Regulation on introduction of programs to control rabies, bovine spongiform encephalopathy, and avian influenza

Dziennik Ustaw Nr 82 — 5027 — Poz. 452 Na podstawie art. 57 ust. 7 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2008 r. Nr 213, poz. 1342 oraz z 2010 r. Nr 47, poz. 278, Nr 60, poz. 372 i Nr 78, poz. 513) zarządza się, co następuje: § 1. Na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wpro wadza się program: 1) zwalczania: a) wścieklizny (Rabies), który jest określony w za łączniku nr 1 do rozporządzenia, b) gąbczastej encefalopatii bydła (Bovine spongi form encephalopathy — BSE), który jest okreś lony w załączniku nr 2 do rozporządzenia; 2) mający na celu wykrycie występowania zakażeń wirusami wywołującymi grypę ptaków (Avian in fluenza) oraz poszerzenie wiedzy na temat ryzyka wystąpienia tej choroby, który jest określony w za łączniku nr 3 do rozporządzenia. § 2. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem ogło szenia. Prezes Rady Ministrów: D. Tusk 452 ROZPORZĄDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 23 marca 2011 r. w sprawie wprowadzenia na 2011 r. programów zwalczania wścieklizny i gąbczastej encefalopatii bydła oraz programu mającego na celu wykrycie występowania zakażeń wirusami wywołującymi grypę ptaków oraz poszerzenie wiedzy na temat ryzyka wystąpienia tej choroby Dziennik Ustaw Nr 82 — 5028 — Poz. 452 Załączniki do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 marca 2011 r. (poz. 452) Załącznik nr 1 PROGRAM ZWALCZANIA WŚCIEKLIZNY (RABIES) 1. Identyfikacja programu Państwo członkowskie: Rzeczpospolita Polska Choroba: wścieklizna (Rabies) Wniosek o współfinansowanie na rok: 2011 Wysłano do Komisji Europejskiej dnia: 30 kwietnia 2010 r. 2. Dane historyczne dotyczące sytuacji epizootycznej w zakresie wścieklizny W okresie międzywojennym oraz w pierwszych la tach po II wojnie światowej głównym nosicielem wścieklizny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej były psy. Wprowadzenie w 1949 r. obowiązkowego szczepienia psów przeciwko wściekliźnie pozwoliło na opanowanie problemu występowania tej choroby. Liczba przypadków wścieklizny wśród zwierząt obni żyła się z ponad 3600 w 1946 r. do 73 przypadków w 1956 r. Problem wścieklizny ponownie się pojawił, kiedy zaczęto rejestrować coraz więcej przypadków tej choroby w środowisku zwierząt wolno żyjących. W la tach 1946—1956 zgłaszano rocznie od 1 do 6 przypad ków wścieklizny wśród zwierząt dzikich. W 1956 r. i 1957 r. nie zanotowano żadnego przypadku wściekliz ny u zwierząt dzikich. W latach następnych zauważal ny był wzrost zachorowań wśród zwierząt dzikich, a w szczególności u lisów. Pod koniec lat siedemdzie siątych zachorowania u zwierząt dzikich przekraczały liczbę zachorowań u zwierząt domowych. W 1990 r. w Rzeczypospolitej Polskiej stwierdzono 2045 przypadków wścieklizny, w tym 1668 przypad ków wśród zwierząt dzikich (1374 przypadki u lisów). Najwięcej przypadków wścieklizny zanotowano w ów czesnych województwach: poznańskim (157), opol skim (139), koszalińskim (133), szczecińskim (130), bydgoskim (123), słupskim (103). Nie notowano ich w bialskopodlaskim, a pojedyncze przypadki odnoto wano w lubelskim, łomżyńskim, łódzkim, przemy skim. W 1991 r. stwierdzono 2287 przypadków wściekliz ny, w tym 1864 u zwierząt dzikich, z czego 1513 przy padków u lisów. Wścieklizny nie odnotowano w ów czesnym województwie lubelskim, a pojedyncze przy padki wystąpiły w przemyskim, łódzkim, łomżyńskim, krośnieńskim. W 1992 r. stwierdzono 3084 przypadki wściekliz ny, w tym u zwierząt dzikich 2549, z czego 2079 u lisów. Z uwagi na rozprzestrzenianie się wścieklizny w 1993 r. rozpoczęto akcję doustnych szczepień lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie. W 1993 r. stwierdzono 2648 przypadków wściekliz ny u zwierząt, w tym 2166 u zwierząt dzikich, z czego 1803 u lisów. W 1994 r. stwierdzono 2238 przypadków wściekliz ny u zwierząt, w tym u zwierząt dzikich 1788, z czego 1506 u lisów. W 1995 r. stwierdzono 1973 przypadki u zwierząt, w tym 1528 u zwierząt dzikich, z czego 1280 u lisów. W 1996 r. stwierdzono 2527 przypadków u zwie rząt, w tym 2064 u zwierząt dzikich, z czego 1779 u lisów. W 1997 r. stwierdzono 1494 przypadki u zwierząt, w tym 1239 u zwierząt dzikich, z czego 1091 u lisów. Efektem nieustającego przeprowadzania szczepień w zachodniej części terytorium Rzeczypospolitej Pol skiej był spadek liczby przypadków wścieklizny, a zwłaszcza bardziej zadowalający fakt braku jej wy stępowania od dłuższego czasu na obszarach woje wództw: zachodniopomorskiego, lubuskiego i dolno śląskiego. W 1998 r. stwierdzono 1329 przypadków u zwie rząt, w tym 1120 u zwierząt dzikich, z czego 927 u lisów. W 1999 r. stwierdzono 1148 przypadków u zwie rząt, w tym 721 u lisów. W 2000 r. stwierdzono 2224 przypadki u zwierząt, w tym u lisów 1583, a w 2001 r. stwierdzono 2964 przypadki u zwierząt, w tym u lisów 2224. W trakcie przeprowadzanych akcji szczepień zaob serwowano „przemieszczanie się” wścieklizny do wschodniej części terytorium Rzeczypospolitej Pol skiej, czyli na obszary nieobjęte do tej pory szczepie niami, oraz występowanie pojedynczych przypadków wścieklizny na terenach przygranicznych z Republiką Czeską. W 2002 r. liczba przypadków wścieklizny u zwie rząt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wyniosła 1119, z czego 1038 przypadków zanotowano u zwie rząt dzikich, w tym 884 u lisów. W 2002 r. największą liczbę przypadków wścieklizny zanotowano w woje wództwie wielkopolskim — 339 przypadków. W 2003 r. stwierdzono 388 przypadków u zwierząt, w tym 314 u zwierząt dzikich, z czego 233 u lisów. Jak wykazują dane za lata 2004—2009, liczba przypadków wścieklizny na terytorium państwa uległa dalszemu, znacznemu zmniejszeniu (załączniki nr 1—6 do pro gramu). Dziennik Ustaw Nr 82 — 5029 — Poz. 452 W ostatnich latach przypadki wścieklizny u zwie rząt występują najczęściej na terenach położonych wzdłuż północno-wschodniej i wschodniej granicy Rzeczypospolitej Polskiej, gdzie zauważono przecho dzenie zwierząt zakażonych wścieklizną z terenów Ukrainy oraz z terenów Federacji Rosyjskiej (obwód kaliningradzki). Na przełomie 1991 r. i 1992 r. opracowano założe nia do programu zwalczania wścieklizny w Rzeczypo spolitej Polskiej. W pierwszym etapie realizacji programu zwalcza nia wścieklizny wykładanie szczepionki przeciwko wściekliźnie miało objąć teren położony w pasie przy granicznym z Republiką Federalną Niemiec (Szczecin, Gorzów Wielkopolski, Zielona Góra, Jelenia Góra, Wałbrzych, Legnica, Opole, Wrocław, Poznań, Piła, Leszno, Koszalin), gdzie wścieklizna u lisów wystąpiła endemicznie i stwierdzano najczęściej przypadki tej choroby. Zaproponowano wykładanie szczepionki dwa razy w roku — wiosną i jesienią — po 16 dawek (przynęt) na km2. Wykładanie szczepionki miało być przeprowadzane ręcznie. Stopniowo akcja miała być rozszerzana o kolejne województwa w kierunku wschodnim. Wraz z wykładaniem szczepionki miała być prowadzona kontrola szczepień określająca wskaź nik przyjęcia szczepionki przez lisy oraz wskaźnik na bytej odporności. Jednak w 1992 r. zmieniono sposób rozrzucania szczepionki z ręcznego na wyrzucanie z samolotów, a liczbę województw objętych szczepieniem zmienio no z 12 do 6. Odstąpiono od rozrzucania szczepionki w ówczesnych województwach: opolskim, wrocław skim, leszczyńskim, pilskim, poznańskim, koszaliń skim. Ostatecznie na terytorium Rzeczypospolitej Pol skiej rozpoczęto program szczepień lisów przeciwko wściekliźnie w 1993 r. W 1994 r. obszar szczepień został powiększony o 6 ówczesnych województw: koszalińskie, słupskie, pilskie, katowickie, bielskie, skierniewickie. W 1995 r. obszar szczepień został powiększony o kolejne 10 ówczesnych województw: gdańskie, byd goskie, konińskie, leszczyńskie, poznańskie, kaliskie, wrocławskie, opolskie, częstochowskie, warszawskie. W 1996 r. obszar szczepień został powiększony o dalsze 4 ówczesne województwa: krośnieńskie, no wosądeckie, elbląskie, piotrkowskie. W 1997 r. obszar szczepień został powiększony o województwo krakowskie. W 1998 r. obszar szczepień został powiększony o kolejnych 5 województw: tarnowskie, sieradzkie, ra domskie, łódzkie, lubelskie — 1 gmina. W 1999 r. zmieniony został podział administracyj ny państwa z 49 województw na 16 województw i wówczas szczepieniami objęto całkowicie wojewódz twa: dolnośląskie, lubuskie, zachodniopomorskie, wielkopolskie, śląskie, pomorskie, opolskie, małopol skie, natomiast częściowo województwa: kujawsko pomorskie, lubelskie, łódzkie, warmińsko-mazurskie, mazowieckie, podkarpackie. Natomiast w wojewódz twie podlaskim i świętokrzyskim nie prowadzono szczepień. W 2000 r. obszar szczepień nie uległ zmianie. W wyniku gwałtownego wzrostu zachorowań zwierząt na wściekliznę na terenach, gdzie nie prowadzono szczepień lisów przeciwko wściekliźnie, oraz na grani cy „obszaru szczepionego” z „obszarem nieszczepio nym” w 2001 r. wprowadzono zmodernizowany pro gram szczepień lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie, w którym zrezygnowano w akcji wiosen nej ze szczepień w zachodniej części terytorium Rze czypospolitej Polskiej, gdzie od dłuższego czasu nie odnotowywano przypadków wścieklizny u zwierząt. Obszar objęty szczepieniami to: 1) w województwie zachodniopomorskim powiat wałecki; 2) w województwie dolnośląskim powiaty: dzierżo niowski, ząbkowicki i kłodzki; 3) w województwie mazowieckim powiaty: warszaw ski zachodni, gostyniński, sochaczewski, żyrar dowski, grodziski, pruszkowski, piaseczyński, gró jecki, białobrzeski, przysuski, radomski, szydłowiec ki, zwoleński, lipski, kozienicki, sierpecki, płoński, nowodworski, ciechanowski, mławski, żuromiński, przasnyski, ostrołęcki, makowski, legionowski i pułtuski; 4) w województwie lubelskim gmina Janowiec i część gminy Puławy; 5) w województwie podkarpackim powiaty: biesz czadzki, brzozowski, dębicki, jasielski, kolbuszow ski, krośnieński, łańcucki, mielecki, ropczycki, rze szowski, sanocki, strzyżowski i tarnobrzeski w ca łości oraz powiat jarosławski, leżajski, niżański, przemyski, przeworski i stalowowolski w części na południe od linii rzeki San; 6) województwo warmińsko-mazurskie, kujawsko pomorskie, wielkopolskie, małopolskie, opolskie, śląskie, łódzkie, świętokrzyskie; 7) województwo pomorskie, z wyjątkiem powiatów: słupskiego, lęborskiego i bytowskiego. Natomiast w akcji jesiennej 2001 r. szczepieniami objęto większość terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, poza województwem podlaskim oraz częścią woje wództw: lubelskiego i podkarpackiego. Od 2002 r. akcja szczepień obejmuje całe teryto rium Rzeczypospolitej Polskiej. Dziennik Ustaw Nr 82 — 5030 — Poz. 452 Tabela 1 Wyniki badań monitoringowych akcji szczepień Akcje szczepień Obecność TC (%) RFFIT (%) Różnicowanieszczepów wirusa jesień 1998 r. 67,70 68,00 0 wiosna 1999 r. 64,30 66,70 0 jesień 1999 r. 64,40 82,90 0 wiosna 2000 r. 55,30 75,30 0 jesień 2000 r. 64,40 81,70 0 wiosna i jesień 2001 r. 52,40 62,10 0 wiosna i jesień 2002 r. 66,70 72,90 0 wiosna i jesień 2003 r. 78,40 92,60 0 wiosna i jesień 2004 r. 82,50 94,00 0 wiosna i jesień 2005 r. 85,56 83,60 0 wiosna i jesień 2006 r. 87,17 82,12 43 wiosna i jesień 2007 r. 83,17 80,21 42 wiosna i jesień 2008 r. 86,87 79,66 19 wiosna i jesień 2009 r.* 89,32 81,11 6 * Na podstawie wstępnych wyników badań. 3. Opis przedłożonego programu Zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o ochro nie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaź nych zwierząt (Dz. U. z 2008 r. Nr 213, poz. 1342, z późn. zm.) wścieklizna należy do chorób zakaźnych zwierząt podlegających obowiązkowi zwalczania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (załącznik nr 2 do ustawy). Lisy wolno żyjące na obszarach określonych przez ministra właściwego do spraw rolnictwa, zgodnie z art. 56 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, podlegają obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu przeciwko wściekliźnie. Na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania ochronnych szczepień lisów wolno żyjących przeciw ko wściekliźnie (Dz. U. Nr 142, poz. 1509) szczepienia ochronne lisów wolno żyjących przeprowadza woje wódzki lekarz weterynarii. Zgodnie z tym rozporządze niem szczepionka jest rozrzucana z samolotu lub wy kładana ręcznie dwa razy w ciągu roku kalendarzowe go na obszarach lasów oraz we wszystkich miejscach bytowania lisów wolno żyjących. Szczepionka może być podana raz w roku, jeżeli na terenie województwa i na terenach województw graniczących z tym woje wództwem nie stwierdzono przypadków wystąpienia wścieklizny w okresie dwóch kolejnych lat. Natomiast szczepień ochronnych nie przeprowadza się, jeżeli na terenie województwa i na terenach województw gra niczących z tym województwem nie stwierdzono wścieklizny w okresie trzech kolejnych lat. Liczba dawek szczepionki zależy od stopnia zale sienia i ukształtowania terenu, populacji zwierząt dzi kich oraz przyjętego sposobu podania szczepionki, ale nie powinna być mniejsza niż 20 dawek na 1 km2 po wierzchni. Badania monitoringowe, wykonywane w celu określenia efektywności doustnych szczepień lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie, przeprowadza się na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 grudnia 2004 r. w sprawie określenia jednostek chorobowych, sposobu prowa dzenia kontroli oraz zakresu badań kontrolnych zaka żeń zwierząt (Dz. U. Nr 282, poz. 2813, z późn. zm.). Zgodnie z tym rozporządzeniem w celu kontroli wściek lizny pobiera się do badań tkankę mózgową, surowi cę i żuchwę od 8 lisów odstrzelonych na każdych 100 km2 obszaru, na którym lisy wolno żyjące zostały objęte szczepieniem ochronnym przeciwko wściekliź nie. Natomiast w celu izolacji i określenia szczepu wi rusa wścieklizny do badań przesyła się tkankę mózgo wą lisów wolno żyjących, u których w badaniu labora toryjnym potwierdzono wściekliznę. 4. Środki przewidziane w programie 4.1. Skrócony opis środków przewidzianych w pro gramie Rok: 2011  kontrola  zwalczanie  badania  badania  szczepienia  monitorowanie Dziennik Ustaw Nr 82 — 5031 — Poz. 452 4.2. Organizacja i nadzór nad realizacją programu Zgodnie z art. 57 ust. 8 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt Główny Lekarz Weterynarii nadzoruje realizację programu zwalczania chorób za kaźnych zwierząt, a w przypadku programu współfi nansowanego ze środków pochodzących z Unii Euro pejskiej — informuje Komisję Europejską o postępach w jego realizacji zgodnie z obowiązującymi przepisa mi Unii Europejskiej. Organem odpowiedzialnym za nadzór i koordyna cję działań zapewniających realizację programu moni toringu i zwalczania wścieklizny jest na poziomie kra jowym Główny Lekarz Weterynarii. Odpowiedzialność terenowych organów Inspekcji Weterynaryjnej za realizację programów została okreś lona w ustawie z dnia 29 stycznia 2004 r. o Inspekcji Weterynaryjnej (Dz. U. z 2010 r. Nr 112, poz. 744, z późn. zm.) oraz w ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 grudnia 2010 r. w sprawie krajowych labora toriów referencyjnych (Dz. U. z 2011 r. Nr 8, poz. 38) wyznaczyło Zakład Wirusologii Państwowego Instytu tu Weterynaryjnego — Państwowego Instytutu Ba dawczego (PIW-PIB) w Puławach jako krajowe labora torium referencyjne dla wścieklizny. Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnic twa i Rozwoju Wsi z dnia 2 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania ochronnych szczepień lisów wolno żyjących przeciw ko wściekliźnie szczepienia ochronne lisów wolno ży jących przeprowadzają wojewódzcy lekarze weteryna rii. Diagnostyka wścieklizny przy wystąpieniu podej rzenia tej jednostki chorobowej jest przeprowadzana przez 16 zakładów higieny weterynaryjnej (ZHW): we Wrocławiu, w Bydgoszczy, Lublinie, Gorzowie Wielko polskim, Łodzi, Krakowie, Warszawie, Opolu, Krośnie, Białymstoku, Gdańsku, Katowicach, Kielcach, Olszty nie, Poznaniu, Szczecinie oraz przez krajowe laborato rium referencyjne PIW-PIB w Puławach — przy użyciu immunofluorescencji odcisków mózgowych z mono walentnym koniugatem antynukleokapsydowym. Po nadto badania izolacji wirusa na myszach wykonywa ne są przez 8 ZHW: we Wrocławiu, w Bydgoszczy, Lublinie, Gorzowie Wielkopolskim, Krakowie, Krośnie, Białymstoku i Szczecinie. Natomiast badania izolacji wirusa na kulturach komórkowych neuroblastomy wykonuje się w ZHW w Opolu oraz Poznaniu, a także w krajowym laboratorium referencyjnym PIW-PIB w Puławach. Genotypizację izolatów wirusa wściekliz ny przeprowadza wyłącznie krajowe laboratorium re ferencyjne PIW-PIB w Puławach. Badania monitoringowe w celu sprawdzenia sku teczności szczepienia lisów wolno żyjących przepro wadza się przy zastosowaniu: 1) immunofluorescencji odcisków mózgowych — badanie w kierunku wścieklizny w 16 ZHW: we Wrocławiu, w Bydgoszczy, Lublinie, Gorzowie Wielkopolskim, Łodzi, Krakowie, Warszawie, Opo lu, Krośnie, Białymstoku, Gdańsku, Katowicach, Kielcach, Olsztynie, Poznaniu, Szczecinie oraz w krajowym laboratorium referencyjnym PIW-PIB w Puławach; 2) szlifów kostnych żuchwy — badania na obecność markera (TC — tetracykliny) w 6 ZHW: w Opolu, Ostrołęce, Bydgoszczy, Łodzi, Krośnie i Poznaniu oraz w krajowym laboratorium referencyjnym PIW-PIB w Puławach; 3) testu seroneutralizacji (RFFIT) — określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep z serca lub płyn z klatki piersiowej) w 3 ZHW: w Opolu, Ostrołęce, Bydgoszczy oraz w krajowym laboratorium referencyjnym PIW-PIB w Puławach; 4) zbierania i analizowania danych epidemiologicz nych na temat zdiagnozowanych przypadków wścieklizny na obszarze objętym szczepieniem. 4.3. Opis regionów administracyjnych, na których program ma być wdrożony Terytorium Rzeczypospolitej Polskiej Województwo Całkowita powierzchnia województwa (km2) Powierzchnia objęta doustnym szczepieniem lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie (km2) 1 2 3 dolnośląskie 19 947,00 15 958,00 kujawsko-pomorskie 17 972,00 16 533,40 lubelskie 25 122,00 22 441,00 lubuskie 13 988,00 13 054,00 łódzkie 18 219,00 16 970,00 małopolskie 15 183,00 15 183,00 mazowieckie 35 558,00 32 069,00 opolskie 9 412,00 8 000,00 podkarpackie 17 845,00 16 133,00 podlaskie 20 187,00 18 162,00 Dziennik Ustaw Nr 82 — 5032 — Poz. 452 1 2 3 pomorskie 18 310,00 16 559,00 śląskie 12 334,00 10 130,50 świętokrzyskie 11 710,00 10 500,00 warmińsko-mazurskie 24 173,00 21 483,00 wielkopolskie 29 827,00 27 637,66 zachodniopomorskie 22 892,00 20 000,00 Razem 312 679,00 280 813,56 4.4. Opis środków przewidzianych w programie 4.4.1. Powiadomienie o chorobie Zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o ochro nie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaź nych zwierząt (załącznik nr 2 do ustawy) wścieklizna należy do chorób zakaźnych zwierząt podlegających obowiązkowi zwalczania na terytorium Rzeczypospo litej Polskiej. Zgodnie z art. 42 tej ustawy w przypadku podejrze nia wystąpienia choroby zakaźnej zwierząt obowiązek niezwłocznego zawiadomienia organu Inspekcji Wete rynaryjnej albo najbliższego podmiotu świadczącego usługi z zakresu medycyny weterynaryjnej, albo wójta (burmistrza, prezydenta miasta) dotyczy wszystkich osób mających kontakt ze zwierzętami, w szczególno ści w związku z wykonywaniem obowiązków służbo wych lub zawodowych. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) niezwłocznie informuje organ Inspekcji Wete rynaryjnej o otrzymaniu ww. zawiadomienia. Podmiot świadczący usługi z zakresu medycyny weterynaryjnej niezwłocznie informuje organ Inspekcji Weterynaryj nej, jeżeli na podstawie otrzymanego zawiadomienia podejrzewa wystąpienie choroby zakaźnej zwierząt podlegającej obowiązkowi zwalczania. 4.4.2. Zwierzęta i populacja zwierząt objęte progra mem Programem jest objęta populacja lisów wolno ży jących na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Metoda obliczania populacji: statystyki myśliwskie, wskaźnik nocnego liczenia, liczenie lisich jam Region Szacunki liczebności populacji lisów wolno żyjących 2006 r. 2007 r. 2008 r. 2009 r. terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 204 064 202 740 209 500 203 300 Razem 204 064 202 740 209 500 203 300 4.4.3. Zastosowane badania i plany pobierania próbek Badania i analizy używane do diagnostyki wściek lizny i nadzoru nad programem szczepień: 1) badania serologiczne: test seroneutralizacji (RFFIT) — zgodnie z Podręcznikiem OIE (roz dział 2.1.13. B.2.b) — wykonywany przez ZHW w Opolu, Ostrołęce i Bydgoszczy, wyznaczone do przeprowadzania badań monitoringowych okreś lających efektywność szczepień doustnych lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie, oraz przez krajowe laboratorium referencyjne dla wścieklizny PIW-PIB w Puławach; 2) badania wirusologiczne i immunochemiczne: a) immunofluorescencja odcisków mózgowych z monowalentnym koniugatem antynukleokap sydowym (FAT fluorescent antibody test) — zgodnie z Podręcznikiem OIE (rozdział 2.1.13 B.1.c.i) — test w kierunku wścieklizny wykony wany przez 16 ZHW, b) różnicowanie szczepów wirusa wścieklizny — badanie wykonywane jedynie przez krajowe la boratorium referencyjne PIW-PIB w Puławach, c) izolacja wirusa: — izolacja wirusa na myszach — zgodnie z Pod ręcznikiem OIE (rozdział 2.1.13 B.1.c.ii) — wy konywana przez 8 ZHW: we Wrocławiu, Byd goszczy, Lublinie, Gorzowie Wielkopolskim, Krakowie, Krośnie, Białymstoku i Szczecinie, — izolacja wirusa wścieklizny w hodowli komó rek mysiej neuroblastomy — zgodnie z Pod ręcznikiem OIE (rozdział 2.1.13 B.1.c.ii) — wy konywana jedynie przez krajowe laborato rium referencyjne PIW-PIB w Puławach oraz przez ZHW w Opolu i Poznaniu; 3) inne badania to szlify kostne żuchwy — badanie na obecność markera (TC) — wykonywane przez 6 ZHW: w Opolu, Ostrołęce, Bydgoszczy, Łodzi, Krośnie i Poznaniu, wyznaczonych do przeprowa dzania testów monitoringowych w celu określenia poziomu podjęcia szczepionki przez lisy wolno ży jące, oraz przez krajowe laboratorium referencyjne PIW-PIB w Puławach; 4) monitoring szczepień w Rzeczypospolitej Polskiej obejmuje przeprowadzenie następujących badań: Dziennik Ustaw Nr 82 — 5033 — Poz. 452 a) test seroneutralizacji (RFFIT) w celu określenia poziomu uodpornienia lisów wolno żyjących, a tym samym efektywności szczepień doust nych, wykonywany przez 3 wyznaczone ZHW: w Bydgoszczy, Ostrołęce i Opolu oraz przez kra jowe laboratorium referencyjne PIW-PIB w Pu ławach, b) badanie na obecność markera (TC) w celu okreś lenia poziomu podjęcia szczepionki przez lisy wolno żyjące, wykonywane przez 6 wyznaczo nych ZHW: w Opolu, Ostrołęce, Bydgoszczy, Ło dzi, Krośnie i Poznaniu oraz przez krajowe labo ratorium referencyjne PIW-PIB w Puławach, c) różnicowanie szczepów wirusa wścieklizny w celu rozróżnienia terenowych szczepów wiru sa od szczepów szczepionkowych, wykonywa ne przez krajowe laboratorium referencyjne PIW-PIB w Puławach. Badania monitoringowe (RFFIT, TC), wykonywa ne w celu określenia efektywności doustnych szcze pień lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie, przeprowadza się zgodnie z rozporządzeniem Mini stra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 grudnia 2004 r. w sprawie określenia jednostek chorobowych, sposobu prowadzenia kontroli oraz zakresu badań kontrolnych zakażeń zwierząt. Zgodnie z tym rozpo rządzeniem w celu kontroli wścieklizny pobiera się do badań tkankę mózgową, surowicę i żuchwę od 8 lisów odstrzelonych na każdych 100 km2 obszaru, na którym lisy zostały objęte szczepieniem ochron nym przeciwko wściekliźnie. Natomiast w celu izolacji i określenia szczepu wirusa wścieklizny do badań przesyła się tkankę mózgową lisów wolno żyjących, u których badaniem laboratoryjnym potwierdzono wściekliznę. Badania monitoringowe (RFFIT, TC) wykonywane w celu określenia efektywności doustnych szczepień lisów wolno żyjących przeciwko wściekliźnie Województwo Całkowita powierzchnia województwa (km2) Powierzchnia objęta programem szczepień (km2) Całkowita powierzchnia bytowania lisów wolno żyjących na terenie województwa, z którego lisy powinny zostać odstrzelone i dostarczone do badań monitoringowych (km2) Liczba lisów, która powinna zostać odstrzelona w ramach programu monitoringu, w ciągu roku 1 2 3 4 5 dolnośląskie 19 947,00 15 958,00 15 410,35 1 233 kujawsko-pomorskie 17 972,00 16 533,40 16 132,28 1 291 lubelskie 25 122,00 22 441,00 22 441,00 1 795 lubuskie 13 988,00 13 054,00 12 108,00 969 łódzkie 18 219,00 16 970,00 16 970,00 1 358 małopolskie 15 183,00 15 183,00 15 183,00 1 215 mazowieckie 35 558,00 32 069,00 32 069,00 2 566 opolskie 9 412,00 8 000,00 8 000,00 640 podkarpackie 17 845,00 16 133,00 16 133,00 1 291 podlaskie 20 187,00 18 162,00 14 687,00 1 175 pomorskie 18 310,00 16 559,00 15 424,00 1 234 śląskie 12 334,00 10 130,50 10 042,00 803 świętokrzyskie 11 710,00 10 500,00 10 500,00 840 warmińsko-mazurskie 24 173,00 21 483,00 21 483,00 1 719 wielkopolskie 29 827,00 27 637,66 27 637,66 2 211 zachodniopomorskie 22 892,00 20 000,00 16 018,26 1 281 Razem 312 679,00 280 813,56 270 238,55 21 621 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Rodzaj badania Populacja docelowa Rodzajpróbki Cel Liczba planowanych badań terytorium Rzeczypospolitej Polskiej RFFIT lisy wolno żyjące surowica kontrola szczepień, monitoring akcji 21 621 terytorium Rzeczypospolitej Polskiej test na obecność markera (TC) lisy wolno żyjące żuchwa kontrola szczepień, monitoring akcji 21 621 Razem 43 242 Dziennik Ustaw Nr 82 — 5034 — Poz. 452 4.4.4. Zastosowane szczepionki i programy szczepień Stosowane szczepionki: zgodne z wytycznymi Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (OIE), Świa towej Organizacji Zdrowia (WHO) oraz standardami UE (Raport Komitetu Naukowego ds. Zdrowia Zwie rząt i Ochrony Zwierząt przyjęty dnia 23 października 2002 r.), dopuszczone do stosowania w Polsce zgod nie z odrębnymi przepisami krajowymi. Szczepionka mi obecnie zarejestrowanymi w Polsce są Fuchsoral (SAD B19) i Lysvulpen (SAD Bern). Jest dostępna tak że szczepionka Rabigen SAG2 (SAG2) zarejestrowana w EMEA. Szczepionki używane w akcji szczepień są wybierane corocznie w trybie ustawy z dnia 29 stycz nia 2004 r. — Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 759, z późn. zm.). Oferty na zakup szczepionki są składane na początku roku w każdym województwie. Szczepionka jest poddawana badaniu, w celu kontroli jakości, w kierunku określenia miana wirusa. Na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania ochronnych szczepień lisów wolno żyjących przeciw ko wściekliźnie szczepienia ochronne lisów wolno ży jących przeprowadza wojewódzki lekarz weterynarii. Zgodnie z tym rozporządzeniem szczepionka jest roz rzucana z samolotu lub wykładana ręcznie dwa razy w ciągu roku kalendarzowego na obszarach lasów oraz we wszystkich miejscach bytowania lisów wolno żyjących. Szczepionka może być podana raz w roku, jeżeli na terenie województwa i na terenach woje wództw graniczących z tym województwem nie stwierdzono przypadków wystąpienia wścieklizny w okresie dwóch kolejnych lat. Natomiast szczepień ochronnych nie przeprowadza się, jeżeli na terenie województwa i na terenach województw graniczących z tym województwem nie stwierdzono wścieklizny w okresie trzech kolejnych lat. Liczba dawek szczepionki zależy od stopnia zalesie nia i ukształtowania terenu, populacji zwierząt dzikich oraz przyjętego sposobu podania szczepionki, ale nie powinna być mniejsza niż 20 dawek na 1 km2 po wierzchni. 4.4.5. Środki podejmowane w przypadku uzyskania dodatniego wyniku badania laboratoryjnego Zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o ochro nie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaź nych zwierząt oraz rozporządzeniem Ministra Rolnic twa i Rozwoju Wsi z dnia 7 stycznia 2005 r. w sprawie zwalczania wścieklizny (Dz. U. Nr 13, poz. 103), w przy padku stwierdzenia choroby powiatowy lekarz wete rynarii wyznacza ognisko choroby oraz obejmuje je nadzorem, a także niezwłocznie powiadamia państwo wego powiatowego inspektora sanitarnego o wyzna czeniu ogniska choroby oraz wyznacza obszar zagro żony wokół ogniska choroby. Powiatowy lekarz weterynarii podejmuje również pozostałe czynności, zgodnie z przepisami rozporzą dzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 stycz nia 2005 r. w sprawie zwalczania wścieklizny. 4.4.6. Kontrola wdrażania programu i sprawozdaw czość Zgodnie z art. 57 ust. 8 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt Główny Lekarz Weterynarii nadzoruje realizację programu zwalczania chorób za kaźnych zwierząt, a w przypadku programu współ finansowanego ze środków Unii Europejskiej — infor muje Komisję Europejską o postępach w jego realiza cji zgodnie z przepisami Unii Europejskiej. 5. Korzyści programu Celem programu jest spadek liczby przypadków wścieklizny u zwierząt dzikich. 6. Dane epidemiologiczne dotyczące rozwoju choro by w ciągu ostatnich pięciu lat 6.1. Dane rozwarstwione dotyczące nadzoru i prze prowadzonych badań laboratoryjnych Rok: 2005 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Badania serologiczne: RFFIT Badania mikrobiologiczne lub wirusologiczne Inne testy: TC liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek* liczba próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 13 936 83,60% 24 456 84 20 038 85,56% Razem 13 936 83,60% 24 456 84 20 038 85,56% * W tym 258 próbek przebadano również testem izolacji wirusa na myszach. Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test seroneutralizacji — RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków móz gowych — badanie w kierunku wścieklizny (badanie w ramach monitoringu oraz badanie przy wystąpieniu podejrzenia tej jednostki chorobowej). Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (tetracykliny). Dziennik Ustaw Nr 82 — 5035 — Poz. 452 Rok: 2006 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Badania serologiczne: RFFIT Badania mikrobiologiczne lub wirusologiczne Inne testy: TC liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek* liczba próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 14 155 82,12% 23 257 43 20 572 87,17% Razem 14 155 82,12% 23 257 43 20 572 87,17% * W tym 198 próbek przebadano również testem izolacji wirusa na myszach. Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test seroneutralizacji — RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków móz gowych — badanie w kierunku wścieklizny (badanie w ramach monitoringu oraz badanie przy wystąpieniu podejrzenia tej jednostki chorobowej). Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (tetracykliny). Rok: 2007 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Badania serologiczne: RFFIT Badania mikrobiologiczne lub wirusologiczne Inne testy: TC liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek* liczba próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 13 592 80,21% 22 055 42 19 217 83,17% Razem 13 592 80,21% 22 055 42 19 217 83,17% * W tym 182 próbki przebadano również testem izolacji wirusa na myszach oraz 5 próbek przebadano testem izolacji wirusa na kulturach komórkowych neuroblastomy. Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test seroneutralizacji — RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków móz gowych — badanie w kierunku wścieklizny (badanie w ramach monitoringu oraz przy wystąpieniu podejrzenia tej jednostki chorobowej). Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (tetracykliny). Dziennik Ustaw Nr 82 — 5036 — Poz. 452 Rok: 2008 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Badania serologiczne: RFFIT Badania mikrobiologiczne lub wirusologiczne Inne testy: TC liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek* liczba próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 14 744 79,66% 21 293 19 19 788 86,87% Razem 14 744 79,66% 21 293 19 19 788 86,87% * W tym 117 próbek przebadano również testem izolacji wirusa na myszach oraz 10 próbek przebadano testem izolacji wiru sa na kulturach komórkowych neuroblastomy. Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test seroneutralizacji — RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków móz gowych — badanie w kierunku wścieklizny (badanie w ramach monitoringu oraz badanie przy wystąpieniu podejrzenia tej jednostki chorobowej). Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (tetracykliny). Rok: 2009 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Badania serologiczne: RFFIT Badania mikrobiologiczne lub wirusologiczne Inne testy: TC liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek** liczba próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 10 204* 81,11% 23 153 6 16 494 89,32% Razem 10 204* 81,11% 23 153 6 16 494 89,32% * Na podstawie wstępnych wyników badań. ** W tym 107 próbek przebadano również testem izolacji wirusa na myszach oraz 7 próbek przebadano testem izolacji wirusa na kulturach komórkowych neuroblastomy. Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test seroneutralizacji — RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków móz gowych — badanie w kierunku wścieklizny (badanie w ramach monitoringu oraz przy wystąpieniu podejrzenia tej jednostki chorobowej). Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (tetracykliny). Dziennik Ustaw Nr 82 — 5037 — Poz. 452 6.2. Dane dotyczące zakażenia Rok: 2005 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Liczba zakażonych stad Liczba zakażonych zwierząt terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — 84 Razem — 84 Rok: 2005 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: inne gatunki wrażliwe Region Liczba zakażonych stad Liczba zakażonych zwierząt terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — 54 Razem — 54 Rok: 2006 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Liczba zakażonych stad Liczba zakażonych zwierząt terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — 43 Razem — 43 Rok: 2006 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: inne gatunki wrażliwe Region Liczba zakażonych stad Liczba zakażonych zwierząt terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — 39 Razem — 39 Rok: 2007 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Liczba zakażonych stad Liczba zakażonych zwierząt terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — 42 Razem — 42 Rok: 2007 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: inne gatunki wrażliwe Region Liczba zakażonych stad Liczba zakażonych zwierząt terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — 28 Razem — 28 Dziennik Ustaw Nr 82 — 5038 — Poz. 452 Rok: 2008 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Liczba zakażonych stad Liczba zakażonych zwierząt terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — 19 Razem — 19 Rok: 2008 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: inne gatunki wrażliwe Region Liczba zakażonych stad Liczba zakażonych zwierząt terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — 10 Razem — 10 Rok: 2009 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Liczba zakażonych stad Liczba zakażonych zwierząt terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — 6 Razem — 6 Rok: 2009 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: inne gatunki wrażliwe Region Liczba zakażonych stad Liczba zakażonych zwierząt terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — 2 Razem — 2 6.3. Dane dotyczące programów szczepień lub leczenia Rok: 2004 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Całkowita liczba stad Całkowita liczba zwierząt Informacja o programach szczepień lub leczenia liczba stad objętych progra mem szczepień lub leczenia liczba stad zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba zwierząt zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba wyłożonych dawek szczepionki lub zasto sowanych dawek leku liczba doros łych zwierząt zaszcze pionych liczba mło dych zwierząt zaszcze pionych terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — — — — — 11 269 876 — — Razem — — — — — 11 269 876 — — Dziennik Ustaw Nr 82 — 5039 — Poz. 452 Rok: 2005 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Całkowita liczba stad Całkowita liczba zwierząt Informacja o programach szczepień lub leczenia liczba stad objętych progra mem szczepień lub leczenia liczba stad zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba zwierząt zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba wyłożonych dawek szczepionki lub zasto sowanych dawek leku liczba doros łych zwierząt zaszcze pionych liczba mło dych zwierząt zaszcze pionych terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — — — — — 11 271 760 — — Razem — — — — — 11 271 760 — — Rok: 2006 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Całkowita liczba stad Całkowita liczba zwierząt Informacja o programach szczepień lub leczenia liczba stad objętych progra mem szczepień lub leczenia liczba stad zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba zwierząt zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba wyłożonych dawek szczepionki lub zasto sowanych dawek leku liczba doros łych zwierząt zaszcze pionych liczba mło dych zwierząt zaszcze pionych terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — — — — — 12 906 008 — — Razem — — — — — 12 906 008 — — Rok: 2007 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Całkowita liczba stad Całkowita liczba zwierząt Informacja o programach szczepień lub leczenia liczba stad objętych progra mem szczepień lub leczenia liczba stad zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba zwierząt zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba wyłożonych dawek szczepionki lub zasto sowanych dawek leku liczba doros łych zwierząt zaszcze pionych liczba mło dych zwierząt zaszcze pionych terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — — — — — 11 735 940 — — Razem — — — — — 11 735 940 — — Dziennik Ustaw Nr 82 — 5040 — Poz. 452 Rok: 2008 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Całkowita liczba stad Całkowita liczba zwierząt Informacja o programach szczepień lub leczenia liczba stad objętych progra mem szczepień lub leczenia liczba stad zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba zwierząt zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba wyłożonych dawek szczepionki lub zasto sowanych dawek leku liczba doros łych zwierząt zaszcze pionych liczba mło dych zwierząt zaszcze pionych terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — — — — — 11 713 553 — — Razem — — — — — 11 713 553 — — Rok: 2009 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Całkowita liczba stad Całkowita liczba zwierząt Informacja o programach szczepień lub leczenia liczba stad objętych progra mem szczepień lub leczenia liczba stad zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba zwierząt zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba wyłożonych dawek szczepionki lub zasto sowanych dawek leku liczba doros łych zwierząt zaszcze pionych liczba mło dych zwierząt zaszcze pionych terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — — — — — 11 681 566 — — Razem — — — — — 11 681 566 — — Rok: 2010 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Całkowita liczba stad Całkowita liczba zwierząt Informacja o programach szczepień lub leczenia liczba stad objętych progra mem szczepień lub leczenia liczba stad zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba zwierząt zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba wyłożonych dawek szczepionki lub zasto sowanych dawek leku* liczba doros łych zwierząt zaszcze pionych liczba mło dych zwierząt zaszcze pionych terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — — — — — 11 269 876 — — Razem — — — — — 11 269 876 — — * Planowana do wyłożenia liczba dawek szczepionki. Dziennik Ustaw Nr 82 — 5041 — Poz. 452 Rok: 2011 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Całkowita liczba stad Całkowita liczba zwierząt Informacja o programach szczepień lub leczenia liczba stad objętych progra mem szczepień lub leczenia liczba stad zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba zwierząt zaszcze pionych lub pod danych leczeniu liczba wyłożonych dawek szczepionki lub zastoso wanych dawek leku* liczba doros łych zwierząt zaszcze pionych liczba mło dych zwierząt zaszcze pionych terytorium Rzeczypospolitej Polskiej — — — — — 11 232 542 — — Razem — — — — — 11 232 542 — — * Planowana do wyłożenia liczba dawek szczepionki. Opis stosowanych szczepień, działań terapeutycznych lub innych: wiosenna i jesienna akcja szczepień w 2011 r. obejmie terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na obszarze 280 813,56 km2. Akcje będą prowadzone na tych samych zasadach co w latach poprzednich. Planuje się wyłożenie co najmniej 20 dawek szczepionki/km2. W sumie zostaną zastosowane 11 232 542 dawki szczepionki. 6.4. Dane dotyczące dzikiej zwierzyny 6.4.1. Oszacowanie liczebności populacji dzikiej zwierzyny Rok: 2005 Metody szacowania: statystyki myśliwskie, wskaźnik nocnego liczenia, liczenie lisich jam Region Szacunki liczebności populacji danego gatunku zwierząt wolno żyjących gatunek: lis wolno żyjący gatunek: sarna gatunek: jeleń gatunek: dzik terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 186 737 620 980 109 960 152 393 Razem 186 737 620 980 109 960 152 393 Rok: 2006 Metody szacowania: statystyki myśliwskie, wskaźnik nocnego liczenia, liczenie lisich jam Region Szacunki liczebności populacji danego gatunku zwierząt wolno żyjących gatunek: lis wolno żyjący gatunek: sarna gatunek: jeleń gatunek: dzik terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 204 064 635 215 115 748 156 043 Razem 204 064 635 215 115 748 156 043 Rok: 2007 Metody szacowania: statystyki myśliwskie, wskaźnik nocnego liczenia, liczenie lisich jam Region Szacunki liczebności populacji danego gatunku zwierząt wolno żyjących gatunek: lis wolno żyjący gatunek: sarna gatunek: jeleń gatunek: dzik terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 202 740 646 006 123 038 159 268 Razem 202 740 646 006 123 038 159 268 Dziennik Ustaw Nr 82 — 5042 — Poz. 452 Rok: 2008 Metody szacowania: statystyki myśliwskie, wskaźnik nocnego liczenia, liczenie lisich jam Region Szacunki liczebności populacji danego gatunku zwierząt wolno żyjących gatunek: lis wolno żyjący gatunek: sarna gatunek: jeleń gatunek: dzik terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 209 500 760 200 163 700 211 800 Razem 209 500 760 200 163 700 211 800 Rok: 2009 Metody szacowania: statystyki myśliwskie, wskaźnik nocnego liczenia, liczenie lisich jam Region Szacunki liczebności populacji danego gatunku zwierząt wolno żyjących gatunek: lis wolno żyjący gatunek: sarna gatunek: jeleń gatunek: dzik terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 203 300 827 500 176 100 251 000 Razem 203 300 827 500 176 100 251 000 6.4.2. Monitorowanie dzikiej zwierzyny Rok: 2005 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Badania serologiczne — RFFIT Badania mikrobiologiczne lub wirusologiczne Inne testy: TC liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek liczba próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 13 936 83,60% 20 636 84 20 038 85,56% Razem 13 936 83,60% 20 636 84 20 038 85,56% Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków móz gowych — badanie w kierunku wścieklizny. Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (TC — tetracykliny). Rok: 2006 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Badania serologiczne — RFFIT Badania mikrobiologiczne lub wirusologiczne Inne testy: TC liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek liczba próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 14 155 82,12% 21 418 43 20 572 87,17% Razem 14 155 82,12% 21 418 43 20 572 87,17% Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków móz gowych — badanie w kierunku wścieklizny. Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (TC — tetracykliny). Dziennik Ustaw Nr 82 — 5043 — Poz. 452 Rok: 2007 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Badania serologiczne — RFFIT Badania mikrobiologiczne lub wirusologiczne Inne testy: TC liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek liczba próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 13 592 80,21% 20 296 42 19 217 83,17% Razem 13 592 80,21% 20 296 42 19 217 83,17% Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków móz gowych — badanie w kierunku wścieklizny. Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (TC — tetracykliny). Rok: 2008 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Badania serologiczne — RFFIT Badania mikrobiologiczne lub wirusologiczne Inne testy: TC liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek liczba próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 14 744 79,66% 20 166 19 19 788 86,87% Razem 14 744 79,66% 20 166 19 19 788 86,87% Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków móz gowych — badanie w kierunku wścieklizny. Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (TC — tetracykliny). Rok: 2009 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Badania serologiczne — RFFIT Badania mikrobiologiczne lub wirusologiczne Inne testy: TC liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek* liczba próbek z dodatnim wynikiem liczba przebadanych próbek odsetek próbek z dodatnim wynikiem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 10 204 81,11% 20 308 6 16 494 89,32% Razem 10 204 81,11% 20 308 6 16 494 89,32% * Na podstawie wstępnych wyników badań. Opis zastosowanych badań serologicznych: badanie serologiczne — test RFFIT [określenie miana przeciwciał wirusa wścieklizny w surowicy (skrzep krwi z serca lub płyn z klatki piersiowej)]. Opis zastosowanych badań mikrobiologicznych lub wirusologicznych: immunofluorescencja odcisków móz gowych — badanie w kierunku wścieklizny. Opis innych zastosowanych badań: szlify kości żuchwy — badanie na obecność markera (TC — tetracykliny). Dziennik Ustaw Nr 82 — 5044 — Poz. 452 6.4.3. Dane dotyczące szczepień lub leczenia dzikiej zwierzyny Rok: 2011 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region (województwo) Powierzchnia (km2) Program szczepienia lub leczenia liczba dawek szczepionki lub produktu leczniczego, która zostanie wyłożona lub podana liczba akcji całkowita liczba dawek szczepionki lub produktu leczniczego, która zostanie wyłożona lub podana dolnośląskie 19 947,00 * 15 958,00** 638 320 2 (wiosenna i jesienna) 638 320 kujawsko-pomorskie 17 972,00 * 16 533,40** 661 336 2 (wiosenna i jesienna) 661 336 lubelskie 25 122,00 * 22 441,00** 897 640 2 (wiosenna i jesienna) 897 640 lubuskie 13 988,00 * 13 054,00** 522 160 2 (wiosenna i jesienna) 522 160 łódzkie 18 219,00 * 16 970,00** 678 800 2 (wiosenna i jesienna) 678 800 małopolskie 15 183,00 * 15 183,00** 607 320 2 (wiosenna i jesienna) 607 320 mazowieckie 35 558,00 * 32 069,00** 1 282 760 2 (wiosenna i jesienna) 1 282 760 opolskie 9 412,00 * 8 000,00** 320 000 2 (wiosenna i jesienna) 320 000 podkarpackie 17 845,00* 16 133,00** 645 320 2 (wiosenna i jesienna) 645 320 podlaskie 20 187,00 * 18 162,00** 726 480 2 (wiosenna i jesienna) 726 480 pomorskie 18 310,00 * 16 559,00** 662 360 2 (wiosenna i jesienna) 662 360 śląskie 12 334,00 * 10 130,50** 405 220 2 (wiosenna i jesienna) 405 220 świętokrzyskie 11 710,00 * 10 500,00** 420 000 2 (wiosenna i jesienna) 420 000 warmińsko-mazurskie 24 173,00 * 21 483,00** 859 320 2 (wiosenna i jesienna) 859 320 wielkopolskie 29 827,00 * 27 637,66** 1 105 506 2 (wiosenna i jesienna) 1 105 506 zachodniopomorskie 22 892,00 * 20 000,00** 800 000 2 (wiosenna i jesienna) 800 000 Razem 312 679,00 *** 280 813,56**** 11 232 542 2 (wiosenna i jesienna) 11 232 542 * Całkowita powierzchnia województwa. ** Powierzchnia województwa objęta szczepieniem. *** Całkowita powierzchnia Rzeczypospolitej Polskiej. **** Powierzchnia Rzeczypospolitej Polskiej objęta programem szczepień. Opis zastosowanego programu szczepień, terapeutycznego lub innego Na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 czerwca 2004 r. w sprawie szczegó łowych warunków i sposobu przeprowadzania ochronnych szczepień lisów wolno żyjących przeciwko wściek liźnie szczepienia ochronne lisów wolno żyjących przeprowadza wojewódzki lekarz weterynarii. Zgodnie z ww. rozporządzeniem szczepionka jest rozrzucana z samolotu lub wykładana ręcznie dwa razy w ciągu roku kalen darzowego na obszarach lasów oraz we wszystkich miejscach bytowania lisów wolno żyjących. Szczepionka może być podana raz w roku, jeżeli na terenie województwa i na terenach województw graniczących z tym wo jewództwem nie stwierdzono przypadków wystąpienia wścieklizny w okresie dwóch kolejnych lat. Natomiast szczepień ochronnych nie przeprowadza się, jeżeli na terenie województwa i na terenach województw grani czących z tym województwem nie stwierdzono wścieklizny w okresie trzech kolejnych lat. Liczba dawek szczepionki zależy od stopnia zalesienia i ukształtowania terenu, populacji zwierząt dzikich oraz przyjętego sposobu podania szczepionki, ale nie powinna być mniejsza niż 20 dawek na 1 km2 powierzchni. Dziennik Ustaw Nr 82 — 5045 — Poz. 452 7. Założenia programu 7.1. Założenia związane z badaniami 7.1.1. Założenia w zakresie badań diagnostycznych Rok: 2011 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierząt: lisy wolno żyjące Region Rodzaj badania Populacjadocelowa Rodzaj próbki Cel Liczba planowanych badań terytorium Rzeczypospolitej Polskiej immunofluorescencja odcisków mózgowych lisy wolno żyjące mózg kontrola szczepień, monitoring akcji 21 621 terytorium Rzeczypospolitej Polskiej RFFIT lisy wolno żyjące surowica kontrola szczepień, monitoring akcji 21 621 terytorium Rzeczypospolitej Polskiej test na obecność mar kera (TC) lisy wolno żyjące żuchwa kontrola szczepień, monitoring akcji 21 621 Razem 64 863 7.1.2. Założenia w zakresie szczepień lub leczenia dzikiej zwierzyny Na podstawie rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 czerwca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania ochronnych szczepień lisów wolno żyjących przeciw ko wściekliźnie szczepienia ochronne lisów wolno ży jących przeprowadza wojewódzki lekarz weterynarii. Zgodnie z tym rozporządzeniem szczepionka jest roz rzucana z samolotu lub wykładana ręcznie dwa razy w ciągu roku kalendarzowego na obszarach lasów oraz we wszystkich miejscach bytowania lisów wolno żyjących. Szczepionka może być podana raz w roku, jeżeli na terenie województwa i na terenach woje wództw graniczących z tym województwem nie stwierdzono przypadków wystąpienia wścieklizny w okresie dwóch kolejnych lat. Natomiast szczepień ochronnych nie przeprowadza się, jeżeli na terenie województwa i na terenach województw graniczących z tym województwem nie stwierdzono wścieklizny w okresie trzech kolejnych lat. Liczba dawek szczepionki zależy od stopnia zale sienia i ukształtowania terenu, populacji zwierząt dzi kich oraz przyjętego sposobu podania szczepionki, ale nie powinna być mniejsza niż 20 dawek na 1 km2 po wierzchni. Rok: 2011 Choroba: wścieklizna Gatunek zwierzęcia: lisy wolno żyjące Region (województwo) Powierzchnia (km2) Cele programu szczepienia lub leczenia liczba dawek szczepionki lub produktu leczniczego planowana do wyłożenia lub podania w ramach akcji planowana liczba akcji całkowita liczba dawek szczepionki lub produktu leczniczego planowana do wyłożenia lub podania 1 2 3 4 5 dolnośląskie 19 947,00 * 15 958,00** 319 160 2 (wiosenna i jesienna) 638 320 kujawsko-pomorskie 17 972,00* 16 533,40** 330 668 2 (wiosenna i jesienna) 661 336 lubelskie 25 122,00 * 22 441,00** 448 820 2 (wiosenna i jesienna) 897 640 lubuskie 13 988,00 * 13 054,00** 261 080 2 (wiosenna i jesienna) 522 160 łódzkie 18 219,00 * 16 970,00** 339 400 2 (wiosenna i jesienna) 678 800 małopolskie 15 183,00* 15 183,00** 303 660 2 (wiosenna i jesienna) 607 320 Dziennik Ustaw Nr 82 — 5046 — Poz. 452 1 2 3 4 5 mazowieckie 35 558,00 * 32 069,00** 641 380 2 (wiosenna i jesienna) 1 282 760 opolskie 9 412,00 * 8 000,00** 160 000 2 (wiosenna i jesienna) 320 000 podkarpackie 17 845,00 * 16 133,00** 322 660 2 (wiosenna i jesienna) 645 320 podlaskie 20 187,00 * 18 162,00** 363 240 2 (wiosenna i jesienna) 726 480 pomorskie 18 310,00 * 16 559,00** 331 180 2 (wiosenna i jesienna) 662 360 śląskie 12 334,00 * 10 130,50** 202 610 2 (wiosenna i jesienna) 405 220 świętokrzyskie 11 710,00 * 10 500,00** 210 000 2 (wiosenna i jesienna) 420 000 warmińsko-mazurskie 24 173,00 * 21 483,00** 429 660 2 (wiosenna i jesienna) 859 320 wielkopolskie 29 827,00 * 27 637,66** 552 753 2 (wiosenna i jesienna) 1 105 506 zachodniopomorskie 22 892,00 * 20 000,00** 400 000 2 (wiosenna i jesienna) 800 000 Razem 312 679,00 *** 280 813,56**** 5 616 271 2 (wiosenna i jesienna) 11 232 542 * Całkowita powierzchnia województwa. ** Powierzchnia województwa objęta szczepieniem. *** Całkowita powierzchnia Rzeczypospolitej Polskiej. **** Powierzchnia Rzeczypospolitej Polskiej objęta programem szczepień. 8. Szacunkowa analiza kosztów programu1) Koszty związane z Wyszczegól nienie Ilość jednostek Koszt jednostkowy w zł Kwota całkowita w zł* Koszt jednost kowy w euro** Kwota całkowita w euro* Wniosek o dofinan sowanie z funduszy Wspólnoty (tak/nie) 1 2 3 4 5 6 7 8 1. Badania laboratoryjne — w 2011 1.1. Koszty badań test: RFFIT 21 621 20,81 449 933,01 5,24 113 361,81 tak test: TC 21 621 2,73 59 025,33 0,69 14 871,59 tak test: różnico wanie szcze pów wirusa wścieklizny 30 150,00 4 500,00 37,79 1 133,79 tak test: jakość szczepionki (kontrola se rii) 56 233,61 13 082,16 58,86 3 296,08 tak test: immu nofluorescen cja odcisków mózgowych — badanie w ramach monitoringu 21 621 20,22 437 176,62 5,09 110 147,80 tak 1) Nie wlicza się kosztów stałych. Wszystkie wartości podane bez VAT. Dziennik Ustaw Nr 82 — 5047 — Poz. 452 1 2 3 4 5 6 7 8 test: immu nofluorescen cja odcisków mózgowych — badanie przy wystą pieniu podej rzenia wściek lizny 1 443 20,22 29 177,46 5,09 7 351,34 tak test: izolacji wirusa na myszach 149 1 009,84 150 466,16 254,43 37 910,34 tak test: izolacji wirusa na kulturach ko mórkowych neuroblasto my 7 352,46 2 467,22 88,80 621,62 tak 1.2. Koszty po bierania próbek dostarczenie lisów do ba dania 21 621 35,00 756 735,00 8,82 190 661,37 tak dowóz pró bek do labo ratorium (do badań przy wystąpieniu podejrzenia wścieklizny oraz badań w ramach monitoringu) 769 partii (po 30 lisów) x 160 km 0,83 102 123,20 0,21 25 730,21 nie Razem 2 004 686,16 505 085,95 2. Szczepienie — w 2011 r. 2.1. Zakup szcze pionki 11 232 542 1,86 20 892 528,12 0,47 5 263 927,47 tak 2.2. Koszty dystrybu cji 11 232 542 1,05 11 794 169,10 0,26 2 971 571,96 tak Razem (poz. 2.1 i 2.2) 32 686 697,22 8 235 499,43 tak Razem 34 691 383,38 8 740 585,38 tak * Są to szacunkowe koszty, które zostaną dostosowane do wielkości wydatków zaplanowanych na zwalczanie chorób zakaź nych zwierząt w ustawie budżetowej na rok 2011. ** Wyliczenie kosztów według średniego kursu NBP na dzień 3 lutego 2010 r. (1 euro = 3,9690 zł). Dziennik Ustaw Nr 82 — 5048 — Poz. 452 Załączniki do programu zwalczania wścieklizny Załącznik nr 1 Załącznik nr 2 Dziennik Ustaw Nr 82 — 5049 — Poz. 452 Załącznik nr 3 Załącznik nr 4 Dziennik Ustaw Nr 82 — 5050 — Poz. 452 Załącznik nr 5 Załącznik nr 6 Dziennik Ustaw Nr 82 — 5051 — Poz. 452 Załącznik nr 2 PROGRAM ZWALCZANIA GąBCZASTEJ ENCEFALOPATII BYDŁA (BOVINE SPONGIFORM ENCEPHALOPATHY — BSE) 1. Identyfikacja programu Państwo członkowskie: Rzeczpospolita Polska Choroba: Bovine spongiform encephalopathy (BSE) Rok wdrażania: 2011 2. Opis programu Celem realizacji programu jest wykrycie każdego przypadku gąbczastej encefalopatii bydła, zwanej da lej „BSE”, w populacji bydła w Rzeczypospolitej Pol skiej. Wykrywanie jest pierwszym krokiem zapobiega jącym przedostaniu się czynnika przenośnych gąbcza stych encefalopatii przeżuwaczy, zwanych dalej „TSE”, do łańcucha pokarmowego ludzi i zwierząt. Środki zapobiegawcze oraz zwalczanie polegają na usuwaniu zwierząt ze stad, w których stwierdzono przypadki BSE, poddaniu ubojowi kohorty oraz po tomstwa, aktywnym nadzorze nad grupą bydła powy żej 30 miesiąca życia przeznaczonego do uboju w celu spożycia przez ludzi, bydła padłego oraz innych grup ryzyka bydła powyżej 24 miesiąca życia, zgodnie z roz porządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001 r. ustanawiającym za sady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych pasażowalnych gąbczastych encefalopatii (Dz. Urz. WE L 147 z 31.05.2001, str. 1, z późn. zm.; Pol skie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 32, str. 289, z późn. zm.), zwanym dalej „rozporządzeniem nr 999/2001”. 3. Opis sytuacji epidemiologicznej choroby Regularny monitoring BSE, zgodny z wymagania mi UE, rozpoczął się w listopadzie 2001 r. W pierw szych dwóch miesiącach monitoringu zbadano 30 309 sztuk bydła. Odpowiednio w 2002 r. zostało zbadanych 286 592, w 2003 r. — 455 413, w 2004 r. — 481 116, w 2005 r. — 515 976, w 2006 r. — 594 121, w 2007 r. — 603 810, w 2008 r. — 611 566, a w 2009 r. — 639 010 sztuk bydła. Tabela 1.1 Dane z podziałem na grupy objęte monitoringiem Okres Ubój bydła powyżej 30 mies. życia Bydło poddane ubojowi z konieczności powyżej 24 mies. życia Bydło poddane ubojowi sanitarnemu powyżej 24 mies. życia Bydło padłe powyżej 24 mies. życia Bydło podejrzane o chorobę Ogółem 2001 XI—XII 29 882 347 0 80 0 30 309 2002 I—XII 278 709 4 709 1 183 1 944 47 286 592 2003 I—XII 428 452 9 401 2 757 14 715 88 455 413 2004 I—XII 445 198 9 259 2 134 24 449 76 481 116 2005 I—XII 472 028 10 495 648 32 552 253 515 976 2006 I—XII 540 148 10 035 382 43 328 228 594 121 2007 I—XII 546 243 9 529 61 47 883 94 603 810 2008 I—XII 556 583 8 758 19 46 184 22 611 566 2009 I—XII 587 339 6 811 9 43 958 13 638 133 Pierwszy przypadek BSE wykryto w drugim roku prowadzenia monitoringu (w 2002 r.). W tym też roku ogólna liczba wykrytych przypadków wyniosła 4. W 2003 r. wykryto dalszych 5 przypadków, w 2004 r. obserwowano dalszy wzrost tej liczby; do końca 2004 r. wykryto 11 przypadków BSE. W 2005 r. wykryto ogółem 20 przypadków BSE, co stanowi naj większą roczną liczbę przypadków w Rzeczpospolitej Polskiej. W 2006 r. wykryto ogółem 10 przypadków, w 2007 r. wykryto 9 przypadków, w 2008 r. wykryto 5 przypadków, a w 2009 r. wykryto 4 przypadki. Dziennik Ustaw Nr 82 — 5052 — Poz. 452 Tabela 1.2 Zestawienie występowania przypadków BSE, z podziałem na lata oraz województwa d o ln o śl ąs ki e ku ja w sk o p o m o rs ki e lu b el sk ie lu b u sk ie łó d zk ie m ał o p o ls ki e m az o w ie ck ie o p o ls ki e p o d ka rp ac ki e p o d la sk ie p o m o rs ki e śl ąs ki e św ię to kr zy sk ie w ar m iń sk o m az u rs ki e w ie lk o p o ls ki e za ch o d n io p o m o rs ki e 02 04 06 08 10 12 14 16 18 20 22 24 26 28 30 32 2002 styczeń luty marzec kwiecień maj 1 czerwiec lipiec sierpień 1 wrzesień 1 październik 1 listopad grudzień Suma: 4 0 0 2 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 2003 styczeń luty 1 marzec kwiecień maj czerwiec lipiec sierpień 1 1 wrzesień 1 październik listopad 1 grudzień Suma: 5 0 1 0 0 0 1 2 0 0 0 0 0 0 1 0 0 2004 styczeń 1 1 luty marzec 1 1 Dziennik Ustaw Nr 82 — 5053 — Poz. 452 kwiecień 1 maj 1 czerwiec 1 lipiec sierpień 1 1 wrzesień październik listopad 1 1 grudzień Suma: 11 0 0 1 1 2 1 0 0 1 1 0 0 0 1 2 1 2005 styczeń 1 luty 1 1 marzec 2 2 1 1 1 kwiecień 1 1 maj 1 czerwiec 1 lipiec 1 sierpień wrzesień 1 październik listopad 1 1 grudzień 1 1 Suma: 20 3 0 0 0 2 1 4 0 1 4 0 0 0 0 5 0 2006 styczeń 1 luty 1 1 marzec 1 1 kwiecień 1 1 maj 1 czerwiec 1 lipiec sierpień 1 wrzesień październik listopad grudzień Suma: 10 0 1 1 0 1 0 1 0 0 2 0 0 1 1 2 0 2007 styczeń luty marzec Dziennik Ustaw Nr 82 — 5054 — Poz. 452 kwiecień 1 1 maj 1 czerwiec 1 1 1 lipiec 1 sierpień 1 wrzesień październik listopad grudzień 1 Suma: 9 0 0 0 0 1 1 3 1 1 0 0 0 0 2 0 0 2008 styczeń 1 luty marzec kwiecień 1 maj czerwiec 1 lipiec sierpień wrzesień 1 październik listopad grudzień 1 Suma: 5 0 0 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 2 0 2009 styczeń luty 1 1 marzec 1 kwiecień 1 maj czerwiec lipiec sierpień wrzesień październik listopad grudzień Suma: 4 0 0 0 0 1 0 1 0 0 2 0 0 0 0 0 0 2002—2009 Suma: 68 3 2 6 1 7 5 11 2 3 9 0 0 2 5 11 1 Dziennik Ustaw Nr 82 — 5055 — Poz. 452 Największą liczbę przypadków wykryto w ramach tzw. „aktywnego nadzoru” w grupie zdrowego bydła kierowanego do normalnego uboju. W ramach „nad zoru pasywnego” wykryto zaledwie kilka przypadków BSE. Tabela 1.3 Poszczególne grupy, w których stwierdzono przypadki BSE Rok Liczba przypadków BSE Poddane ubojowi jako zdrowe Poddane ubojowi z konieczności Z objawami klinicznymi Padłe Kohorta 2002 4 3 0 1 0 0 2003 5 4 0 1 0 0 2004 11 8 2 0 1 0 2005 20 16 0 1 2 1 2006 10 7 0 0 3 0 2007 9 6 1 0 2 0 2008 5 4 1 0 0 0 2009 4 3 0 0 1 0 Suma 68 51 4 3 9 1 Wszystkie sztuki bydła, u których wykryto BSE, były polskiego pochodzenia. Dochodzenia epizootycz ne prowadzone w celu wyjaśnienia dróg zakażeń wskazywały, iż najbardziej prawdopodobną drogą by ło zakażenie przez spożycie paszy zawierającej białko pochodzące od ssaków lub preparatów mlekozastęp czych zawierających tłuszcz zwierzęcy. W ostatnich 4 latach sytuacja w zakresie BSE sta le podlegała zmianom, przy utrzymującej się przez pewien okres (2002—2005) tendencji wzrostowej. Wprowadzenie programu monitoringu, zgodnego z wytycznymi UE, pozwoliło na wykrycie zwierząt za każonych. Od 2002 r. liczba tych przypadków syste matycznie rosła i przedstawiała się następująco w okresie: 1) od 2002 do 2003 r. wzrost wynosił 25%; 2) od 2003 do 2004 r. wzrost wynosił 120%; 3) od 2004 do 2005 r. wzrost wynosił 82%. W 2006 r. zaznaczyła się pierwsza tendencja spad kowa, liczba zakażeń osiągnęła poziom niższy niż w 2004 r. Liczba przypadków BSE w latach 2002—2009, odzwierciedlająca tendencję wzrostową i spadkową Biorąc pod uwagę wiek krów, u których stwierdzo no BSE, można zauważyć, że najwyższą liczbę przy padków zaobserwowano u bydła urodzonego od 1994 do 2000 r. Najwyższy odsetek zakażeń dotyczy zwierząt urodzonych w 1996 r. i 1997 r. Najliczniej zakażoną grupę stanowi bydło w wieku od 5 do 9 roku życia. Dziennik Ustaw Nr 82 — 5056 — Poz. 452 Tabela 1.4 Zestawienie liczby przypadków BSE, w odniesieniu do roku urodzenia Rok urodzenia Przypadki 1990 1 1991 0 1992 3 1993 2 1994 4 1995 7 1996 11 1997 8 1998 5 1999 10 2000 7 2001 5 2002 0 2003 3 2004 1 2005 1 SUMA 68 Dziennik Ustaw Nr 82 — 5057 — Poz. 452 Tabela 1.5 Zestawienie liczby przypadków BSE, w odniesieniu do wieku zwierząt Wiek (lata) Liczba sztuk 2 1 3 1 4 3 5 7 6 7 7 9 8 11 9 12 10 3 11 3 12 6 13 3 14 2 SUMA 68 4. Środki przewidziane w programie 4.1. Władza centralna odpowiedzialna za nadzór i ko ordynację w województwach, na których obsza rze będzie realizowany program Za realizację programu będą odpowiedzialne organy Inspekcji Weterynaryjnej szczebla powiatowe go i wojewódzkiego. Zgodnie z art. 57 ust. 8 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2008 r. Nr 213, poz. 1342, z późn. zm.) organ szczebla centralnego — Główny Lekarz Weterynarii — nadzoruje realizację programu zwalczania chorób zakaźnych zwierząt. Ponadto, w przypadku programu współfinanso wanego ze środków Unii Europejskiej, Główny Lekarz Weterynarii informuje Komisję Europejską o postę pach w jego realizacji, zgodnie z przepisami obowią zującymi w Unii Europejskiej. 4.2. Opis i określenie obszarów geograficznych i administracyjnych, na których program będzie realizowany Program monitorowania i zwalczania BSE jest i nadal będzie realizowany na całym terytorium Rze czypospolitej Polskiej, gdzie działa 16 organów Inspek cji Weterynaryjnej szczebla wojewódzkiego (woje wódzcy lekarze weterynarii) oraz 305 organów Inspek cji Weterynaryjnej szczebla powiatowego (powiatowi lekarze weterynarii). Wojewódzki lekarz weterynarii kieruje działaniem Inspekcji Weterynaryjnej na obsza rze województwa. Dziennik Ustaw Nr 82 — 5058 — Poz. 452 Rzeczpospolita Polska — podział na województwa 4.3. Regulacje prawne dotyczące rejestracji gospo darstw Gospodarstwa w Rzeczypospolitej Polskiej są reje strowane w Centralnej Bazie Danych Systemu Identy fikacji i Rejestracji Zwierząt (IRZ) prowadzonej przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Kwestię tę regulują następujące akty prawne: 1) ustawa z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym sy stemie ewidencji producentów, ewidencji gospo darstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przy znanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76, z późn. zm.); 2) ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identy fikacji i rejestracji zwierząt (Dz. U. z 2008 r. Nr 204, poz. 1281, z późn. zm.); 3) ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwie rząt. Wymienione powyżej akty prawne określają szcze gółowe zasady dotyczące identyfikacji i rejestracji zwierząt, gospodarstw oraz osób zajmujących się utrzymywaniem zwierząt gospodarskich. 4.4. Regulacje prawne dotyczące systemu identyfika cji i rejestracji zwierząt Identyfikacja i rejestracja bydła w Rzeczypospolitej Polskiej są prowadzone zgodnie z: 1) ustawą z dnia 2 kwietnia 2004 r. o systemie identy fikacji i rejestracji zwierząt; 2) rozporządzeniem (WE) nr 1760/2000 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 17 lipca 2000 r. usta nawiającym system identyfikacji i rejestracji bydła i dotyczącym etykietowania wołowiny i produktów z wołowiny oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 820/97 (Dz. Urz. WE L 204 z 11.08.2000, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. Polskie wydanie spe cjalne, rozdz. 3, t. 30, str. 248, z późn. zm.); 3) rozporządzeniem Komisji nr 911/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania rozpo rządzenia (WE) nr 1760/2000 Parlamentu Europej skiego i Rady w zakresie kolczyków, paszportów i rejestrów gospodarstw (Dz. Urz. UE L 163 z 30.04.2004, str. 65, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Pol skie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 46, str. 242, z późn. zm.); 4) rozporządzeniem Komisji (WE) nr 494/98 z dnia 27 lutego 1998 r. ustanawiającym szczegółowe przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) nr 820/97 w odniesieniu do stosowania mini malnych sankcji administracyjnych w ramach sy stemu identyfikacji i rejestracji bydła (Dz. Urz. WE L 60 z 28.02.1998, str. 78, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 46, str. 12, z późn. zm.). W Rzeczypospolitej Polskiej bydło podlega obo wiązkowi oznakowania za pomocą pary kolczyków Dziennik Ustaw Nr 82 — 5059 — Poz. 452 oraz podlega rejestracji w Centralnej Bazie Danych IRZ. Każdy kolczyk zawiera indywidualny numer reje stracyjny zwierzęcia oraz zakodowane inne dodatko we informacje. Posiadacz bydła ma obowiązek ozna kować za pomocą pary kolczyków nowo narodzone cielę niezwłocznie po urodzeniu i przesłać zgłoszenie o urodzeniu do Centralnej Bazy Danych. Na wykona nie tych czynności posiadacz ma 7 dni od dnia urodze nia zwierzęcia. Wszystkie sztuki bydła są zaopatrzone w paszpor ty, które towarzyszą zwierzętom od urodzenia do śmierci. Wszystkie zdarzenia, w tym przemieszczenie z gospodarstwa do gospodarstwa, rzeźni, zakładu uty lizacyjnego, padnięcie, powinny być zgłoszone do ba zy danych. Gospodarstwa są zarejestrowane w Centralnej Ba zie Danych i każde z nich posiada indywidualny numer siedziby stada. W każdym gospodarstwie posiadacz bydła prowadzi rejestr stada. Wszystkie sztuki bydła znajdujące się w gospodarstwie muszą być wpisane do tego rejestru. Rejestr zawiera następujące informa cje: datę urodzenia, zakupów, sprzedaży, padnięcia bydła. Informacje o ww. zdarzeniach są przekazywane także do Centralnej Bazy Danych. Wszystkie ww. środki są ustanowione zgodnie z zasadami określonymi w przepisach Unii Europej skiej, nie tylko ze względu na identyfikację i rejestrację zwierząt, ale także z powodów ochrony zdrowia zwie rząt. Istniejący system, w przypadku wystąpienia cho roby zakaźnej, może zostać użyty do śledzenia prze mieszczeń zwierząt. 4.5. Regulacje prawne dotyczące obowiązku powia damiania o BSE W Rzeczypospolitej Polskiej BSE jest chorobą pod legającą obowiązkowi zgłaszania. Obowiązek ten wy nika bezpośrednio z przepisów: 1) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001 r. ustanawia jącego zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych pasażowalnych gąbcza stych encefalopatii; 2) ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwie rząt. Nie naruszając prawa wspólnotowego, w ww. ustawie określono obowiązek zgłaszania podejrzenia wystąpienia chorób zakaźnych zwierząt, w tym BSE. Nie przewiduje się kar za zgłoszenie, w wyniku któ rego nie zostanie potwierdzona choroba. Nie przewidu je się również zwrotu kosztów przez osobę zgłaszającą podejrzenie, jeśli podejrzenie to nie potwierdzi się. 4.6. Monitorowanie bydła Tabela 1.6 Przewidywana liczba badań bydła w kierunku BSE, które będą przeprowadzone w roku 2011 Szacunkowa liczba badań Zwierzęta określone w załączniku III — rozdział A część I pkt 2.1, pkt 3 i 4 rozporządzenia nr 999/2001 60 000 Zwierzęta określone w załączniku III — rozdział A część I pkt 2.2 rozporządzenia nr 999/2001 580 000 Inne: zwierzęta podejrzane o BSE 60 Suma badań: 640 060 4.7. Regulacje prawne stanowiące podstawę do zwal czania BSE 4.7.1. Środki podejmowane w przypadku stwierdze nia BSE Działania urzędowych lekarzy weterynarii związa ne z wystąpieniem przypadku BSE w Rzeczypospolitej Polskiej regulują następujące akty prawne: 1) rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 999/2001 z dnia 22 maja 2001 r. ustanawia jące zasady dotyczące zapobiegania, kontroli i zwalczania niektórych pasażowalnych gąbcza stych encefalopatii; 2) ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwie rząt. W przypadku otrzymania dodatniego wyniku, w zależności od sytuacji, są podejmowane w szcze gólności następujące środki: 1) wszystkie części tuszy zakażonego zwierzęcia są całkowicie niszczone; 2) wszystkie części tuszy zwierząt sąsiadujących z za każoną tuszą na linii ubojowej (co najmniej jedna przed i dwie po) są całkowicie niszczone; 3) prowadzone jest dochodzenie epizootyczne. Dochodzenie epizootyczne ma na celu: 1) określenie liczby i zidentyfikowanie wszystkich sztuk przeżuwaczy w gospodarstwie pochodzenia zwierzęcia zakażonego BSE; 2) ustalenie historii krów i miejsca pobytu potom stwa chorej krowy; Dziennik Ustaw Nr 82 — 5060 — Poz. 452 3) ustalenie kohorty dla tego przypadku; 4) ustalenie możliwej przyczyny choroby i drogi jej przeniesienia; 5) ustalenie innych zwierząt, zarówno przebywają cych w gospodarstwie, w którym stwierdzono chorobę, jak i przebywających w innych gospodar stwach, które mogły mieć kontakt z tym samym źródłem zakażenia BSE co zakażona krowa; 6) ustalenie przemieszczenia potencjalnie zakażonej paszy lub innych czynników mogących być przy czyną zakażenia w tym lub innym gospodarstwie. Wszystkie zwierzęta, które zostały w trakcie docho dzenia uznane za potencjalnie zakażone, są zabijane, a produkty z nich pozyskane poddaje się unieszkodli wieniu. 4.7.2. Zwalczanie ogniska BSE Przewidywana liczba zwierząt, które będą zabite w ramach zwalczania ogniska BSE, zgodnie z załączni kiem VII rozdział A pkt 2.1 do rozporządzenia nr 999/2001, wynosi 30 sztuk. 5. Koszty 5.1. Analiza kosztów Ogólne oszacowanie kosztów programu monito ringu BSE na 2011 r. przewiduje wielkość wydatków na poziomie 12 801 200 zł, co przy przeliczeniu 1 euro = 3,9690 zł (według średniego kursu NBP na dzień 3 lutego 2010 r.) stanowi równowartość 3 225 296,04 euro. Do tego należy dodać koszt odszko dowań za bydło, przyznawanych na podstawie pkt 2 lit. a załącznika VII do rozporządzenia nr 999/2001, któ ry szacunkowo wyniesie 105 000 zł, co stanowi rów noważność 26 455,03 euro. W okresie przygotowania kalkulacji koszt jednego badania wynosił około 20 zł, co stanowiło równowar tość 5,04 euro. Są to szacunkowe koszty, które zostaną dostoso wane do wielkości wydatków przewidzianych na zwal czanie chorób zakaźnych zwierząt w ustawie budżeto wej na rok 2011. 5.2. Szczegółowa analiza kosztów programu Lp. Przeznaczenie kosztów Wyszcze-gólnienie Liczba jednos tek Koszt jednostko wy w zł/euro Ogółem kwota w zł Ogółem kwota w euro Wniosek o finan sowanie wspól notowe (tak/nie) 1 2 3 4 5 6 7 8 1. Badania w kierunku BSE1) 1.1. Szybkie badania Test:2) 640 060 20/5,04 12 801 200 3 225 296,04 TAK 2. Testy na trzęsawkę owiec 2.1. Szybkie badania Test: N/A3) NIE 3. Badania odróżniające 3.1. Wstępne badania molekular ne Test: N/A NIE 4. Określanie genotypów 4.1. Określenie genotypu zwierząt w ramach środków w zakresie monitorowania i zwalczania ustanowionych rozporządze niem nr 999/2001 Metoda: N/A NIE 4.2. Określenie genotypu zwierząt w ramach programu hodow lanego ustanowionego zgod nie z decyzją Komisji 2003/100/WE Metoda: N/A NIE 5. Obowiązkowy ubój zwierząt 5.1. Odszkodowanie za bydło, któ re ma być zabite lub poddane ubojowi zgodnie z wymogami określonymi w rozporządze niu nr 999/2001 w załączniku VII — rozdział A pkt 2.14) 30 3 500/881,83 105 000 26 455,03 TAK Dziennik Ustaw Nr 82 — 5061 — Poz. 452 1 2 3 4 5 6 7 8 5.2. Odszkodowanie za owce i ko zy, które mają być zabite lub poddane ubojowi zgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu nr 999/2001 w załączniku VII — roz dział A pkt 2.1 N/A Ogółem w zł: 12 906 200 3 251 751,07 1) Określone w pkt 4.6. 2) Określone w pkt 4.6. 3) Dowolny spośród szybkich testów wymienionych w załączniku X do rozporządzenia nr 999/2001 w odniesieniu do bydła. 4) N/A — nie stosuje się. Załącznik nr 3 PROGRAM MAJąCY NA CELU WYKRYCIE WYSTęPOWANIA ZAKAżEń WIRUSAMI WYWOŁUJąCYMI GRYPę PTAKóW (AVIAN INFLUENZA) ORAZ POSZERZENIE WIEDZY NA TEMAT RYZYKA WYSTąPIENIA TEJ CHOROBY 1. Identyfikacja programu Państwo członkowskie: Rzeczpospolita Polska Choroba: grypa ptaków (Avian influenza) 2. Realizacja programu u drobiu 2.1. Cele, ogólne wymogi i kryteria nadzoru 2.1.1. Cele Obowiązek prowadzenia nadzoru w celu wykrycia występowania zakażeń wirusami grypy ptaków podty pami H5 i H7 u różnych gatunków drobiu wynika z art. 4 dyrektywy Rady 2005/94/WE z dnia 20 grudnia 2005 r. w sprawie wspólnotowych środków zwalcza nia grypy ptaków i uchylającej dyrektywę 92/40/EWG (Dz. Urz. UE L 10 z 14.01.2006, str. 16, z późn. zm.). Szczegółowe wytyczne w zakresie wdra żania tego nadzoru zostały określone w decyzji Komi sji 2007/268/WE z dnia 13 kwietnia 2007 r. w sprawie wdrożenia programu nadzoru nad ptasią grypą u dro biu i dzikiego ptactwa w państwach członkowskich i zmieniającej decyzję 2004/450/WE (Dz. Urz. UE L 115 z 03.05.2007, str. 3, z późn. zm.). Nadzór u drobiu obejmuje występowanie nisko zjadliwej grypy ptaków podtypów H5 lub H7. Nadzór serologiczny nad nisko zjadliwą grypą pta ków podtypów H5 lub H7 u drobiu ma na celu: 1) wykrywanie bezobjawowych zakażeń nisko zjadli wą grypą ptaków podtypów H5 i H7, mając na uwadze wspomaganie systemów wczesnego wy krywania, a następnie zapobieganie możliwej mu tacji tych wirusów w wysoce zjadliwą grypę pta ków; 2) wykrywanie zakażeń nisko zjadliwą grypą ptaków podtypów H5 i H7 u specjalnie wybranych popula cji drobiu szczególnie narażonych na zakażenie z powodu systemu hodowli lub wrażliwości kon kretnych gatunków; 3) wykazanie, że dane państwo, region lub dane gos podarstwo mają status wolny od grypy ptaków, która podlega zgłoszeniu w ramach międzynaro dowego obrotu handlowego zgodnie z zasadami określonymi przez Światową Organizację Zdrowia Zwierząt (OIE). 2.1.2. Ogólne wymogi i kryteria 1. Pobieranie próbek w ramach programu trwa od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2011 r. W odniesieniu do drobiu pobieranie próbek dla każdej kategorii drobiu obejmuje okres odpowiadają cy jednemu z okresów produkcyjnych. 2. Próbki do badań pobiera powiatowy lekarz we terynarii oraz przesyła je do krajowego laboratorium referencyjnego ds. grypy ptaków w Państwowym In stytucie Weterynaryjnym — Państwowym Instytucie Badawczym (PIW-PIB) w Puławach. 3. Krajowe laboratorium referencyjne ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach przeprowadza badania próbek, a wyniki tych badań przekazuje właściwemu miejscowo powiatowemu lekarzowi weterynarii, Głównemu Lekarzowi Weterynarii oraz Wspólnotowe mu Laboratorium Referencyjnemu ds. Grypy Ptaków. 4. Wykryte izolaty wirusów grypy ptaków krajowe laboratorium referencyjne ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach przekazuje Wspólnotowemu Dziennik Ustaw Nr 82 — 5062 — Poz. 452 Laboratorium Referencyjnemu ds. Grypy Ptaków, zgodnie z prawem wspólnotowym, chyba że przyzna ne zostanie odstępstwo zgodnie z rozdziałem V ust. 4 Podręcznika diagnostycznego ustanowionego decyzją Komisji 2006/437/WE z dnia 4 sierpnia 2006 r. zatwier dzającej podręcznik diagnostyczny dotyczący grypy ptaków, przewidziany w dyrektywie Rady 2005/94/WE (Dz. Urz. UE L 237 z 31.08.2006, str. 1). Wirusy podtypu H5 lub H7 zostaną niezwłocznie przesłane i poddane standardowym charakterystykom (sekwencjonowanie nukleotydów/IVPI), zgodnie z Podręcznikiem diagno stycznym. 2.2. Koncepcja i wdrożenie programu dotyczącego drobiu 1. W gospodarstwach, gdzie stwierdzono pozytyw ne wyniki badań laboratoryjnych, przeprowadza się badania retrospektywne, a wnioski z tych badań krajo we laboratorium referencyjne ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach przedstawia Głównemu Leka rzowi Weterynarii, Komisji Europejskiej i Wspólnoto wemu Laboratorium Referencyjnemu ds. Grypy Pta ków. 2. Dane dotyczące liczby próbek, które należy po brać do badań na obszarze każdego z województw oraz w każdym z gospodarstw hodujących poszcze gólne kategorie drobiu, określono w tabelach 1—7 na podstawie analizy ryzyka, przeprowadzonej zgodnie z lit. B załącznika I do decyzji Komisji 2007/268/WE. Gospodarstwa zajmujące się hodowlą zwierzyny łow nej lub ptaków bezgrzebieniowych zostały również uwzględnione w niniejszym programie. Jeżeli w gospodarstwie znajduje się kilka kurni ków, należy odpowiednio zwiększyć liczbę próbek do badań serologicznych z takiego gospodarstwa i po bierać próbki od co najmniej pięciu ptaków z jednego kurnika. Stada przyzagrodowe nie zostały uwzględnione w programie z uwagi na bardzo wysoką liczbę tych stad w relacji do liczby planowanych próbek. 3. Na podstawie oceny ryzyka na obszarze woje wództwa, związanej z planowaniem pobierania pró bek, wojewódzki lekarz weterynarii uwzględnia nastę pujące elementy: 1) rodzaj produkcji (np. chów na wolnym wybiegu) i związane z nim ryzyko oraz uwzględnienie innych czynników, takich jak zróżnicowany wiek, wykorzystanie wód powierzchniowych, stosunko wo dłuższy okres życia, obecność więcej niż jedne go gatunku w gospodarstwie lub inne ważne czyn niki; 2) dostosowanie okresu pobierania próbek do innych określonych na poziomie lokalnym okresów, w których obecność innych gatunków drobiu w danym gospodarstwie mogłaby zwiększyć ryzy ko wystąpienia choroby. 4. Próbki krwi do badań serologicznych od kaczek i gęsi powiatowy lekarz weterynarii pobiera, jeżeli to możliwe, od ptaków trzymanych na wybiegach. Tabela 1 Gospodarstwa utrzymujące kury nioski reprodukcyjne Kod NUTS(2)*a) Łączna liczba gospodarstwb) Łączna liczba gospodarstw, z których pobiera się próbki Szacunkowa liczba próbek na gospodarstwo Szacunkowa łączna liczba badań, które zostaną wykonane zgodnie z daną metodą Metody badania laboratoryjnego PL11 38 3 10 60 HI (H5/H7) PL12 206 12 10 240 HI (H5/H7) PL21 17 2 10 40 HI (H5/H7) PL22 43 4 10 80 HI (H5/H7) PL31 14 2 10 40 HI (H5/H7) PL32 5 1 10 20 HI (H5/H7) PL33 38 3 10 60 HI (H5/H7) PL34 50 5 10 100 HI (H5/H7) PL41 52 5 10 100 HI (H5/H7) PL42 75 6 10 120 HI (H5/H7) PL43 9 1 10 20 HI (H5/H7) PL51 27 4 10 80 HI (H5/H7) PL52 48 5 10 100 HI (H5/H7) PL61 28 3 10 60 HI (H5/H7) PL62 11 1 10 20 HI (H5/H7) PL63 29 3 10 60 HI (H5/H7) SUMA 690 60 — 1 200 — Dziennik Ustaw Nr 82 — 5063 — Poz. 452 Tabela 2 Gospodarstwa utrzymujące kury nioski towarowe Kod NUTS(2)*a) Łączna liczba gospodarstwb) Łączna liczba gospodarstw, z których pobiera się próbki Szacunkowa liczba próbek na gospodarstwo Szacunkowa łączna liczba badań, które zostaną wykonane zgodnie z daną metodą Metody badania laboratoryjnego PL11 52 3 10 60 HI (H5/H7) PL12 195 9 10 180 HI (H5/H7) PL21 95 5 10 100 HI (H5/H7) PL22 114 6 10 120 HI (H5/H7) PL31 38 2 10 40 HI (H5/H7) PL32 32 2 10 40 HI (H5/H7) PL33 29 2 10 40 HI (H5/H7) PL34 27 2 10 40 HI (H5/H7) PL41 192 9 10 180 HI (H5/H7) PL42 37 2 10 40 HI (H5/H7) PL43 52 3 10 60 HI (H5/H7) PL51 103 5 10 100 HI (H5/H7) PL52 31 2 10 40 HI (H5/H7) PL61 44 2 10 40 HI (H5/H7) PL62 51 3 10 60 HI (H5/H7) PL63 52 3 10 60 HI (H5/H7) SUMA 1 144 60 — 1 200 — Tabela 3 Gospodarstwa utrzymujące indyki rzeźne i reprodukcyjne Kod NUTS(2)*a) Łączna liczba gospodarstwb) Łączna liczba gospodarstw, z których pobiera się próbki Szacunkowa liczba próbek na gospodarstwo Szacunkowa łączna liczba badań, które zostaną wykonane zgodnie z daną metodą Metody badania laboratoryjnego PL11 39 5 10 100 HI (H5/H7) PL12 32 5 10 100 HI (H5/H7) PL21 10 2 10 40 HI (H5/H7) PL22 9 2 10 40 HI (H5/H7) PL31 35 5 10 100 HI (H5/H7) PL32 9 1 10 20 HI (H5/H7) PL33 7 1 10 20 HI (H5/H7) PL34 17 3 10 60 HI (H5/H7) PL41 67 8 10 160 HI (H5/H7) PL42 24 4 10 80 HI (H5/H7) PL43 119 10 10 200 HI (H5/H7) PL51 51 8 10 160 HI (H5/H7) PL52 3 1 10 20 HI (H5/H7) PL61 34 4 10 80 HI (H5/H7) PL62 375 26 10 520 HI (H5/H7) PL63 37 5 10 100 HI (H5/H7) SUMA 868 90 — 1 800 — Dziennik Ustaw Nr 82 — 5064 — Poz. 452 Tabela 4 Gospodarstwa utrzymujące strusie Kod NUTS(2)*a) Łączna liczba gospodarstwb) Łączna liczba gospodarstw, z których pobiera się próbki Szacunkowa liczba próbek na gospodarstwo Szacunkowa łączna liczba badań, które zostaną wykonane zgodnie z daną metodą Metody badania laboratoryjnego PL11 11 4 5 40 HI (H5/H7) PL12 16 7 5 70 HI (H5/H7) PL21 3 1 5 10 HI (H5/H7) PL22 14 6 5 60 HI (H5/H7) PL31 2 1 5 10 HI (H5/H7) PL32 0 0 5 0 HI (H5/H7) PL33 0 0 5 0 HI (H5/H7) PL34 14 6 5 60 HI (H5/H7) PL41 14 6 5 60 HI (H5/H7) PL42 8 4 5 40 HI (H5/H7) PL43 13 5 5 50 HI (H5/H7) PL51 10 5 5 50 HI (H5/H7) PL52 1 1 5 10 HI (H5/H7) PL61 7 3 5 30 HI (H5/H7) PL62 4 2 5 20 HI (H5/H7) PL63 5 2 5 20 HI (H5/H7) SUMA 122 53 — 530 — Tabela 5 Gospodarstwa utrzymujące ptaki łowne Kod NUTS(2)*a) Łączna liczba gospodarstwb) Łączna liczba gospodarstw, z których pobiera się próbki Szacunkowa liczba próbek na gospodarstwo Szacunkowa łączna liczba badań, które zostaną wykonane zgodnie z daną metodą Metody badania laboratoryjnego PL11 6 4 10 80 HI (H5/H7) PL12 6 4 10 80 HI (H5/H7) PL21 1 1 10 20 HI (H5/H7) PL22 6 4 10 80 HI (H5/H7) PL31 3 1 10 20 HI (H5/H7) PL32 0 0 10 0 HI (H5/H7) PL33 2 1 10 20 HI (H5/H7) PL34 1 1 10 20 HI (H5/H7) PL41 8 5 10 100 HI (H5/H7) PL42 0 0 10 0 HI (H5/H7) PL43 12 9 10 180 HI (H5/H7) PL51 1 1 10 20 HI (H5/H7) PL52 7 4 10 80 HI (H5/H7) PL61 8 5 10 100 HI (H5/H7) PL62 1 1 10 20 HI (H5/H7) PL63 2 1 10 20 HI (H5/H7) SUMA 64 42 — 840 — Dziennik Ustaw Nr 82 — 5065 — Poz. 452 Tabela 6 Gospodarstwa utrzymujące kaczki rzeźne i reprodukcyjne Kod NUTS(2)*a) Łączna liczba gospodarstwb) Łączna liczba gospodarstw, z których pobiera się próbki Szacunkowa liczba próbek na gospodarstwo Szacunkowa łączna liczba badań, które zostaną wykonane zgodnie z daną metodą Metody badania laboratoryjnego PL11 1 1 40 80 HI (H5/H7) PL12 5 2 40 160 HI (H5/H7) PL21 8 3 40 240 HI (H5/H7) PL22 3 1 40 80 HI (H5/H7) PL31 28 14 40 1 120 HI (H5/H7) PL32 29 14 40 1 120 HI (H5/H7) PL33 1 1 40 80 HI (H5/H7) PL34 0 0 40 0 HI (H5/H7) PL41 93 34 40 2 720 HI (H5/H7) PL42 4 1 40 80 HI (H5/H7) PL43 4 1 40 80 HI (H5/H7) PL51 4 1 40 80 HI (H5/H7) PL52 0 0 40 0 HI (H5/H7) PL61 10 4 40 320 HI (H5/H7) PL62 5 2 40 160 HI (H5/H7) PL63 2 1 40 80 HI (H5/H7) SUMA 197 80 — 6 400 — Tabela 7 Gospodarstwa utrzymujące gęsi rzeźne i reprodukcyjne Kod NUTS(2)*a) Łączna liczba gospodarstwb) Łączna liczba gospodarstw, z których pobiera się próbki Szacunkowa liczba próbek na gospodarstwo Szacunkowa łączna liczba badań, które zostaną wykonane zgodnie z daną metodą Metody badania laboratoryjnego PL11 60 7 40 560 HI (H5/H7) PL12 68 7 40 560 HI (H5/H7) PL21 11 2 40 160 HI (H5/H7) PL22 14 2 40 160 HI (H5/H7) PL31 161 11 40 880 HI (H5/H7) PL32 18 2 40 160 HI (H5/H7) PL33 91 8 40 640 HI (H5/H7) PL34 58 6 40 480 HI (H5/H7) PL41 314 19 40 1 520 HI (H5/H7) PL42 17 2 40 160 HI (H5/H7) PL43 53 6 40 480 HI (H5/H7) PL51 16 2 40 160 HI (H5/H7) PL52 10 2 40 160 HI (H5/H7) PL61 83 7 40 560 HI (H5/H7) PL62 59 6 40 480 HI (H5/H7) PL63 7 1 40 80 HI (H5/H7) SUMA 1 040 90 — 7 200 — Dziennik Ustaw Nr 82 — 5066 — Poz. 452 Objaśnienia do tabel 1—7: * Kod NUTS(2) — ang. Nomenclature of Units for Territorial Statistics — standard geokodowania przyjęty w Unii Europej skiej na potrzeby identyfikowania statystycznych jednostek terytorialnych, gdzie poszczególne kody oznaczają odpowied nio: PL51 — woj. dolnośląskie, PL61 — woj. kujawsko-pomorskie, PL31 — woj. lubelskie, PL43 —woj. lubuskie, PL11 — woj. łódzkie, PL21 — woj. małopolskie, PL12 — woj. mazowieckie, PL52 — woj. opolskie, PL32 — woj. podkarpackie, PL34 — woj. podlaskie, PL63 — woj. pomorskie, PL22 — woj. śląskie, PL33 — woj. świętokrzyskie, PL62 — woj. warmińsko mazurskie, PL41 — woj. wielkopolskie, PL42 — woj. zachodniopomorskie. a) Położenie gospodarstwa pochodzenia. Jeżeli nie można użyć kodu NUTS(2), należy określić położenie w stopniach długoś ci i szerokości geograficznej. b) Łączna liczba gospodarstw jednej kategorii drobiu w danym regionie NUTS(2). 2.3. Opis zastosowanych badań laboratoryjnych 1. Procedury pobierania próbek oraz badania labo ratoryjne przeprowadza się zgodnie z Podręcznikiem diagnostycznym dotyczącym grypy ptaków (decyzja Komisji 2006/437/WE). Badania w kierunku grypy pta ków przeprowadza się w krajowym laboratorium refe rencyjnym ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach. 2. Wszystkie pozytywne wyniki serologiczne są po twierdzane w krajowym laboratorium referencyjnym ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach metodą ha mowania hemaglutynacji, z użyciem wyznaczonych szczepów dostarczonych przez Wspólnotowe Labora torium Referencyjne ds. Grypy Ptaków, przy czym wy konuje się: 1) dla H5: a) wstępne badanie z użyciem szczepu teal/Eng land/7894/06 (H5N3), b) badanie wszystkich dodatnich próbek za pomo cą szczepu chicken/Scotland/59 (H5N1) celem wyeliminowania przeciwciał reagujących krzy żowo z N3; 2) dla H7: a) wstępne badanie z użyciem szczepu Turkey/En gland/647/77 (H7N7), b) badanie wszystkich dodatnich próbek za pomo cą szczepu African Starling/983/79 (H7N1) ce lem wyeliminowania przeciwciał reagujących krzyżowo z N7. 3. Opis programu dotyczącego dzikiego ptactwa 3.1. Cele, ogólne wymogi i kryteria nadzoru 3.1.1. Cele Obowiązek prowadzenia nadzoru w celu poszerze nia wiedzy na temat zagrożeń pochodzących od dzi kich ptaków związanych z wszelkimi występującymi u ptaków wirusami grypy ptaków wynika z art. 4 dy rektywy Rady 2005/94/WE z dnia 20 grudnia 2005 r. w sprawie wspólnotowych środków zwalczania grypy ptaków i uchylającej dyrektywę 92/40/EWG. Szczegó łowe wytyczne w zakresie wdrażania tego nadzoru zo stały określone w decyzji Komisji 2007/268/WE z dnia 13 kwietnia 2007 r. w sprawie wdrożenia programu nadzoru nad ptasią grypą u drobiu i dzikiego ptactwa w państwach członkowskich i zmieniającej decyzję 2004/450/WE. Realizacja programu dotyczącego dzikiego pta ctwa obejmuje występowanie wirusów wysoce zjadli wej grypy ptaków oraz nisko zjadliwej grypy ptaków. Nadzór wirusologiczny nad grypą ptaków dzikiego ptactwa służy określeniu ryzyka wprowadzenia wiru sów grypy ptaków (nisko i wysoce zjadliwej) do dro biu domowego przez: 1) zapewnienie wczesnego wykrywania wysoce zjad liwej grypy ptaków podtypu H5N1, w drodze bada nia wzrostu zachorowalności lub śmiertelności wśród dzikiego ptactwa; 2) prowadzenie obserwacji i badań żywego i padłego dzikiego ptactwa w przypadku wykrycia u niego wysoce zjadliwej grypy ptaków podtypu H5N1; 3) kontynuację obserwacji i badań różnych gatunków ptaków wędrownych żyjących na wolności, jako części ciągłego monitorowania wirusów nisko zjadliwej grypy ptaków. Próbki pobiera się głów nie od ptactwa z rzędu blaszkodziobych (ptactwo wodne) i siewkowych (ptactwo brzegowe i mewy), aby ocenić, czy są one nosicielami wirusa nisko zjadliwej grypy ptaków podtypu H5 i H7 (badanie to również wykryłoby, jeżeli występują, wirusy wysoce zjadliwej grypy ptaków podtypu H5N1 i in ne wirusy wysoce zjadliwej grypy ptaków). Bada niu należy poddać zwłaszcza gatunki o podwyż szonym ryzyku związanym z grypą ptaków, wy mienione w tabeli 8 programu. Dziennik Ustaw Nr 82 — 5067 — Poz. 452 Tabela 8 Gatunki o podwyższonym ryzyku związanym z grypą ptaków* Nazwa zwyczajowa Nazwa naukowa Łabędź czarnodzioby Cygnus columbianus Łabędź krzykliwy Cygnus cygnus Łabędź niemy Cygnus olor Gęsi Gęś krótkodzioba Anser brachyrhynchus Gęś zbożowa Anser fabalis Gęś białoczelna (europejska rasa) Anser albifrons albifrons Gęś mała Anser erythropus Gęś gęgawa Anser anser Bernikla białolica Branta leucopsis Bernikla obrożna Branta bernicla Bernikla rdzawoszyja Branta ruficollis Bernikla kanadyjska Branta canadensis Kaczki Świstun Anas penelope Cyraneczka Anas crecca Krzyżówka Anas platyrhynchos Rożeniec Anas acuta Cyranka Anas querquedula Płaskonos Anas clypeata Marmurka Marmaronetta angustirostris Hełmiatka Netta rufina Głowienka Aythya ferina Czernica Aythya fuligula Ptaki siewkowe Czajka Vanellus vanellus Siewka złota Pluvialis apricaria Rycyk Limosa limosa Batalion Philomachus pugnax Mewy Mewa śmieszka Larus ridibundus Mewa pospolita Larus canus * Wykaz nie jest wyczerpujący i służy jedynie wskazaniu gatunków wędrownych, które mogą stanowić wysokie ryzyko wpro wadzenia grypy ptaków do Wspólnoty, na podstawie ich tras wędrówek obejmujących obszary, na których u dzikiego ptac twa lub drobiu wystąpiła wysoce zjadliwa grypa ptaków H5N1. Wykaz ten opracowano na podstawie opinii naukowej na temat ptaków wędrownych i ich prawdopodobnej roli w rozprzestrzenianiu wysoce zjadliwej grypy ptaków, przyjętej dnia 12 maja 2006 r. przez Panel ds. zdrowia i dobrostanu zwierząt Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa żywności (EFSA), a także na podstawie prac przeprowadzonych przez Komitet ORNIS i wykonawców usług zleconych przez Dyrekcję Gene ralną ds. Środowiska Komisji Europejskiej. Aktualizacja tego wykazu jest możliwa po udostępnieniu wyników dalszych badań naukowych i na podstawie oceny ryzyka przeprowadzonej przez organy krajowe z uwzględnieniem konkretnej sytu acji ornitologicznej. Dziennik Ustaw Nr 82 — 5068 — Poz. 452 U dzikiego ptactwa nie stosuje się badań serolo gicznych, gdyż na ich podstawie nie można rozróżnić wysoce i nisko zjadliwych szczepów wirusa, a stwier dzenie obecności przeciwciał nie umożliwia określenia miejsca zarażenia dzikiego ptactwa. Metody te umożli wiają jednak rozróżnienie, u których gatunków ptaków (osiadłych lub wędrownych) występuje zakażenie wirusami H5/H7 lub wirusy te występują endemicz nie. 3.1.2. Ogólne wymogi i kryteria 1. Pobieranie próbek będzie miało miejsce od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2011 r. 2. Próbki do badań pobiera powiatowy lekarz we terynarii oraz przesyła je do krajowego laboratorium referencyjnego ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puła wach. 3. Krajowe laboratorium referencyjne ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach przeprowadza bada nia próbek, a wyniki tych badań przekazuje właściwe mu miejscowo powiatowemu lekarzowi weterynarii, Głównemu Lekarzowi Weterynarii oraz Wspólnoto wemu Laboratorium Referencyjnemu ds. Grypy Pta ków. 4. Wykryte izolaty wirusów grypy ptaków występu jące u dzikiego ptactwa krajowe laboratorium referen cyjne ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach przeka zuje do Wspólnotowego Laboratorium Referencyjne go ds. Grypy Ptaków zgodnie z prawem wspólnoto wym, chyba że przyznane zostanie odstępstwo zgod nie z rozdziałem V ust. 4 Podręcznika diagnostycznego ustanowionego decyzją Komisji 2006/437/WE. Wirusy podtypu H5 lub H7 niezwłocznie przesyła się i poddaje standardowym charakterystykom (sekwencjonowanie nukleotydów/IVPI), zgodnie z Podręcznikiem diagno stycznym. 3.2. Koncepcja i wdrożenie programu dotyczącego dzikiego ptactwa 3.2.1. Koncepcja programu dotyczącego dzikiego pta ctwa Do celów opracowania programu dotyczącego dzikiego ptactwa przy określeniu gatunków i optyma lizacji pobierania próbek organy Inspekcji Weteryna ryjnej współpracują z epidemiologami, ornitologami i organami właściwymi ds. ochrony przyrody, a także z instytucjami zajmującymi się ochroną lub obserwa cją ptaków oraz ze stacjami obrączkowania. Pobieranie próbek od żywych ptaków dzikich obję tych ochroną gatunkową ścisłą lub częściową wyma ga uzyskania zezwolenia Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska lub właściwego miejscowo regionalnego dyrektora ochrony środowiska. Przy wyborze badanych gatunków na obszarze po wiatu powiatowy lekarz weterynarii uwzględnia sytu ację pod względem dominacji gatunków oraz wielkoś ci populacji ptaków. Podczas pobierania próbek należy uwzględnić sezonowość wędrówek, sposoby zacho wania się gatunków ptaków, jeżeli dotyczy tras wędró wek, główne siedliska, instynkt stadny i mieszanie się podczas przelotu, a także wyniki programów realizo wanych w latach 2003—2008. W odniesieniu do wysoce zjadliwej grypy ptaków H5N1 należy uwzględnić wszystkie czynniki, aby móc określić prawdopodobieństwo narażenia dzikiego ptac twa na zarażenie się od zakażonego drobiu i dzikich ptaków na obszarach wystąpienia tej choroby oraz prawdopodobieństwo kontaktu dzikiego ptactwa z dro biem domowym w wybiegowych systemach hodowli drobiu. 1. Nadzór bierny nad chorym i padłym dzikim ptac twem obejmuje przede wszystkim: 1) obszary, na których występuje wzrost zachoro walności lub śmiertelności wśród dzikiego ptac twa; 2) obszary w pobliżu morza, jezior i wód, na któ rych znaleziono padłe ptaki, a zwłaszcza jeżeli obszary znajdują się w pobliżu gospodarstw utrzymujących drób; 3) ptaki należące do gatunków o podwyższonym ryzyku związanym z grypą ptaków oraz inne dzikie ptactwo żyjące w ich bezpośrednim sąsiedztwie. 2. Nadzór czynny nad żywymi i klinicznie zdrowymi lub klinicznie chorymi, zranionymi lub upolowany mi ptakami koncentruje się na: 1) ptakach wędrownych z rzędu blaszkodziobych (ptactwo wodne) i siewkowych (ptactwo brze gowe i mewy); 2) obszarach zidentyfikowanych pod względem występowania dużej liczby ptaków wędrow nych, na których dochodzi do mieszania się róż nych gatunków tych ptaków, a zwłaszcza na ob szarach w pobliżu gospodarstw drobiu; 3) wyborze gatunków o podwyższonym ryzyku związanym z grypą ptaków. 3. Badania żywego i padłego dzikiego ptactwa na ob szarach, gdzie wykryto przypadki H5N1 (nadzór czynny i bierny), koncentrują się na: 1) dzikim ptactwie w celu wykrycia nosicieli bez objawowych; 2) ptakach na obszarach, na których istnieją związ ki epidemiologiczne z wykrytymi przypadkami; 3) ptakach, które mogą mieć bezpośrednią stycz ność z hodowlą drobiu (obszar zapowietrzony, obszar zagrożony i obszar B) i które mogłyby być „nosicielami pośrednimi”. Dziennik Ustaw Nr 82 — 5069 — Poz. 452 Tabela 9 Liczba próbek, które należy pobrać od dzikiego ptactwa KOD NUTS (2)a) Dzikie ptactwo, od którego pobiera się próbki Liczba próbek, które zostaną pobrane w ramach czynnego nadzoru Liczba próbek, które zostaną pobrane w ramach biernego nadzoru PL11 g at u n ki d zi ki eg o p ta ct w a o p o d w yż sz o n ym r yz yk u z w ią za n ym z g ry p ą p ta kó w ( zg o d n ie z w yk az em ) 50 20 0 z ca łe g o t er yt o ri u m R ze cz yp o sp o lit ej P o ls ki ej PL12 150 PL21 50 PL22 50 PL31 50 PL32 50 PL33 40 PL34 110 PL41 80 PL42 250 PL43 230 PL51 170 PL52 50 PL61 70 PL62 170 PL63 230 SUMA 1 800 około 200 a) Odesłanie do miejsca pobrania próbek. Jeżeli nie można użyć kodu NUTS (2), należy określić położenie w stopniach dłu gości i szerokości geograficznej. 3.2.2. Procedury pobierania próbek 1. Do badań wirusologicznych pobiera się wymazy z jamy ustno-gardłowej i z kloaki od ptaków niewyka zujących klinicznych objawów choroby, żyjących na wolności. Jeżeli z jakiegokolwiek powodu pobranie wymazów z kloaki od żywych ptaków jest niemożliwe, można je zastąpić zebranymi próbkami świeżego kału. Niemniej należy zapewnić spójność pomiarową w przypadku miejsc mieszania się różnych gatunków ptaków. 2. W celu wyodrębnienia wirusa i wykrycia mole kularnego (PCR) pobiera się próbki z kloaki i tchawicy lub jamy ustno-gardłowej lub próbki tkanek (z mózgu, serca, płuc, nerek i jelit) dzikich ptaków padłych lub odstrzelonych. 3. Należy zwrócić uwagę na przechowywanie i transport próbek. Wymazy muszą zostać natychmiast schłodzone lodem lub żelowymi wkładami chłodzący mi i dostarczone do laboratorium w jak najkrótszym czasie. Próbki nie powinny być zamrażane, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Wymazy muszą być umieszczone (zanurzone cał kowicie) w specjalnym podłożu do transportu wiru sów lub zbuforowanym płynie fizjologicznym (PBS) z antybiotykami. Umieszczenie próbek we wspomnia nym podłożu podczas transportu jest nieodzownym i uzupełniającym działaniem i nie zastępuje schłodze nia. W razie braku takiego podłoża wymazy należy umieścić w pojemnikach i dostarczyć w postaci su chej. Jeżeli niemożliwe jest zagwarantowanie szybkiego przewiezienia do laboratorium w ciągu 48 godzin (w podłożu transportowym i temperaturze 4°C), prób ki należy niezwłocznie zamrozić, a następnie przewieźć w suchym lodzie. Na przechowywanie i transport mo gą wpływać różnorodne czynniki, zatem wybrana me toda musi być odpowiednia do zamierzonego celu. 4. Procedury pobierania próbek przeprowadza się zgodnie z Podręcznikiem diagnostycznym dotyczącym grypy ptaków (decyzja Komisji 2006/437/WE), ustana wiającym procedury diagnostyczne służące do stwier dzenia oraz rozpoznania różnicowego grypy ptaków. 3.3. Opis zastosowanych badań laboratoryjnych 1. Badania laboratoryjne przeprowadza się zgod nie z Podręcznikiem diagnostycznym dotyczącym gry py ptaków (decyzja Komisji 2006/437/WE), ustanawia jącym procedury diagnostyczne służące do stwierdze nia oraz rozpoznania różnicowego grypy ptaków. 2. Wszystkie próbki pobrane w ramach programu dotyczącego ptaków dzikich są możliwie najszybciej poddane badaniu przy zastosowaniu technik moleku larnych, jeżeli są dostępne, zgodnie z Podręcznikiem diagnostycznym. Badania w kierunku grypy ptaków przeprowadza się w krajowym laboratorium referen Dziennik Ustaw Nr 82 — 5070 — Poz. 452 cyjnym ds. grypy ptaków w PIW-PIB w Puławach. Zaleca się wstępne badanie przesiewowe metodą PCR dla genu M z szybkim przeprowadzeniem badań pró bek pozytywnych na identyfikację podtypu H5 i H7 (w terminie 2 tygodni), a w przypadku pozytywnego wyniku jak najszybciej należy przeprowadzić analizę miejsca cięcia hemaglutyniny w celu ustalenia, czy mamy do czynienia z wirusem wysoce zjadliwej grypy ptaków czy nisko zjadliwej grypy ptaków. Jeżeli zosta nie potwierdzona obecność wysoce zjadliwej grypy ptaków podtyp H5, należy przeprowadzić dodatkowe badania na określenie podtypu N (nawet jeżeli tym sposobem możliwe jest tylko wykluczenie N1). 3. W laboratorium można pulować do pięciu pró bek pobranych od tego samego gatunku ptaków, w tym samym miejscu i czasie, jeżeli zapewniona jest możliwość powtórnego zidentyfikowania i zbadania pojedynczych próbek w przypadku uzyskania pozy tywnego wyniku. 4. Opis sytuacji epidemiologicznej w zakresie wysoce zjadliwej grypy ptaków u drobiu w ostatnich pięciu latach 4.1. Środki objęte programem dotyczącym drobiu W 2007 r. na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wykryto 9 ognisk wysoce zjadliwej grypy ptaków pod typu H5N1 u drobiu hodowlanego. W latach wcześ niejszych choroba nie występowała u drobiu hodow lanego. Program nadzoru prowadzony w latach 2003—2010 obejmował fermy kur niosek reprodukcyj nych, kur niosek towarowych, indyków, gęsi i kaczek, strusi, ptaków łownych oraz ptaki dzikie. Próbki były pobierane i badane w ciągu całego roku objętego pro gramem. 4.1.1. Wyznaczenie organu centralnego odpowie dzialnego za realizację programu Organem centralnym odpowiedzialnym za realiza cję programu jest Główny Lekarz Weterynarii. Na szczeblu województw organami odpowiedzialnymi za nadzór nad wdrażaniem programu są wojewódzcy le karze weterynarii. Za właściwe pobieranie i przesyła nie próbek odpowiedzialni są powiatowi lekarze wete rynarii. 4.1.2. Wprowadzenie systemu rejestracji gospo darstw Zgodnie z art. 11 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2008 r. Nr 213, poz. 1342, z późn. zm.) powiatowy lekarz weterynarii prowadzi rejestr podmiotów prowadzących działalność podle gającą nadzorowi. Rejestr ten zawiera w szczególności: 1) imię, nazwisko, miejsce zamieszkania i adres albo nazwę, siedzibę i adres podmiotu; 2) weterynaryjny numer identyfikacyjny, jeżeli został nadany; 3) określenie rodzaju i zakresu prowadzonej działal ności nadzorowanej; 4) informacje o decyzjach administracyjnych wyda nych w stosunku do podmiotu; 5) datę wpisu i wykreślenia z rejestru. Powiatowy lekarz weterynarii przekazuje, za po średnictwem wojewódzkiego lekarza weterynarii, Głównemu Lekarzowi Weterynarii dane zawarte w re jestrze, a także informacje o każdej zmianie stanu fak tycznego lub prawnego ujawnionego w tym reje strze. Ponadto powiatowy lekarz weterynarii rejestruje podmioty prowadzące produkcję podstawową. Obo wiązek ten wynika z rozporządzenia (WE) nr 853/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczególne przepisy dotyczą ce higieny w odniesieniu do żywności pochodzenia zwierzęcego (Dz. Urz. UE L 139 z 30.04.2004, str. 55, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 45, str. 14) oraz z ustawy z dnia 16 grudnia 2005 r. o produktach pochodzenia zwierzęcego (Dz. U. z 2006 r. Nr 17, poz. 127, z późn. zm.). 4.1.3. Regulacje prawne w zakresie przeprowadzania szczepień Zgodnie z ustawą z dnia 11 marca 2004 r. o ochro nie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaź nych zwierząt grypa ptaków należy do chorób zakaź nych zwierząt podlegających zakazowi szczepień. 5. Sytuacja epidemiologiczna w zakresie choroby u dzikiego ptactwa w ostatnich pięciu latach 5.1. Środki objęte programem dotyczącym dzikiego ptactwa W 2006 r. wykryto 9 ognisk wysoce zjadliwej grypy ptaków u ptaków dzikich podtyp H5N1. W 2007 r. wy kryto jedno ognisko choroby. W latach wcześniejszych wysoce zjadliwa grypa ptaków nie występowała na te rytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Program dotyczący dzikiego ptactwa w kierunku grypy ptaków w latach 2003—2010 obejmował monitoring czynny oraz bier ny. 5.1.1. Wyznaczenie organu centralnego odpowie dzialnego za realizację programu Organem centralnym odpowiedzialnym za realiza cję programu jest Główny Lekarz Weterynarii. Na po ziomie województw organami odpowiedzialnymi za nadzór nad wdrażaniem programu są wojewódzcy le karze weterynarii. Za właściwe pobieranie i przesyła nie próbek są odpowiedzialni powiatowi lekarze wete rynarii. 5.1.2. Opis i określenie obszarów geograficznych i administracyjnych, na których program zosta nie wdrożony Program dotyczący dzikiego ptactwa realizowany jest na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z uwagi na fakt, że na całym terytorium państwa występuje duże zagęszczenie gospodarstw hodujących drób. Przeprowadzona analiza potwierdziła, że ryzyko wy stąpienia grypy ptaków jest wysokie na obszarze całe go państwa. Nadzór u ptaków dzikich podzielony jest na czynny oraz bierny. Dziennik Ustaw Nr 82 — 5071 — Poz. 452 6. Regulacje prawne w zakresie powiadamiania o gry pie ptaków Zgodnie z art. 42 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt w przypadku podejrzenia wystą pienia grypy ptaków posiadacz zwierzęcia obowiąza ny jest do: 1) niezwłocznego zawiadomienia o tym organu Inspekcji Weterynaryjnej albo najbliższego pod miotu świadczącego usługi z zakresu medycyny weterynaryjnej, albo wójta (burmistrza, prezyden ta miasta); 2) pozostawienia zwierząt w miejscu ich przebywa nia i niewprowadzania tam innych zwierząt; 3) uniemożliwienie osobom postronnym dostępu do pomieszczeń lub miejsc, w których znajdują się zwierzęta podejrzane o zakażenie lub chorobę lub zwłoki zwierzęce; 4) wstrzymania się od wywożenia, wynoszenia i zby wania produktów, w szczególności mięsa, zwłok zwierzęcych, środków żywienia zwierząt, wody, ściółki, nawozów naturalnych; 5) udostępnienia organom Inspekcji Weterynaryjnej zwierząt i zwłok zwierzęcych do badań i zabiegów weterynaryjnych, a także udzielania pomocy przy ich wykonywaniu; 6) udzielania organom Inspekcji Weterynaryjnej oraz osobom działającym w imieniu tych organów wy jaśnień i podawania informacji, które mogą mieć znaczenie dla wykrycia grypy ptaków i źródeł zaka żenia lub zapobiegania jej szerzeniu. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) niezwłocznie informuje organ Inspekcji Weterynaryjnej o otrzyma niu zawiadomienia. Zgodnie z art. 51 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt podmioty świadczące usługi z za kresu medycyny weterynaryjnej oraz laboratoria prze kazują powiatowemu lekarzowi weterynarii informa cje o podejrzeniu wystąpienia grypy ptaków nie zwłocznie po powzięciu takiego podejrzenia. Powiatowy lekarz weterynarii po otrzymaniu za wiadomienia o podejrzeniu wystąpienia grypy ptaków podejmuje natychmiast czynności w celu wykrycia lub wykluczenia grypy ptaków. Powiatowy lekarz weterynarii natychmiast infor muje wojewódzkiego lekarza weterynarii, w tym w for mie elektronicznej, o podejrzeniu lub wystąpieniu gry py ptaków oraz o czynnościach podjętych w celu wy krycia lub wykluczenia tej choroby. Wojewódzki lekarz weterynarii przekazuje natych miast Głównemu Lekarzowi Weterynarii, w tym w for mie elektronicznej, informacje o podejrzeniu lub wy stąpieniu grypy ptaków oraz o czynnościach podjętych w celu wykrycia lub wykluczenia tej choroby. Główny Lekarz Weterynarii: 1) informuje, wykonując postanowienia umów mię dzynarodowych, których Rzeczpospolita Polska jest stroną, właściwe organizacje międzynarodo we o występowaniu na terytorium Rzeczypospoli tej Polskiej grypy ptaków; 2) powiadamia Komisję Europejską oraz inne pań stwa członkowskie Unii Europejskiej o przypadku wystąpienia grypy ptaków oraz o wygaszaniu ognisk tej choroby. 7. Koszty 7.1. Program dotyczący drobiu Tabela 10 Środki kwalifikujące się do współfinansowania programu dotyczącego drobiu Metody badania laboratoryjnego Liczba badań do wykonania według danej metody Koszt jednostkowy badań według danej metody (w zł) Koszt jednostkowy badań według danej metody (w euro*) Koszt całkowity (w zł) Koszt całkowity (w euro*) Finansowanie unijne (tak/nie) 1 2 3 4 5 6 7 Wstępne serologiczne badanie przesiewowea) — — — — — — Test zahamowania hemaglutynacji HI na obecność H5/H7b) 19 170 + 960 (powtórne badanie) = 20 130 34/1 test 8,57/1 test 684 420 172 441,42 tak Test izolacji wirusa (bad. retrospektywne) 8 280 70,55 2 240 564,37 tak Dziennik Ustaw Nr 82 — 5072 — Poz. 452 1 2 3 4 5 6 7 Test PCR (bad. retrospektywne) 16 240 60,47 3 840 967,5 tak Inne środki, jakie mają być objęte — — — — — — Kontrola wyrywkowa — — — — — — Pozostałe Pobieranie i przesyłanie próbek do laboratorium 8/próbkę x 9 585 próbek 2,02/próbkę x 9 585 próbek 76 680 19 319,73 tak Razem 767 180 193 293,02 — a) Określić badanie laboratoryjne, które należy zastosować. b) Określić liczbę testów na obecność H5 i H7. * Wyliczenie kosztów — według średniego kursu NBP na dzień 3 lutego 2010 r. (1 euro = 3,969 zł). Są to szacunkowe koszty, które zostaną dostoso wane do wielkości wydatków przewidzianych na zwal czanie chorób zakaźnych zwierząt w ustawie budżeto wej na rok 2011. 7.2. Program dotyczący dzikiego ptactwa Tabela 11 Środki kwalifikujące się do współfinansowania programu dotyczącego dzikiego ptactwa Metody badania laboratoryjnego Liczba testów do wykonania według danej metody Koszt jednostkowy testów według danej metody (w zł) Koszt jednostkowy testów według danej metody (w euro*) Koszt całkowity (w zł) Koszt całkowity (w euro*) Finansowanie unijne (tak/nie) Wstępne serologiczne badanie przesiewowe — — — — — — Test zahamowania hemaglutynacji HI na obecność H5/H7 — — — — — — Test izolacji wirusa 20 280 70,55 5 600 1 410,93 tak Badanie PCR 500 (2000 próbek) 50 240 80 60,47 20,16 120 000 4 000 30 234,32 1 007,81 tak Inne środki, jakie należy uwzględnić — — — — — — Kontrola wyrywkowa — — — — — — Pozostałe Pobieranie i przesyłanie próbek do laboratorium 20/próbkę x 2000 próbek 5,04 /próbkę x 2000 próbek 40 000 10 078,11 tak Razem 169 600 42 731,17 — Szacunkowe koszty łącznie (badanie drobiu i ptaków dzikich)*: 767 180 zł + 169 600 zł = 936 780 zł (236 024,19 euro) Są to szacunkowe koszty, które zostaną dostosowane do wielkości wydatków przewidzianych na zwalczanie chorób zakaźnych zwierząt w ustawie budżetowej na rok 2011. * Wyliczenie kosztów — według średniego kursu NBP na dzień 3 lutego 2010 r. (1 euro = 3,969 zł).