAP ile kaynakların etkin ve etkili kullanımı ile azami risk azaltma amaçlanmaktadır. Dirençli toplumlar ve güvenli yaşam alanları oluşturu larak, afet kaynaklı kayıplar mümkünse önlenecek veya en aza indirgene cektir. TARAP bu konuda yol haritası niteliğindeki plan olup sürdürülebilir kalkınmaya katkı sağlamış olacaktır. TARAP hazırlanma sürecinde ülke genelinde mevcut durum belirlenmiş, ihtiyaç analizleri yapılmış ve çalıştaylar düzenlenmiş, ulusal ve uluslara rası afet risk azaltma öncelikleri ve stratejileri dikkate alınmıştır. AFAD ta rafından yapılan GZFT analizi sonuçlarına göre afet risk azaltma konu sunda karşılaştığımız sorun ve çözüm önerileri de belgeye yansıtılmıştır. Akademisyenler, paydaşlar ve kurum içi uzmanların katkıları ile şekillenen belgede Sendai Afet Risklerini Azaltma Çerçevesi (2015-2030) ile uyum lu stratejik öncelikler ortaya konulmuştur. Sendai Çerçeve Belgesinde yer alan ve uluslararası kabul gören stratejik öncelikler TARAP’ın da stratejik önceliklerini oluşturmuştur. Her stratejik önceliğin içeriğinde hedef, amaç, eylemler ve bunları yapmakla yükümlü olan sorumlu kuruluş ile sorumlu kuruluşa destek verecek ilgili kurum ve kuruluşlar tanımlanmıştır. Ayrıca her eylem için ilgili ve sorumlu kuruluşa verilen kısa, orta ve uzun vadeler de belirtilmiştir. Strateji geliştirilen afet türleri; “Deprem, Kütle Hareketleri, Sel-Taşkın, İklim Değişikliği, Orman Yangınları, Bulaşıcı ve Salgın Hastalıklar, Kimyasal-Bi yolojik-Radyolojik-Nükleer Tehditler (KBRN), Büyük Endüstriyel Kaza, Teh likeli Madde Taşımacılığı, Maden Kazaları, Kitlesel Göç ve Diğer Afetler”dir. 81 İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü tarafından hazırlanan İl Afet Risk Azalt ma Planları (İRAP) illerde afet risklerinin azaltılması için; amaç, hedef, ey lemlerin yer aldığı operasyonel bir plandır. İRAP’larda yer alan eylemler bütünleştirilip TARAP belgesinin amaç, hedef ve eylemlerine de altlık oluş turmuştur. TARAP’ın başarısı; stratejik amaçların gerçekleştirilip, belirlenen hedeflerin ve eylemlerin zamanında ve önceliklere uygun şekilde hayata geçirilmesi; planın sorumlu ve ilgili kuruluşlar tarafından sahiplenilmesine, bütün pay daşların koordinasyon içinde çalışmasına ve kaynakların doğru kullanım ve yönlendirilmesine bağlıdır. SU N U Ş 4 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi İÇİNDEKİLER İÇİNDEKİLER .....................................................................................................................................................................................................................................................................................4 KISALTMALAR DİZİNİ .................................................................................................................................................................................................................................................................6 ŞEKİLLER DİZİNİ ..............................................................................................................................................................................................................................................................................9 TABLOLAR DİZİNİ .........................................................................................................................................................................................................................................................................9 1. TÜRKİYE AFET RİSK AZALTMA PLANI (TARAP) ................................................................................................................... 10 1.1. Amaç ve Kapsam ................................................................................................................................................................................................................................................... 13 1.2. Hukuki Dayanaklar ................................................................................................................................................................................................................................................ 13 1.3. Yararlanılan Belgeler .......................................................................................................................................................................................................................................... 13 2. TÜRKİYE’NİN AFET RİSK PROFİLİ ...........................................................................................................................................16 2.1.Deprem .............................................................................................................................................................................................................................................................................16 2.2. Kütle Hareketleri (Heyelan, Kaya Düşmesi, Çığ) ....................................................................................................................................................................16 2.3. Sel - Taşkın .................................................................................................................................................................................................................................................................. 17 2.4. İklim Değişikliği ........................................................................................................................................................................................................................................................ 17 2.5. Kitlesel Göç .................................................................................................................................................................................................................................................................18 2.6. Bulaşıcı ve Salgın Hastalıklar ....................................................................................................................................................................................................................18 2.7. Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer Tehditler ......................................................................................................................................................................8 2.8. Orman Yangınları .................................................................................................................................................................................................................................................18 2.9. Büyük Endüstriyel Kazalar ............................................................................................................................................................................................................................18 2.10. Maden Kazaları ve Tasman .....................................................................................................................................................................................................................19 2.11. Tehlikeli Madde Taşımacılığı .....................................................................................................................................................................................................................19 2.12. Diğer Afetler (Kuraklık, Obruk, Fırtına vb.) .....................................................................................................................................................................................19 3. GÜÇLÜ, ZAYIF, FIRSAT VE TEHDİT ANALİZİ ..........................................................................................................................21 4. AFET RİSK AZALTMA POLİTİKALARI .................................................................................................................................... 23 4.1. Uluslararası Politikalar ..................................................................................................................................................................................................................................... 25 4.2. Ulusal Politikalar ................................................................................................................................................................................................................................................... 26 5. TARAP’IN STRATEJİK ÖNCELİKLERİ....................................................................................................................................29 5.1. Stratejik Öncelik A. Afet Risklerini Anlamak ..................................................................................................................................................................................32 5.2. Stratejik Öncelik B. Afet Risklerinin Yönetilmesi için Afet Risk Yönetişimini Güçlendirmek.......................................................... 36 5.3. Stratejik Öncelik C. Afetlere Karşı Direnç Geliştirmek İçin Risk Azaltma Faaliyetlerine Yatırım Yapmak ...................... 39 5.4. Stratejik Öncelik D. Etkili Müdahale için Afete Hazırlığı Geliştirme ve İyileştirme, Rehabilitasyon ve Yeniden İnşaada ‘Öncekinden Daha İyisini Kurmak’ ............................................................................................................................................................................. 43 5 6. AFET TÜRLERİNE GÖRE RİSK AZALTMA STRATEJİLERİ ...................................................................................................... 45 6.1. Deprem Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler .........................................................................................................................................................................48 6.2. Kütle Hareketleri Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler ..................................................................................................................................................54 6.3. Sel-Taşkın Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler ...................................................................................................................................................................57 6.4. İklim Değişikliği Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler ........................................................................................................................................................61 6.5. Kitlesel Göç Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler...............................................................................................................................................................68 6.6. Bulaşıcı ve Salgın Hastalık Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler ..........................................................................................................................76 6.7. KBRN Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler ...................................................................................................................................................................................81 6.8. Orman Yangınları Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler ..............................................................................................................................................84 6.9. Büyük Endüstriyel Kaza Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler .................................................................................................................................88 6.10. Maden Kazaları ve Tasman Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler .....................................................................................................................91 6.11. Tehlikeli Madde Taşımacılığı Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler ...................................................................................................................95 7. İZLEME VE DEĞERLENDİRME SÜRECİ ....................................................................................................................................99 7.1. İzleme Süreci ............................................................................................................................................................................................................................................................100 7.2. Değerlendirme Süreci .................................................................................................................................................................................................................................... 101 6 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi KISALTMALAR DİZİNİ AA Anadolu Ajansı AB Başkanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı ADR Tehlikeli Malların Karayolu ile Uluslararası Taşımacılığına İlişkin Avrupa Anlaşması AFAD Afet ve Acil Durum Yönetim Başkanlığı AR-GE Araştırma Geliştirme ASHB Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ASELSAN Askeri Elektronik Sanayi AYDES Afet Yönetimi ve Karar Destek Sistemi BEK Büyük Endüstriyel Kazalar BEKRA Büyük Endüstriyel Kaza Risklerinin Azaltılması BM Birleşmiş Milletler BOTAŞ Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi CBS Coğrafi Bilgi Sistemleri CİB Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı ÇEM Çölleşme ve Erozyonla Mücadele Genel Müdürlüğü ÇSGB Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ÇŞİDB Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı DASK Doğal Afet Sigortaları Kurumu DB Dışişleri Bakanlığı DİB Diyanet İşleri Başkanlığı DSİ Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü EGM Emniyet Genel Müdürlüğü ETKB Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı EÜAŞ Elektrik Üretim Anonim Şirketi GİB Göç idaresi Başkanlığı GZFT Analizi Güçlü, Zayıf, Fırsat, Tehdit Analizi HFA Hyogo Çerçeve Eylem Planı HGM Harita Genel Müdürlüğü HMB Hazine ve Maliye Bakanlığı IDNDR Doğal Afet Zararlarını Azaltma On yılı IMDG Kod Uluslararası Denizcilik Tehlikeli Yükler Kodu İB İçişleri Bakanlığı 7 İDEP İklim Değişikliği Eylem Planı İDKK İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu İLBANK İller Bankası İRAP İl Risk Azaltma Planı JGK Jandarma Genel Komutanlığı KBRN Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer Tehditler KENTGES Bütünleşik Kentsel Gelişme Stratejisi ve Eylem Planı KGM Karayolları Genel Müdürlüğü KKK Kara Kuvvetleri Komutanlığı KOSGEB Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı KRDAE Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü KTB Kültür ve Turizm Bakanlığı MAPEG Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü MEB Milli Eğitim Bakanlığı MGM Meteoroloji Genel Müdürlüğü MGK Genel Sekreterliği Milli Güvenlik Kurulu Genel Sekreterliği MİT Milli İstihbarat Teşkilatı MKE Makine Kimya Endüstrisi MSB Milli Savunma Bakanlığı MTA Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü NDK Nükleer Düzenleme Kurumu OECD Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü OGM Orman Genel Müdürlüğü RID Tehlikeli Maddelerin Taşınması Demiryoluyla Taşınması Sözleşmesi SB Sağlık Bakanlığı SBB Strateji ve Bütçe Başkanlığı SEDDK Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu Sendai Çerçeve Belgesi Sendai Afet Risklerini Azaltma Çerçevesi SG Komutanlığı Sahil Güvenlik Komutanlığı SPK Sermaye Piyasası Kurulu STB Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı STK Sivil Toplum Kuruluşu TAMP Türkiye Afet Müdahale Planı 8 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi TARAP Türkiye Afet Risk Azaltma Planı TARSİM Tarım Sigortaları Havuzu TB Ticaret Bakanlığı TCDD Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları TDK Türk Dil Kurumu TEİAŞ Türkiye Elektrik İletim Anonim Şirketi TENMAK Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu TESK Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu TİKA Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı TOB Tarım ve Orman Bakanlığı TOBB Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği TOKİ Toplu Konut İdaresi Başkanlığı TPAO Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı TSE Türk Standartları Enstitüsü TRT Türkiye Radyo Televizyon Kurumu TSK Türk Silahlı Kuvvetleri TÜBİTAK Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu TÜİK Türkiye İstatistik Kurumu TZMOB Türkiye Ziraat Mühendisleri Odası UAB Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı UDSEP Ulusal Deprem Strateji ve Eylem Planı YÖK Yükseköğretim Kurulu YİKOB Yatırım İzleme ve Koordinasyon Başkanlığı YTB Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı 9 ŞEKİLLER DİZİNİ Şekil 1: Türkiye afet ve acil durum yönetim sistemi................................................................................................................................................................................12 TABLOLAR DİZİNİ Tablo 1: GZFT Analizi .........................................................................................................................................................................................................................................................................................22 Tablo 2: Eylem İzleme Tablosu ........................................................................................................................................................................................................................................................... 100 Tablo 3: Eylem Değerlendirme Tablosu ..................................................................................................................................................................................................................................... 101 1 TÜRKİYE AFET RİSK AZALTMA PLANI (TARAP) 1.1. Amaç ve Kapsam 1.2. Hukuki Dayanaklar 1.3. Yararlanılan Belgeler 12 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 1.Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP) 1. TÜRKİYE AFET RİSK AZALTMA PLANI (TARAP) Ülkemizde afet ve acil durumların etkin bir şekilde yönetilmesi amacıyla, 5902 sayılı Kanun gereği AFAD’ın kurulması ile “Bütünleşik Afet Yönetim Sistemine” geçilmiştir. Bu kapsamda afet ve acil durumların tek bir merkezden koordine edilmesi, denetlenmesi ve bu hizmetlere ilişkin eğitimlerin standartlarının belirlen mesi hedeflenmiştir. Afetlerin sayısı ve sıklığı ile birlikte verdikleri sosyal ve ekonomik zararlar son yıllarda katlanarak artmaktadır. Bu kayıplarla başa çıkabilmek için “Kriz Yönetimi” anlayışından “Risk Yönetimi” anlayışına geçen, afet öncesi hazırlık, planlama ve risk azaltma çalışmaları, eğitim ve bilinçlendirme fa aliyetleri, erken uyarı ve kesintisiz haberleşme projeleri ile afetin zararlarını en aza indirmeye çalışan bir afet yönetim sistemi oluşturulmuştur. Afetlerle mücadele de başarılı olabilmek için toplumsal farkındalık çalışmaları dışında tehlike ve risk ana lizine dayandırılmış risk azaltma çalışmalarına ihtiyaç vardır. Sürdürülebilir ve etkin bir afet yönetimi için; nüfus artışı, kentleşme olgusu gibi demografik özelliklere ait verileri güvenilir, hızlı ve kolay kullanımı olan teknikler ve teknolojiler ile buluşturarak bütünleşik bir yönetim sistemi bünyesinde uygulamak gerekmek tedir. Bu çerçevede AFAD tarafından hazırlanmış ve hazırlanmakta olan ulusal planların ilişkisel göste rimi Şekil 1’de sunulmuştur. Şekil 1: Türkiye afet ve acil durum yönetim sistemi Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP), Türkiye’de yaşanabilecek her tür ve ölçekteki afet ve acil durumlara etkin müdahale için görev alacak, kamu kurumları, özel sektör, sivil toplum kuruluşları ve gerçek kişileri kapsayan taktik bir plan olup 2014 yılından itibaren yürürlüktedir. TAMP ile entegre planlama yaklaşımı ve modüler yapısıyla afet sırasındaki operasyon risklerini en aza indirecek bir sistem kurgulanmıştır. Yerelde 81 il için il afet müdahale planları hazırlanmıştır. İl Afet Risk Azaltma Planları (İRAP) ise illerimizde güvenle yaşamak, afetlerden dolayı oluşabilecek can, mal vb. kayıpları azaltmak/önlemek, afet risk azalt ma bilincini oluşturmak, paydaşlar arasındaki iş birliğini arttırmak, afet sonrasında müdahale ve afet sonrasında iyileştirme için yapılan harcamaları azaltmak, kaynakların etkili kullanımını sağlamak ama cıyla hazırlanmıştır. Ülke düzeyinde risk azaltma planlaması kapsamında ise kaynakların etkili ve verimli kullanımı ile risklerin asgari seviyeye indirilmesini amaçlayan taktik seviyede TARAP hazırlanmıştır. 13 1.Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP) 1.1 Amaç ve Kapsam 1.1. Amaç ve Kapsam TARAP’ın amacı, afetlerin neden olabileceği fiziksel, sosyal, ekonomik, çevresel, psikolojik zarar ve kayıpları önlemek veya etkilerini en aza indirmek, dayanıklı, güvenli, hazırlıklı, sürdürülebilir, afete dirençli yaşam çevreleri oluşturmak ile afet öncesinde hazırlanması ve uygulanması gereken afet risk azaltma çalışma larının temel prensiplerini belirlemektir. TARAP; ülkemizde yaşanma olasılığı olan her tür ve ölçekteki afetler için afet risk azaltma çalışmalarını yapacak bakanlık, kurum ve kuruluşlar, özel sektör, STK’lar ve gerçek kişileri kapsar. 1.2. Hukuki Dayanaklar TARAP’ın hazırlanmasında aşağıda yer alan kanun, kararname ve planlar göz önünde bulundurulmuştur. • 15/05/1959 tarihli ve 7269 sayılı Umumi Hayata Müessir Afetler Dolayısıyla Alınacak Tedbirler ile Yapılacak Yardımlara Dair Kanun • 16/05/2012 tarihli ve 6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun • 15/07/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 4 sayılı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi • 29/12/2020 tarihli ve 181896 sayılı İl Afet Risk Azaltma Planının (İRAP) Hazırlanması Genelgesi 1.3. Yararlanılan Belgeler TARAP’ın hazırlanmasında faydalanılan hukuki dayanakların yanı sıra aşağıda yer alan eylem planları ve strateji belgeleri de dikkate alınmıştır. • Afet Yönetiminde Etkinlik- Özel İhtisas Komisyonu Raporu (2014) • Bütünleşik Kentsel Gelişme Stratejisi ve Eylem Planı-KENTGES (2010-2023) • İklim Değişikliği Eylem Planı (İDEP) (2011-2023) • İklim Değişikliği Stratejisi (2010-2023) • İklim Değişikliği Uyum Stratejisi Eylem Planı (2011-2023) • İl Afet Risk Azaltma Planı (İRAP) Hazırlama Kılavuzu (2020) • Onuncu Kalkınma Planı (2014-2018) • On Birinci Kalkınma Planı (2019-2023) • Paris İklim Anlaşması (2015- ) • Sendai Afet Risklerini Azaltma Çerçeve Belgesi (2015-2030) • Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (2015-2030) • Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) (2014) • Ulusal Deprem Strateji Belgesi ve Eylem Planı-UDSEP (2012-2023) • Yeşil Mutabakat Eylem Planı (2021) • Türkiye Büyük Millet Meclisi Depreme Karşı Alınabilecek Önlemlerin ve Depremlerin Zararlarının En Aza İndirilmesi İçin Alınması Gereken Tedbirlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırma Komisyonu Raporu (2021) • Afet ve Acil Durum Müdahele Hizmetleri Yönetmeliği (2022) 2 TÜRKİYE’NİN AFETRİSK PROFİLİ 2.1. Deprem 2.2. Kütle Hareketleri (Heyelan, Kaya Düşmesi, Çığ) 2.3. Sel - Taşkın 2.4. İklim Değişikliği 2.5. Kitlesel Göç 2.6. Bulaşıcı ve Salgın Hastalıklar 2.7. Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer Tehditler 2.8. Orman Yangınları 2.9. Büyük Endüstriyel Kazalar 2.10.Maden Kazaları 2.11. Tehlikeli Madde Taşımacılığı 2.12. Diğer Afetler (Kuraklık, Obruk, Tasman vb.) 16 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 2. Türkiye’nin Afet Risk Profili 2.1 Deprem 2. TÜRKİYE’NİN AFET RİSK PROFİLİ Türkiye, yeryüzünün en aktif deprem kuşaklarından birisi olan Akdeniz, Alp-Himalaya deprem kuşağında olup bu kuşak dünyadaki depremlerin yaklaşık %20’sinin meydana geldiği ve ülkede ortalama olarak beş yılda bir yıkıcı bir depreme neden olan aktif bir kuşaktır. Afetlerin yol açtığı beşeri ve ekonomik kayıplar açısından ülkemiz, Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) ülkeleri arasında ilk sıralarda yer almak tadır. Türkiye; sahip olduğu jeolojik, topoğrafik ve iklimsel özellikleri nedeniyle farklı afet türleri ile sıklıkla maruz kalan bir ülkedir. Aşağıda genel hatlarıyla ülkemizde daha sık görülen ve etkin olan afet türlerine ilişkin genel bilgiler verilmiştir. 2.1.Deprem Ülkemiz, güneyde kuzey ve kuzeybatıya hareket eden Afrika ve Arabistan levhaları ile kuzeydeki Avrasya levhası arasında bulunmaktadır. Levha hareketlerine ve depremlere bağlı olarak ülkemizde çok sayıda aktif fay meydana gelmiştir. Bu fayların en önemlileri Kuzey Anadolu Fay Zonu, Doğu Anadolu Fay Zonu, Güney Doğu Anadolu Bindirmesi ve Ege Graben Sistemi’dir. Ülkemizi çevreleyen levha içi aktif faylar nedeniyle çok sayıda deprem meydana gelmekte, büyüklükleri 5 ve daha büyük olan depremler de hasara ve can kayıplarına neden olabilmektedir. Son yüz yirmi yıllık deprem istatistiklerine baktığımızda her altı yılda bir büyüklüğü 7 veya daha büyük bir depremin, her yıl iki adet 6 veya daha büyük bir depremin Türkiye’yi etkilediği ve bu depremlerin önemli can ve mal kayıpla rına neden olduğu görülmektedir. Depremlerin neden olabilecekleri fiziksel, ekonomik, sosyal ve çevresel zarar ve kayıpları önlemek veya etkilerini azaltmak ve depreme dirençli, güvenli, hazırlıklı ve sürdürülebilir yeni yaşam çevreleri oluşturulması amacıyla 18 Ağustos 2011 tarihli ve 28029 sayılı Resmi Gazetede Ulusal Deprem Stratejisi ve Eylem Planı (UDSEP 2012-2023) yayımlanmıştır. Deprem riskini azaltmada ve depremlerle baş edebilmede hazırlıklı ve dirençli bir toplum oluşturma amacına yönelik kurumsal alt yapının oluşturulması ve konuyla ilgili araştırma geliştirme faaliyetlerinin önceliklerinin belirlenmesini hedefleyen UDSEP, deprem risklerini azaltmada ülkemizin ilk stratejik planıdır. Ayrıca; 1 Ocak 2019 tarihinde “ Yenilenen Türkiye Deprem Tehlike Haritası” ile “Türkiye Bina Deprem Yönet meliği” yürürlüğe girmiştir. Bu sayede ülke ölçeğinde deprem tehlikesinin tespit edilmesi ile başta yeni yapılacak binaların deprem tehlikesine karşı tasarımı ve mevcut binaların değerlendirilmesi ve deprem riskinin azaltılması faaliyetlerinde daha etkin kullanılması sağlanmıştır. 2.2. Kütle Hareketleri (Heyelan, Kaya Düşmesi, Çığ) Ülkemizde meydana gelen afetlerin; afet olayı ve etkilenen afetzede sayıları baz alınarak yapılan değer lendirmede olay bazında, depremlerden sonra en çok hasar verici etkiye sahip afet türü, kütle hareketleri başlığı altında toplanan heyelan, kaya düşmesi ve çığ afetleri olarak ortaya çıkmaktadır. Doğa kaynaklı afetler içinde hem dünyada hem de ülkemizde yaratmakta olduğu olumsuz etkilerden dolayı son derece önemli bir yer tutan kütle hareketleri, etkiledikleri yerleşim alanlarında can ve mal ka yıplarına yol açmakla birlikte ekonomik değeri olan alanlarda da hasar ve kayıplara neden olabilmek tedir. 17 2. Türkiye’nin Afet Risk Profili 2.3 Sel -Taşkın Kütlesel hareketlere bağlı tehlike ve risklerin belirlenmesi, gerek yeni planlanacak alanlarda gerekse mevcut yerleşim alanlarında bu tehlike ve riskleri azaltacak önlemlerin alınması, kişi, kurum ve kuruluş ların bu konuda üstüne düşen görevleri eksiksiz yerine getirmesi, bu amaç doğrultusunda yeterli iş gücü ve finansal kaynak ayrılması önemli önceliklerden olup afetlere dirençli bir toplumun oluşturulmasında temel stratejik amaçlardandır. 2.3. Sel - Taşkın Türkiye’de depremden sonra en fazla beşeri ve ekonomik kayba sebep olan afet türü sel veya taşkındır. İklim değişiklikleri, sanayileşme ve çarpık kentleşme sonucunda ülkemizde sel ve taşkınların sayısında ve verdiği zararlarda önemli artışlar meydana gelmektedir. Hemen hemen her bölgede görülen ve büyük kentlerimiz dışında, küçük yerleşim birimlerinde de son derece önemli kayıpların yaşanabildiği ülkemizde konuyla ilgili doğrudan veya dolaylı birçok kurumumuzun sorumlulukları bulunmakta olup, son yıllarda önemli projeler ve yönetim planları bu doğrultuda uygulamaya koyulmaktadır. Sürdürülebilir risk yönetimi yaklaşımı ile afetlere karşı direnci geliştirmenin önemli bir adımı risk azaltma faaliyetlerine yapılan yatırımlardır. Sel-taşkın afetinin risklerini azaltmak amacıyla yapısal veya yapısal ol mayan tedbirlerin alınması gerekmektedir. Risk azaltma yönetimi çerçevesinde her süreçte yapılması gereken çalışmalarda; daha geniş bir perspektif içinde, mevcut durum ve uygulamalar göz önünde bu lundurularak, koordineli ve entegre bir program yaklaşımının oluşturulması ve uygulanması büyük önem arz etmektedir. Afet yönetim programlarının bir parçası olan taşkınların önceden tahmin edilebilmesi ve buna dayana rak erken uyarı yapılması, planlama ve eğitim ile can kayıplarında önemli azalmalar ve ekonomik zarar larda da önemli düşüşler sağlanmaktadır. 2.4. İklim Değişikliği İklim ile ilgili riskler; iklim değişikliği, plansız kentleşme, demografik baskılar, arazi kullanımı, arazi örtüsü değişimi, biyolojik çeşitlilik kaybı ve ekosistem bozulması nedeniyle artmıştır. İklim ile ilgili olan bu riskler toplumun güvenliği ve refahını etkilemektedir. Toplum, ekosistem ve doğa kaynaklı tehlike arasındaki et kileşimlerin anlaşılması adına iklim ile ilgili risklerin azaltılması ve direncin artırılması kaçınılmaz bir durum haline gelmektedir. Türkiye’nin yer aldığı Akdeniz Havzası, iklim değişikliğinin olumsuz etkileriyle en çok karşılaşılması olası olan bölgeler arasında değerlendirilmektedir. Şiddet, etki, süre ve oluştuğu yer bakımından önceden yaşan mamış, mevcut fiziksel altyapının yetersiz kaldığı, ekonomi ağırlıklı kayıplara yol açan, hidro-meteorolojik karakterli küçük ölçekli afetlerin sayısı da artmaktadır. Türkiye’nin aylık sıcaklık ve yağış dağılışında yaz aylarında sıcaklıklar artarken, yağışlar azalmaktadır. İklim değişikliğine uyum, iklim değişikliğinin zararlı etkilerini azaltmak amacı ile iklim değişikliğine karşı hazır olmak için önceden yapılan önlem ve düzenle meleri kapsamaktadır. İklim değişikliğine uyum ve afet risk azaltma çalışmaları; karşılıklı olarak birbirlerine katkıda bulunan gelişmeler olması sebebiyle birlikte düşünülmelidir. Çünkü iklim değişikliği, afet risklerinin altında yatan nedenlerden biridir. 2.5. Kitlesel Göç Göç farklı nedenlerle zorunlu veya isteyerek, geçici ya da kalıcı olarak yaşanılan yerin terk edilerek başka bir yere yerleşilmesi eylemidir. İnsanlar daha iyi bir yaşam sürebilmek umuduyla başka güvenli yerlere göç etmiştir. Göç hareketleri ve göçmen sayıları her yıl artmaktadır. Bu durumdan öncelikle kadınlar, çocuklar ve yaşlılar etkilenmektedir. 18 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Türkiye coğrafi konumu nedeniyle insani krizler, iklim değişikliği ve daha birçok nedenle göç etmek zo runda kalan kişilerin kitlesel göçüne maruz kalmaktadır. Kitlesel göçün hacmi, göç ile gelen kişilerin ülke mizde kalış sürelerinin uzunluğu, geçicilikten kalıcılığa evrilen göç olgusu ülke olarak kitlesel göçlere ilişkin olarak her zaman hazırlıklı olmayı gerektirmiş, kitlesel göç risklerinin azaltılmasına yönelik politika, hedef ve uygulama stratejileri geliştirilmesi ihtiyacını doğurmuştur. Göçlerin yeni bir afete sebebiyet vermeme si için, risk azaltma planlarının bütün paydaşlarla birlikte çok yönlü olarak ele alınması gerektiği ortaya çıkmaktadır. 2.6. Bulaşıcı ve Salgın Hastalıklar Ülkelerin gelişmişlik düzeyi hakkında bilgi veren önemli etkenlerden biri bulaşıcı ve salgın hastalıkların görülme sıklığıdır. Herhangi bir coğrafyada ortaya çıkan bulaşıcı hastalıklar, sadece o coğrafyada sınırlı kalmayacağı için evrensel bir risk unsurudur. Bu riskler göz önüne alındığında her ülkenin sağlık sisteminin olası bulaşıcı hastalıklara karşı geliştirilmesi zorunlu hale gelmiştir. Sendai Çerçeve Belgesi yedi hedefinden biri dirençli sağlık sistemlerinin geliştirilmesi ve afet yönetimi sü reçleriyle bütünleştirilmesidir. Bu bütünleştirilme sürecinde afet risk yönetimi bakımından daha kapsamlı ve sürdürülebilir stratejik plan ve politikaların geliştirilmesi gerekmektedir. Paris Anlaşması ve İklim Değişikliği Değerlendirme Raporu’na göre bulaşıcı ve salgın hastalık riskleri sağlık sistemlerini etkilemektedir. Dirençliliğe yönelik fırsatların değerlendirilmesi açısından iklim değişikliği ile bulaşıcı ve salgın hastalık riskleri ortak yönlere sahiptir ve bu nedenle birlikte ele alınıp değerlendirilmelidir. 2.7. Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükleer Tehditler Geçtiğimiz yüzyılda başlayan teknolojik ilerlemelerle birlikte KBRN (Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik, Nükle er) maddelerinin kitle imha silahları olarak kullanılması olasılığı meydana gelmiştir. Bunun sonucu ola rak KBRN, hem ülkemizde hem de dünya genelinde önemli bir tehdit unsuru olarak benimsenmektedir. KBRN olaylarının kitlesel paniğe ve kargaşaya yol açma potansiyelinin oldukça yüksek olması, son derece önemli bir afet türü olarak değerlendirilmesinde etkili olmaktadır. KBRN olay yönetiminde farklı alanlar dan sorumlu ekiplerin koordineli şekilde çalışması gerekliliği, KBRN olaylarına müdahalenin özel ekipmanlı yetkin ve tecrübeli personel ile yapılması zorunluluğu, sürecin zaman alıcı olması gibi sebepler KBRN alanında gerekli önlemlerin alınarak planlamaların yapılmasını zorunlu kılmakta olup, tüm bu çalışmalar ülkemizin geleceği adına büyük bir önem arz etmektedir. 2.8. Orman Yangınları Ülkemizde yaşanan orman yangınlarının büyük bir bölümünün ihmal, dikkatsizlik ve kaza sonucunda mey dana geldiği tespit edilmiştir. Ormanlık alanlarımızın yaklaşık yüzde 60’ına tekabül eden kısmının yangına maruz kalma olasılığının yüksek olduğu belirlenmiştir. Ormanların tahribi ve ormansızlaşma toprakların erozyon yoluyla kaybedilmesine, iklim değişikliklerine neden olmakta; su düzeninin bozulması sonucunda çölleşme, sel, heyelan, çığ ve kuraklık gibi afetleri beraberinde getirmektedir. 2.9. Büyük Endüstriyel Kazalar Sanayileşme üretim süreçleri kimyasal madde kullanımını zorunlu kılmaktadır. Kimyasal maddeler bu üretim zincirinde tarım, imalat, inşaat ve hizmet sektörlerinin önemli bileşenlerindendir. Bu maddelerin depolanması, kullanımı, üretimi, taşınması ve ortadan kaldırılması sırasında oluşacak bir aksaklık sonucu olası bir patlama, yangın veya yayılım ağır tahribat büyük endüstriyel kazalar kapsamında değerlendi rilmektedir. 2. Türkiye’nin Afet Risk Profili 2.6 Bulaşıcı Hastalıklar 19 Son yıllarda teknolojinin gelişmesi, hızlı nüfus artışı, gelişmişlik düzeyi, çevre kirliliği, çarpık kentleşmeye bağlı olarak teknolojik afetlerin sayısı ve sıklığı dünya genelinde olduğu gibi ülkemizde de artış göstermiş tir. İnsan yaşamı ve ekonomik kayıpların yanı sıra büyük endüstriyel kazalar nedeniyle çevresel tahribat ve zararların ortaya çıkması olasılığı göz önünde bulundurulduğunda yüksek seviyede, etkili ve sürekli korumayı sağlamak için alınması gerekli önlemler ile ilgili usul ve esasları belirlemek, konuyla ilgili kurum ve kuruluşların yapacakları ortak çalışmalarla bu tehdit unsuru en az seviyeye indirgenebilecektir. 2.10. Maden Kazaları ve Tasman Maden işletmeleri, üretim yerinin seçilememesi, çevresel risklerden arındırılamaması, emek yoğun ça lışma gerektirmesi ve üretimin her aşamasının yüksek riskler içermesi nedeniyle özellik taşımaktadır. Bu risklerin anlaşılması için gerekli tanımlamalar ve saptamaların doğru yapılması risklerin azaltılmasında birinci basamağı oluşturmaktadır. Farklı madenlerin üretim aşamaları ve her birinde oluşabilecek riskleri anlamak bunların ölçülebilir de ğerler haline getirilmesini, ülkenin kalkınmasında gerekli ham madde üretiminin kesintisiz biçimde sağla nabilmesi gerektirmektedir. Bu kapsamda oluşabilecek riskleri belirleyebilmek için gerekli monitörizasyon sistemlerinin kurulması ve gerek merkezi gerekse yerel olarak izlenmesi, bu amaçla gerekli yatırımların yapılmasını gerekli kılmaktadır. Madencilikte yeraltında oluşan boşlukların zamanla çeşitli faktörlere bağlı olarak çökmesi nedeniyle yer üstünde çöküntüler meydana gelmekte olup bu olaya tasman adı verilmektedir. Çöküntüler, üzerinde bulunan yapılara ve insanlara zarar verebilmektedir. 2.11. Tehlikeli Madde Taşımacılığı Son yıllarda Türkiye’de karayolu, demiryolu, denizyolu gibi ulaşım sektörlerindeki çok önemli gelişmelere ek olarak patlayıcı, yanıcı maddeler ve türevlerinin katı, sıvı ve gaz olarak çok sayıdaki sektörde kullanılıp taşınması ülkemiz için bir teknolojik afet unsuru olarak değerlendirilmektedir. Teknolojik gelişmeler, hızlı nüfus artışı, çevresel kirlilik, çarpık kentleşme gibi birçok faktöre bağlı olarak bu tür afetlerin sayısı ve sıklığı dünya genelinde olduğu gibi ülkemizde de artış göstermiştir. Bu kapsamda risk azaltma, müdahale ve iyileştirme çalışmalarının bütünleşik bir anlayışla gerçekleştirilmesi olası zarar ve kayıpları en az seviyeye indirgeyecektir. 2.12. Diğer Afetler (Kuraklık, Obruk, Fırtına vb.) TARAP Belgesi’nde yer alan deprem, kütle hareketleri (heyelan, kaya düşmesi, çığ), sel-taşkın, iklim de ğişikliği, kitlesel göç, bulaşıcı ve salgın hastalıklar, KBRN, orman yangınları, BEK, maden kazaları, tehlikeli madde taşımacılığı afet türlerinin yanı sıra ülkemiz kuraklık, obruk, tasman afetleri başta olmak üzere dolu, tsunami, hortum, yıldırım vb. afetlere de maruz kalmaktadır. Kuraklık hava sıcaklıklarının mevsim normallerinin çok üzerine çıkması ve yıllık yağış ortalamalarının mevsim normallerinin altına düşmesi sebebiyle meydana gelir. Meteorolojik açıdan, yağışların mevsim ortalama değerlerin yüzde 80’in altına indiği geçici dönemler olarak tanımlanmaktadır. Kuraklığa bağlı olarak ortaya çıkan su stresi, su talebinin sürdürülebilir şartlarda su kaynaklarından temin edilebilecek su miktarından fazla olması durumudur. Kuraklık ve su stresinin çok ciddi ekonomik, çevresel ve sosyal etkileri olmakla birlikte bunun sonucunda insan sağlığı ve gıda güvenliği olumsuz etkilenebilmektedir. 2. Türkiye’nin Afet Risk Profili 2.10 Maden Kazaları 20 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 2. Türkiye’nin Afet Risk Profili 2.10 Maden Kazaları Türkiye’nin içerisinde bulunduğu coğrafya tarih boyunca kuraklığın etkilerine sıklıkla maruz kalmıştır. Ku raklık ülkemizde belli dönemlerde yaşanmaktadır ancak yanlış yönetimler ve uygulamalar sonucu doğal döngü içinde var olan kuraklığın etkisi ekonomik ve sosyal açıdan büyük boyutlarda olabilmektedir. Kasırga, hortum ve tayfun gibi adlarla ifade edilen şiddetli rüzgâr veya fırtınalar ise çok büyük can ve mal kaybına yol açan klimatolojik karakterli hava olaylarıdır. Aralarında basınç farkı bulunan iki merkez ara sındaki havanın yatay hareketine rüzgâr, saatteki hızları 63 km’yi geçen güçlü hava akımlarına ise fırtına denmektedir. Fırtınalar şiddetli yağışlarla birlikte denizlerin yükselmesine sel ve taşkınlara, kara, deniz ve havayolu kazalarına, yerleşim yerlerinin zarar görmesine ve yıldırım düşmelerine yol açabilir. Son yıllarda fırtına ve kuvvetli rüzgardan kaynaklanan afetlerin şiddet ve sıklığında dünya genelinde iklim değişikliği nin bir sonucu olarak gözle görülür bir artış gözlemlenmektedir. Türkiye’de özellikle Kuzey Ege Bölgesi ile batı ve Orta Akdeniz bölgelerinde fırtınalar meydana gelmektedir. Kuvvetli rüzgarlar ve fırtınaların en çok görüldüğü iller sırasıyla Balıkesir, İzmir, Konya, Kayseri, Kars ve Elazığ illeridir. Yıllara göre zamansal dağı lımlara bakılınca 1998 yılından beri rüzgâr fırtınalarında hızlı bir artış görülmektedir. Ülkemizin belirli coğrafi bölgelerinde görülen obrukların oluşumu kayaçların litolojik özellikleri ve yeraltı suyunun niteliklerine bağlıdır. Geçmişte düşük nüfus yoğunluğu, sınırlı tarım ve sanayi alanları gibi ne denlerden dolayı bir tehdit olarak algılanmayan obruklar, günümüzde bu faktörlerin daha geniş alanlara yayılmasına bağlı olarak, insan yaşamı açısından tehlike yaratabilecek konuma gelmiştir. 3 GÜÇLÜ, ZAYIF, FIRSAT VE TEHDİT ANALİZİ 22 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 3. GÜÇLÜ, ZAYIF, FIRSAT VE TEHDİT ANALİZİ Güçlü-zayıf yönler ile fırsat ve tehdit unsurlarını içeren GZFT analizinde, TARAP kapsamında farklı türde afetler için ortak bir analiz yapılması yoluna gidilerek genel bir değerlendirme yapılmış olup Tablo.1 bu analizin sonucunu özetle mektedir. GÜÇLÜ ZAYIF • Afet yönetimi ile ilgili planların var olması/ güncellenmesi • Devletin finansman ve bankacılık sistemi nin gelişmiş olması • Afet risklerinin azaltılmasına yönelik strate jilerin geliştirilmesi ve finansal destek önceliklerinin bulunması • Afet öncesi, sırası ve sonrası kazanılmış tecrübeler • Yasal kontrol mekanizmalarının varlığı • Belediyelerin mekânsal planlarında afet risk azaltma esaslarına ilişkin uy gulamalara yeterince yer verilmemesi • Mali desteğin etkin kullanılamaması • Özel sektörün ve toplumun etkin ve yeterli bir şekilde afet yönetimi çalış malarında yer alamaması • Denetimsel eksiklikler FIRSAT TEHDİT • Yetişmiş insan gücü • Toplumsal afet farkındalığının artmış ol ması • Uluslararası standart ve strateji belgeleri nin çoğuna katılımın sağlanmış olması • Uluslararası standartların, uygulama ör neklerinin ve denetim mekanizmalarının ülkemiz koşullarına uyarlanabilir olması • Mevzuat uygulama ve denetimin ye terli düzeyde ve etkin olarak yapıla maması • Ortak çalışma kültürünün yeterince yerleşememiş olması • Ulusal ve uluslararası finansal krizlerin doğurduğu olumsuzluklar • Teori ve pratiğin tam olarak örtüşme mesi, uygulamalardaki aksaklıklar Tablo 1: GZFT Analizi 3. Güçlü, Zayıf, Fırsat ve Tehdit Analizi 4 AFET RİSK AZALTMA POLİTİKALARI 4.1 Uluslararası Politikalar 4.2. Ulusal Politikalar 25 4. Afet Risk Azaltma Politkaları 4.1 Uluslarararası Politikalar 4. AFET RİSK AZALTMA POLİTİKALARI 1970 ve 1980’lerde dünya, afet müdahalesi üzerine odaklanırken 1990’larda afet sonrası durumdan afet öncesi hazırlık durumuna geçerek büyük bir dönüşüm göstermiştir. Doğa kaynaklı afetler yaşandıktan sonra önlem alınması yerine afet yaşanmadan önce tehlike ve risklerin öngörülerek önleyici tedbirlerin alınmasının sağlanması ortak anlayışı ön plana çıkmıştır. Bu doğrultuda farklı disiplinlerin ve uluslararası kuruluşların katılımıyla işbirlikleri artırmayı hedefleyen bir dizi çalışma yapılmıştır. Afet risk azaltmayla ile ilgili uluslararası alanda yaşanan gelişmeler gibi ülkemizde de birtakım değişikler görülmüştür. Özellikle 1999 yılında yaşanan Kocaeli ve Düzce Depremleri ülkemizde afet ve acil durum yönetimi açısından dönüm noktası olup, yaşanan bu acı tecrübe sonrasında gerek ulusal, gerekse ulus lararası alanda afet risk azaltma politikalarına ilişkin standartlar yakalanmaya çalışılmıştır. Bu çerçevede deprem sonrasında edinilen deneyimler ışığında öncelik risk ve zarar azaltma çalışmalarına verilmiştir. 4.1. Uluslararası Politikalar Uluslararası alanda 1990’lı yıllardan itibaren, giderek, risk azaltma politikaları öne çıkmaya başlamış ve Birleşmiş Milletler (BM) tarafından 1990-2000 dönemi “Doğal Afet Zararlarını Azaltma On Yılı” (IDNDR) olarak ilan edilmiştir. 1994 yılında, BM tarafından “Yokohama Stratejisi ve Eylem Planı” kabul edilmiştir. 2005 yılında, Japonya’da toplanan “Afet Risklerinin Azaltılması Dünya Konferansı” nda 2005-2015 yılları afet risk azaltma politikalarının öne çıkarılacağı bir on yıl olarak benimsenerek “Hyogo Çerçeve Eylem Planı” kabul edilmiştir. Plan’da risk azaltma faaliyetlerine ilişkin temel bazı stratejilere değinilmiş ve ülke lerin anılan konulara ilişkin ülke durum raporları hazırlamaları öngörülmüştür. 2015 yılında gerçekleştirilen “Birleşmiş Milletler Dünya Afet Risklerinin Azaltılması Konferansı”nda, 2015-2030 yıllarında geçerli olmak üzere Sendai Çerçeve Belgesi kabul edilmiştir. 14-18 Mart 2015 tarihleri arasında Japonya’nın Miyagi Eyaleti Sendai kentinde düzenlenen Afet Risklerinin Azaltılması Üçüncü Dünya Konferansı’nda ise Sendai Çerçeve Belgesi (2015-2030) ülkemizin de içinde bulunduğu 187 ülkeden gelen temsilciler tarafından uluslararası bir deklarasyonla kabul edilmiştir. Söz konusu Çerçeve Belgesi 2015 kalkınma gündeminin uluslararası kabul gören ilk büyük anlaşması olma niteliğindedir. 2015 sonrası dönemde afet risklerinin azaltılması konusunu merkezine alan bu konferansta, ülkeler, afet risklerinin azaltılması ve afetlere karşı direncin artırılmasının, sürdürülebilir kalkınma ve yok sulluğun ortadan kaldırılması bağlamında ele alınması ve bu bakış açısının tüm düzeylerdeki politika, plan, program ve bütçelerle uyumlulaştırılması şeklindeki taahhütlerini ifade etmişlerdir. Sendai Çerçeve Belgesi 2030’a kadar olan süreçte; kişilerin, işletmelerin, toplulukların ve ülkelerin eko nomik, sağlık, fiziksel, sosyal, kültürel ve çevresel varlıklarında afet riskinin ve kayıplarının önemli ölçüde azaltılmasını amaçlamaktadır. 26 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 4. Afet Risk Azaltma Politkaları 4.1 Ulusal Politikalar Sendai Çerçeve Belgesi’nde belirtilen ve afetlere dirençliliği artırmayı öngören yedi temel hedefler şu şekilde sıralanmıştır: 1. Küresel düzeyde afetler nedeniyle meydana gelen can kaybını 2030 yılına kadar önemli ölçüde azaltmak, 2. Küresel düzeyde afetten etkilenen insan sayısını 2030 yılına kadar önemli ölçüde azaltmak, 3. Küresel düzeyde gayri safi yurtiçi hasılaya istinaden afetlerin yol açtığı doğrudan eko nomik kayıpları 2030 yılına kadar azaltmak, 4. Temel hizmetlerin aksamasına yol açabilecek ve kritik altyapıyı etkileyebilecek afet zararını önemli ölçüde azaltmak, 5. 2020 yılına kadar ulusal ve yerel afet risk azaltma stratejisi olan ülkelerin sayısını önemli ölçüde arttırmak, 6. Gelişmekte olan ülkelerle bu çerçevenin uygulanmasında onların ulusal eylemleri ni tamamlayıcı nitelikte, yeterli ve sürdürülebilir destek sağlayarak, 2030 yılına kadar uluslararası işbirliğini önemli ölçüde arttırmak, 7. Çoklu tehlike erken uyarı sistemleri, afet risk bilgi ve değerlendirmelerinin topluma elverişliliği ve ulaşılabilirliğini 2030 yılına kadar önemli ölçüde arttırmaktır. Hyogo Çerçeve Eylem Planı 2005 – 2015 (HFA)’ nın uygulanmasından kazanılan deneyimi dikkate alarak Sendai Çerçeve Belgesinin yeni afet risklerini önlemek ve mevcut olanları azaltmak için dört eylem ön celiği aşağıda özetlenmektedir: Stratejik Öncelik 1: Afet riskini anlamak Stratejik Öncelik 2: Afet riskinin yönetilmesi için afet risk yönetişimini güçlendirmek Stratejik Öncelik 3: Dirençlilik için afet risk azaltmaya yatırım yapmak Stratejik Öncelik 4: Etkili müdahale için afete hazırlık çalışmalarını geliştirmek ve iyileştirmek, reha bilitasyon ve yeniden inşa safhalarında “önceki durumdan daha iyisini inşa et mek”. TARAP’ın oluşturulması sürecinde ülkemizin afet risklerinin azaltılmasıyla ilgili olarak uluslararası alandaki taahhütlerinin yanı sıra ulusal strateji ve politika belgelerinin de göz önünde bulundurulması gerekliliği bulunmaktadır. Sendai Çerçeve Belgesi’nin öncelikleri TARAP’ın temel dayanağını oluşturmuştur. 4.2. Ulusal Politikalar Ulusal düzeyde, afet risklerinin azaltılmasıyla ilgili olarak 10. Kalkınma Planı, Afet Yönetiminde Etkinlik- Özel İhtisas Komisyonu Raporu (2014), Bütünleşik Kentsel Gelişme Stratejisi ve Eylem Planı-KENTGES (2010 2023), İklim Değişikliği Stratejisi (2010-2023), İklim Değişikliği Eylem Planı (İDEP), İklim Değişikliği Uyum Stra tejisi Eylem Planı, Ulusal Deprem Strateji Belgesi ve Eylem Planı-UDSEP (2012-2023), Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP) (2014), TBMM Depreme Karşı Alınabilecek Önlemlerin ve Depremlerin Zararlarının En Aza İndilimesi İçin Alınmaı Gereken Tedbirlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırma Komisyonu Raporu (2021), Afet ve Acil Durum Müdahele Hizmetleri Yönetmeliği (2022) ve 11. Kalkınma Planı öne çıkan belgeler arasında yer almak tadır. Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu’nun 1 Temmuz 2013 tarihli birleşiminde onaylanan ve 2014-2018 dönemini kapsayan 10. Kalkınma Planı’nın afet risklerinin azaltılması bakımından en önemli özelliği, hedef ve politikaları arasında yer almakta olan “Yaşanabilir Mekânlar, Sürdürülebilir Çevre” başlığı altında, “Afet Yönetimi”ne yer verilmiş olmasıdır. Bu çerçevede 10. Kalkınma Planı’nda, afetlere yönelik risk azaltma ve 27 4. Afet Risk Azaltma Politkaları 4.1 Ulusal Politikalar hazırlık çalışmalarının iyileştirilmesi, afet konusunda görev yapan kurumlar arasında işbirliği ve koordi nasyonun sağlanması amacıyla Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) kurulmasının önemine vurgu yapılmakta ve taşra teşkilatının yeniden yapılandırılması konusu üzerinde durulmaktadır. 10. Kalkınma Planı’nda belirlenen amaç ve hedefler, “(a) Makroekonomik, sektörel ve mekânsal planlama süreçlerinde afet risk ve zararlarının dikkate alınması, (b) Afetlere karşı toplumsal direncin ve bilinç dü zeyinin artırılması, c) Afetlere dayanıklı ve güvenli yerleşimler oluşturulması” şeklinde ortaya çıkmaktadır. Plan’da temel olarak afet sonrası müdahaleye yönelik politikaların yerine, afet öncesi risk azaltmaya yö nelik politikaların önemi vurgulanmaktadır. 10. Kalkınma Planı’nda afet yönetimi ile ilgili olarak yer verilen hususların arka planını “Afet Yönetiminde Etkinlik- Özel İhtisas Komisyonu Raporu (2014)” oluşturmuştur. Komisyon Raporu, Plan’a kaynak teşkil et mesinin yanı sıra afet risklerinin azaltılmasına yönelik politikaların belirlenmesine de katkı sağlayan bir belgedir. Afet risklerinin azaltılması konusunda yol gösterici bir diğer belge, kentleşme ve imar konularında merkezi ve yerel idareler için bir yol haritası niteliğinde olan “Bütünleşik Kentsel Gelişme Stratejisi ve Eylem Planı KENTGES (2010–2023)”tir. KENTGES belgesi incelendiğinde, Kentleşme Şurası’nın ana temalarından birisini oluşturan “Afetlere Hazırlık ve Kentsel Risk Yönetimi” temasının, KENTGES’in “Mekânsal planlama sisteminin yeniden yapılandırılması”, “Yerleşmelerin mekân ve yaşam kalitesinin arttırılması” ve “Yerleşmelerin eko nomik ve toplumsal yapılarının güçlendirilmesi” şeklindeki üç ana ekseni ile kesiştiği görülmektedir. Türkiye’de afet risklerinin azaltılması konusunda önemli bir diğer belge iklim değişikliği alanında çıkarılan İklim Değişikliği Stratejisi (2010-2023)’dir. Türkiye, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi’ne 24 Mayıs 2004 tarihinde taraf olmuştur. Paris İklim Anlaşması Türkiye Büyük Millet Meclisin’de kabul edilmiş ve “Paris Anlaşmasının Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun” 7 Ekim 2021 tarihli Resmi Gaze tede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu kapsamda, 2001/2 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile iklim değişik liği alanında Türkiye’nin izleyeceği politikaların, alacağı önlemlerin ve yapacağı çalışmaların belirlenmesi amacıyla oluşturulan İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu (İDKK), yeniden yapılandırılarak strateji bel gesinin hazırlanması konusunda çalışmalar sonuçlandırılmıştır. İklim değişikliği strateji belgesi, sektörler esas alınarak hazırlanmış bir belgedir. Bu hedef doğrultusunda, somut eylemler, İklim Değişikliği Eylem Planı’nda (2011-2023) yer almaktadır. Konu ile ilgili diğer önemli belgeler arasında İklim Değişikliği Eylem Planı (İDEP) ve İklim Değişikliği Uyum Stratejisi Eylem Planı bulunmaktadır. TARAP’ın hazırlanması sürecinde dayanak oluşturan belgeler arasında yer alan “Ulusal Deprem Strate jisi ve Eylem Planı’nın (UDSEP-2023) ana amacı ise, “depremlerin neden olabilecekleri fiziksel, ekonomik, sosyal, çevresel ve politik zarar ve kayıpları önlemek veya etkilerini azaltmak ve depreme dirençli, güvenli, hazırlıklı ve sürdürülebilir yeni yaşam çevreleri oluşturmaktır”. UDSEP-2023, deprem kayıplarının en aza indirilmesini hedefleyen stratejik yaklaşımlar ve eylem dizilerini içeren bir belge olması açısından ülkemiz için örnek bir çalışmadır. 3 Ocak 2014 tarihli ve 28871 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Türkiye Afet Müdahale Planı (TAMP), afet ve acil durumlara ilişkin müdahale çalışmalarında görev alacak hizmet grupları ve ko ordinasyon birimlerine ait rolleri ve sorumlulukları tanımlamak, afet öncesi, sırası ve sonrasındaki müda hale planlamasının temel prensiplerini belirlemek amacıyla çıkarılmıştır. TAMP, ülkemizde yaşanabilecek her tür ve ölçekte, afet ve acil durumlarda müdahalede görev alacak bakanlık, kurum ve kuruluşlar, özel kuruluşlar, STK’lar ve gerçek kişileri kapsamaktadır. Plan’ın hedefleri; “hayat kurtarmak”, “kesintiye uğrayan hayatı ve faaliyetleri en kısa sürede normale döndürmek”, “müdahale çalışmalarını hızlı ve planlı bir şekil de gerçekleştirmek, “halk sağlığını korumak ve sürdürmek, “mülkiyet”, “çevre ve kültürel mirası korumak”, 28 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 4. Afet Risk Azaltma Politkaları 4.1 Ulusal Politikalar “ekonomik ve sosyal kayıpları azaltmak”, “ikincil afetleri önlemek, etkilerini azaltmak” ve “kaynakların etkin kullanımını sağlamak” olarak ortaya konulmaktadır. 2018 yılında yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı Karar nameleri ile Bakanlıklar ve bağlı kuruluşlarda değişiklikler meydana gelmesi nedeniyle Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne uyumun sağlanması ve son yıllarda yaşanan iklim değişikliği etkilerinin de sonucu olarak, afetlerin sayı ve çeşit olarak giderek artması nedeniyle, sahada edinilen tecrübeler neticesinde Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği’nin güncellenmesi hâsıl olmuştur. 24.02.2022 tarihin de güncellenen Afet ve Acil Durum Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği yayımlanmıştır. On Birinci Kalkınma Planı ise, 2019-2023 yıllarını kapsamakta olup “Yaşanabilir şehirler, sürdürülebilir çev re” başlığı altında, “afetlere karşı toplumsal bilincin artırılması, afetlere dayanıklı ve güvenli yerleşim yer lerinin oluşturulması ve afet risk azaltma çalışmaları yapılarak afetlerin neden olabileceği can ve mal kaybının asgari düzeye indirilmesi” temel amaç olarak belirtilmiştir. Ayrıca planda, “ Afet risk ve zarar azaltma çalışmalarına yönelik Türkiye Afet Risk Azaltma Planı hazırlanacaktır.” ibaresi yer almakta olup, afet risk azaltma çalışmalarında bu planların önemi açıkça ortaya konulmaktadır. 2021 Yılında yayınlanan “Depreme Karşı Alınabilecek Önlemlerin Ve Depremlerin Zararlarının En Aza İn dirilmesi İçin Alınması Gereken Tedbirlerin Belirlenmesi Amacıyla Kurulan Meclis Araştırması Komisyonu Raporu”nda ulusal düzeyde risk azaltma planı olarak çerçevesi çizilen TARAP’ın yerel düzeyde uygulan masının il afet risk azaltma planları ile gerçekleştirilmesi öngörülmüştür. TARAP’ta taslak olarak belirlenen öncelikler dâhilinde afet risklerinin ilin afetselliği ve kapasitesi çerçevesinde yerel düzeyde azaltılması için olası can ve mal kayıplarını azaltmak, risk azaltma bilinci oluşturmak, paydaşlar arasında iş birliğini güç lendirmek ve afet sonrası çalışmalar için yapılacak olası harcamaları azaltmak hedefi ile illerde il afet risk azaltma planları hazırlanmıştır. İRAP; ilin afetselliğini dikkate alarak afet risklerinin azaltılmasına yönelik amaçların, hedeflerin ve eylem lerin bulunduğu, çok paydaşlı bir süreçle yapılan ve sürdürülmesi gereken bir plandır. İl Afet Risk Azaltma Planı, bir kentin dayanıklılığını/dirençliliğini desteklemeye yönelik temel bir araçtır, ulusal ve yerel düzey deki afet risk azaltma hedefleri, göstergeleri ve kalkınma zorunluluklarıyla uyumlu olmalıdır. Eylem planı; faaliyetleri, önerilen zaman takvimlerini, uygulama için sorumlu kurumları/birimleri, eylem tabanlı düzen lemeleri, finansman yönetimini, beklenen etki düzeyini, izleme ve değerlendirme için önerilen faaliyetleri vurgulamaktadır. Türkiye’nin afet risklerinin azaltılması konusunda farklı ulusal belgelerde yer verilen önceliklerin, bir plan çerçevesinde stratejik amaçlar ve hedefler ortaya konularak bu amaç ve hedeflere ulaşma yolunda eylemler belirlenerek bütünleştirilmesine yönelik bir çalışmanın sonucu olan TARAP, uluslararası alandaki gelişmeler ve taahhütler çerçevesinde Sendai öncelikleri temel dayanak alınarak oluşturulmuştur. 5 TARAP’IN STRATEJİK ÖNCELİKLERİ 5.1. Stratejik Öncelik A. Afet Risklerini Anlamak 5.2. Stratejik Öncelik B. Afet Risklerinin Yönetilmesi için Afet Risk Yönetişimini Güçlendirmek 5.3. Stratejik Öncelik C. Afetlere Karşı Direnç Geliştirmek İçin Risk Azaltma Faaliyetlerine Yatırım Yapmak 5.4. Stratejik Öncelik D. Etkili Müdahale için Afete Hazırlığı Geliş tirme ve İyileştirme, Rehabilitasyon ve Yeniden İnşaada ‘Ön cekinden Daha İyisini Kurmak’ 31 5. TARAP’IN STRATEJİK ÖNCELİKLERİ TARAP, afet risklerinin azaltılması ve afetlere karşı direncin artırılması, sürdürülebilir kalkınmanın sağlan ması yönünde ulusal çabaları ve uluslararası taahhütleri kapsayan bir çerçeve oluşturmaktadır. Bu plan da her stratejik amaçta sorumlu kuruluş ve ilgili kuruluşlar belirtilmiş olup üniversiteler ise her bir eylem için destekleyici ve yönlendirici rol almaktadır. Bu sebeple üniversiteler eylem özelinde ilgili kuruluşlar kısmına ayrıyeten yazılmamıştır. Afet risk azaltma çalışmalarında başarıya ulaşmak için yerel yönetimlerin yapacakları plan ve projelerde afet risklerini azaltma konularına öncelik vermeleri ve risk azaltma çalışmalarının TARAP’ta yer alan amaç, hedef ve eylemler ile uyumlu yürütülmesi önem arz etmektedir. TARAP’ta yer alan eylemler Kısa Vade (2022-2024), Orta Vade (2022-2028)ve Uzun Vade (2022-2030) olmak üzere 3 dönemden oluşmaktadır. Sendai Çerçeve Belgesi öncelikleri de göz önünde bulundurularak TARAP’ a temel dayanak teşkil eden stratejik amaçlar şu şekildedir; Stratejik Öncelik A: Afet Risklerini Anlamak Stratejik Amaç 1. Yerel ve Ulusal Düzeyde Afet Tehlike ve Risklerin Belirlenmesi ve Değerlendiril mesi Stratejik Amaç 2. Afet Risk Azaltma Politikaları ile Sürdürülebilir Kalkınma Politikalarının Bütünleştirilmesi Stratejik Amaç 3. Afet Risklerine İlişkin Toplumsal Direncin Artırılması Stratejik Öncelik B: Afet Risklerinin Yönetilmesi İçin Afet Risk Yönetişimini Güçlendirmek Stratejik Amaç 1. Afet Türlerine İlişkin Verilerin Toplanması ve Güncelliğinin Sağlanması Stratejik Amaç 2. Afet Risklerinin Azaltılmasına Yönelik Erken Uyarı Sistemlerinin Geliştirilerek Yay gınlaştırılması Stratejik Amaç 3. Ulusal Bütünleşik Erken Uyarı Sistemi Kurulması Stratejik Amaç 4. Sığınma gerektirecek risklere karşı sığınak yapımı gerekliliğinin benimsenmesi Stratejik Amaç 5. Afet Risklerinin Azaltılmasına Yönelik Yasal, Yönetsel Yapı ve Mekanizmaların Güçlendirilmesi Stratejik Amaç 6. Kurumsal Kapasitenin Afet Risklerini Daha Etkin Yönetebilecek Şekilde Yapılandı rılması Stratejik Öncelik C: Afetlere Karşı Direnç Geliştirmek İçin Risk Azaltma Faali yetlerine Yatırım Yapmak Stratejik Amaç 1. Afet Risklerinin Azaltılmasına Yönelik Yatırımlara Öncelik Verilmesi ve Yatırımların Artırılması Stratejik Amaç 2. Afet Risklerinin Azaltılmasına Yönelik Yatırımların Çevresel Etkilerinin Değerlendi rilmesi Stratejik Amaç 3. Afet Risk Transfer Mekanizmalarının Bütün Afet Türlerini Kapsayacak Şekilde Ge liştirilmesi Stratejik Amaç 4. Güvenli Yerleşim Alanlarının ve Afete Dirençli Yapılaşmanın Sağlanması Stratejik Amaç 5. Afetlere Karşı Toplumsal Direnci Artırıcı Sosyo-Ekonomik Tedbirlerin Alınması 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.1 Stratejik Öncelik A.A Afet Risklerini Anlamak 32 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Stratejik Öncelik D: Etkili Müdahale İçin Afete Hazırlığı Geliştirme ve İyileştir me, Rehabilitasyon ve Yeniden İnşaada ‘Öncekinden Daha İyisini Kurmak’ Stratejik Amaç 1. Afet Risklerinin Azaltılması için Müdahale Altyapısının Geliştirilmesi ve Etkinliğinin Artırılması Stratejik Amaç 2. Afet Risk Azaltmanın Afet Sonrası İyileştirme ve Rehabilitasyon Süreçlerine Dahil Edilmesi Stratejik Amaç 3. Afet Risklerinin Ortaya Konulması ve Gerekli Önlemlerin Alınması Amacıyla Etkili İzleme, Değerlendirme ve Denetim Sistemlerinin Oluşturulması 5.1. Stratejik Öncelik A. Afet Risklerini Anlamak Afet risklerinin önlenmesi, mevcut risklerin azaltılması ve afetlere karşı toplumun dirençli kılınması önce likle afet risklerini anlamakla mümkündür. Afet risklerinin azaltılmasına yönelik bir yol haritasında ilk adım afet risklerini anlamaya yönelik stratejik amaçların ortaya konulması olmalıdır. Afet risk yönetiminin, afet riskinin kırılganlık, kapasite, kişilerin ve varlıkların afete maruz kalmaları, afetin özellikleri ve çevre dahil tüm yönleriyle ele alınması gerekmektedir. Stratejik Öncelik A alt başlığında 3 stratejik amaç, 5 hedef, 16 eylem yer almaktadır. Stratejik Amaç 1. Yerel ve Ulusal Düzeyde Afet Tehlike ve Risklerin Belirlenmesi ve Değerlendirilmesi Hedef 1: Afet Tehlike ve Risk Analizlerinin Yapılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade A.1.1.1. Bütünleşik afet tehlike haritalarının ha zırlanması AFAD ÇŞİDB, MTA, Yerel Yö netimler, KTB Farklı ölçeklerde ve farklı afet türlerine yö nelik tehlike haritaları Orta Vade A.1.1.2. Afet risk analizle rinin yapılmasına ilişkin özel standartların oluş turulması AFAD Tüm kamu idareleri Risk analiz rehberleri Orta Vade A.1.1.3. Afet risk değer lendirmelerinin yapıl ması AFAD Tüm kamu idareleri Afet türleri için risk ha ritalar Risk analiz sonuçlarını ortaya koyan raporlar Uzun Vade 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.1 Stratejik Öncelik A.A Afet Risklerini Anlamak 33 Hedef 2: Afet tehlike ve risklerinin mekânsal planlama aşamasında dikkate alınması ve uygulamaların güçlendirilmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade A.1.2.1. Afet risklerinin azaltılmasına yönelik plan esaslarının belir lenmesi ÇŞİDB AFAD, KTB, Yerel Yö netimler Güncel mekânsal plan lar Kısa Vade A.1.2.2. Afet tehlike hari talarına uyumlu mekân sal planların yapılması ve arazi kullanım politi kalarında afet risk de ğerlendirmelerinin gö zetilmesi ÇŞİDB AFAD, TOB, Yerel Yö netimler, KTB Standartların belirlen mesi Uygulama esas ları kılavuzlarının hazırlanması Afete duyarlı mekânsal planlar Orta Vade A.1.2.3. Afet tehlike ve risklerinin plan aşama sında dikkate alınması ve bunların plan notları na yansıtılmasına yöne lik bağlayıcı düzenleme yapılması ÇŞİDB AFAD, KTB Yerel Yö netimler Mevzuat düzenlenmesi Mekânsal planlara afet tehlike ve risklerinin iş lenmesi Kısa Vade 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.1 Stratejik Öncelik A.A Afet Risklerini Anlamak 34 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Stratejik Amaç 2. Afet Risk Azaltma Politikaları ile Sürdürülebilir Kalkınma Politikalarının Bütünleştirilmesi Hedef 1: Afet riskinin azaltılmasına yönelik yatırımların sürdürülebilir kalkınma amaçlarını kapsayacak şekilde değerlendirilmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade A.2.1.1. Afet risklerinin azaltıl masına yönelik mali koruma politikalarının geliştirilmesi HMB AFAD, SEDDK, SBB İlgili mevzuatın oluşturulması Mali koruma mekaniz maları Uzun Vade A.2.1.2. Sürdürülebilir kalkın manın sağlanması için temel hizmetlerin devamlılığının te mini ve kapasite artırımı HMB Tüm kamu idareleri Fiziki yapı ve insan kaynağının etkin kul lanımı Uzun Vade A.2.1.3. Can ve mal kaybına sebep olabilecek eylemlere ilişkin cezai yaptırımların uygu lanması Yerel Yönetimler ÇŞİDB, AFAD, KTB, İB Afete dirençli yapılaş ma Orta Vade Hedef 2: Afet riskinin azaltılmasına yönelik AR-GE faaliyetlerinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade A.2.2.1. Sektörel yatırımlar için afet risk azaltmaya yönelik kay nak tahsisi yapılması HMB SBB, AFAD, KOS GEB İhtiyaç analizi doğrultusunda kaynak kullanımı Orta Vade A.2.2.2. Afet riski azaltma ile il gili bilimsel araştırmaların des teklenmesi STB AFAD, AB Baş kanlığı, ÇŞİDB, ETKB, KTB,YİKO B,TOB, MEB, UAB, YÖK, TÜBİTAK, Kalkınma Ajans ları Afet risk azaltma pro jeleri Orta Vade 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.1 Stratejik Öncelik A.A Afet Risklerini Anlamak 35 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.1 Stratejik Öncelik A.A Afet Risklerini Anlamak Stratejik Amaç 3. Afet Risklerine İlişkin Toplumsal Direncin Artırılması Hedef 1: Afet risk azaltmaya ilişkin toplumun farkındalığının artırılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade A.3.1.1. Afet risk azaltma konusun da farkındalığın artırılmasına yö nelik eğitim ve faaliyetlerin yaygın laştırılması AFAD Tüm kamu idareleri Toplumda afet farkındalık düzeyinin artması Katılım belgesi/ sertifikası alan personel Afet Müzesi’nin kurulması Kısa Vade A.3.1.2. Özel gereksinimli grupların afet risklerinin azaltılması konu sunda farkındalıklarının geliştiril mesi AFAD ASHB, MEB, SB Özel gereksinimi olan bi reylerin afet farkındalık düzeyinin artması Kısa Vade A.3.1.3 Açıklamalı Afet Yönetimi Te rimler Sözlüğünün güncellenmesi AFAD ÇŞİDB, TDK, Kızılay, STK, YÖK, MEB Afet ve acil durum yöne timinde koordinasyon ve dil birliği Kısa Vade A.3.1.4. Afet risklerinin azaltılması na yönelik konuların eğitim müfre datına dâhil edilmesi MEB AFAD Okullarda afet tatbikatları Güncel eğitim müfredatı Orta Vade A.3.1.5. Yazılı ve görsel medyanın afet yönetiminde yayın etiği konu sunda farkındalığının artırılması AFAD CİB, AA, TRT Yayın etiğine uygun afet haberleri Orta Vade 36 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 5.2. Stratejik Öncelik B. Afet Risklerinin Yönetilmesi için Afet Risk Yönetişimini Güçlendirmek Ulusal, bölgesel ve küresel düzeyde afet risk yönetişimi tüm sektörlerde afet risk azaltma için hayati öne me sahiptir. Afet risk yönetişimi, rol ve sorumlulukları tanımlayarak kamu ve özel sektöre eyleme geçme ve afet riskine eğilme konusunda öncülük yapar, teşvik eder ve ulusal ve yerel çerçevede kanun, yönerge ve kamu politikalarının tutarlı olmasını sağlar. Stratejik Öncelik B alt başlığında 6 stratejik amaç, 6 hedef, 15 eylem yer almaktadır. Stratejik Amaç 1. Afet Türlerine İlişkin Verilerin Toplanması ve Güncelliğinin Sağlanması Hedef 1: Afet veritabanının oluşturulması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade B.1.1.1. Afet türlerine göre veri toplama, arşivleme, analiz, sunum ve paylaşım standartlarının belirlenmesi AFAD Tüm kamu idareleri Afet veri toplama standartları formları Kısa Vade B.1.1.2. Afet ve acil durumlar la ilgili bilgi, yönetim ve karar destek sistemlerinin (AYDES, ARAS vb.) ve veritabanlarının geliştirilmesi ile güncelliğinin, doğruluğunun, tutarlılığının ve tamlığının sağlanması AFAD Tüm kamu idareleri Güncel ve güvenilir afet verileri Kısa Vade Stratejik Amaç 2. Afet Risklerinin Azaltılmasına Yönelik Erken Uyarı Sistemlerinin Geliştirilerek Yaygınlaştırılması Hedef 1: İşlevsel bir alt yapı ile desteklenmiş, anlaşılır ve kullanışlı erken uyarı sistemleri oluşturulması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade B.2.1.1. Erken uyarı verilerinin paylaşım esaslarının belirlen mesi AFAD STB, ÇŞİDB, ETKB, İB, TOB, SB, UAB Yerel Yönetimler Etkin ve güvenli veri pay laşımı Kısa Vade B.2.1.2. Afet risklerinin azaltıl masına yönelik erken uyarı, ikaz ve alarm sistemlerinin oluştu rulması ve yaygınlaştırılması AFAD STB, ÇŞİDB, ETKB, İB, TOB, SB, UAB Yerel Yönetimler Erken tahliyenin sağlanması Orta Vade 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.2. Stratejik Öncelik B. Afet Risklerinin Yönetilmesi için Afet Risk Yönetişimini Güçlendirmek 37 Stratejik Amaç 3. Ulusal Bütünleşik Erken Uyarı Sistemi Kurulması Hedef 1: Erken uyarı sistemleri, Haber Alma ve Yayma Sistemi, İkaz ve Alarm Sistemlerinin entegrasyonu Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade B.3.1.1 Ulusal Bütünleşik Erken Uyarı Strateji Belgesi Taslağının hazırlanması AFAD MSB, ÇŞİDB, TOB, SB, NDK, İB Erken Uyarı Strateji Belgesi Orta Vade B.3.1.2 Haber Alma ve Yayma Yönetmeliği hazırlanması AFAD Tüm kamu idareleri İkincil mevzuat hazırlanması Kısa Vade B.3.1.3 Ulusal Bütünleşik Erken Uyarı ile ilgili düzenlemelerin ya pılması AFAD Tüm kamu idareleri Mevzuatın hazırlanması Orta Vade Stratejik Amaç 4. Sığınma gerektirecek risklere karşı sığınak yapımı gerekliliğinin benimsenmesi Hedef 1: Tehlikelere karşı halkın korunması için yerleşim merkezlerinde sığınak yapımı Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade B.4.1.1 Sığınak Strateji Belgesi Taslağının hazırlanması AFAD ÇŞİDB, MSB, TOB,SB, İB, NDK Sığınak Strateji Belgesi Kısa Vade B.4.1.2 Sığınak mevzuatının ha zırlanması ÇŞİDB Tüm kamu idareleri İkincil mevzuat hazırlanması Orta Vade B.4.1.3 Genel, özel ve konutlarda sığınak yapımının gerçekleştiril mesi ve takibi ÇŞİDB AFAD, Yerel Yöne timler Sığınak yerlerinin imar planlarında işaretlen mesi Yönetmeliğin uygulanması Uzun Vade 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.2. Stratejik Öncelik B. Afet Risklerinin Yönetilmesi için Afet Risk Yönetişimini Güçlendirmek 38 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Stratejik Amaç 5. Afet Risklerinin Azaltılmasına Yönelik Yasal, Yönetsel Yapı ve Mekanizmaların Güçlendirilmesi Hedef 1: Afet risklerinin azaltılmasına ilişkin mevzuatta düzenleme yapılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade B.5.1.1. Afet risklerinin azaltılma sına ilişkin mevzuatın gözden geçirilmesi AFAD SBB, ÇŞİDB, ETKB, TOB, İB, SB, UAB, Yerel Yönetimler Güncel mevzuat Kurumlar arası yetki karmaşasının gide rilmesi Orta Vade B.5.1.2. Afet risklerinin azaltıl masına ilişkin uygulama esas larını içeren ikincil mevzuatın geliştirilmesi AFAD ÇŞİDB, ETKB, İB, TOB, SB, UAB, Yerel Yönetimler İkincil mevzuat Orta Vade Stratejik Amaç 6. Kurumsal Kapasitenin Afet Risklerini Daha Etkin Yönetebilecek Şekilde Yapılandı rılması Hedef 1: Kurumsal yapıların afet risklerini azaltmaya yönelik olarak geliştirilmesi ve koordinasyonun sağ lanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade B.6.1.1. Merkezi yönetim ve yerel yönetimlerin stratejik planların da afet risk azaltma stratejileri ne yer verilmesi SBB STB, ÇŞİDB, ÇSGB, ETKB, İB, SBB, TOB, SB, UAB, AFAD, Yerel Yö netimler Stratejik planda yer alan afet risk azalt maya ilişkin faaliyet ler Orta Vade B.6.1.2. Sektörel planlarda afet risk azaltma konusuna yer ve rilmesi SBB Tüm kamu idareleri Sektörel planlarda yer alan afet risk azalt maya ilişkin faaliyet ler Orta Vade B.6.1.3. Her düzeyde afet risk azaltma için tüm sektörlerde etkili koordinasyon mekaniz malarının kurulması ve farklı kamu kurum kuruluşları ve ilgili paydaşlar arasında sürdürüle bilir ortaklıklar inşa edilmesi AFAD Tüm kamu idareleri Afet risk azaltma odaklı sektörel bazlı ortaklıklar Orta Vade 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.2. Stratejik Öncelik B. Afet Risklerinin Yönetilmesi için Afet Risk Yönetişimini Güçlendirmek 39 5.3. Stratejik Öncelik C. Afetlere Karşı Direnç Geliştirmek İçin Risk Azaltma Faaliyetlerine Yatırım Yapmak Toplumların afetlere dirençli hale getirilmesi ekonomik, sosyal, kültürel ve sağlık alanlarında bir dizi ön lem alınmasını gerektirmektedir. Kaynak kullanımında etkinliğin sağlanması, afet risklerine karşı alınacak önlemlerde, risklerin bir bütün halinde değerlendirilmesi ve önceliklendirme yapılmasıyla mümkündür. Stratejik Öncelik C alt başlığında 5 stratejik amaç, 6 hedef, 16 eylem yer almaktadır. Stratejik Amaç 1. Afet Risklerinin Azaltılmasına Yönelik Yatırımlara Öncelik Verilmesi ve Yatırımların Artırılması Hedef 1: Afet risklerinin azaltılmasına yönelik yatırımların ve ödeneklerin genişletilmesi, finansal ve mali araçlarla teşvik edilmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade C.1.1.1. Afetlere karşı dirençlilik oluşturacak sektörlerin belirlen mesi AFAD SBB, STB, HMB, SED DK, SPK, TARSİM Kalkınma Ajansları, AB Başkanlığı, TÜBİ TAK, YÖK Yatırım teşviki Bilimsel araştırma fonları Orta vade C.1.1.2. Olası afetlerin ekonomik etkilerinin araştırılması AFAD Tüm kamu idareleri Verilerin belirlenmesi Ekonomik etkilerin sınıflandırılması Orta vade C.1.1.3. Kurum ve kuruluşların afet sektörüne ayrılan bütçenin afet risk azaltma faaliyetlerine/proje lerine aktarılacak ödenek oranı nın belirlenmesi SBB Tüm kamu idareleri Afet risk azaltma faaliyet/projeleri Etkin kaynak kullanımı Orta Vade C.1.1.4. Afet risklerinin ve afetlerin mali yükünün azaltılması ama cıyla önlemlere ilişkin finansal ve mali araçların geliştirilmesi HMB AFAD, SEDDK Risk azaltmaya yönelik destek mekanizmalarının geliştirilmesi Orta Vade 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.3. Stratejik Öncelik C. Afetlere Karşı Direnç Geliştirmek İçin Risk Azaltma Faaliyetlerine Yatırım Yapmak 40 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Stratejik Amaç 2. Afet Risklerinin Azaltılmasına Yönelik Yatırımların Çevresel Etkilerinin Değerlendi rilmesi Hedef 1: Yapıların afetlere dirençli, doğal, tarihi ve kültürel çevreye uyumlu tasarlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade C.2.1.1. Yapıların afetlere dirençli ve çevreye duyarlı biçimde tasarlanmasına yönelik gelişti rilmesi ÇŞİDB İB, Yerel Yönetimler İmar planlarında risk azaltmaya ilişkin yasal düzenlemeler Orta vade C.2.1.2. Hava ve su kalitesinin bozulmasını ve çevrenin zarar görmesini önleyecek şekilde alt yapı tesislerinin afetlere di rençli hale getirilmesi ÇŞİDB STB, TOB, İB UAB, Yerel Yönetimler, TÜBİTAK Mevcut altyapının güç lendirilmesi Orta vade Stratejik Amaç 3. Afet Risk Transfer Mekanizmalarının Bütün Afet Türlerini Kapsayacak Şekilde Geliştirilmesi Hedef 1: Afet sigortasının etkinliğinin artırılması ve yaygınlaştırılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade C.3.1.1. Bütün afet türlerini kap sayacak zorunlu sigorta meka nizmalarının geliştirilmesi SEDDK AFAD, HMB, DASK Risk Transferi Kısa vade C.3.1.2. Afetlerin işletmeler ve çiftçiler üzerindeki olumsuz et kilerini azaltmak için sigorta sisteminin özendirilmesi HMB AFAD, TOB, SEDDK, TARSİM Sigortalılık oranının artı rılması Orta vade C.3.1.3. Afet risklerinin azaltıl masına yönelik finansal ve mali araçların geliştirilmesi HMB AFAD, SEDDK Afetlerin mali yükünün azaltılması Orta Vade 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.3. Stratejik Öncelik C. Afetlere Karşı Direnç Geliştirmek İçin Risk Azaltma Faaliyetlerine Yatırım Yapmak 41 Stratejik Amaç 4. Güvenli Yerleşim Alanlarının ve Afete Dirençli Yapılaşmanın Sağlanması Hedef 1: Planlama, çevre ve şehircilik çalışmalarında afet risklerinin azaltılmasına yönelik düzenleme lerin yapılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade C.4.1.1. Önem derecesi ve öncelik sırasına göre bütün kritik yapıların afete dayanıklı hale getirilmesi ve güçlendi rilmesi ÇŞİDB AFAD, Yerel Yö netimler Afetlere dirençli yapı stoğu Uzun Vade C.4.1.2. Kritik alt/üst yapıla rın afetlere dirençli duruma getirilmesi için teşvik desteği verilmesi ÇŞİDB STB, ETKB, İB, MEB, SB, UAB, AFAD, Yerel Yö netimler Afet riski yüksek bölgelerde riskli yapı ve tesislerin belir lenmesi, güçlendirilmesi ve/ veya yıkılarak yeniden inşaası Afete dirençli alt yapıları Uzun Vade Stratejik Amaç 5. Afetlere Karşı Toplumsal Direnci Artırıcı Sosyo-Ekonomik Tedbirlerin Alınması Hedef 1: Geçim kaynaklarını güçlendirmeye yönelik proje ve programların sosyal güvenlik sistemine entegre edilmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade C.5.1.1. Afet direncinin artı rılmasına ilişkin faaliyetler de sürdürülebilir kalkınma amaçlarının dikkate alınması SBB İB, Kalkınma Ajansları, Yerel Yönetimler, STK Kalkınma plan ve politikala rıyla uyumlu sürdürülebilir kalkınmayı sağlayacak programların geliştirilmesi Sürdürülebilir yaşam koşul larının oluşturulmasına katkı sağlayacak projeler gelişti rilmesi Orta Vade C.5.1.2. Özel gereksinim li grupların afet sonrası ihti yaçlarının analizi ASHB İB, MEB, GSB, SB, AFAD, Yerel Yönetimler, Türk Kızılay Özel gereksinimli grupların afet sonrası ihtiyaçlarının karşılanmasına yönelik ha zırlıklar Orta Vade 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.3. Stratejik Öncelik C. Afetlere Karşı Direnç Geliştirmek İçin Risk Azaltma Faaliyetlerine Yatırım Yapmak 42 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 2: Geçim kaynakları ve üretken varlıkların korunmasına yönelik olarak sektörlerin üretim/tedarik zincirlerinde afetlere dirençliliğinin artırılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade C.5.2.1. İş sürekliliğinin sağlanması STB AFAD Sanayi ve ticaret sektörlerinde afetlerde iş sürekliliği planları Orta Vade C.5.2.2. Kırsal kalkınmayı des tekleyecek şekilde tarımsal ve hayvansal üretimde afet risk lerinin azaltıcı tedbirlerin alın ması TOB Üretici ve Sanayici Birlikleri Tarımsal ve hayvansal üretime yönelik afet risklerinin azaltıl ması TARSİM benzeri uygulamalar Orta Vade C.5.2.3. Turizm sektöründe afet risklerinin azaltılmasına yönelik faaliyetlerin teşvik edilmesi KTB İB, Yerel Yö netimler Sektörel risk transfer mekaniz maları Orta Vade 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.3. Stratejik Öncelik C. Afetlere Karşı Direnç Geliştirmek İçin Risk Azaltma Faaliyetlerine Yatırım Yapmak 43 5.4. Stratejik Öncelik D. Etkili Müdahale için Afete Hazırlığı Geliştirme ve İyileştirme, Rehabilitasyon ve Yeniden İnşaada ‘Öncekinden Daha İyisini Kurmak’ Afetlerde müdahale için hazırlığın daha güçlendirilmesine, olaylar meydana gelmeden gerekli adımların atılmasına, afet risklerinin azaltılması çalışmalarının müdahale hazırlıkları ile bütünleştirilmesine ve etkili müdahale ile iyileştirme için tüm seviyelerde yeterli kapasitenin hazır bulundurulmasına gerek duyul maktadır. Afet yönetiminde müdahale, iyileştirme ve afet öncesinde hazırlanması gereken yeniden inşa safhası, afet risk azaltma önlemlerini uyumlaştırması yoluyla “Yeniden Daha İyi İnşa” için bir fırsattır. Stra tejik Öncelik A alt başlığında 3 stratejik amaç, 3 hedef, 9 eylem yer almaktadır. Stratejik Amaç 1. Afet Risklerinin Azaltılması için Müdahale Altyapısının Geliştirilmesi ve Etkinliğinin Artırılması Hedef 1: Etkili müdahaleye yönelik risk azaltma ve hazırlık çalışmalarının planlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade D.1.1.1. Afet risk azaltma plan larında çevresel risklerin belir lenmesi ÇŞİDB İB, Yerel Yöne timler Afet risk azaltmaya yönelik ted birlerin geliştirilmesi Altyapının güçlendirilmesi Orta Vade D.1.1.2. Toplumsal hayatın ye niden inşasında iş/istihdam olanaklarının artırılması ÇSGB ASHB, AFAD, Yerel Yöne timler, TESK, TOBB Afet sonrası toplumsal hayatın yeniden inşasında iş/istihdam olanaklarının artırılması Kısa Vade 5. TARAP’ın Stratejik Öncelikleri 5.4. Stratejik Öncelik D. Etkili Müdahale için Afete Hazırlığı Geliştirme ve İyileştirme, Rehabilitasyon ve Yeniden İnşaada ‘Öncekinden Daha İyisini Kurmak’ 44 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Stratejik Amaç 2. Afet Risk Azaltmanın Afet Sonrası İyileştirme ve Rehabilitasyon Süreçlerine Dahil Edilmesi Hedef 1: İyileştirme sürecinde yeniden inşa faaliyetlerinde risk azaltmaya yönelik teknolojik alt yapının geliştirilerek sürdürülebilirliğinin sağlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade D.2.1.1. Sosyal ve kültürel ge reksinimlerin belirlenmesi ASHB UAB, KTB, AFAD İyileştirme sürecinde teknolojik alt yapının kullanıcı ihtiyaçla rına, sosyal ve kültürel gerek sinimlere, toplumsal cinsiyet eşitliğine uygun hale getirilme sinin sağlanması Orta Vade D.2.1.2. Yeniden inşa faaliyet lerinde arazi planlaması açı sından insan yerleşimi için gü venli alanların belirlenmesi ÇŞİDB AFAD, Yerel Yönetimler İmar planlarının revize edilmesi Orta Vade D.2.1.3. Yeniden inşa faaliyet lerinde bütün afet türleri için kritik tesisler ile yapılar için güvenli alanların belirlenmesi ÇŞİDB Yerel Yöne timler, AFAD Kritik tesisler ile önemli yapıla rın güvenli bölgelere taşınması Uzun Vade D.2.1.4. Yeniden inşa faaliyet lerinde afet risk azaltma ça lışmalarına esas olmak üzere insan ve bina envanterinin ha zırlanması ÇŞİDB Yerel Yöne timler, AFAD Envanter çalışması yapılması Uzun Vade Stratejik Amaç 3. Afet Risklerinin Ortaya Konulması ve Gerekli Önlemlerin Alınması Amacıyla Etkili İzleme, Değerlendirme ve Denetim Sistemlerinin Oluşturulması Hedef 1: Kurumlarda afet risklerinin azaltma çalışmalarının raporlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade D.3.1.1. Rapor değerlendirme kurulları ile ilgili mevzuatta dü zenleme yapılması AFAD Tüm kamu idareleri Yasal olarak rapor de ğerlendirme kurulları nın oluşturulması Orta Vade D.3.1.2. Afet risk azaltma plan larının hazırlanması, izlenmesi, değerlendirilmesi ve kamu oyuna sunulmasına yönelik mekanizmaların oluşturulma sı AFAD Tüm kamu idareleri Afet risk azaltma planlarının etkinliği nin ölçülebilirliği Orta Vade D.3.1.3. Faaliyet sonuçlarının ortak raporlanması AFAD Tüm kamu idareleri Hesap verme sorumluluğu Orta Vade 6 AFET TÜRLERİNE GÖRE RİSK AZALTMA STRATEJİLERİ 6.1. Deprem Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.2. Kütle Hareketleri Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.3. Sel-Taşkın Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.4. İklim Değişikliği Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.5. Kitlesel Göç Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.6. Bulaşıcı ve Salgın Hastalık Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.7. KBRN Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.8. Orman Yangınları Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.9. Büyük Endüstriyel Kaza Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.10. Maden Kazaları ve Tasman Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.11. Tehlikeli Madde Taşımacılığı Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 47 6. AFET TÜRLERİNE GÖRE RİSK AZALTMA STRATEJİLERİ Afet türlerine göre afet risklerinin azaltılmasına yönelik stratejik amaçlar, hedef ve eylemler, alana ilişkin yapılan mevcut durum analizi, boşluk analizi, ulusal ve uluslararası ölçekte politika ve strateji belgelerinin değerlendirilmesi, türlere yönelik görev, yetki ve sorumluklara sahip kurum ve kuruluşlara uygulanan bilgi formlarının analizi sonucunda ortaya konulmuştur. Aşağıda genel çerçevesi sunulan stratejik hedef ve eylemler TARAP’ın önceliklerine göre hazırlanmış olup daha kapsamlı ve detaylı çalışmaların aynı çerçe vede yürütülmesi gerekmektedir. Buna göre üzerinde strateji geliştirilen afet türleri: • Deprem • Kütle Hareketleri (Heyelan, Kaya Düşmesi, Çığ) • Sel-Taşkın • İklim Değişikliği • Kitlesel Göç • Bulaşıcı ve Salgın Hastalıklar • KBRN • Orman Yangınları • Büyük Endüstriyel Kaza • Maden Kazaları ve Tasman • Tehlikeli Madde Taşımacılığı • Diğer Afetler ( kuraklık, obruk, fırtına vb. ) olarak belirlenmiştir. 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.1. Deprem Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 49 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.1. Deprem Risklerine Yönelik Hedefler ve Eylemler 6.1. Deprem Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler Deprem risklerinin ülke, bölge ve yerel düzeyde daha iyi anlaşılabilmesi için birçok çalışmanın etkili ve sürdürülebilir bir şekilde yapılması gerekir. Bu çalışmalar afet risklerinin azaltma çalışmalarının temelini oluşturmaları bakımından oldukça önemlidir. Çok paydaşlı bir yaklaşım gerektiren bu çalışmaların bir bütünlük ve koordinasyon içerisinde yürütülmesi gerekir. Deprem risklerine yönelik hedefler ve eylemler UDSEP (2012-2023) ve TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, deprem afet türü özelinde belgede 7 hedef 29 eylem yer almaktadır. Hedef 1: Türkiye’nin kabuk yapısını belirlemeye yönelik çalışmaların sayısının ve niteliğinin artırılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade D.1.1. Türkiye’nin kabuk yapısı ve modelinin belirlenmesi yö nündeki çalışmaların sürdürü lebilirliğinin sağlanması AFAD MTA, HGM, TÜBİTAK Kabuk yapısının ve kabuk modelinin belirlenmesi Uzun Vade D.1.2. Ülkemizdeki Diri Fay Zon larındaki yerkabuğu defor masyonlarının izlenmesi HGM KRDAE, AFAD, MTA, TÜBİTAK Deformasyon miktarı Uzun Vade D.1.3. Denizlerde kabuk yapısı nın ve deprem üreten diri fay ların belirlenmesi TPAO MTA, AFAD, TÜ BİTAK Denizel kabuk yapısı ve de nizde aktif olan fayların be lirlenmesi Uzun Vade 50 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 2: Bölgesel ve yerel ölçekte deprem tehlike analizleri ve tehlike haritalarının geliştirilmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade D.2.1. İmar planına esas raporlarda deprem tehlikesi, diri fay ve tampon bölge belirleme konusunda standartların geliştirilmesi ÇŞİDB AFAD, MTA, Ye rel Yönetimler, Meslek Odaları Standartlar Kılavuzlar Kısa Vade D.2.2. Depremlerin tekrarlanma periyotlarının (paleosismoloji) belirlenmesi konusunda çalış maların yürütülmesi MTA AFAD Aktif fay zonlarındaki tekrar lama periyotlarının belirlen mesi Kısa Vade D.2.3. Mekansal planlama ölçe ğinde sıvılaşma potansiyeli ha ritalarının hazırlanması ÇŞİDB AFAD, MTA, TÜ BİTAK, Yerel Yö netimler Sıvılaşma potansiyel hari taları Zemin büyütme potansiyeli haritaları Uzun Vade D.2.4. Yerel ölçekli zemin büyüt me potansiyeli haritalarının ha zırlanması ÇŞİDB AFAD, MTA, TÜ BİTAK, Yerel Yö netimler Zemin büyütme potansiyeli haritaları Uzun Vade D.2.5. Deprem tehlike ve risk lerinin azaltılması konusunda yapılan çalışmaların mekânsal planlara aktarılması konusunda uygulama esaslarının belirlen mesi ÇŞİDB AFAD Uygulama esaslarının belir lenmesi Kısa Vade D.2.6. Ülke, bölge ve yerel ölçekli deprem tehlike ve risk haritaları nın hazırlanması esaslarının be lirlenmesi AFAD ÇŞİDB, MTA, Ye rel Yönetimler Deprem tehlike ve risk ha ritalarının esaslarının belir lenmesi Uzun Vade D.2.7. Deprem risklerinin azaltıl masına yönelik plan hazırlama esaslarının belirlenmesi AFAD ÇŞİDB, Valilikler, Yerel Yönetim ler Risk azaltma planları hazır lama esaslarının belirlen mesi Kısa Vade D.2.8. Sıvılaşma açısından böl gesel ölçekte sıvılaşma duyarlılık haritalarının hazırlanması esas larının belirlenmesi MTA ÇŞİDB, Yerel Yönetimler Sıvılaşma duyarlılık haritası hazırlama esaslarının belir lenmesi Uzun Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.1. Deprem Risklerine Yönelik Hedefler ve Eylemler 51 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.1. Deprem Risklerine Yönelik Hedefler ve Eylemler Hedef 3: Deprem aktivitesinin en doğru ve en hızlı şekilde belirlenmesi ve ilgili tüm paydaşlara ulaştırıl masının sağlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade D.3.1. Ülke ölçeğinde deprem gözlem ağı kapasitesini tüm paydaşlarla eşgüdüm halinde nitelik ve nicelik olarak sürekli geliştirmek ve ilişkili veri tabanlarını güncel tutmak AFAD Yerel Yönetimler, KR DAE Ulusal deprem gözlem ağının geliştirilmesi Uzun Vade D.3.2. Deprem risklerinin azal tılması konusunda medyanın etkin kullanılması CİB AFAD, RTÜK, AA, Valilikler Medyayı etkin kullanma konusunda eğitim veril mesi Uzun Vade Hedef 4: Tarihi yapıların deprem güvenliklerinin belirlemesine ve güçlendirilmesine yönelik çalışmaların geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade D.4.1. Kültür mirası ve hiz met yapılarının envanteri nin çıkartılması, risk, önem ve öncelik derecelerinin belirlenmesi KTB AFAD, ÇŞİDB MEB, SB, Yerel Yönetimler Envanter oluşturulması Uzun Vade D.4.2. Geleneksel yapıların depreme ve diğer tehditlere dayanıklı yapım tekniği ve mal zemelerinin kayıt altına alınarak yasal düzenlemelerle koruma altına alınması KTB AFAD, ÇŞİDB, MEB, SB, Yerel Yönetimler Tarihi yapıların ve eserlerin depreme dayanıklı hale getirilmesi Uzun Vade D.4.3. Müze içerisinde yer alan tarihi eserlerin depreme karşı hasar görebilirliklerini azaltma ya yönelik çalışmalar yapılması KTB AFAD, ÇŞİDB, MEB, SB, Yerel Yönetimler Müze içerisindeki eserlerin depreme karşı korunması Uzun Vade 52 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 5: Planlama, çevre ve şehircilik çalışmalarında deprem risklerinin azaltılmasını sağlamak için ge rekli yasal düzenlemelerin yapılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade D.5.1. Türkiye Bina Deprem Yönet meliği’ne ilişkin çalışmaların sürek liliğinin ve güncelliğinin sağlanma sı AFAD ÇŞİDB, STK Yönetmelik Uzun Vade D.5.2. Ulusal Yapı Sağlığı İzleme Merkezi; sistem işleyişi, uygulama, standart belirleme, raporlama ve güncelliğin sağlanması AFAD ÇŞİDB, SB, UAB, KTB, SBB, STK Yönetmelik Uzun Vade D.5.3. Planlama, çevre ve şehirleş me ile ilgili bütün yasal mevzuatın gözden geçirilerek deprem riskle rinin azaltılması ile ilgili gerekli dü zenlemelerin yapılması ÇŞİDB AFAD, İB, SB, Yerel Yönetimler Kanun taslağının hazırlanması Kısa Vade D.5.4.Kentsel dönüşümün ta mamlanması ve kırsal kesimin dö nüşümünün sağlanması ÇŞİDB AFAD, Yerel Yö netimler Kentsel ve kırsal dönüşümün sağlanması Uzun Vade Hedef 6: Önemli yapıların depreme güvenli olmalarının sağlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade D.6.1. Deprem mühendisliği ala nında çalışan üniversitelerin katı lımıyla bir konsorsiyum oluşturul ması ve üniversiteler bünyesinde mevcut Deprem Mühendisliği La boratuvarlarının gereksinimleri be lirlenerek eksik alt yapılarının gide rilmesi ÇŞİDB AFAD Deprem Mühendisliği Labora tuvarları Uzun Vade D.6.2. Önemli yapıların hasar görebilirlik ve risklerinin belirlenmesi ÇŞİDB AFAD, MEB, SB, Yerel Yönetimler Hasar görebilirlik ve risk ana lizleri Uzun Vade D.6.3. Alt yapıların (içme suyu, ka nalizasyon, petrol-doğal gaz boru hatları gibi) depreme dayanıklı hale getirilmesi ÇŞİDB AFAD, UAB, MEB, SB, İLBANK, BOTAŞ, Yerel Yönetimler Alt yapıların depreme dayanıklı hale getirilmesi Uzun Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.1. Deprem Risklerine Yönelik Hedefler ve Eylemler 53 Hedef 7: Deprem ve tsunami erken uyarı sistemleri, yapı izleme sistemlerinin geliştirilmesi ve uluslarara sı sistemlerle uyumlu hale getirilmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade D.7.1. Deprem erken uyarı sis temlerinin yaygınlaştırılması ve geliştirilmesi AFAD ETKB, UAB, İl AFAD, DSİ, ASEL SAN, KRDAE, Yerel Yönetim ler, Büyükşehir Belediyeleri ve Belediyeler Güncel ve yaygın erken uyarı sistemi Kısa Vade D.7.2. Tsunami erken uyarısı yapılması ve konuyla ilgili far kındalık oluşturulması AFAD KRDAE Halkın farkındalık düzeyinin artması Uzun Vade D.7.3. Tsunami tehlike ve risk modelinin oluşturulması, ha ritalar yapılması ve kayıp se naryolarının geliştirilmesi KRDAE AFAD Tsunami tehlike ve risk hari taları Risk ve kayıp modelleri Uzun Vade D.7.4. Deprem tehlike ve risk lerini dikkate alan ve var olan riskleri artırmayacak ve azal tacak yönde yapılacak çalış maların öncelikle desteklen mesi SBB AFAD, HMB, TÜ BİTAK Proje desteği Uzun Vade D.7.5. Yapı sağlığı izleme sistemlerinden elde edilen verilerin uluslararası stan dartlarda depolanarak yay gınlaştırılması, geliştirilmesi, raporlanması ve sistemin sür dürülebilir hale getirilmesi AFAD ÇŞİDB, SB, UAB, KTB, SBB, STK Güncel, yaygın ve sürdürüle bilir yapı izleme sistemi Uzun Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.1. Deprem Risklerine Yönelik Hedefler ve Eylemler 6.2. Kütle Hareketleri Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 55 6.2. Kütle Hareketleri Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler Kütlesel hareketlere bağlı tehlike ve risklerin belirlenmesi, gerek yeni planlanacak alanlarda gerekse mevcut yerleşim alanlarında bu tehlike ve riskleri azaltacak önlemlerin alınması, kişi, kurum ve kuruluş ların bu konuda üstüne düşen görevleri eksiksiz yerine getirmesi, bu amaç doğrultusunda yeterli iş gücü ve finansal kaynak ayrılması önemli önceliklerden olup afetlere dirençli bir toplumun oluşturulmasında temel stratejik amaçlardandır. Kütle hareketleri risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 3 hedef 10 eylem yer almaktadır. Hedef 1 : Ülkesel, bölgesel ve yerel ölçekte kütle hareketlerine yönelik tehlikelerin ve risklerin ortaya ko nulması ve haritalanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade K.H.1.1. Kütle hareketleri tehlike ve risklerinin nasıl belirleneceğine yö nelik usul ve esasların ortaya ko nulması AFAD ÇŞİDB, İB, TOB, MTA, Yerel Yöne timler Standartların ortaya konul duğu mevzuat Orta Vade K.H.1.2. Yerleşim alanlarında küt lesel hareketlerden kaynaklanan tehlikelerin ve yerleşime uygunluk durumlarının belirlenmesi ÇŞİDB İB, TOB, AFAD, Yerel Yönetimler Jeolojik ve jeoteknik mikro bölgeleme haritaları Plana esas yerbilimsel (je olojik-jeoteknik ve mikro bölgeleme) etütleri Uzun Vade K.H.1.3. Kütle hareketleri tehlike ha ritalarının güncellenmesi AFAD ÇŞİDB, İB, TOB, MTA, Yerel Yöne timler Güncel tehlike haritaları Kısa Vade K.H.1.4. Kütle hareketleri risk de ğerlendirmesi yapılması AFAD ÇŞİDB, İB, TOB, MTA, Yerel Yöne timler Risk haritaları ve analizleri Orta Vade K.H.1.5. Kütle hareketlerinden kay naklanan risklere ilişkin önlemlerin mekânsal planlara yansıtılması ÇŞİDB İB, TOB, AFAD, MTA, Yerel Yönetimler Yapılaşma öncesi önlemlerin alınması Orta Vade K.H.1.6. Kütle hareketleri CBS ta banlı erken uyarı sistemlerinin ku rulması AFAD ÇŞİDB, İB, TOB, MTA, Yerel Yöne timler Kütle hareketlerine yönelik sayısal verilerin toplanması, analiz edilmesi CBS verilerinin etkin kullanı mının sağlanması Uzun Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.2. Kütle Hareketleri Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 56 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 2: Kütle hareketleri konusunda farkındalığın artırılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade K.H.2.1. Kütle hareketleri ön cesi, sırası ve sonrasında ya pılması gerekenler konusunda bilinçlendirme yapılması AFAD AA, CİB, MEB, YÖK, RTÜK, Valilikler, Yerel Yönetimler Yazılı ve görsel yayınlar Eğitim faaliyetleri Farkındalık düzeyi yük sek bireyler Kısa Vade K.H.2.2. Hazırlık bilincinin geliş tirilmesi AFAD GSB, İB, KTB, ÇEM, OGM, MGM, STK, Valilikler, Yerel Yöne timler Tatbikatlar Orta Vade Hedef 3: Mevcut mevzuatın gözden geçirilerek görev, yetki ve sorumluluklardaki çakışmaların belirlen mesi ve ortadan kaldırılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade K.H.3.1. Görev, yetki ve sorum luluklardaki çakışan hususların belirlenmesi AFAD ÇŞİDB, İB, TOB, UAB MTA, Yerel Yönetimler Güncel mevzuat Orta Vade K.H.3.2. Mevzuatta kurumlar arası eşgüdüm sağlanarak dil birliğinin sağlanması AFAD ÇŞİDB, İB, TOB, UAB MTA, Yerel Yönetimler Mevzuat standardizasyonu Orta Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.2. Kütle Hareketleri Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.3. Sel - Taşkın Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 58 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 6.3. Sel-Taşkın Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler Sel-taşkın afeti öncesi, anı ve sonrasında sorumlulukları ve faaliyet alanları farklı çok sayıda kurum ve ku ruluş görev almakla birlikte, risk azaltma yaklaşımı çerçevesinde birlikte ve koordineli şekilde çalışmaları sürdürmek ve bunu geliştirerek iyileştirmek gerekmektedir. Sel-taşkın risklerine yönelik hedefler ve eylem ler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 4 hedef 8 eylem yer almaktadır. Hedef 1. Sel-taşkın risklerinin havza bazında değerlendirilerek riskleri azaltılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade S.T.1.1. Havza Taşkın Yönetim Planların oluşturulması ve gün cellenmesi TOB ETKB, İB, SB, MEB, STB, KTB, AFAD, Yerel Yönetimler Taşkın ön risk değer lendirmesi, tehlike ve risk haritası ve yönetim planlarının tüm havzalar için tamamlanması AB Taşkın Direktifi ve Su Çerçeve Direktifine göre değişen şartlar dikkate alınarak yapılan düzenlemeler Kısa Vade S.T.2.1. Ulusal Taşkın Veritaba nının güncel tutulması ve Ulu sal Su Bilgi Sistemi ile entegre edilmesi TOB İB, AFAD, TÜBİTAK, Yerel Yönetimler Taşkın verilerinin top lanması, saklanması ve paylaşılması için stan dartlar Ulusal Su Bilgi Sistemi içerisinden de taşkın verilerine ulaşılmasının sağlanması Orta Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.3. Sel-Taşkın Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 59 Hedef 2: Sel-taşkın konusunda farkındalığın artırılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade S.T.2.1. Sel-taşkın öncesi, sırası ve sonrasında yapılması ge rekenler konusunda bilinçlen dirme yapılması TOB İB, MEB, AFAD, STK Yazılı ve görsel yayınlar Eğitim faaliyetleri Farkındalık düzeyi yüksek bi reyler Tatbikatlar Kısa Vade S.T.2.2. Taşkın yönetimi ile ilgili bilimsel etkinliklerin düzenlen mesi TOB AFAD, ÇŞİDB, TOB, İB, UAB, Ye rel Yönetimler, STK Ulusal ve uluslararası etkin likler Uzun Vade Hedef 3. Akarsu yataklarının korunması ve sel-taşkın önlemlerinin alınması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade S.T.3.1. Sel-taşkına neden olan akarsu yataklarına müdaha lelerin engellenmesi Yerel Yönetimler TOB, AFAD, UAB, HMB, ÇŞİDB, İB Milli Emlak Ge nel Müdürlüğü, İLBANK Muhtemel taşkın alanlarının yapılaşmaya açılmaması Kanalizasyon ve atık su vb. sistemlerinin ayrık olarak projelendirilmesi Akarsu yataklarına deşarj edilecek tüm bağlantıların uygun standartlarda ve uy gun noktalarda yapılması Uzun Vade S.T.3.2. Akarsu havzala rının memba ve man sap kesimlerinde sel-taşkın kontrolü ve risk azaltma yak laşımı çerçevesinde yapısal ve yapısal olmayan gerekli tedbirlerinin alınması TOB AFAD, Yerel Yö netimler Ağaçlandırma, sel ve heyelan kontrolü, taşkın ve rüsubat kontrolü Uzun Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.3. Sel-Taşkın Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 60 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 4. Tahmin ve erken uyarılar için gerekli mekanizmanın oluşturulması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade S.T.4.1. Havzalara özel taşkın tahmini ve erken uyarı için ge rekli sistemlerin oluşturulması ve geliştirilmesi TOB AFAD Erken uyarı ve taşkın tahmini için meteorolo jik, hidrolojik ve hidrolik verilerin entegrasyonu Orta Vade S.T.4.2. Tahmin ve erken uyarı ların ilgili kurumlarla ve kamuo yuyla paylaşılması AFAD AA, İB, TOB, CİB Yerel Yönetimler, RTÜK Paylaşım konusunda usul ve esaslar Uyarı mekanizmaları Orta Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.3. Sel -Taşkın Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 61 6.4. İklim Değişikliği Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 62 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.4. İklim Değişikliği Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.4. İklim Değişikliği Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler İklim değişikliği riskleri tüm canlı yaşamıyla birlikte insan yaşamını da fazlasıyla olumsuz etkileyecektir. Risklerin etkin bir şekilde yönetilebilmesi için iklim değişikliğine ilişkin risk değerlendirme mekanizmalarının geliştirilmesi ve risk analizlerinin yapılmasına ihtiyaç bulunmaktadır. Bütün bu süreçlerde sürdürülebilir kalkınma hedeflerine öncelik verilmesi, iklim değişikliği risklerine ilişkin bilgi, farkındalık ve bilinç düzeyinin artırılması ve iklim değişikliğine yönelik doğru bilginin üretimi ve paylaşımı için bilgi sistemlerinin geliş tirilmesi önem arz etmektedir. İklim değişikliği risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 7 hedef 30 eylem yer almaktadır. Hedef 1: Ulaştırma yapılarının iklim değişikliği risklerini azaltmak amacıyla temiz enerji kullanacak özellikte ve standartlarda yapılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade İ.1.1. “Akıllı Ulaşım Sistemleri” uy gulamalarına yönelik Ar-Ge ça lışmalarının desteklenmesi KGM Yerel Yöne timler, TÜBİTAK Akıllı Ulaşım Sistemi kullanan ulaşım koridorları yapımı Orta Vade İ.1.2. “Trafik Yönetimi” uygula malarına yönelik Ar-Ge çalış malarının desteklenmesi EGM UAB, TÜBİTAK, Yerel Yöne timler Trafikteki araç yoğunluğunu azaltmak için düzenleme ve denetimler Toplu taşımanın teşviki Şehir içine araba ile girilmesini azaltacak düzenlemelerin standartlaştırılması Orta Vade İ.1.3. Konvansiyonel demiryolu hattının yenilenerek standart larının yükseltilmesi, elektrifikas yon ve sinyalizasyonunun yapıl ması TCDD ÇŞİDB, HMB, SBB, UAB, Yeni alt yapı ve tren sistemle rin geçirilmesi Yeni teknoloji ve temiz enerji kullanan sistemleri Orta Vade İ.1.4. Limanlarda teknoloji, altya pı ve standartların geliştirilmesi, yeni limanların bu standartlara uygun yapılması UAB STB, TB TÜBİTAK, Yerel Yönetimler İleri teknoloji limanlar Kısa Vade İ.1.5. Yaya ve bisiklet yolculuk larını cazip seçenekler haline getirmeye yönelik standart kent planlama yaklaşımlarının uy gulanması Yerel Yönetimler UAB, ÇŞİDB Yeni yapılaşan yerlerde bi siklet yolları zorunluluğunun getirilmesi Eski yerleşimlerde bisikletler için düzenleme ve kanuni teş vikler getirilmesi Kısa Vade 63 Hedef 2: İklim değişikliği risklerinin azaltılmasına ilişkin düzenlemeler Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade İ.2.1. 3194 sayılı İmar Kanunu ve ilgili yönetmeliklerin iklim deği şikliği risklerinin azaltılmasına yönelik düzenlemeleri içerecek şekilde güncellenmesi ÇŞİDB AFAD, Yerel Yönetimler İmar mevzuatının iklim değişikliği riskleri çerçevesinde gözden geçirilmesi İhtiyaç duyulan mevzuat düzenlemelerinin yapılması Orta Vade İ.2.2. İklim değişikliğiyle ilgili mevzuatın iklim değişikliği kaynaklı risklere odaklı bir şekilde ele alınması ÇŞİDB STB, HMB, TOB, UAB, ÇEM, DSİ, DKMP, MGM, OGM, AFAD Risk azaltma odaklı düzenle melerin mevzuatla ilişkilendiri lerek yapılması Orta Vade İ.2.3. Kurum ve kuruluşların stra teji dokümanlarının iklimle ilişki li risklerin azaltılmasına odaklı olarak güncellenmesine destek verilmesi ÇŞİDB STB, ETKB, AFAD, UAB, ÇEM, DSİ, DKMP, MGM, OGM, SYGM Komisyon ve alt çalışma gruplarının kurulması Strateji belgelerinin güncel lenmesi Kısa Vade İ.2.4. Yenilenebilir enerji kaynak larının geliştirilmesi, kullanılması ve enerji verimliliği konusunda Ar-Ge desteklerine ilişkin mev zuatın genişletilmesi ETKB STB, ÇŞİDB, TOB, Kalkınma Ajansları, Ye rel Yönetimler Ar-Ge alanlarının ve kapsam larının belirlenmesi Ar-Ge çalışmalarının destek lenmesi için mevzuat düzen lemesinin yapılması Orta Vade İ.2.5. Tarım sektörünün kurum sal yapısının iklim değişikliği ile mücadele esaslarını içerecek şekilde geliştirilmesi TOB ÇŞİDB, SBB OGM, Kalkın ma Ajansları, Yerel Yöne timler Mevzuatın güçlendirilmesi İlgili kurumlar ve üniversiteler ile ortak projeler ve işbirliklerinin geliştirilmesi Orta Vade İ.2.6. Su yönetimi konusunda çalışan kuruluşların kurumsal ve sektörel strateji planların da (sanayi, tarım, enerji, turizm, kentsel, içme suyu) iklim deği şikliği risklerini içerecek şekilde geliştirilmesi TOB STB, ÇŞİDB, ETKB, TB, KTB, DSİ, İLBANK, Türkiye Su Enstitüsü, Ye rel Yönetimler Stratejik planların güncellen mesi Orta Vade İ.2.7. Biyoteknolojinin sunduğu yeni olanakların ve mevcut ge netik çeşitlilik yardımıyla bitki lerin iklim değişikliğine uyumun sağlanmasına yönelik araştır ma ve uygulama faaliyetlerinin yapılması TOB TÜBİTAK, ÇŞİDB Mevzuat düzenlemeleri Kısa Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.4. İklim Değişikliği Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 64 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 3: İklim değişikliği risklerini azaltmak için tüm ilgili sektörlerin tehlike ve risk haritaları hazırlama bilgi altyapısının oluşturulması, geliştirilmesi, güncellenmesi ve sürdürülebilir hale getirilmesinin sağlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade İ.3.1. İklim değişikliği tehlike ve risk haritalarının geliştirilmesi, güncellenmesi MGM ÇŞİDB, AFAD, STB, ETKB, TOB, Yerel Yöne timler CBS tabanlı tehlike ve risk ha ritaları Uzun Vade İ.3.2. Meteorolojik tehlikelere iliş kin erken uyarı sistemlerinin ge liştirilmesi ve yaygınlaştırılması MGM STB, TOB, İB, UAB, DSİ, MGM , OGM, AFAD Farklı afet türlerine yönelik tahmin ve erken uyarı sistem leri Uzun Vade Hedef 4: İklim ve iklim değişikliğinin sürekli ve güvenilir bilgi alt yapısının oluşturulması ve verilerle izlen mesinin sağlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade İ.4.1. İklim verilerinin, geniş alanları temsil edebilecek ve iklim çalışmaları için ihtiyaç duyulan veriyi sağlayacak şekilde güvenli, doğru ve sürekli olarak elde edilmesini destekleyecek mevzuat düzenlemesi yapılması MGM ÇŞİDB, TOB, AFAD, Yerel Yö netimler, DSİ, TÜİK İstasyon kurulması için gereken coğrafi konumların tespiti İhtiyaç duyulan mevzuat düzenlemesi Kısa Vade İ.4.2. Çölleşme ve erozyon ile mücadele kapsamında ulusal düzeyde ilgili kurum ve kuruluşlar tarafından yürütülen faaliyetlerin izlenmesi ve değerlendirilmesi ÇEM ÇŞİDB, TOB, DSİ Usül ve esasların belirlenmesi Her türlü uygulama prensibi, yöntem ve süreç tasarımının yapılması Uygulanması izlenmesi ve değerlendirilmesi ile ilgili yö nergeleri, iş akışlarının düzen lenmesi İzleme ve değerlendirme sis temlerinin kurulması sonuçla rının raporlanması ve yayın lanması Orta Vade İ.4.3. Yapılarda enerji verimlili ğini artırmaya yönelik veri ta banlarının oluşturulması, bü tünsel etkilerin tespit edilmesi için analizler yapılması ÇŞİDB ETKB, İB, UAB, STK, TÜİK, TOKİ, TBB, Yerel Yöne timler Ortak bir dilde yazılım hazırlan ması Kısa Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.4. İklim Değişikliği Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 65 İ.4.4. İklim değişikliği risklerine karşı uyum amaçlı Yerli Tohum Bankası’nın geliştirilmesi TOB HMB, SBB, TOB, OGM Yerli tohumların tespiti ve ona yı İklim değişikliğinin etkileyeceği havza ve bölgelerin tespiti Uyum için gerekli iklim değer lendirme ve projeksiyonları Yerli tohumun yetişmesi için yapılan coğrafi bölge tespitleri Orta Vade İ.4.5. İklim değişikliğinin etkilerini izleme ve değerlen dirme, erken uyarı için projeksi yon çalışmaları altyapısının ve kapasitesinin oluşturulması ve artırılması MGM ÇŞİDB, TOB, AFAD, DSİ, TÜİK Verilerin toplanması, arşivlen mesi, doğrulanması ve yayın lanması Orta Vade Hedef 5: Toprakta tutulan karbon stok miktarının belirlenmesi ve artırılmasına yönelik çalışma yapılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade İ.5.1. Verimli sulama altyapısı ve yöntemlerinin kullanımı, ge liştirilmesi ve bu yöntemlerin ortak bir platform sayesinde paylaşımının sağlanması TOB DSİ, OGM, Va lilikler, Ziraat Bankası, TZMOB Altyapının araştırılması ve de ğerlendirilmesi Sulama gölet ve barajların tespiti ve projelendirilmesi İşbirliği protokolleri Finansal kaynakların oluşturul ması Orta Vade İ.5.2. Arazi kaynaklarında po tansiyel karbon yutak alanları nın değerlendirilmesi ve geliş tirilmesi OGM ÇŞİDB, ÇEM, DSİ, TOB İlgili kurum ve kuruluşlarla ko ordinasyon yapılması Plan program ve projelerin yapmak/yaptırmak Uygulamak/uygulatmak ve izlemek Orta Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.4. İklim Değişikliği Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 66 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 6: İklim değişikliğine uyum konusunda Ar-Ge kapasitesinin geliştirilmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade İ.6.1. İklim değişikliği risklerini azaltmaya yönelik altyapı oluşturacak araştırma imkânlarının belirlenmesi için projelerin yapılması TÜBİTAK ÇŞİDB, SBB, TOB, Yerel Yönetim ler, Kalkınma Ajansları Proje alanlarının tespiti Ortak paylaşım için yazılım ve internet ortamı oluşturulması İşbirliği protokolleri Orta Vade İ.6.2. Rüzgâr ve güneş enerjisi kapasitesini artırmak için ge rekli altyapının oluşturulması TEİAŞ HMB, ETKB, SBB, EPDK, Kalkınma Ajansları, MGM, Yerel Yönetim ler Rüzgâr ve güneş enerjisi po tansiyel alanların tespiti ve iklim verilerinin elde edilmesi Rüzgâr ve güneş enerjisi elde edilecek arazilerin istimlak ve elde etme protokollerinin ya pılması Rüzgâr ve güneş enerji sant ralleri teçhizat alımı için uygun teknolojinin araştırılması Orta Vade İ.6.3. Su erozyonu haritası, top rak organik karbonu haritası, çölleşme hassasiyet haritası nın hazırlanması ÇEM AFAD, TOB, ÇŞİDB, TÜBİTAK, TÜİK Erozyon tespit çalışması İklim verileri toplama, arşivleme ve değerlendirme çalışmaları Çölleşme tespit çalışmaları Havza değişim raporu çalışmaları Kısa Vade İ.6.4. Endüstriyel atık yönetim planı uygulamalarının sağlan ması ÇŞİDB AFAD, Yerel Yö netimler İzleme ve denetleme için or tak kullanım yazılımı Broşür, katalog ve eğitim do kümanlarının oluşturulması Geri dönüşüm tesisleri Kısa Vade İ.6.5. İklim değişikliği alanında gerçekleştirilen çalışmaların tek bir kaynakta toplanması ve ilgili paydaşların erişimine olanak sağlanması ÇŞİDB AFAD, TÜBİTAK, YÖK İklim değişikliği platformu kurulması Kısa Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.4. İklim Değişikliği Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 67 Hedef 7: İklim değişikliği risklerinin azaltılması için yapılacak iş ve işlemler için finans kaynaklarının daha etkin kullanılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade İ.7.1. Sektörlere ve vatandaş lara enerji verimliliğini sağla maya yönelik mevcut finans mekanizmaları hakkında bilgi lendirme yapılması ETKB HMB, KOSGEB, TOBB Çalıştay, seminer ve eğitimle rin verilmesi Bilgilendirme toplantılarının yapılması Kısa Vade İ.7.2. Denizlerde rüzgâr enerjisi konusunda yol haritası hazır lanması ve finansman modeli nin geliştirilmesi ETKB STB, UAB, EPDK, EÜAŞ Model oluşturulmasına yönelik ortak çalışmaların yapılması Kısa Vade İ.7.3. Kalkınma ajanslarının uyum projelerini finanse etme si için kapasitelerinin güçlen dirilmesi ve destek program larına iklim değişikliğine uyum konularının dahil edilmesi STB Valilikler, Yerel Yönetimler Yerel yönetimlerin bu alanda proje yapmalarının teşviki Finans kuruluşları ve kalkınma ajansları ile sanayi sektör ara sında protokoller Kısa Vade İ.7.4. Yenilenebilir ürün geliştir mede araştırma amaçlı kamu kuruluşları için finansman ko laylığının sağlanması ETKB STB, SBB, HMB, KOSGEB, TÜBİ TAK Bankalar ve kamu kuruluşları ile özel sektör arasında proto koller düzenlenmesi Mevzuat düzenlemelerin ya pılması Kısa Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.4. İklim Değişikliği Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 68 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 6.5. Kitlesel Göç Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 69 6.5. Kitlesel Göç Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler Yer değiştirme ve yerleşme hareketi olarak tanımlanan “göç” kavramı insanlık tarihi boyunca her zaman gündemde olmuş, çağ açıp çağ kapatmıştır. Yüzyıllar boyunca insanlar, siyasal ve ekonomik istikrarsız lıklar, çatışmalar, savaşlar ve afetler nedeniyle ülkelerini terk etmek zorunda kalmışlardır. Kitlesel göçün hacmi, göç ile gelen kişilerin ülkemizde kalış sürelerinin uzunluğu, geçicilikten kalıcılığa evrilen göç olgusu ülke olarak kitlesel göçlere ilişkin olarak her zaman hazırlıklı olmayı gerektirmiş, kitlesel göç risklerinin azaltılmasına yönelik politika, hedef ve uygulama stratejileri geliştirilmesi ihtiyacını doğurmuştur. Kitlesel göç risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getiri lecek olup, bu afet türü özelinde belgede 6 hedef 19 eylem yer almaktadır. Hedef 1. Kitlesel göçlere ilişkin risklerin belirlenerek risk azaltma faaliyetlerinin bütüncül bir şekilde ger çekleştirilmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade K.G.1.1. Kitlesel göç risklerinin azaltılmasına ilişkin ulusal dü zeydeki belge ve planlar ara sında uyumun sağlanması GİB DB, İB, AFAD, SG Komutan lığı, EGM, JGK, Türk Kızılay, İller İdaresi Genel Müdür lüğü Kitlesel göç risklerinin azaltıl masına ilişkin eylem planları ve strateji belgelerinin takibi nin sağlanması Kısa vade K.G.1.2. Farklı ölçeklerde kitlesel göç risk haritalarının hazırlan ması GİB DB, MİT,MSB İB, AFAD, Valilikler, Yerel Yönetimler Kitlesel göç senaryolarının hazırlanması, senaryolara göre risklerin belirlenmesi, göç hacminin ölçeklendirilmesi Bölgesel ve yerel ölçekteki riskler analiz edilerek risk hari talarının hazırlanması Orta vade K.G.1.3. Kitlesel göçler netice sinde yerel ölçekte oluşabile cek risklerin tespit edilmesi, risk azaltıcı tedbirler alınması İB ASHB İl Mü dürlükleri, AFAD, GİB, Va lilikler, Yerel Yönetimler İllerde ortaya çıkabilecek top lumsal risklere ilişkin risk tah minlerinin belirlenerek kitlesel göç risk düzeyinin belirlenmesi Kitlesel göçler nedeniyle iller de gettolaşma, gecekondu laşma vb. risklerin belirlenme si Orta vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.5. Kitlesel Göç Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 70 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi K.G.1.4. Kitlesel göçler nedeniy le oluşabilecek toplumsal risk lerinin belirlenmesi GİB DB, GİB, SG Komutanlığı, Jandarma JGK, EGM, Valilikler, Yerel Yönetimler, İl ler İdaresi GM Kitlesel göçle mücadele ko nusunda uluslararası stan dartlarla uyumlu yasal, yönet sel ve kurumsal kapasitenin iyileştirilmesi Kitlesel göçün kontrol altında tutulması amacıyla kaynak ve transit ülkelerle işbirliği yapıl ması Sığınmacılara yönelik insani mağduriyetlerin giderilmesi amacıyla diğer ülkelerle işbir liği yapılması Orta vade K.G.1.5. Kitlesel göç ile gelen kişilerin güvenliklerini sağlaya cak tedbirlerin alınması İB DB, JGK, SG Komutanlığı, TB, GİB, UAB, TOB, TSK, MSB, KKK, EGM Sınır yönetimi konusunda ku rumlar arası işbirliği ve koordi nasyonu güçlendirici tedbirler alınması Kitlesel göç ile mücadele kap samında sınır kapılarında ge rekli önlemlerin alınması, sınır güvenliği ve sınır kontrollerinin külfet paylaşımı modeliyle daha etkili hale getirilmesi Orta vade K.G.1.6. Kitlesel göçlere ilişkin uluslararası risk azaltma stan dartlarının ulusal standartlara uyarlanması ve standartların geliştirilmesi İB STB, GİB, AFAD, HMB, Sayıştay, DB, TB Ölçülebilir kriterlere dayanan denetleme standartlarının geliştirilmesi Sığınmacılara ilişkin denetim lerinin ülke sınırında veya kay nak ülke sınırında yapılmasına ilişkin standart ve prosedürle rin geliştirilmesi Orta vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.5. Kitlesel Göç Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 71 Hedef 2. Kitlesel göç risklerinin azaltılmasına ilişkin konularda farkındalık sağlanması, eğitim verilmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade K.G.2.1. Kitlesel göçle gelen nü fusun ve ev sahibi toplumun, hak ve sorumluluklar ile top lumsal uyum açısından bilinç ve farkındalıklarının artırılması CİB AA, GİB, TRT Toplumun kitlesel göçlere ilişkin bilgilendirilmesi Yazılı ve görsel basın ile sosyal medyada toplumu bilinçlendirici faaliyetlerin düzenlenmesi Mevcut kitlesel göç ile gelen nüfusun toplumsal riskle ri azaltacak ve ev sahibi topluma katkı sağlayacak şekilde yönetilmesinin sağ lanması Kısa vade K.G.2.2. Kurumlarda göç ile ilgili işlemleri yöneten ve yürüten personele kitlesel göçler konu sunda kurumsal farkındalık ve kapasite geliştirme eğitimleri nin verilmesinin desteklenmesi GİB ÇSGB, MEB, SB, AFAD, EGM JGK, SG Ko mutanlığı, Valilikler, Yerel Yönetimler Göç alanında çalışan per sonel için hazırlanacak eği tim programlarına destek verilmesi Merkezi idare ve yerel yöne timlerde çalışan personele kitlesel göçlere ilişkin eğiti me destek verilmesi Orta vade K.G.2.3. Okullarımızın kapasi tesinin kitlesel göçten etkile nen nüfuslar göz önüne alarak güçlendirilmesi MEB GİB, YTB, Va lilikler, HMB, ÇŞİDB, Yerel Yönetimler AFAD, SBB Kitlesel göç ile gelebilecek kişilerin ülkede kalış sürele rinin tahmin edilerek eğitim ihtiyacının belirlenmesi Eğitim kurumlarının il bazın da sığınmacı öğrenci kar şılama kapasitesinin ölçek lendirilerek belirlenmesi Kitlesel göç ile gelebilecek kişilerin eğitim sistemine getireceği yükün tespit edil mesi İhtiyaçlar doğrultusunda göçten yoğun olarak etkilenen illerde geçici eğitim merkezlerinin oluşturulması Orta vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.5. Kitlesel Göç Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 72 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 3. Kurumların ve illerin kitlesel göçü karşılama kapasitesinin belirlenmesi, idari (kurumsal) kapa sitenin güçlendirilmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade K.G.3.1. Kitlesel göç ile gelen kişilere çalışma imkânı sağla yan kurumların kurumsal ka pasitelerinin ihtiyaçlar doğrul tusunda güçlendirilmesi ÇSGB İB, GİB, Göç alan Valilikler, Yerel Yönetim ler, HMB, YTB Kitlesel göç ile gelebilecek kişilerin ülkede kalış sürele ri doğrultusunda istihdam olanaklarının belirlenmesi İllerin sığınmacı işçi karşılama kapasitesinin sektör ve il bazında ölçeklendirilerek belirlenmesi Kapasite artırımı suretiyle yeni istihdam alanlarının oluşturulması Sığınmacı kayıt dışı çalış tırılması, kaçak işyeri ça lıştırma, sigortasızlık, çocuk işçiliği vb. vergi kayıp ve kaçaklarını önleyici tedbirler geliştirilmesi Orta Vade K.G.3.2. Ülkenin kitlesel göç karşılama ve hazır bulunurluk kapasitesinin belirlenmesi GİB ÇSGB, SB, Valilikler İB, AFAD Ülkenin göç kabul kapasitesinin belirlenmesi Göç kabul kapasitesi ve kapasite aşımına ilişkin ihti yaçlar doğrultusunda idari kapasitenin güçlendirilmesi Göç kabul kapasitesi ve yeni ihtiyaçlar doğrultusunda ku rumların stratejik planlarının güncelleştirilmesine destek verilmesi Orta Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.5. Kitlesel Göç Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 73 Hedef 4. Ulusal ve uluslararası bazda etkin, yaygın ve şeffaf bir bütçenin oluşturulması ve fonların etkin kullanılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade K.G.4.1. Kaynak ülkelere yönelik insani yardımların teşvik edile rek uluslararası fonların doğru yönlendirilmesi ve etkin kulla nılması AFAD DB, GİB, Türk Kızılay, STK Sınır ötesine yönelik barınma, sağlık, gıda hizmeti yardım larının teşvik edilmesi Kaynak ülkelere yönelik insa ni yardımların teşvik edilmesi Kısa vade K.G.4.2. Kaynak ülkelerde yok sulluğun ortadan kaldırılması ve sürdürülebilir kalkınmanın teşvik edilmesine yönelik ulus lararası işbirliğinin geliştirilmesi DB AFAD, GİB, Kızı lay, TİKA GİB, STK HMB, Kamu ve Özel Finans Kuruluşları Uluslararası boyutta finan sal destek alınması, ulusal boyutta finansal alt yapının geliştirilmesi Orta vade K.G.4.3. Kitlesel göçler ile ilgili risk azaltma faaliyetlerine kay nak sağlanarak finansal kay nakların etkin kullanımı ve sür dürülebilirliğinin sağlanması SBB HMB, DB, GİB, AFAD, İB Projelere zamanında finans man sağlanması ve gerçek leşmelerin yayınlanması ve denetlenmesi Kitlesel göçler ile ilgili yasal ve idari düzenlemelerin ge liştirilmesi ve uygulanması için finansal kaynak tahsisi nin yapılması Hassas grupların barına bileceği merkezlerinin tesis edilmesi ve işletilmesi için gerekli finansal kaynağın belirlenmesi, Avrupa Birliği’nin Türkiye ile mali külfet paylaşımında bu lunmasının sağlanması Uzun vade K.G.4.4. Kitlesel göçler netice sinde oluşabilecek ekonomik risklerin azaltılması SBB HMB, AFAD, GİB, İB Kitlesel göç risklerinin azal tılmasına ilişkin çalışmalara imkan sağlayacak mali kay nakların geliştirilmesi Kısa vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.5. Kitlesel Göç Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 74 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 5. Kitlesel göç ile gelen kişilerin topluma uyumunun sağlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade K.G.5.1. Kitlesel göç ile gelen yabancıların dil konusunda topluma uyumlarını sağlayıcı uygulama alanlarının gelişti rilmesi MEB ASHB, YTB, GİB, YTB, Valilikler, STK, Halk Eği tim Merkezleri Zorunlu eğitim çağındaki yabancı çocukların Türk eği tim sistemine dâhil edilmesi, Türkçe dil eğitimi verilmesi Türkçe dil kurslarının teşvik edilmesi, meslek edindirme faaliyetleri ile kültürel uyum ve sosyal becerilerin gelişti rilmesine yönelik uyum kurs larının düzenlenmesi Kısa vade K.G.5.2. Kitlesel göç ile gelen yabancıların topluma uyum larını sağlayıcı çalışmalar yapılması GİB ASHB, ÇSGB, GSB, MEB, YTB, STK’lar Kitlesel göçe maruz kalanlar içindeki nitelikli insan gü cünün ülkede kalması için özendirici tedbirler alınması Sosyal, iktisadi ve kültürel haklara erişim hususunda bilgilendirme yapılması Orta vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.5. Kitlesel Göç Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 75 Hedef 6. Kitlesel göçün sosyo-ekonomik, güvenlik, sağlık, eğitsel ve kültürel etkilerinin azaltılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade K.G.6.1. Kitlesel göçler nede niyle oluşabilecek sağlık risk lerinin azaltılması SB DB, İB, AFAD, GİB, JGK, EGM, SG Ko mutanlığı, Türk Kızılay, Valilikler Sınır kapılarından kitlesel olarak geçiş yapan yaban cıların sınırdaki sıcak bölge de veya kaynak ülkede acil sağlık taramalarının yapıl ması Bulaşıcı hastalık riskine iliş kin sağlık tarama, tetkik ve aşılarının yapılması, bulaşıcı hastalık taşıma ve yayma riskine sahip olanların teda vi edilmeden ülkeye girişinin önlenmesi Toplu kullanım alanlarının sağlığa elverişliliğinin artırıl ması Sınır kapılarından kitlesel olarak geçiş yapan yaban cıların sınırdaki sıcak böl gede veya kaynak ülkede acil sağlık taramalarının yapılması ve izolasyon ve/ veya karantina tedbirlerinin uygulanması Kısa vade K.G.6.2. Kitlesel göçle ge len kişilerin gönüllü geri dönüşlerinin planlanması GİB DB, AFAD, Türk Kızılay, TİKA, EGM Ülkesine gönüllü geri dönmek isteyenler için geri dönüş programlarının geliştirilmesi Ulusal ve uluslararası kuru luşlarla gönüllü geri dönüşe ilişkin projelerin geliştirilmesi Kısa Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.5. Kitlesel Göç Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.5. Bulaşıcı ve Salgın Hasta lık Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 77 6.6. Bulaşıcı ve Salgın Hastalık Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler Bulaşıcı ve salgın hastalıklara karşı hazırlıklı olmak için bulaşıcı ve salgın hastalıkların kaynaklarının, ya yılma yollarının, korunma yöntemlerinin ve etkin müdahale yöntem ve tekniklerinin bilinmesi ve toplum tarafından bulaşıcı ve salgın hastalık risklerinin anlaşılması gereklidir. Bulaşıcı ve salgın hastalık risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 4 hedef 21 eylem yer almaktadır. Hedef 1. Bulaşıcı ve Salgın Hastalıklara İlişkin Tehlike ve Risklerin Belirlenerek Veri Paylaşımı ve Kullanımı nın Sağlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade B.S.1.1. Bulaşıcı ve salgın has talıklarla ilgili verilerin toplana rak ortak dijital haritada birleş tirilmesi AFAD SB, TOB, TB, Ye rel Yönetimler, TÜİK, ÇŞİDB, ÇSGB Online veri paylaşım sistemi nin kurulması Kurumsal verilerin toplanması Veri ve veri paylaşım stan dartlarının belirlenmesi Orta vade B.S.1.2. Bulaşıcı ve salgın has talıkların tehlike ve risk harita larının hazırlanması SB AFAD, TOB, TÜİK, ÇŞİDB ÇSGB, TB, Yerel Yönetimler Tehlike ve risk haritaları Orta vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.6. Bulaşıcı ve Salgın Hastalık Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 78 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 2. Bulaşıcı ve Salgın Hastalık Konusunda Kurumlar Arası İşbirliğinin Sağlanarak Rol ve Sorumluluk ların Belirlenmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade B.S.2.1. Bulaşıcı ve salgın has talık risklerinin azaltılma ko nusunda, bakanlık, kurum ve kuruluşların rol ve görevlerinin tanımlanması SB AFAD, TOB, ÇSGB, İB, TÜİK, ÇŞİDB, TB, STB, Valilikler, Yerel Yönetimler Kurumlardan birlikte çalışmak üzere komisyonlar oluşturul ması Ulusal hazırlıklılık planı/ları ha zırlanması Orta Vade B.S.2.2. Salgın hastalıklara yö nelik bilgi paylaşımı, insan kay nağı geliştirilmesi, kurumsal sorumlulukların geliştirilmesi konusunda mevzuatta düzen leme yapılması SB İB, Yerel Yönetimler, TOB, ÇŞİDB, ÇSGB, AFAD Güncel mevzuat Orta Vade B.S.2.3. Sektörler arası iş birli ğinin sağlanarak çok paydaşlı sağlık sorumluluğunun gelişti rilmesi SB AFAD, ÇŞİDB, ÇSGB, TOB, Ye rel Yönetimler, STK, İB, İş birliği protokolleri Çalışma grupları oluşturul ması Kısa vade B.S.2.4. Salgın Hastalıkların risk lerinin azaltılması konusunda yerel yönetimlere bilgi desteği sağlanması SB AFAD, TOB, ÇŞİDB, Yerel Yönetimler, İB Hizmet içi Eğitimler Düzenlen mesi Orta vade B.S.2.5. Bulaşıcı ve salgın has talık risklerinin azaltılması, hazır lıklılık, kontrol ve müdahale ko nusunda ulusal hazırlıklılık planı/ larının uygulanması, değerlen dirilmesinde eşgüdüm ve işbir liği sağlanması SB AFAD, TOB, ÇSGB, İB, TÜİK, ÇŞİDB, ÇGB, TB, STB, Valilikler, Yerel Yönetim ler Hizmet içi Eğitimler Düzen lenmesi, ulusal tatbikat yapıl ması Orta vade B.S.2.6. Bulaşıcı ve salgın has talık risklerinin azaltılması, ha zırlıklılık, kontrol ve müdahale konusunda il planlarının hazır lanması, uygulanması, değer lendirilmesinde eşgüdüm ve işbirliği sağlanması SB Valilikler İl hazırlıklılık planları hazırlan ması Hizmet içi Eğitimler Düzenlen mesi Ulusal tatbikatlara il düzeyin de katılım sağlanması Uzun vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.6. Bulaşıcı ve Salgın Hastalık Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 79 Hedef 3. Bulaşıcı ve Salgın Hastalık Risklerini Azaltmaya Yönelik Finansman Sağlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade B.S.3.1. Bulaşıcı ve salgın has talık risklerini azaltmaya yönelik kaynak sağlayacak kurumlarla iş birliği yapılması SB ÇŞİDB, ÇSGB, TOB, TB, Yerel Yönetimler, İB, SBB, AFAD, TÜBİTAK, HMB, Kalkınma Ajans ları Salgın hastalıkların risklerinin azaltılmasına yönelik proje yapılması Orta vade B.S.3.2. Kurumların bulaşı cı ve salgın hastalık riskleri ne göre kaynak dağıtımının önceliklendirilmesi SBB AFAD, SB, ÇŞİDB, TOB, TB, Yerel Yönetimler, İB Gerekli finansmanın sağlanmasına yönelik risk oranının belirlen mesi Orta vade B.S.3.3. Salgın hastalıklara yöne lik milli aşıların geliştirilmesi ve aşı üretim tesislerinin kurulmasına fi nansal kaynak sağlanması SB SBB, HMB, TÜBİTAK, TOB Aşı üretimi için finans man sağlanması Aşı üretim tesislerinin kurulması Orta vade B.S.3.4. Salgın Hastalıkların risk lerinin azaltılması için halkın, gıda yetiştiricilerinin, gıda satıcı ve toptancılarının bilgilendirmesine finansal kaynak sağlanması TOB SB, HMB, Yerel Yöne timler, İB TÜBİTAK, AB Başkanlığı, SBB AB fonlarının sağlan ması Uluslararası kredilerin sağlanması Teknik bilgi geliştirilmesi için bütçe sağlanması Orta vade B.S.3.5. Bulaşıcı ve salgın hasta lıkların önlenmesine yönelik pro jeler yapılması ve desteklenmesi TÜBİTAK SB, STB, TOB, Kalkınma Ajansları, TÜBİTAK, AB Başkanlığı, AFAD, YÖK Projelerinin desteklen mesi Orta vade B.S.3.6. İçme suyu şebekesinin kanalizasyon sisteminin ve temiz su depolarının yapılması ve işletilmesi için finansal kaynak sağlanması SBB AFAD, SB, ÇŞİDB, ÇSGB, TOB, TB, HMB, Yerel Yö netimler, İB, İLBANK Bütçeye içme suyu ve kanalizasyon için kay nak aktarılması Kısa vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.6. Bulaşıcı ve Salgın Hastalık Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 80 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 4. Bulaşıcı ve Salgın Hastalıklarla İlgili Teknik Kapasitenin Güçlendirilmesi ve Farkındalığın Artırılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade B.S.4.1. Temiz su depolarının sağlanması için depo güvenlik sistemlerini kurulması, içme su şebekesi ile kanalizasyon şebe kelerinin arızası, zarar görmesi durumunda alarm/ uyarı siste minin çalışarak hızlı müdahale ile salgın tehdidinin azaltılması İB AFAD, SB, TOB, ÇŞİDB, ÇSGB, TB, Yerel Yöne timler Suların dezenfeksi yonu için sistemlerin kurulması Uzun vade B.S.4.2. Salgın Hastalık riskle ri konusunda farklı bölgelerde yahut sınır komşularındaki teh likelerden ilgili kuruluşlarla ope rasyonel risk iletişiminin sağ lanması SB AFAD, DB, ÇŞİDB, ÇSGB, TB, TOB, İB HMB, Yerel Yönetimler İletişim ağı ve siste minin oluşturulması Orta vade B.S.4.3. Sınır giriş kapılarında salgın yapma riski taşıyan in sanlara karşı önlemlerin alın ması SB AFAD, TOB, ÇŞİDB, İB, TB Sınır kontrollerinin artı rılması Gerekli durumlarda karantina uygulama larının yapılması Kısa vade B.S.4.4. Gümrüklerden salgın yapma riski taşıyan hayvan, su, gıda tohum vb. etkenlere karşı önlemlerin alınması TOB AFAD, SB, ÇŞİDB, İB, TB Sınır kontrollerinin artı rılması Gerekli durumlarda karantina uygulama larının yapılması Kısa vade B.S.4.5. Bulaşıcı ve salgın has talıkların önlenmesi konusunda toplumun farkındalığının artırıl ması için eğitim içerik ve plan larının hazırlanması SB MEB, AFAD, ÇSGB, ÇŞİDB, CİB, TOB, YÖK, GSB, Valilikler, Yerel Yönetimler Yıllık Plan hazırlanması Kısa vade B.S.4.6. Salgın hastalık riskleri konusunda sınır ötesi tehlikeler ile ilgili kuruluşlarla operasyo nel risk iletişimin sağlanması SB DB, ÇŞİDB, ÇSGB, TB, TOB, İB, HMB Sınır ötesi salgınlarla ilgili risk iletişim planı ve sisteminin kurul ması Orta vade B.S.4.7. Bulaşıcı ve salgın has talık risklerine yönelik kurumla rın Erken Uyarı Cevap Sistemle rinin entegre edilmesi SB TOB, İB, DB, ÇŞİDB, ÇSGB, TB Erken Uyarı Sistemle rinin Bulaşıcı ve salgın hastalık risklerine yö nelik algoritmalarının hazırlanması Orta vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.6. Bulaşıcı ve Salgın Hastalık Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 81 Plan İzleme Dönemi Eylem Numarası Eylem Sorumlu Kurum İlgili Kuruluşlar Eylemin Durumu 1 ( ) Başlamadı 2 ( ) Devam ediyor 3 ( ) Tamamlandı Eylemin Tamamlanma Yüzdesi* Eylemle İlgili Gerçekleştirilen Faaliyetler Eylemle İlgili Yapılması Planlanan Faaliyetler Eylemin Başlangıcındaki Mevcut Durum** Tablo 2: Eylem İzleme Tablosu * Eylemin tamamlanma yüzdesi yazılmalıdır. ** Planın yürürlüğe girmesinden sonra eylem izleme tablosu ilk kez doldurulduğunda bilgi girilme lidir. Ardından gelen izleme dönemlerinde boş bırakılmalıdır. 7.2. Değerlendirme Süreci • Planın değerlendirilmesi, planda yer alan her eylem bazında, eylemden sorumlu kurumun ko ordinasyonunda ilgili kuruluşlarla birlikte, planın yürürlüğe girmesini takip eden aydan itibaren 12 (on iki) aylık periyot içerisine alacak şekilde gerçekleştirilir. • Eylemlerdeki sorumlu kurum, sorumlu olduğu her eylem için “Eylem Değerlendirme Tablosu” nu doldurarak değerlendirme raporunu oluşturur. • Eylem değerlendirme tablolarının on iki aylık periyot içerisinde eylemin afet riskinin azaltılmasına etkisini, devam eden eylemle ilgili olmak kaydıyla yapılmasına ihtiyaç duyulan/yapılması tavsiye edilen yeni eylem önerilerini, eylemin uygulanması sırasında varsa karşılaşılan zorlukları, varsa başka afet risklerinin artmasına/azalmasına neden olup olmadığını ve eylemin başlatılması, sürdürülmesi ve/veya tamamlanması için ihtiyaç duyulan kaynakları, bu kaynaklarla ilgili ayrıntılı bilgiyi içermesi esastır. • Tamamlanması için süre öngörülemeyen sürekli nitelikteki eylemler de dahil olmak üzere plan da bulunan bütün eylemler değerlendirme sürecine tabidir. • Eylem tamamlandığında son defa eylem değerlendirme tablosu doldurulur. Eylemle istenilen neticeye ulaşılıp ulaşılmadığı, tamamlanan eylem sonucunda eylemle ilgili olmak kaydıyla ya pılmasına ihtiyaç duyulan/yapılması tavsiye edilen yeni eylem önerileri tabloya işlenir. 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.7. KBRN Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.7. KBRN Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 82 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 6.7. KBRN Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler KBRN olaylarının meydana gelmeden once onlenmesi, meydana gelmesi halinde etkin bir şekilde bu olaylara mudahale edilmesi,olay sonrasında oluşabilecek zararlarının azaltılması ve iyileştirme calış malarının yurutulmesi ilgili kamu kurum ve kuruluşları ile sivil-asker işbirliğini iceren butuncul bir yapıyla mumkun olmaktadır. KBRN risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çer çevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 2 hedef 8 eylem yer almaktadır. Hedef 1: KBRN tehdit ve tehlikelerine yönelik risk azaltma faaliyetlerinin desteklenmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade K.B.1.1. KBRN tehdit ve tehlike lerine yönelik risk değerlendir me analiz metodolojileri geliş tirilmesi AFAD MSB, TOB,İB, MGK Genel Sekreterliği , SBÜ, NDK Kalitatif ve kantitatif me todolojiler Orta vade K.B.1.2. KBRN Ulusal Strateji Bel geleri ve Eylem Planlarının Ha zırlanması AFAD MSB, SB, NDK, TOB Strateji belgeleri Kısa vade K.B.1.3. KBRN tehdit ve tehlike lerine yönelik farkındalığın art tırılması AFAD ASHB, ÇSGB, TOB, MEB, SB, YÖK, CİB, AA, RTÜK, Yerel Yönetimler, NDK, B,ÇŞİDB,TB,MSB,UAB,STB Basılı ve görsel mater yaller Eğitim faaliyetleri Uzun vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.7. KBRN Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 83 Hedef 2: KBRN risklerinin azaltılmasına yönelik kaynak planlaması ve erken uyarı sistemlerinin geliştiril mesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade K.B.2.1. KBRN envanter takibi nin sağlanması AFAD Valilikler Güncel karar destek sis temi Kısa vade K.B.2.2. KBRN tehdit ve tehli kelerine yönelik kritik sonuç lar doğuracak kaynak ve tesis planlaması ve güncel tutul ması AFAD MGK Genel Sekre terliği, STB, ÇŞİDB, ETKB, TOB, SB, UAB, NDK, TENMAK, TB, MSB, MKE Kaynak ve tesis envanteri Seferberlik Kaynak Plan lama Sistemine kategori oluşturulması Uzun vade K.B.2.3. İkaz ve alarm sistem lerinin kapasitesinin artırılması AFAD DİB, MSB,ASELSAN, HAVELSAN Siren kurma ve eğitim çalışmaları Orta vade K.B.2.4. Kimyasal ve biyolo jik tehdit ve tehlikelere yönelik uluslararası standart çalışma larının geliştirilmesi TÜBİTAK MSB, AFAD, SBB, SB, ÇŞİDB, TOB, EGM, İB Ulusal kimyasal ve biyolo jik test, sertifikasyonu Analiz laboratuvarı kurul ması Orta vade K.B.2.5. KBRN olaylarına yö nelik olarak kullanılacak ekip manların standart özelliklerinin belirlenmesi AFAD MSB,STB, TÜBİTAK, ÇŞİDB, TOB, TB,İB,U AB Geliştirilen standartlar Orta vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.7. KBRN Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 84 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 6.8. Orman Yangınları Riskleri ne Yönelik Hedef ve Eylemler 85 6.8. Orman Yangınları Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler Afet risklerinin azaltılması çalışmalarında, halkın yangınlardan zarar görmesini engellemek ve tabiat de ğerlerini korumak önemlidir. Diğer taraftan, orman yangını risklerinin azaltılması için potansiyel orman yangını tehlikelerinin özel uygulamalar ile en aza indirilmesi gereklidir. Öncelikli uygulamalar ekosistemi en az etkileyecek şekilde ve maksimum fayda sağlamaya yönelik olmalıdır. Orman yangınları risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 4 hedef 12 eylem yer almaktadır. Hedef 1: Fonksiyonel yangın yönetim planlarının ülke geneline yaygınlaştırılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade O.1.1. Orman içi yerleşim yer lerinde yanıcı madde uygula maları için prensiplerin ortaya konulması ve uygulanması OGM TOB, Yerel Yönetimler, STK Fonksiyonel yönetim planlarının tamamlanması Kısa Vade O.1.2. Tarım arazileri / orman arakesitinde yanıcı mad de düzenlemeleri yapılması ile anız yangınlarına yönelik kontrol ve denetimlerin sıkı laştırılması OGM TOB, Yerel Yönetimler, STK Orman yangını risk azaltma tesislerin yapımı Kısa Vade O.1.3. Yangın tehlikesi olan meşcere içi ve ana yol kenarlarındaki zonlarda yanıcı maddelerin azaltılması OGM TOB, STK Yangına hassas bölgelerde ba kımlar yapılması Kısa Vade O.1.4. Yangın tehlikesinin yük sek olduğu yerlerde yanıcı yo ğunluğunu azaltma amacıyla kontrollü yakma yapılması OGM TOB, STK Denetimli yakma konusunda eğitim verilmesi Kontrollü yakma Kısa Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.8. Orman Yangınları Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 86 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 2: Ormanların korunmasında bilişim teknolojilerinden faydalanılması ve Karar Destek Sistemleri nin geliştirilmesi Eylemler Sorum lu Kuru luş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade O.2.1. Ormanların koruyucu faydaları ve çevresel işlevleri konusunda toplumun bilinç lendirilmesi OGM MEB, GSB, CİB, DİB, Valilikler, TRT, RTÜK, Yerel Yöne timler, STK Yayın araçlarıyla toplumun bilinçlendirilmesi Uyarı levhaları hazırlanması Kısa Vade O.2.2. Orman yangınları konu sunda AR-GE destekli bilişim altyapısının geliştirilmesi OGM AFAD, TOB, STK Karar destek sistemlerinin geliştirilmesi ve entegras yonu Kısa Vade O.2.3. Yangın şiddeti, yanıcı madde tüketimi ve yayılma oranı tahminlerinin yapılması OGM TOB, STK Davranış modeli, hava hal leri, topografya ve yanıcı madde özelliklerinin dikkate alınması Kısa Vade O.2.4. Orman yangınlarına karşı erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi OGM TOB, Yerel Yönetimler, TÜBİTAK, STK Uzaktan algılama projeleri nin geliştirilmesi Kısa Vade Hedef 3: Orman yangınlarının önlenmesine yönelik tedbirlerin artırılması, müdahale kapasitesinin güç lendirilmesi ve gönüllülük sisteminin geliştirilmesi Eylemler Sorum lu Kuru luş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade O.3.1. Orman yangınlarının başlamasının ve yayılmasının engellenmesine yönelik ted birlerin alınması OGM TOB, AFAD, STK İnce yanıcı maddelerin bertarafı Ormanlardaki yanıcı ma teryalin azaltılması Su kaynaklarının planlan ması Yangın emniyet yol ve şe ritlerinin yapımı ve bakımı nın gerçekleştirilmesi Kısa Vade O.3.2. Orman yangınlarına ilk müdahale süresinin kısaltıl ması OGM TOB,Yerel Yönetimler, STK Alt yapı ve kurumsal kapa sitenin geliştirilmesi Kısa Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.8. Orman Yangınları Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 87 Hedef 4: Orman yangınlarına karşı mücadele ve kapasite artırımı için uluslararası işbirliğinin geliştiril mesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade O.4.1. Ulusal kapasiteyi aşan yangınlarla mücadele için ikili işbirliği anlaşmaları yapılma sının imkanlarının araştırılması TOB AFAD, DB İşbirliği anlaşmaları Orta Vade O.4.2. Yangınlarla mücadele eğitim programları için ulus lararası fonların incelenmesi TOB AFAD, DB Uluslararası fonlar bulunması Orta Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.8. Orman Yangınları Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 88 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 6.9. Büyük Endüstriyel Kaza Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 89 6.9. Büyük Endüstriyel Kaza Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler Büyük endüstriyel kazalara karşı hazırlıklı olmak için, büyük endüstriyel kaza risklerini anlamak ge rekir. Büyük endüstriyel kaza risklerinin azaltılmasına yönelik çalışmalarda bulunan personel lerin aynı terminoloji altyapısına sahip olmaları, olaylara müdahaleden olay öncesi koruyucu önlemlerin alınmasına kadar farklı kurumlarda olsalar bile, aynı dili konuşuyor olmaları, doğru ham lelerde bulunulmasını sağlayacaktır. Büyük endüstriyel kaza risklerine yönelik hedefler ve eylemler TA RAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 2 hedef 5 eylem yer almaktadır. Hedef 1: Kurumlar arasında BEK’le ilgili veri ve bilgi paylaşımının sağlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade B.E.1.1. BEK’le ilgili kurumlar arası güvenli veri paylaşımına yönelik altyapının güçlendirilmesi ÇŞİDB SB, STB, ÇSGB, AFAD, BEKRA’da yer alan sa nayi kuruluşları, BEK RA’da yer alan illerin yerel yönetimleri (itfaiye teşkilatları) Veri paylaşım dü zeylerinin belirlen mesi Veri güvenliği yön temlerinin belirlen mesi Kısa vade B.E.1.2. BEKRA bildirim sistemi altyapısının güncelliğinin sağ lanması ÇŞİDB STB, ÇSGB, AFAD, BEK mevzuatına tabii sanayi kuruluşları Güncel BEKRA programı Kısa vade B.E.1.3. BEK uygulamasında kul lanılacak yerli yazılımların üre tilmesi ve yaygınlaştırılması AFAD ÇSGB, STB, SB, BEK mev zuatına tabii sanayi kuruluşları, BEKRA’da yer alan illerin yerel yöne timleri (itfaiye teşkilat ları) Milli BEK yazılımı BEK yerli yazılım eğitimleri Orta vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.9. Büyük Endüstriyel Kaza Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 90 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 2: BEK’le ilgili kurumlar arası koordinasyonun sağlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade B.E.2.1. BEK’le ilgili uygulama ve mevzuat çalışmalarına yönelik komisyon kurulması ve teknik rapor hazırlanması ÇSGB ÇŞİDB, AFAD Mevzuat çalışmaları Teknik rapor lar Kısa vade B.E.2.2. BEK’le ilgili AR-GE çalış malarının yapılması ve destek lenmesi ÇŞİDB STB, ÇSGB, AFAD, BEK mevzua tına tabii sanayi kuruluşları Finansal kay nak sağlan ması Orta vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.9. Büyük Endüstriyel Kaza Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.10. Maden Kazaları/Tasman Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 92 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 6.10. Maden Kazaları Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler Madenciliği diğer sektörlerden ayıran temel özellikler; üretimin her aşamasının çok riskli olması, yatırımın geri dönüş sürecinin uzun olması, üretim alanı seçim şansının olmaması, bulunduğu yerde işletilmesi zo runlu olması, istihdam ve katma değer yaratan emek yoğun bir sektör olması, durdurulduğunda yeniden üretime alınması büyük maliyetlere yol açmaktadır. Maden kazaları risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde belirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 3 hedef 18 eylem yer almaktadır. Hedef 1: Kazalara yol açan risk etmenlerinin izlenmesi ve yeterli önleyici tedbirlerin alınması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade M.1.1. Personel takip izleme sisteminin geliştirilmesi ÇSGB ÇŞİDB, ETKB, HMB, AFAD, Ulusal İş Sağlığı ve Güven liği Konseyi, İşverenler Sen dikası, İşçi Sendikaları, TKİ Personel takibinin yapılması Haberleşme sistemlerinin kurulup geliştirilmesi Orta Vade M.1.2. Erken uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılması ÇSGB ÇŞİDB, ETKB, HMB, AFAD, Ulusal İş Sağlığı ve Güven liği Konseyi, TKİ Bölgesel risklerin işletmelere bildirilmesi Ekipmanların bakım ve ona rımı Kısa Vade M.1.3. Acil durum planlaması ÇSGB ÇŞİDB, ETKB, AFAD Tatbikatlar Kısa Vade M.1.4. Kişisel koruyucu ve do nanım kullanımının yaygınlaş tırılması ÇSGB ÇŞİDB, ETKB, HMB, AFAD, Ulusal İş Sağlığı ve Güven liği Konseyi, İşverenler Sen dikası, İşçi Sendikaları, TKİ, Meslek odaları Standartlar Kısa Vade M.1.5. Çalışma yerinin, çalışanların güvenlik ve sağlığına zarar gelmeyecek şekilde yapabilmesinin sağlanması, işletilmesi ve bakımlarının yapılması ÇSGB ÇŞİDB, ETKB, HMB Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Kon seyi, İşverenler Sendikası, İşçi Sendikaları, TKİ, Meslek odaları İş sağlığı ve güvenliğinin yaygınlaştırılması Uygulama standartları ge liştirilmesi Kısa Vade M.1.6. Bir tehlike anında uygun kaçış ve kurtarma araçlarının bulundurulması, bakımının yapılması ÇSGB ÇŞİDB, ETKB, Ulusal İş Sağ lığı ve Güvenliği Konseyi, AFAD, İşverenler Sendikası, İşçi Sendikaları Kurtarma istasyonlarının fizibilite etütleri Kaynak ihtiyacı Kaçış yol haritaları Kısa Vade M.1.7. Standartlara uygun malzeme kullanımının sağ lanması ÇSGB ÇŞİDB, ETKB, Ulusal İş Sağ lığı ve Güvenliği Konseyi, AFAD, İşverenler Sendikası, İşçi Sendikaları Tüm araç, gereç ve cihazların standardizasyonu Kısa Vade M.1.8. Maden tesislerinin en vanterinin oluşturulması ÇŞİDB ETKB, Ulusal İş Sağlığı ve Güvenliği Konseyi, AFAD Kaynak planlaması Orta Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.10. Maden Kazaları Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 93 Hedef 2: Maden kazalarında riskleri azaltacak kaynakların etkin kullanılması ve alternatif finansman kaynaklarının oluşturulması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade M.2.1. Madencilikle ilgili afet risk azaltıcı kaynak oluşturulması ÇSGB ÇŞİDB, ETKB, HMB, AFAD, Ulusal İş Sağlığı ve Gü venlik Konseyi üyeleri, İşverenler Sendikası, İşçi Sendikaları, TKİ Risk azal tıcı tedbir maliyetleri tabloları Orta Vade M.2.2. Risk azaltıcı eylemlerin gerçekleştirilmesi konusunda denetim SAYIŞTAY ÇŞİDB, ETKB, HMB Harcamaların kontrolü Orta Vade M.2.3. Maden işletmelerinde sigorta değerlerinin oluşturu larak, alınan tedbirlere karşılık prim oranlarının düşürülmesi ÇSGB ÇŞİDB, ETKB, HMB, AFAD, Ulusal İş Sağlığı ve Gü venlik Konseyi üyeleri, İşverenler Sendikası, İşçi Sendikaları, TKİ Sigortalanan işletmeler Sigorta prim lerindeki dü şüş Orta Vade M.2.4. Maden sahalarının kamu eliyle değerlemesinin yapılması MAPEG ÇSGB, ÇŞİDB, ETKB, HMB, AFAD Ulusal değer leme çalış maları Orta Vade M.2.5. Etkin Maden borsasının kurulması ETKB ÇSGB, ÇŞİDB, HMB, AFAD, Ulusal İş Sağlığı ve Gü venlik Konseyi üyeleri, İşverenler Sendikası, İşçi Sendikaları, TKİ Rezervlerin değerlendiril mesi Borsa çalış maları Uzun Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.10. Maden Kazaları Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 94 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi Hedef 3: Maden işletmelerinde teknolojinin yenilenmesi ve teknik kapasitenin artırılması ve düzenleme yapılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade M.3.1. Madenlerde kullanılan cihazların üretiminde yerli sa nayi kuruluşlarının özendiril mesi ETKB ÇSGB, ÇŞİDB, HMB, AFAD, Ulusal İş Sağlığı ve Gü venlik Konseyi üyeleri, İşverenler Sendikası, İşçi Sendikaları, TKİ Ekipman standardizas yonu Teşvik prog ramları uygu lamaları Maden yan sanayi gerek sinimi İhtiyaç analizi Orta Vade M.3.2. Kapalı ve açık maden cilikte uzaktan izleme, ölçme ve kontrol sistemleri çalışma larının desteklenmesi ETKB ÇSGB, ÇŞİDB, HMB, AFAD, Ulusal İş Sağlığı ve Gü venlik Konseyi üyeleri, İşverenler Sendikası, İşçi Sendikaları, TKİ Uzaktan izle me ve erken uyarı sistemi Orta Vade M.3.3. Havza madenciliğinin korunmasına yönelik tedbirler alınması ETKB ÇŞİDB, ÇSGB, HMB, AFAD, Ulusal İş Sağlığı ve Gü venlik Konseyi üyeleri, İşverenler Sendikası, İşçi Sendikaları, TKİ Maden hav zalarının uydu üzerinden kontrollerin yapılması Orta Vade M.3.4. İstatiksel veriler hazırlanması ve raporlanması ÇSGB ÇŞİDB, ETKB, HMB, SGK AFAD, Ulusal İş Sağlığı ve Güvenlik Konseyi üyeleri, İşverenler Sendikası, İşçi Sendikaları, TKİ Veri bankası Kısa Vade M.3.5. Maden Yönetmeliği ile uyumlu uygulama yönergele rinin hazırlanması ÇSGB ÇŞİDB, ETKB, AFAD, Ulu sal İş Sağlığı ve Güvenlik Konseyi üyeleri, İşverenler Sendikası, İşçi Sendikaları, TKİ İkincil mev zuat Kısa Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.10. Maden Kazaları Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 6.11. Tehlikeli Madde Taşımacı lığı Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 96 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 6.11. Tehlikeli Madde Taşımacılığı Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler Tehlikeli maddelerin taşınmasındaki olası kazalarda çevreye ve insana olan zararlarının önlenmesi nok tasında etkin afet risk yönetimi planlamaları oldukça önemlidir. Planlamaların doğru şekilde kurgulan masında ilgili kurumlar arası işbirliği ve koordinasyonun yanı sıra kurumların kendi mevzuatlarının etkili ve hızlı mücadeleye elverişli konuma getirilmelerine yönelik mevzuat değişiklikleri her zaman güncelliğini koruyacaktır. Tehlikeli madde taşımacılığı risklerine yönelik hedefler ve eylemler TARAP belgesinde be lirtilen esaslar çerçevesinde yerine getirilecek olup, bu afet türü özelinde belgede 4 hedef 11 eylem yer almaktadır. Hedef 1: Teknik kapasitenin artırılarak olası risklerin azaltılması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade T.1.1. Denizlerde kaza sonrası deniz kirliliğine neden olabile cek tehlikeli maddelerin ber tarafına/ azaltılmasına yöne lik kullanılacak malzemelerin çeşitliliğinin ve güncelliğinin sağlanması UAB ÇŞİDB, AFAD, İB, SG Ko mutanlığı, STB, TSE Yenilenmiş müdaha le ekipmanları Orta Vade T.1.2. Karayollarında meyda na gelmesi muhtemel tehlikeli madde kazalarına yönelik it faiyelerin müdahale kapasi tesinin artırılması ÇŞİDB İB, UAB, TENMAK Güçlü itfaiye müda hale kapasitesi Orta Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.11. Tehlikeli Madde Taşımacılığı Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 97 Hedef 2: Tehlikeli madde olaylarının bildirilmesi ve raporlanması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade T.2.1. ADR kapsamında oluşan karayolu olaylarının mevzuat çerçevesinde raporlanması ve güncelliğinin sağlanması UAB AFAD, ÇŞİDB, İB, SB, TENMAK Mevzuat çalışmaları Kısa Vade T.2.2. RID kapsamında oluşan demir yolu olaylarının mevzuat çerçevesinde raporlanması ve güncelliğinin sağlanması UAB AFAD, ÇŞİDB, İB, SB, TENMAK Mevzuat çalışmaları Kısa Vade T.2.3. IMDG Kod kapsamında oluşan deniz yolu olaylarının mevzuat çerçevesinde rapor lanması ve güncelliğinin sağ lanması UAB AFAD, ÇŞİDB, İB, SB, TENMAK Mevzuat çalışmaları Kısa Vade Hedef 3: Olay türü planlarının oluşturulması Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade T.3.1. Tehlikeli maddelerin kara yolu ile taşınmasında meydana gelebilecek kazalar için TAMP ile uyumlu olay türü acil müdahale planının hazırlanması UAB ÇŞİDB, İB, SB, AFAD Karayolu kazaları acil müdahale planı Kısa Vade T.3.2. Tehlikeli maddelerin de miryolu ile taşınmasında mey dana gelebilecek kazalar için TAMP ile uyumlu olay türü acil müdahale planının hazırlanma sı UAB ÇŞİDB, İB, SB, AFAD Demiryolu kazaları acil müdahale planı Kısa Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.11. Tehlikeli Madde Taşımacılığı Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 98 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi T.3.3. Deniz kirliliğine sebep ola bilecek kazalara ilişkin 5312 sayılı Kanun kapsamında hazırlanmış olan ulusal acil müdahale pla nının ihtiyaçlar doğrultusunda güncellenmesi ÇŞİDB UAB, İB, SB, AFAD, TEN MAK Güncel ulusal acil müdahale planı Kısa Vade Hedef 4: Denetim altyapısının güçlendirilmesi Eylemler Sorumlu Kuruluş İlgili Kuruluşlar Çıktılar Vade T.4.1. İlgili alan tecrübesine sahip kurum ve kuruluşlarda uzman denetçi sayısının artırılması UAB Tüm kamu idareleri Denetçi sayısındaki artış Kısa Vade T.4.2. Yetkili denetçi kuruluşların tanımlanması ve mevzuatta et kili yaptırımlara yer verilmesi UAB STB, TB Mevzuat çalışmaları Kısa Vade T.4.3. Yapılan denetimlerin sü rekliliğinin sağlanması amacına yönelik denetim planı bilgi siste mi oluşturulması UAB Tüm kamu idareleri Denetim planı bilgi sistemi Orta Vade 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.11. Tehlikeli Madde Taşımacılığı Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler 7 İZLEME VE DEĞERLENDİRME SÜRECİ 7.1. İzleme Süreci 7.2. Değerlendirme Süreci 100 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 7. İZLEME VE DEĞERLENDİRME SÜRECİ Planın izleme ve değerlendirme süreci, izleme ve değerlendirme olmak üzere iki bölümde yapılacaktır; izleme her altı ayda bir eylemlerin izleme tablosu doldurularak, değerlendirme ise yılda bir defa yapıla caktır. Plandaki eylemlerin izleme ve değerlendirilmesinin yapılması için AFAD bünyesinde bir yazılım oluşturul muştur. Bu yazılım risk azaltma planının etkililiğini sağlamak için karar vericilere planlarla ilgili durumun gösterilmesi amacıyla kullanılacaktır. Yazılım sayesinde plandaki sorumlu ve ilgili kuruluşlar, şifreleriyle yazılıma giriş yapacak, eylemleri web üzerinden çevrimiçi olarak takip edecek ve eylemlerle ilgili istenen verileri/bilgileri yazılıma girebilecektir. AFAD tarafından plandaki paydaşlar yazılım ve yazılımın kullanımı hakkında bilgilendirecektir. İzleme ve değerlendirme yöntem ve uygulama çalışmaları detaylı şekilde aşağıda anlatılmıştır. 7.1. İzleme Süreci • Planın izlenmesi, planda yer alan her eylem bazında, eylemden/eylemlerden sorumlu kurumun koordinasyonunda ilgili kuruluşlarla, planın yürürlüğe girmesini takip eden aydan itibaren, 6 (altı) aylık periyodu içerisine alacak şekilde gerçekleştirilir. • Eylemlerdeki sorumlu kurum, sorumlu olduğu her eylem için “Eylem İzleme Tablosu” nu doldu rarak izleme raporunu oluşturur. • Eylem izleme tablolarının altı aylık periyot içerisinde eylemin uygulanması ile ilgili durumu, gerçekleştirilen faaliyetleri, eylemin tamamlanma yüzdesini, gelecek altı ayda yapılması planlanan faaliyetleri içermesi esastır. • Tamamlanması için süre öngörülemeyen sürekli nitelikteki eylemler de dâhil olmak üzere plan da bulunan bütün eylemler izleme sürecine tabidir. • Eylemle ilgili ilk eylem izleme tablosu, planın yürürlüğe girmesini takip eden aydan itibaren, başlangıçtaki mevcut durumu ortaya koyacak biçimde düzenlenir. • Eylem tamamlandığında son defa eylem izleme tablosu doldurulur. • Altı aylık periyodun sonunda AFAD eylemden/eylemlerden sorumlu kurumlardan resmi yazı ile “Eylem İzleme Tablosu” nu doldurmasını talep eder ve 30 (otuz) gün içerisinde “Eylem İzle me Tabloları” ndan oluşan izleme raporu, eylemden/eylemlerden sorumlu kurum tarafından AFAD’a gönderilir. • AFAD’ta bulunan TARAP Sekretaryası, gelen izleme raporlarının bir araya getirilmesi ile rapor oluşturur. • Plan yürürlükte olduğu sürece planın izlenmesi devam eder. 7. İZLEME VE DEĞERLENDİRME SÜRECİ 7.1. İzleme Süreci 101 Plan İzleme Dönemi Eylem Numarası Eylem Sorumlu Kurum İlgili Kuruluşlar Eylemin Durumu 1 ( ) Başlamadı 2 ( ) Devam ediyor 3 ( ) Tamamlandı Eylemin Tamamlanma Yüzdesi* Eylemle İlgili Gerçekleştirilen Faaliyetler Eylemle İlgili Yapılması Planlanan Faaliyetler Eylemin Başlangıcındaki Mevcut Durum** Tablo 2: Eylem İzleme Tablosu * Eylemin tamamlanma yüzdesi yazılmalıdır. ** Planın yürürlüğe girmesinden sonra eylem izleme tablosu ilk kez doldurulduğunda bilgi giril melidir. Ardından gelen izleme dönemlerinde boş bırakılmalıdır. 7.2. Değerlendirme Süreci • Planın değerlendirilmesi, planda yer alan her eylem bazında, eylemden sorumlu kurumun ko ordinasyonunda ilgili kuruluşlarla birlikte, planın yürürlüğe girmesini takip eden aydan itibaren 12 (on iki) aylık periyot içerisine alacak şekilde gerçekleştirilir. • Eylemlerdeki sorumlu kurum, sorumlu olduğu her eylem için “Eylem Değerlendirme Tablosu” nu doldurarak değerlendirme raporunu oluşturur. • Eylem değerlendirme tablolarının on iki aylık periyot içerisinde eylemin afet riskinin azaltılmasına etkisini, devam eden eylemle ilgili olmak kaydıyla yapılmasına ihtiyaç duyulan/yapılması tavsiye edilen yeni eylem önerilerini, eylemin uygulanması sırasında varsa karşılaşılan zorlukları, varsa başka afet risklerinin artmasına/azalmasına neden olup olmadığını ve eylemin başlatılması, sürdürülmesi ve/veya tamamlanması için ihtiyaç duyulan kaynakları, bu kaynaklarla ilgili ayrıntılı bilgiyi içermesi esastır. • Tamamlanması için süre öngörülemeyen sürekli nitelikteki eylemler de dahil olmak üzere plan da bulunan bütün eylemler değerlendirme sürecine tabidir. • Eylem tamamlandığında son defa eylem değerlendirme tablosu doldurulur. Eylemle istenilen neticeye ulaşılıp ulaşılmadığı, tamamlanan eylem sonucunda eylemle ilgili olmak kaydıyla ya pılmasına ihtiyaç duyulan/yapılması tavsiye edilen yeni eylem önerileri tabloya işlenir. 102 Planlama ve Risk Azaltma Dairesi 6. Afet Türlerine Göre Risk Azaltma Stratejileri 6.4. İklim Değişikliği Risklerine Yönelik Hedef ve Eylemler • On iki aylık periyodun sonunda AFAD eylemden/eylemlerden sorumlu kurumlardan resmi yazı ile “Eylem Değerlendirme Tablosu” nu doldurmasını talep eder ve 60 (altmış) gün içerisinde değerlendirme raporu, eylemden/eylemlerden sorumlu kurum tarafından AFAD’a gönderilir. • TARAP grubu, daha önce iletilen 2 (iki) adet konsolide plan izleme raporu ve 1 (bir) adet konso lide değerlendirme raporu üzerine düzenlenen toplantıda TARAP’ın durumunu değerlendirir. Bu değerlendirme ile, afet risk azaltma eylemleri sayesinde afet riskinin ne ölçüde azaltıldığı, afet türleri açısından afet risk değerlendirmeleri de göz önüne alınarak afet riskinin azaltılmasında istenilen noktaya gelinip gelinmediği ve eylemler nedeniyle afet risklerinin oluşmasına/artma sına sebep olunup olunmadığı ortaya konur. • Plan yürürlükte olduğu sürece planın değerlendirilmesi devam eder. Plan Değerlendirme Dönemi Eylem Numarası Eylem Sorumlu Kurum İlgili Kuruluşlar Eylemin Afet Riskinin Azaltılmasına Etkisi Devam Eden Eylemle İlgili Yeni Eylem Önerileri* Eylemin Uygulanması Sırasında Karşılaşılan Zorluklar** Eylemin Başka Afet Risklerinin Artmasına/ Azalmasına Etkisi*** Eylemin Başlatılması, Sürdürülmesi ve/ve ya Tamamlanması İçin İhtiyaç Duyulan Kaynaklar**** Tamamlanan Eylemin Afet Riskinin Azaltılmasına Katkısı ve Tamamlanan Eylemle İlgili Yeni Eylem Önerileri***** Tablo 3: Eylem Değerlendirme Tablosu * Öneri bulunması durumunda doldurulacaktır. ** Eylemin uygulanması sırasında karşılaşılan zorluk varsa yazılmalıdır, yoksa boş bırakılmalıdır. *** Eylemin başka afet risklerinin artmasına/azalmasına etkisi olduğuna dair bilgi varsa yazılmalı ve ay rıntılandırılmalıdır. Bilgi bulunmuyorsa boş bırakılmalıdır. **** Lütfen ayrıntılandırınız. ***** Eylem tamamlandığında doldurulacaktır.