Announcement on power policy of the State until 2025

1. CELE, ZASADY, PRIORYTETY 1437

2. ZARZADZANIE BEZPIECZENSTWEM ENERGETYCZNYM 1441 II. Dt.UGOTERMINOWE KIERUNKI DZIAt.AN DO 2025 R. ORAZ ZADANIA WYKONAWCZE DO 2008 R. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1444

1. ZDOLNOSCI WYTWORCZE KRAJOWYCH ZRODEt PALlW I ENERGII 1445

2. WIELKOSCII RODZAJE ZAPASOW PALlW . ... . .. . .. . . .... . .. . ........ . .. . 1446

3. ZDOLNOSCI TRANSPORTOWE I POtACZENIA TRANSGRANICZNE 1447

4. EFEKTYWNOSC ENERGETYCZNA GOSPODARKI 1448

5. OCHRONA SRODOWISKA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1449

6. WZROST WYKORZVSTANIA ODNAWIALNYCH ZRODEt ENERGII 1451

7. RESTRUKTURYZACJA I PRZEKSZTAtCENIA WtASNOSCIOWE 1452

8. KIERUNKI BADAN NAUKOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH 1453

9. WSPOtPRACA MI~DZVNARODOWA 1454 ZAt.J\CZNIK 1. OCENA REALlZACJI DOTYCHCZASOWEJ POLITYKI ENERGETYCZNEJ 1455 ZAt.ACZNIK 2. WNIOSKI Z PRAC PROGNOSTYCZNO-ANALlTYCZNYCH 1463 ZAt.J\CZNIK 3. PRZELlCZNIKI JEDNOSTEK ENERGETYCZNYCH 1467 ZAt.J\CZNIK 4. MATERIAt.Y ZRODLOWE I POMOCNICZE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1467 I. DOKTRYNA POLITYKI ENERGETYCZNEJ POLSKI DO 2025 R.

1. CELE, ZASADY, PRIORYTETY cji publicznej, z definicji zobowiqzanej do dzialania w irnie interesu publicznego. Koniecznosc posiadania Polski konsument i przedsiebiorca potrzebujq ta- takiego programu dzialari w odniesieniu do energety- niej energii, 0 wysokiej jakosci, a polska energetyka ki znajduje takie swoje potwierdzenie w zapisach wymaga w dalszym ciqgu skutecznej restrukturyzacji ustawy - Prawo energetyczne, zobowiazujace] i prorynkowej orientacji, ze szczeg61nym dostosowa- przede wszystkim ministra wlasciwego do spraw go- niem sie do warunk6w funkcjonowania w Unii Euro- spodarki do przygotowania polityki w tym zakresie. pejskiej. To wyzwanie, zaslugujqce na miano wrecz cy- wilizacyjnego, musi zostac zrealizowane w rnozliwie W okresie transformacji polskiej gospodarki po kr6tkim czasie, by w horyzoncie do 2025 r. zapewnic 1989 r. polityka energetyczna paristwa byla realizowa- Polsce i Polakom mozliwosc pelnego korzystania z do- na na podstawie czterech rzadowvch dokument6w brodziejstw wsp6lnego, unijnego dorobku, rnledzv in- programowych. Byly to: nymi w zakresie jednolitego rynku energii.

1. "Zafoienia polityki energetycznej Rzeczypospolitej Realizacji tego rodzaju zarnierzen, przesadzajacvch Polskiej na lata 1990-2010" z sierpnia 1990 r. o przvsztosci, moze sie podjac wylqcznie paristwo i je- go organy. Potrzebne jest zatem moiliwie szerokie 2. "Zafoienia polityki energetycznej Polski do i wszechstronne opracowanie kompleksowego pro- 2010 roku", przvjete przez Hade Ministr6w w dniu gramu gospodarczego, adresowanego do administra- 17 pazdzlernika 1995 r. Monitor Polski Nr 42 - 1438- Poz.562

3. "Zafoienia polityki energetycznej Polski do Ministr6w Zesp6t do Spraw Polityki Energetycznej, 2020 roku", przvjete przez Hade Ministr6w w dniu potwierdza zasadnosc kontynuacji polityki energe- 22 lutego 2000 r. tycznej, kt6rej celem jest:

4. "Deena realizacji i korekta Zafoten polityki energe- • zapewnienie bezpieczer'istwa energetycznego tvcznej Polski do 2020 toku" wraz z zatqcznikami, kraju, przvjeta przez Rade Ministr6w w dniu 2 kwietnia 2002 r. • wzrost konkurencyjnosci gospodarki i jej efek- tywnosci energetycznej, Programy te, oparte na r6inych doswiadczeniach wynikajqcych tak z zakresu, jak i z ternpa zaawansowa- • ochrona srodowiska przed negatywnymi skutka- mi dzlalalnosei energetycznej, zwiazane] z wy- nia restrukturyzacji polskie] energetyki, roznitv si~ twarzaniem, przesytaniem i dystrybucjii energii w podejsciu do wielu kluczowych spraw. Jednak w za- i paliw. kresie ich filozofii i zwtaszcza podstawowych cel6w polityki energetycznej charakteryzowaty sie znacznym Stabilnosc celow polityki energetycznej nie moie podobienstwem. Co wiece], w odniesieniu do przyj- i nie oznaeza ani petnej satysfakcji z realizaeji progra- mowanych gt6wnych cel6w programy te byty i sCI mu reform, ani tym bardziej zgody na dotychezasowe zbiezne z zatozenlarnl i kierunkami polityki energe· tempo zmian i ich spoteczno-gospodarcze skutki. tycznej Unii Europejskiej. W okresie najbliiszyeh kilku lat musimy wsp6lnie, tj. organy panstwa, przedslebiorcv sektora energetyki, Tego rodzaju zbieznosc, pozadana na etapie akce- a takze odbiorey koncowi energii i paliw - we wsp61- sji, okazuje sie bye niewystarczajllca po uzyskaniu nym narodowym interesie - dokonae zasadniczego petnego cztonkostwa w unijnej wsp6lnocie. Jest to przetomu w wypetnianiu przez polski sektor energii z pewnoscia pierwszy wainy pow6d do nowelizacji stuzebnej funkcji dla catej gospodarki, pod groib q je- catego spektrum dziatan w zakresie polityki energe- go marginalizaeji i zastapienia go w tej roli przez bar- tycznej. Drugi powod, nie mniej wainy, to zespot uwa- dziej efektywnych konkurent6w. runkowan zwiazanvch z przewidywanym tempem za- konczenia transformacji rynkowej polskie] gospodarki, Aby zapobiec urzeczywistnieniu sif;l takiego zagro- gtownie za sprawa unijnego otoczenia rynkowego. Po zenia, potrzebna jest nie tylko poprawa skutecznosci raz pierwszy restrukturyzacja istotnego dla catej go- samej polityki energetycznej, lecz takie jej trwate po- spodarki i spoteczer'istwa sektora odbywac si~ b{ldzie wiqzanie z dtugookresowq wizjq rozwoju kraju i jej na- w nowych warunkach: powstalaeeqo jednolitego ryn- rzedziarnl realizacyjnymi. Immanentna wsp6tzalei- ku energii elektrycznej i gazu, bedaceqo jednym ze nose polityki energetycznej i "Zafoten Narodowego strategicznych celow Unii Europejskiej. Te dwa zasad- Planu Rozwoju na lata 2007-2013" (NPR), przvjetvch nicze uwarunkowania, niemaiace doted znaczenia roz- przez Radf;l Ministrow w dniu 30 kwietnia 2004 r., jest strzvqajaceqo, a jedynie mobilizujace, powodujq obee- potwierdzeniem stusznosci tego rodzaju programo- nie koniecznosc znaeznie skuteezniejszej realizacji do- wyeh powiazan, niewvstepujacvch jak dotad w okre- tyehczasowego paradygmatu polskie] polityki energe- sie ustrojowej, gospodarczej i spotecznej transforma- tycznej, polegajqcego na wprowadzeniu stosunk6w eji naszego panstwa. Dzif;lki NPR polityka energetycz- rynkowych do energetyki. Dlatego tez, dla wyekspono- na zyska sw6j sredniookresowy horyzont realizacyjny, wania sprawezego wptywu powyiszych okolicznosci stanowiqe jednoezesnie istotnq sktadowq dla kom- i w eelu wyr6inienia aktualnie przygotowanego pro- pleksowej strategii rozwoju spoteezno-gospodarcze- gramu dziatan, zostat on okreslony mianem doktryny go. Stwarza to zarazem moiliwose skoneentrowania polityki energetycznej. prac rzqdu przede wszystkim na gospodarezych prio- rytetach i dziataniach 0 eharakterze rozwojowym. Powyiszq konieeznose dodatkowo wzmaenia usta- wowe zobowiqzanie do cyklicznego uaktualniania po- Dlatego, po potwierdzeniu podstawowego celu Iityki energetycznej. co powoduje z kolei, zresztq nie polityki energetycznej, kt6ry zawsze musi bye rozpa- po raz pierwszy, koniecznose dokonania rzetelnej ana- trywany i realizowany tl!cznie jako uktad zr6wnowaio- lizy jej cel6w, przebiegu i skutk6w, a przede wszystkim ny i zorientowany na maksymalizacj~ sumy korzysei: - zmieniajqcyeh sif;l pozostatych uwarunkowan i ich bezpieczenstwa energetyeznego i niezawodnosci za- wptywu na wyb6r korzystnej strategii jej realizacji. opatrzenia w energi\1, wzrostu konkureneyjnosci go- spodarki, uzyskanego m.in. dzi~ki poprawie jej efek- W szczeg61nosci polityka energetyezna nie moie tywnosci energetycznej i ochrony srodowiska przed nie brae pod uwag~ faktu, ie sektor energetyczny na- negatywnym oddziatywaniem energetyki, tj. bezpie- leiy do najistotniejszyeh tr6det oddziatywania na sro- czenstwa ekologicznego, konieczne jest przyj,cie na dowisko naturalne (przyrodnicze) w kraju, jak tei do uzytek przedktadanego programu istotnych dla dok· pewnego stopnia w skali globalnej. Wiqie sif;l to z wy- tryny polityki energetycznej kategorii oraz zasad. korzystywaniem znaczqcych i10sci paliw wf;lglowych i wynikaj'lcymi stqd emisjami do srodowiska, powo- I tak uiyte w programie okreslenia definiowane Sl! dujqeymi jego przeksztateanie (odpady), jak i zaburze- nastf;lpujqCo: nia r6wnowagi fizykochemicznej (zakwaszanie opa- dow i gleby, efekt cieplarniany).

1. Bezpieczenstwo energetyczne to stan gospodarki umoiliwiajqcy pokrycie bieiqcego i perspekty- Rada Ministr6w, przyjmujqC niniejszy dokument wicznego zapotrzebowania odbiorcow na paliwa na wniosek ministra wtaseiwego do spraw gospodar- i energi~, w sposob teehnicznie i ekonomicznie ki, opracowany przez powotany przez Prezesa Rady uzasadniony, przy minimalizaeji negatywnego od- Monitor Polski Nr 42 - 1439 - Poz. 562 dziatywania sektora energii na srodowisko i wa- cieplarnianych, zmniejszanie zapotrzebowania runki zvcla spotsczenstwa. na wode oraz radukcje iloscl wytwarzania odpa- Poziom bezpleczeristwa energetycznego zalezv od dow; wielu czvnnikow, z ktorvch najwazniejsze to: e) zapewnienie adekwatnego do krajowych rnozll- a) stoplen zrownowazenla popytu i podazv na wosci technicznych i ekonomicznych udziatu energii ze zrodet odnawialnych w pokrywaniu enerqie i paliwa, z uwzqlednieniern aspektow strukturalnych i przewidywanego poziomu cen; rosnacvch potrzeb energetycznych spoteczeri- stwa i gospodarki. b) zroznicowanie struktury nosnikow energii two- rzacvch krajowy bilans paliwowy; 3. Niezawodnosc dostaw to zaspokojenie oczekiwa- nia odblorcow, gospodarki i spoteczenstwa na wy- c) stopieri zdywersyfikowania zrodet dostaw przy twarzanie w zrodtach i ci'lgte otrzymywanie, za akceptowalnym poziomie kosztow oraz przewi- sprawa niezawodnych svsternow sieciowych lub dywanych potrzebach; dziatajqcych na rynku konkurencyjnym posredni- d) stan techniczny i sprawnosc urzadzeri i instals- kow-dostawcow, energii lub paliw odpowiedniego cjl, w ktorvch nastspuje przemiana energetycz- rodzaju i wymaganej [akosci, realizowane poprzez na nosnikow energii, oraz svsternow transpor- dvwersvfikacie kierunk6w dostaw oraz rodzaiow tu, przesytu i dystrybucji paliw i energii; nosnikow energii pozwalajacvch na ich wzajemna e) stany zapasow paliw w uoscl zapewniajqce] substvtucje, utrzymanie ciaqtoscl dostaw do odbiorcow: 4. Ekonomiczne uwarunkowania bezpieczenstwa f) uwarunkowania ekonomiczne funkcjonowania energetycznego to suma efektow mechanizmow przedsiebiorstw energetycznych i ich wyniki fi- rynkowych i regulacyjnych ksztattujacvch zakres nansowe; i poziom konkurencvjnosci w sektorze energii i pa- liw. Rosnqca konkurencvjnosc wymaga tworzenia g) kondycja ekonomiczno-finansowa uzvtkowni- dla wszystkich uczestnik6w rynku jednakowych kow paliw i energii, zarowno gospodarstw do- warunk6w dziatalnosci, w szczeqolnosci: mowych, jak i przedsfebiorstw: a) zapewniajqcych wiarvqodnosc oraz przejrzy- h) stan lokalnego bezpleczenstwa energetyczne- stosc cen i kosztow: go, tj. zdolnosc do zaspokojenia potrzeb ener- getycznych na szczeblu lokalnych spotecznoscl. b) wsplerajacvch poprzez mechanizmy rynkowe osiaqanie pozadanvch efekt6w ekologicznych

2. Bezpieczenstwo ekologiczne panstwa to stan, i wzrost efektywnosci wykorzystania energii; w ktorvm zmniejsza si\l presja wszystkich sekto- row gospodarki, w tym sektora energetyki, na sro- c) eliminujqcvch wykorzystywanie mechanizm6w dowisko. Pozwala to na utrzymywanie, co naj- kreowania cen, jak i cen regulowanych na pod- mniej na obecnym poziomie, roznorodnoscl biolo- stawie ustawy - Prawo energetyczne, dla reali- gicznych form egzystencji, urnozliwia skutecznq zacji polityki socjalnej lub jako instrumentu eko- ochrone zdrowia i zvcia ludzi oraz zachowanie wa- nomicznego wspierania konkretnego podsekto- lorow przyrodniczych i krajobrazowych, a takze za- ra energetyki lub nosnika energii. pewnia efektywne wvwlazvwanls sit' z rniedzvna- 5. Dywersyfikacja zr6det dostaw paliw i energii i jej rodowych zobowiazan Rzeczypospolitej Polskiej stopien to stan i miara zroznlcowanla ir6del do- w dziedzinie ochrony srodowiska, staw paliw i energii z powodow: W zakresie gospodarowania energiq zapewnienie a) ekonomicznych - koniecznosc obniienia kosz- bezpieczenstwa ekologicznego oznacza w szcze- t6w zaopatrzenia w enerqie: golnosci: b) naturalnych - zr6wnowaienie struktury nosni- a) ograniczenie do nlezbednsqo minimum srodo- k6w energii pierwotnej wchodzqcych do bilan- wiskowych skutkow eksploatacji zasob6w pa- su paliwowo-energetycznego i tym samym mi- liw; nimalizowanie a priori nastepstw potencjalnych b) radykalnq poprawe efektvwnosci wykorzystania awarii, kataklizmow, zdarzen losowych itp.; energii zawartej w surowcach energetycznych c) politycznych - osiaqniecie pozadaneqo stopnia - poprzez zwiekszanie sprawnoscl przetwarza- uniezaleinienia sie od konkretnego dostawcy, nia energii w ciepto i enerqie elektrvczna, pro- z reguty 0 dominujqcej pozycji. mowanie uktad6w skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciepta oraz zagospodaro- Dywersyfikacja, uzyskiwana poprzez import, po- wywanie ciepla odpadowego; mniejsza sarnowvstarczalnosc energetvczna kraju. Nie jest to jednak toisame z zagroieniem bezpie- c) hamowanie jednostkowego wzrostu zapotrze- czenstwa energetycznego kraju. Nie sam bowiem bowania na enerqie elektrycznq i ciepto w go- fakt importu jest takim zagroieniem, rnoze sie nim spodarce i sektorze gospodarstw domowych - stac jego zla struktura, nierzetelni dostawcy, nie- poprzez promowanie enerqooszczednvch wzor- korzystne ceny lub wadliwe klauzule kontraktowe. c6w i modeli produkcji i konsumpc]i oraz tech- Syntetycznq miara korzystnej dywersyfikacji, nik, technologii i urzadzen: a w konsekwencji takze rniara poziomu bezpie- d) systematyczne ograniczanie emisji do srodowi- czenstwa energetycznego, powinien bye akcepto- ska substancji zakwaszajqcvch, pvtow i gazow walny poziom kosztow, Monitor Polski Nr 42 - 1440- Poz. 562

6. Samowystarczalnose energetyczna kraju to rela- w przedsiewzleciach swiadczenia uslug dystrybu- cja pornledzv krajowym pozyskaniem paliw i ener- cyjnych i zapewnienia dostaw energii i paliw, gii a catkowitym zuiyciem energii pierwotnej. Jest szczeg61nie dla rozwoju Odnawialnych Zr6del ona wyraiana poprzez wskainik. Energii oraz skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i ciepta. Najistotniejsze zasady doktryny polityki energe- tycznej to: 9. Konsekwentna realizacja zasady regulowanego Dostepu Strony Trzeciej ITPA - Third Party

1. Konstytucyjna zasada postepu w gospodarce Access) jako podstawowego narzedzia demo no- opartego na idei zrownowazoneqo rozwoju. Zna- lazta ona sw6j wyraz w Narodowym Planie Roz- polizacji i liberalizacji naturalnego monopolu woju. Rzqd przyjmuje jq takze jako podstawowq przedsiebiorstw sieciowych. zasade harmonijnego gospodarowania energi q 10. Udost{!pnianie przez operatorow system ow prze- w warunkach spotecznej gospodarki rynkowej. sytowych (aSP) zdolnosci przesytowych potaezen

2. Petna integracja polskiej energetyki z europejska transgranicznych w formie aukejl, z ktorvch przy- i swlatowa, zgodnie z dtuqookresowa wizjq rozwoju chody beda przeznaczane na rozbudowe tych po- polskiej gospodarki i kolejnymi narodowymi plana- tqczen. mi rozwoju, a zwtaszcza NPR na lata 2007-2013. 11. Dokonywanie wymiany energii elektrycznej z sa-

3. Podstawowymi mechanizmami funkcjonowania siednimi systemami elektroenergetycznymi na za- energetyki s~ mechanizmy rynku konkurencyjne- sadach rynkowych, przy zatoieniu braku negatyw- go z nlezbedna admlnlstracyinq regulacj~ w tych nego oddzialywania tej wymiany na funkcjonowa- jego obszarach, gdzie zaistnienie konkurencji jest nie krajowego systemu elektroenergetycznego obecnie znacznie ograniczone. oraz ze wzqledu na jego niezawodnosc i bezpie- czenstwo dostaw energii dla odblorcow korico-

4. Wypetnienie zobowi~zafl traktatowych Rzeczy- wych. pospolitej Polskiej w okreslonych terminach i w przyj{!tych wielkosciach. zar6wno poprzez 12. Utrzymanie wtascicielskiego nadzoru panstwa wdroienie odpowiednich rozwiazan prawno-eko- nad podmiotami posiadajqcymi intrastrukture nomicznych 0 charakterze systemowym, jak i indy- przesytow~ i przetadunkowa. w tym operatorami widualne decyzje administracyjne, w tym takze systemow przesytowych (aSp). kt6rych jedynq o charakterze sankcji, w odniesieniu do przedsie- funkcja jest zapewnienie funkcjonowania i rozwo- biorc6w niestosujqcych sie do natoionych na nich ju infrastruktury konkurencyjnego rynku energii obowiazkow ustawowych 0 charakterze publicz- elektrycznej. gazu ziemnego i paliw ciektych. nym. W przypadku zobowiazari traktatowych, kt6- 13. Realizacja doktryny polityki energetycznej "przy rych wypetnienie wymaga poniesienia wysokich otwartej kurtynie".lnformacje 0 zasadach i rezulta- naklad6w finansowych, podjete zostana, w rniare tach funkcjonowania i tendencjach rozwojowych potrzeby, negocjacje majqce na celu ustalenie opty- w energetyce. istotne dla potencjalnych inwesto- malnych - uwzqledniajacvch analize kosztow-ko- row oraz odbiorc6w, powinny bye upowszechnia- rzysci oraz potrzebe zapewnienia dynamicznego ne wsrod zainteresowanych w formie ogolnodo- rozwoju gospodarczego kraju, jak tez jego bezpie- st{!pnych publikacji. czenstwa energetycznego i ekologicznego - droq dochodzenia do uzgodnionych celow, w tym takze Powyisze definicje i zasady stanowia zarewno zakresu oczekiwanej i niezbedne] dla ich realizacji zr{!by konstrukcyjne, jak i swoiste metody rozstrzy- pomocy finansowej z funduszy unijnych. gania i realizacji priorytetow polityki energetycznej

5. Wspomaganie rozwoju Odnawialnych Zrodet oraz okreslania wynikajllcych z nich klerunkow dzia- Energii IOZE) i pracuj~cych w skojarzeniu. w tym tan rzadu, generacji rozproszonej, przy uiyciu mechani- Sq one przedstawione ponize] w syntetycznej for- zrnow rynkowych. mie, a ich geneza to z jednej strony - niezrealizowa-

6. Autonomiczne wykonywanie zadan polityki ener- ne dotychczas zamierzenia z wczesniejszvch progra- getycznej zgodnie z posiadanymi kompetencjami m6w gospodarczych zwiqzanych z energetykq• z dru- i tym samym odpowledzlalnoscla przez admini- giej zas - wnioski wvnikajace z dlugoterminowej pro- straele rZlldowll i przez administraeje sarnorzado- gnozy, czyli wybory najbardziej prawdopodobnych Wll, a takie ich wspoidzialanie w rozwlazvwaniu lub pozadanvch stanow przvszlosci oraz dziatan rnaja- wsp61nych problemow, cych na celu ich osiqganie. Poszerzonq ilustracje w tym zakresie stanowiq odpowiednio: zatqcznik 1

7. Podejmowanie przez edrnlnlstraele publiczna wo- "Ocena realizacji dotychczasowej polityki energetycz- bec przedsiebiorstw energetycznych dziatan in- net oraz zatqcznik 2 "Wnioski z prac prognostyczno- spirujllcych i wspierajqcych, z reguty 0 systemo- -analitycznych". Tak wiec rekomendacje wynikajqce wym charakterze, a w jednostkowych przypad- z prognozy dlugookresowej oraz niezrealizowane za- kach - udzielanie pomocy publicznej na oqolnvch zasadach. mierzenia okresow wczesniejszych, Iqcznie rozpatry- wane, stanowia nie tylko zasadnicza przestanke przyj-

8. Upowszechnianie idei partnerstwa publiczno-pry- mowanej doktryny, ale wraz z nta stanowiq podstawy watnego na szczeblu regionalnym i lokalnym. do okreslenia priorytetowych kierunk6w dzlatan, Monitor Polski Nr 42 - 1441 - Poz. 562 W horyzoncie najblizszvch czterech lat. do kolejnej nowania - oraz rodzajow narzedzi i sekwencji ich sto- aktuaiizacji polityki energetycznej, przewidzianej sowania. obecnie nowelizowanq m.in. w tym zakresie ustawq- Prawo energetyczne, za najwazniejsze priorytety Dokonanie stosownych wybor6w w tych zakre- i kierunki dziatan rzadu przyjmuje sie: sach zostanie kazdorazowo oparte na analizie biezace] svtuac]i i poddane ocenie Zespotu do Spraw Polityki 1. ksztattowanie zrownowazone] struktury paliw pier- Energetycznej, nadal bowiem otwarta kwestia jest za- wotnych, z uwzqlednieniern wykorzystania natu- kres i skutecznosc oddziatywania panstwa na energe- ralnej przewagi w zakresie zasobow wlil91a, a takze tyke. Do tej pory brakowato konsekwencji w realizacji jej zharmonizowanie z koniecznoscia zmniejszenia podejmowanych zarnlerzen. Stad zdecydowanie zbyt obciazenia srodowiska przyrodniczego; wiele problernow charakterystycznych dla tego sekto- 2. monitorowanie poziomu bezpieczenstwa energe- ra ciqgle powraca jako sprawy do zatatwienia. Swiad- tycznego przez wyspecjalizowane organy panstwa czy to 0 sile i przewadze realiow nad nawet najlepszy- wraz z inicjowaniem poprawy stopnia dywersyfi- mi intencjami. kacji zrodet dostaw energii i paliw, zwtaszcza gazu Dla urzeczywistnienia przedktadanej doktryny poll- ziemnego i ropy naftowej; tyki energetycznej - ktore] wymiernym celem, zrozu- 3. konsakwentna budowe konkurencyjnych rynk6w miatym dla wszystkich, sa efektywne firmy oraz wyso- energii elektrycznej i gazu, zgodnie z politvka ener- ka jakosc energii i jej racjonalne ceny, tj. ceny qetvczna Unii Europejskiej, poprzez pobudzanie uwzqlednlajace jednoczesnle imperatyw pewnosci za- konkurencji i skuteczne eliminowanie jej barier opatrzenia oraz mozllwosci dochodowe spoleczen- (np. kontrakty dtugoterminowe w elektroenergety- stwa - rzad bedzie korzvstat z wszelkich dostapnvch ce i gazownictwie); mu lnstrumentow instytucjonalno-prawnych, fiskal- nych, finansowych oraz perswazyjnych, preferujqc 4. dziatania nakierowane na redukcje kosztow funk- rozwiazanla systemowe i legislacyjne oraz korzvstajac cjonowania energetyki, zapewnienie odbiorcom takze z wlascicielskich prerogatyw. racjonalnych cen energii i pa\iw oraz zwiekszenle (poprawa) efektvwnosci energetycznej we wszyst- 2. ZARZJ\DZANIE BEZPIECZENSTWEM ENERGETYCZ- kich dziedzinach wytwarzania i przesytu oraz wy- NYM korzystania energii; Sytuacja geopolityczna ostatnich kilku lat, tenden- 5. ustawowe wzmocnienie pozycji administracji sa- cje wzrostowe cen ropy naftowej i gazu, awarie syste- morzqdowej wobec przedslebiorstw energetycz- mow elektroenergetycznyeh w Europie, USA i Amery- nych dla skutecznej realizacji gminnych plan6w ce Poludniowej, pozbawiajqce miliony ludzi energii zaopatrzenia w ciepto, enarqie elektrycznq i paliwa elektrycznej, uwrazliwlaja ludzkosc na problemy bez- gazowe; pieczenstwa energetycznego. Znalazto to m.in. wyraz 6. propodazowe modyfikacje dotychczasowych spo- w dokumentach Unii Europejskiej dotvczacvch zar6w- sobow promowania energii z OZE i energii elek- no budowy europejskiej strategii samego bezpieczen- trycznej wytwarzanej w skojarzeniu z wytwarza- stwa energetycznego, jak i dostaw strategicznych nos- niem ciepta oraz wdrozenie systemu obrotu certv- nikow energii. t.aczv nas wsp61na troska 0 stan bez- fikatami pochodzenia energii, niezaleznsqo od jej pieezenstwa i stad nieodzowne staje silil podejmowa- odbioru i tym samym pozwalajqcego jej wytwor- nie takich dziatan rownlsz w wymiarze krajowym. com na kurnulacje odpowiednich srodkow finan- sowych, a w konsekwencji przyczyniajqcego silil Rozwiqzaniem nowym, w stosunku do poprzed- do wzrostu potencjatu wvtworczeqo w tym zakre- nich proqrarnow, jest z pewnoscia propozycja svste- sie; mowego podejscia do zarzadzania bezpieczenstwern energetycznym - bedacsqo szczeg61nq sfara urzeczy- 7. rownowazenie interes6w przedsiebiorstw energe- wistnienia polityki energetycznej - 0 maksymalnie tycznych i odbiorcow koncowvch. w powlazaniu duzvch walorach aplikacyjnych. Takie oczekiwanie z osiaqnieciern znaczacej poprawy [akosci ich ob- spelnia zespol dziatan zwlazanvch z planowaniem, or- stugi w zakresie dostaw paliw i energii; ganizowaniem, koordvnacle, nadzorem i kontrola bezpieczenstwa energetycznego, z wykorzystaniem 8. aktywne ksztaltowanie struktury organizacyjno- wszelkich dostepnvch w warunkach rynkowych srod- -funkcjonalnej sektora energetyki, zarowno po- k6w jego zapewnienia, ujetvch procesowo jako zarza- przez narzedzia regulacyjne przewidziane w usta- dzanie bezpieczenstwem energetycznym. wie - Prawo energetyczne, jak i poprzez konsek- wentna restrukturvzacje (wtasnosciowa, kapitato- W warunkach polskiej transformacji ustrojowej wa, przestrzennq i organizacyjnq) przedsiebiorstw i gospodarezej istotne stajq sle zarowno instytuejona- energetycznych nadzorowanych przez Skarb Pan- Iizaeja, jak i sposoby zarzqdzania bezpieczenstwem stwa. energetyeznym. Sq one pochodnq: Sformutowanie doktryny polityki energetycznej, 1. eech ustrojowo-systemowych - oznaeza to po- zdefiniowanie w niej strategicznych celow, zasad reali- dziat odpowiedzialnosci za bezpisczenstwo ener- zacji oraz ustalenie prlorvtetow i kierunkow dziaian getyezne, w ujeciu podmiotowym, rnledzy admini- rzadu nie przesadzaja tempa i sposobow regulowania stracje publicznq (rzadowa oraz sarnorzadowa) sektora energii - jego struktury i warunk6w funkcjo- i operator6w energetycznych system6w sieclo- Monitor Polski Nr 42 - 1442 - Poz.562 wych: zdefiniowanie jej zakresu oraz przvporzad- ograniczajqcych wraz racjonalizacjq zasad i zakresu kowanie im mechanizm6w i narzedzi realizacji; administracyjnej ingerencji w funkcjonowanie sektora energii. 2. sytuacji dziedzin gospodarki energetycznej (uj{lcie przedmiotowel; Wojewodowie oraz samorzlldy wojewodztw od- 3. czynnika czasu (czasu reakcji i czasu dziatania), powiedzialni Set gt6wnie za zapewnienie warunk6w do wtasciwego zarowno dla danego podmiotu, jak rozwoju infrastrukturalnych potaczsn miedzvreqional- i przedmiotu zarzadzania. nych i wewnqtrzregionalnych, w tym przede wszyst- kim na terenie wolewodztwa, i koordvnacje rozwoju Ad 1. Odpowiedzialni za bezpieczenstwo energetyczne energetyki w gminach. Administracja rZlldowa, w zakresie swoich konsty- Gminna administracja samorzadcwa jest odpo- tucyjnych i ustawowych obowiqzk6w, jest odpowie- wiedzialna za zapewnienie energetycznego bezpie- dzialna gt6wnie za: czenstwa lokalnego. w szczeqolnosci w zakresie za- spokojenia zapotrzebowania na enerqie elektrvczna, - state prowadzenie prac prognostycznych i anali- clepfo i paliwa gazowe, z racjonalnym wykorzysta- tycznych w zakresie strategii bezpleczenstwa niem lokalnego potencjatu odnawialnych zasob6w energetycznego wraz z niezbednvmi pracami pla- energii i energii uzyskiwanej z odpad6w. nistycznymi; Operatorzy system6w sieciowych (przesytowych - takie realizowanie polityki energetycznej paristwa, i dystrybucyjnychl, odpowiednio do zakresu dziatania, kt6re zapewnia przede wszystkim bezpieczenstwo Set odpowiedzialni gt6wnie za: energetyczne, w szczeqolnosci tworzy warunki: - zapewnienie r6wnoprawnego dostepu uczestni- • koniecznej dywersyfikacji, k6w rynku do infrastruktury sieciowej; • utrzymania zapasow paliw, - utrzymywanie infrastruktury sieciowej w state] go- • utrzymania rezerw mocy wvtworczvch, towosci do pracy, zgodnie ze standardami bezpie- • zapewnienia zdolnosci przesyfowych umozli- czenstwa technicznego i obowiqzujqcymi krajowy- wiajqcych pozadana dvwersvfikacje zr6def iflub mi i europejskimi standardami [akoscl i niezawod- kierunk6w dostaw ropy i produkt6w naftowych, nosci dostaw oraz warunkami wsp6fpracy rnledzv- gazu oraz energii elektrycznej; systemowej; - tworzenie mechanizm6w rynkowych zapewniajq- - efektywne zarzqdzanie systemem i state monitoro- cych rozw6j mocy wytw6rczych oraz zdolnosci wanie ntezawodnoscl pracy systemu oraz blezace przesytowych systemu elektroenergetycznego bilansowanie popytu i podaiy; w celu zwlekszenla stopnia nlezawodnoscl dostaw - optvmalna realizacje procedur kryzysowych w wa- i bezpieczenstwa pracy systemu elektroenerge- tycznego; runkach stosowania innych nlz rynkowe, mechani- zrnow r6wnowaienia interes6w uczestnik6w rynku - przygotowywanie procedur umoiliwiajqcych, oraz koordvnacje funkcjonowania sektora energii; w przypadku wystqpienia nagfych zaqrozen, klesk - planowanie rozwoju infrastruktury sieciowej, od- zvwiotowvch i dziatania tzw. sify wvzszej, stoso- powiednio do przewidywanego komercyjnego za- wanie innych nii rynkowe mechanizm6w r6wno- potrzebowania na usfugi przesytowe oraz wymia- waienia irrteresow uczestnik6w rynku i koordyna- ny rniedzvsvsternowe]: cji funkcjonowania sektora energii; - monitorowanie dvspozvcvjnosci i nlezawodnoscl - redukowanie ryzyka politycznego w stosowanych pracy podsystemu wytwarzania energii elektrycz- regulacjach; nej i systemu magazynowania paliw gazowych - monitorowanie i raportowanie do Komisji Euro- oraz systemu magazynowania paliw ciektych. pejskiej stanu bezpleczeristwa energetycznego W podziale odpowiedzlalnosci za stan bezpieezen- oraz podejmowanie odpowiednich srodkow za- stwa energetycznego szczeg61na rola przypadnie radczych w przypadku zagroien nlezawodnoscl tzw. dostawcy z urzedu, zgodnie z dokonana noweliza- dostaw; cjq ustawy - Prawo energetyczne. - analize wptywu dztatan planowanych w ramach polityki energetycznej na bezpleczanstwo narodo- Mechanizmy i narztdzia zapewnienia bezpieczefl- we; stwa energetycznego wykorzystywane przez organy administracji publicznej: rZlldowej i samorzadowe] - koordvnacje i nadzor nad dziatalnosciq operate- r6w svstemow przesytowych w zakresie wsp6t- 1. Organy administracji publicznej w swoich dziata- pracy z krajami osciennymi i europejskimi syste- niach na rzecz zapewnienia bezpieczenstwa ener- mami: elektroenergetycznym i gazowym. getycznego stosujq przynaleine im narz~dzia prawno-organizacyjne 0 charakterze stricte admi- Szczegolnet sferq aktywnosci administracji rzqdo- nistracyjnym oraz wspomagajqce rozwoj stosun- wej, wspierajetcq wszystkie powyzsze, jest dziafanie na k6w i mechanizmow rynkowych (regulacje praw- rzecz promowania konkurencji i usuwania barier jq ne, programy gospodarcze, konkretne zamierze- Monitor Polski Nr 42 - 1443- Poz. 562 nia inwestycyjne). Instrumentarium wykorzysty- - szczeg6towe procedury postepowania w zakresie wane przez adrninistracje rzqdowa reguluje zarzadzanla systemem sieciowym, zawarte w za- przede wszystkim te sfery gospodarki energetycz- twierdzanych i publikowanych dokumentach, do- nej, kt6re w istotny spos6b warunkula ciClgtose tvczace zwlaszcza bilansowania systemu, zarza- dostaw nosnikow energii i paliw oraz powierzanie dzania ograniczeniami systemowymi i wymiany przedslebiorstwom energetycznym obowiazkow miedzvsystemowe]: w zakresie swiadczenia ustug 0 charakterze uzv- - uprawnienia operatora do statego monitorowania tecznosci publicznej. bezpieczenstwa systemu i biezaceqo podejmowa-

2. Dziatania administracji powinny zostae skierowane nia dziatan zaradczych; na tworzenie warunk6w do poprawy efektywnosci - rnozltwosc realizacji wtasnej inwestycji infrastruk- ekonomicznej systemow zaopatrzenia w enerqie. tury sieciowej i potaczen mledzvsysternowvch, W gospodarce rynkowej oznacza to wykorzystanie zgodnie z zatwierdzonym przez organ regulacyjny konkurencji tam, gdzie rnozna ostabic monopol na- planem rozwo]u, z zapewnieniem srodkow w ra- turalny, oraz skuteczna requlaeje w obszarze, gdzie mach zatwierdzanej taryfy za uslugi przesylowe w istniejqcvch uwarunkowaniach technicznych (lub w przypadku operatora systemu sieciowego wprowadzenie konkurencji jest mocno utrudnione. nlebedaceqo wlascicielem infrastruktury sieclo- Szczeg61nymi instrumentami racjonalizacji kosz- wej mozllwosc zobowiazania do realizacji ww. in- tow dostarczania energii, znaczaco oddztatvwaja- westycji przez przedsiebiorstwo przesytowe). cymi takze na stan bezpieczsnstwa enerqetvczne- go, SCl polityka wzrostu efektvwnosci energetycz- Ad 2. Przedmiotowy zakres zarzlldzania bezpieczen- nej i sprzyjajqca jej polityka podatkowa panstwa, stwem energetycznym w tym tzw. podatki energetyczne.

3. W ramach polityki wtascicielskie] ministra wiascl- Odpowiadzialnosc za bezpieczeristwo energetycz- wego do spraw Skarbu Panstwa oraz samorza- ne wymaga rozpoznania i uwzqlednlania charaktery- d6w, w zakresie restrukturyzacji i prywatyzacji stycznych cech podsektor6w energii, stopnia ich za- przedsleblorstw elektroenergetycznych, gazowni- awansowania w rynkowej restrukturyzacji, nlezbedno- czych oraz cieptowniczych, bedzie realizowana sci i mobilnosci zasob6w krajowych z punktu widzenia strategia wtClczania w budowe nowoczesnego sek- struktury paliw pierwotnych, a takze ich podatnosci na tora ustug publicznych calej infrastruktury tech- innowacje i znaczacv postep technologiczny i tech- nicznej. lstota nowej strategii jest tClczenie majatku niczny w niezbyt odlegtej perspektywie czasowej. Skarbu Panstwa (przedsiebiorstwa elektroenerge- Tego rodzaju identyfikacja umoiliwia jui na etapie tyczne, gazowe), majatku gminnego (przedsiebior- stwa ustug komunalnych) i majatku r6inych branz bieiClcego zarzadzania bezpieczenstwem energetycz- nym prognozowanie ewentualnosci wvstapienia w zintegrowane przedsleblorstwa, dziataiace na rzeez zaspokojenia r6inych potrzeb mieszkancow, w danym sektorze stan6w zagroienia bezpieczenstwa, kt6re Sq zwiazane z nosnikarni energii, gospodar-a w konsekwencji przygotowanie adekwatnych scena- kq wodno-kanalizacyjnq, ustugami teleinforma- riuszy postepowania i dobor odpowiednich narzedzi tycznymi itp. Przedsiebiorstwa te powinny charak-przywracania stanu normalnego. Pamietac przy tym teryzowae si~ znacznym potencjalem ekonomicz- naleiy, ii choc immanentne cechy podsaktorow ener- nym (umoiliwiajqcym rozw6j na ryzyko akcjona- gii determinula znaczenie poszczeg61nych z nich dla bezpleczsnstwa energetycznego, to czvms innym jest riuszy, nie zas klientowl, bye zdolne do absorpcji funduszy strukturalnych UE, a przede wszystkim funkcjonowanie tych podsektor6w w stanie zagroie- posiadac nlezbedne warunki do reagowania w wa- nia kryzysowego lub jui w kryzysie. Stad nlezbedne runkach kryzysowych. jest odrebne podejseie do sposobow zarzlldzania bez- pieczenstwem energetycznym w danym obszarze. Za Mechanizmy i narz{!dzia zapewnienia bezpieczen- koordynacj~ prac w tym zakresie odpowiada minister stwa energetycznego wykorzystywane przez opera- wlasciwy do spraw gospodarki. torow systemow sieciowych Podstaw~ tych prac stanowic b~dCl poniisze wy- Operatorzy system6w sieciowych dysponujCl srod- tyczne dla organ6w panstwa, odnosz<l.ce si~ do zapew- kami pozwalajqcymi im na wywiqzywanie sili1 z odpo- nienia bezpieczenstwa dostaw poszczeg61nych nosni- wiedzialnosci za niezawodnose pracy tych systemow. k6w energii, tj. pokrycia zapotrzebowania na nie. I tak Sq to: za niezb~dne sktadowe tych dziatan uznaje si~: - srodki techniczne do zapewnienia bezpieczenstwa 1. monitorowanie stanu aktualnego i okresowa aktu- technicznego pracy sieciowego systemu energe- alizacja prognoz bilansu zapotrzebowania, dostaw tycznego i jego odbudowy po ewentualnych awa- i zapas6w nosnik6w energii przez wyspecjalizowa- riach lub katastrofach; ne jednostki; - ustawowe upowainienie do zarzqdzania syste- 2. stworzenie i wdroienie systemu informowania mem sieciowym, w tym do naktadania obowiClZ- ministra odpowiedzialnego za bezpieczenstwo k6w na uczestnik6w rynku, oraz do podejmowania energetyczne 0 ewentualnych zagroieniach w po- dziatan specjalnych w przypadku wystqpienia za- kryciu zapotrzebowania na poszczeg61ne nosniki groien w pracy systemu lub sytuacji kryzysowej; energii; Monitor Polski Nr 42 - 1444- Poz. 562 3. wykorzystywanie regulacyjnych uprawnien pan- 2. Za bszpieczenstwo energetyczne w poszczeqcl- stwa na rzecz stosownych korekt w zakresie struk- nych przedziatach czasowych odpowiada wlasci- tury i kierunk6w dostaw nosnikow energii; wy podmiot. 4. koordvnacje przez ministra odpowiedzialnego za 3. Za bezpieczeristwo krotkoterrnlnowe - rozpatry- bezpleczenstwo energetyczne panstwa dziaran in- wane w zaleznosci od rodzaju nosnika energii, nych organ6w paristwa w zakresie zwiqzanym w horyzoncie czasowym sekund, minut lub godzin z bezpieczenstwem dostaw nosnikow energii. - odpowiedzialni Sq wtasciwi operatorzy syste- mow sieciowych, ktorzv zapewniajq to bezpie- Ad 3. Horyzont czasowy a zarzadzanie bezpieczen- czeristwo poprzez realizacie odpowiednich proce- stwem dur bilansowania, wvkorzvstujac mechanizmy Kaide zdarzenie lub proces w sektorze energii ma rynkowe odpowiednio do zdefiniowanego hory- nie tylko sw6j wiasciwv wymiar czasowy. Ma takie ade- zontu czasowego. kwatny czas reakcji podmiot6w odpowiedzialnych za zarzqdzanie bezpieczenstwern, Tak wiec czynnik czasu 4. Za bezplsczsnstwo srednioterminowe dostaw w istotny sposob wptywa na realizacje kompetencji energii odpowiadajq odbiorcy energii dokonujqcy w zapewnianiu bezpieczeristwa energetycznego. Zqod- transakcji w warunkach rynkowych, a w przypad- nie z tym kryterium w praktyce zarzqdzania bezpieczen- ku odbiorcow taryfowych lub niekorzystajqcych stwem bedzie stosowane nastepujace podejscie: z rynku energii - ich dostawcy z urzedu,

1. Przyjmuje si{! trzy podstawowe horyzonty czasowe, 5. Za bezpieczenstwo dlugoterminowe odpowiada ktore determinujq bezpleczenstwo energetyczne: administracja publiczna: rzadowa i samorzqdowa. - krotkotermlnowe, rozumiane jako zbilansowa- Jej rola polega na tworzeniu, w niezbedrwm do- nie systemu elektroenergetycznego; petnieniu mechanizm6w rynkowych, takich wa- runk6w funkcjonowania sektora energii, by stano- - srednioterminowe, rozumiane jako zapewnie- wily one zachete dla inwestorow do kalkulowania nie dostaw energii; i podejmowania dtugookresowego ryzyka rozpo- - dtugoterminowe, rozumiane jako zapewnienie czynania, prowadzenia i rozwoju dziatalnosci go- zdolnosci wvtworczvch i przesytowych. spodarczej w tym sektorze. II. DLUGOTERMINOWE KIERUNKI DZIAlAN DO 2025 R. ORAZ ZADANIA WYKONAWCZE DO 2008 R. Osiqganie celow okreslonvch w doktrynie polityki zostaty wyznaczone dtugoterminowe kierunki dzia- energetycznej w perspektywie do 2025 r. wymaga Ian do 2025 r., pakiet zadan wykonawczych do 2008 r. wspotdziatania orqanow panstwa w poszczeqolnvch oraz odpowiedzialni za realizacje tvch zadari. obszarach tej polltvki, szczeqolnie w tych, ktore sa zwiqzane z pokrywaniem przyrost6w zapotrzebowa- Wdraianie dziatan przewidzianych do realizacji nia na paliwa i enerqle, poprawa konkurencvjnosci w horyzoncie dtugoterminowym i w perspektywie do i efektywnosci energetycznej gospodarki oraz ze roku 2008 wymaga narzedzi prawnych, instytucjonal- zmniejszaniem oddziatywania sektora energii na sro- nych i srodkow finansowych. Systematyczne zmniej- dowisko przyrodnicze. szanie dystansu dzielqcego poziom gospodarki kraju od poziomu wvsoko rozwinietvch krajow UE mozna Dla obszar6w obejmujqcych: osiaqnac najszybciej poprzez wdroienie scenariusza 1. zdolnosci wytworcze krajowych zrode! paliw efektywnosciowego rozwoju gospodarki paliwowo- i energii, -energetycznej, w ramach ktoreqo wzrost zapotrzebo- wania na enerqie pokrywany jest przy istotnej popra- 2. wielkosci i rodzaje zapasow paliw, wie efektvwnosci energetycznej. 3. zdolnosci przesytowe, w tym potqczenla transgra- Ksztaltowanie i realizacja zrownowazone] polityki niczne, energetycznej zapewniajqcej bezpieczeristwo energe- 4. efektvwnosc energetycznq gospodarki, tyczne kraju, wypelniajqcej wymogi bezpisczenstwa ekologicznego poprzez wzrost konkurencvjnosci i efek- 5. ochrone srodowiska, tvwnosci energetycznej, wymaga wspotdzlatania orga- 6. wykorzystanie odnawialnych zrodei energii, now panstwa z wyspecjalizowanymi w tematyce insty- tucjami stanowiqcymi intelektualne zaplecze rzadu, 7. restrukturvzacje i przeksztatcenia wlasnosciowe Aby wspolpraca ta przebiegala w sposob efe ktywny, sektora paliwowo-energetycznego, niezbedne jest odpowiednie umocowanie prawne tych 8. badania naukowe i prace rozwojowe, instytucji, zapewnienie zrodei finansowania ich funk- cjonowania. Instytucje te bytyby odpowiedzialne za 9. wspotprace miedzvnarodowa przygotowywanie materlatow analitycznych dotvcza- Monitor Polski Nr 42 - 1445 - Poz.562 cych istotnych aspekt6w krajowej i rniedzvnarodowe] do zaspokajania potrzeb energetycznych. Przed- polityki energetycznej oraz raport6w okresowych iden- siebiorstwa g6rnicze mUSZq utrzvrnac zdolnosci tvfikujacvch wyzwania i zaqrozenia, w tym przede wydobywcze na poziomie r6wnowaienia podaiy wszystkim w zakresie bezpieczenstwa energetycznego, z popytem, zar6wno pod wzqledern ilosci, jak i wy- oraz proponowanie dziatan dla cel6w kolejnej aktuali- maganej ze wzqledow technologicznych i ekolo- zacji polityki energetycznej. gicznych [akosci produkowanego surowca, Ko- nieczne wi{lc b{ld q: dalsza redukcja koszt6w wydo- Podstawa do aktualizacji dtugoterminowych kie- bvcia, odpowiednia strategia zatrudnienia pozwa- runk6w i zadan wykonawczych w kolejnych, czterotet- lajqca na utrzymanie optymalnej liczby pracowni- nich okresach wdraiania polityki energetycznej po- k6w oraz przestrzeganie w kopalniach wrasclwvch winny bye miedzv innymi okresowo wykonywane standard6w bezpieczenstwa i higieny pracy, a tak- prognozy zapotrzebowania na paliwa i anerqie. Przv- ze inwestycje zapewniajqce konkurancvjnosc tego gotowywanie i publikowanie tych prognoz bedzie za- nosnlka energii. daniem Rzqdowego Centrum Studi6w Strategicznych, przy merytorycznym wsparciu ministra wtasciwego 2. Utrzymanie udziatu gazu ziemnego pochodzenia do spraw gospodarki i Prezesa Urzedu Regulacji Ener- krajowego w wolumenie gazu zuzywanego getyki. w Polsce - prognozowany wzrost zuiycia gazu ziemnego jako surowca oraz nosnika energii powi-

1. ZDOLNOSCI WYTWORCZE KRAJOWYCH ZRODEt nien skutkowac m.in. zintensyfikowaniem prac ba- PALlW 1ENERGII dawczych nad udokumentowaniem i udostepnie- niem do eksploatacji ztoz, kt6rych zasoby progno- Polska bedzie dqiye do utrzymywania harmonijne- styczne szacowane Sq na ponad 1 000 mid m 3 . go rozwoju krajowego sektora energii, wvkorzvstuiac Umoiliwitoby to realizacje przedsiewzlec inwesty- postepujaca liberalizacje rniedzvnarodowvch rynk6w cyjnych zwiekszajacvch moce wytw6rcze energii energii oraz relacje cen surowc6w energetycznych na elektrycznej i ciepta z wykorzystaniem rodzimych rynkach swiatowych. W{lglowa monokultura posiada- zasob6w gazu ziemnego. nych zasob6w energetycznych przesadza 0 unikato- wej w rniedzvnarodowe] skali strukturze zuiycia nos- 3. Zapewnienie pokrycia wzrastajilce90 zapotrzebo- nik6w energii pierwotnej. Pokrycie przyrost6w zapo- wania na energie elektryczna - przewidywany trzebowania na enerqie pierwotnq bedzie realizowane staty wzrost zapotrzebowania na enerqie elek- przez wzrost udziatu ropy naftowej i paliw ropopo- trvczna powoduie, ii szczeg61nie istotnym zagad- chodnych, gazu ziemnego, energii odnawialnej i ener- nieniem staje si{l zapewnienie wystarczajqcego gii jqdrowej w proporcjach wynikajqcych z minimali- potencjatu wytw6rczego tej energii, z odpowied- zacji koszt6w pozyskania niezbedne] ilosci energii nim wykorzystaniem krajowych ir6det energii pierwotnej przy jednoczesnym spetnieniu wymog6w pierwotnej. Szczeg61nq role w tvrn zakresie bedzie polityki ekologicznej kraju, w tym dotrzymania rnle- nadal odgrywat w{lgiel brunatny, najtanszv nosnik dzynarodowych zcbowlazan w tym zakresie. Posiada- energii pierwotnej w kraju. Wiqie sie to jednak ne zasoby w~gla kamiennego i brunatnego oraz koszt z koniecznoscla udostepnienia nowych zt6i tego pozyskania z nich energii elektrycznej i cieplnej wska- w{lgla i budowa nowych mocy w horyzoncie wjq, ze w horyzoncie do 2025 r. zasoby wymienionych 2025 r. nosnikow beda dostarczac podstawowego paliwa do wytwarzania tych rodzaj6w energii. Jednoczesnie koniecznosc wypetnienia wymagan Potrzeba posiadania sprawnych i efektywnych zdol- ekologicznych wg prawodawstwa Unii Europej- nosei wytworczych krajowych zrodet paliw i energii skiej i zapis6w Traktatu Akcesyjnego - dotyczq- oraz konlacznose wypetnienia przyjetych zobowiazan cych szczeg61nie lat 2008-2016, skutkujacvch wy- w obszarze ochrony srodowiska i zapewnienia bez- cofaniem z eksploatacji blok6w niespetniajqcych pieczenstwa energetycznego implikuje nastepujilce odpowiednich norm - stwarza svtuacje zagroie- kierunki dziatan realizacyjnych polityki energetycz- nia wvstarczalnoscl polskiego sektora wytwarza- nej: nia energii elektrycznej. Aby do tego nie dopuscic, potrzebna jest wymiana i budowa nowych mocy

1. Zapewnienie bezpieczenstwa i efektywnosci do- wvtworczvcb. Wycofywanie z eksploatacji starych staw weg1a kamiennego dla polskiej oraz wspol- zrodel wytwarzania energii elektrycznej, pracuja- notowej gospodarki - blorac pod uwag{l znacze- even w oparciu 0 spalanie w{lgla, powinno sle od- nie w{lgla kamiennego w bilansie energetycznym bywac poprzez zastepowanie tych ir6del nowo- Polski oraz rosnace uzaleinienie UE od importu czesnymi jednostkami, wykorzystujqcymi wysoko nosnikow energii, polski sektor g6rnictwa w{lgla sprawne technologie spalania w{lgla na poziomie kamiennego powinien odgrywae istotna role w za- maksymalnie moiliwym ze wzqledu na wymaga- pewnieniu bszpieczenstwa energetycznego w kra- nia ekologiczne. Wymogi ekologiczne wymuszajq ju i innych panstwach UE. Niezaleinie od stanu ko- takze wzrost udziatu elektrowni i elektrocieptowni niunktury na w{lgiel kamienny na swiatowych ryn- gazowych, odnawialnych zrodet energii i rozwaie- kach, stan polskiego sektora wskazuje, ii koniecz- nie budowy elektrowni jqdrowych, zgodnie z wy- ne jest kontynuowanie dziatan majqcych na celu maganiami zrownowaionego rozwoju. osiqgni{lcie i utrzymanie efektywnosci, rentowno- sci i ptynnosci finansowej w polskich przedsi{lbior- Ze wzgl~du na koniecznose dywersyfikacji nosni- stwach g6rniczych dla utrzymania ich zdolnosci k6w energii pierwotnej oraz potrzeb{l ograniczenia Monitor Polski Nr 42 - 1446- Poz.562 emisji gaz6w cieplarnianych do atmosfery, uza- z ministrem wtasciwvrn do spraw gospodar- sadnione staje sie wprowadzenie do krajowego kj1l. systemu energetyki jqdrowej. Realizacja tego c) Przeprowadzenie spotecznych konsultacji przedsiewziecia wymaga jednak uzyskania spo- programu budowy energetyki jqdrowej - re- tecznej akceptacji. Poniewai prognozy wskazuja alizacja pod kierunkiem ministra wtasciwego na potrzebe pozyskiwania energii elektrycznej do spraw gospodarki. z elektrowni jqdrowej w drugim dziesiecioleciu rozpatrywanego okresu, to, biorac pod uwag{l diu- Ad 4. Tworzenie regulacji prawnych zapewniajqcych gose cyklu inwestycyjnego, konieczne jest nie- wysokie standardy jakosciowe paliw ciektych zwtoczne rozpoczecie spoleczne] debaty na ten te- i gazu LPG - realizacja pod kierunkiem ministra mat. wtasciwego do spraw gospodarki we wsp6tpra- cy z ministrem wtasciwvm do spraw srodowl-

4. Utrzymanie znacznego udziatu krajowej produkcji ska. paliw ciektych w rynku oraz poprawa jakosci pa- liw ciektych - zdolnosci wytwarzania paliw cle- Ad 5. Wypracowanie mechanizm6w wsparcia rozwo- ktych przez sektor rafineryjny powinny uwzqled- ju lokalnych system6w cieptowniczych z prefe- niac wlelkosc zapotrzebowania na te paliwa. Ma- rencjami dla kogeneracji - realizacja pod kie- jqC na uwadze dtugoterminowe prognozy, przewi- runkiem ministra wtasciweqo do spraw gospo- dujqce zwiekszenie zapotrzebowania na produkty darki. naftowe, w dluzsze] perspektywie konieczne b~dq dodatkowe inwestycje, aby zwiekszvc zdolnosci 2. WIELKOSCI I RODZAJE ZAPASOW PALlW produkcyjne tego sektora, w celu utrzymania lub poprawienia pozycji konkurencyjnej na europej- R6inice w ilosci poszczeg61nych paliw w zasobach skim rynku oraz dostosowania produkt6w do co- krajowych i w dostepie do nich, jak r6wniei odmienne raz ostrzejszych wymagan jakosciowvch w zakre- formy przechowywania zapas6w tvch paliw wymaga- sie ochrony srodowiska, jq zr6inicowanego podejscia. Podstawowym kierun- kiem dziatania jest zagwarantowanie ciqgtosci funk-

5. Umacnianie lokalnego charakteru zaopatrzenia cjonowania polskiej gospodarki w razie wystqpienia w ciepto - zaopatrzenie w ciepto ma ze swej na- przerw w dostawach na rynek okresloneqo rodzaju tury charakter lokalny, dlatego tez w perspektywie paliwa. do 2025 r. dziatania podejmowane w tym obszarze beda w zasadniczej mierze nalezec do zadan wta- Koniecznosc posiadania adekwatnej wielkosci snych gmin lub zwi qzk6w gmin. Natomiast dziala- i rodzaj6w zapas6w paliw wymaga dziatan w polity- nia organ6w panstwa beda si~ sprowadzac do ce energetycznej dotYCZllcych nast{lpujllcych kierun- tworzenia ram prawnych sprzyjajqcych racjonal- k6w: nej gospodarce cieptem.

1. Skuteczne zarzadzanle zapasami paliw ciektych. W celu urzeczywistnienia powyzszych kierunk6w w tym posiadanie 90-dniowych zapas6w. i opra- dziatan planuje si{l realizacj{! do 2008 r. nast{lpujllcych cowanie kompleksowego programu dziatan w sy- zadan wykonawczych: tuacjach kryzysowych na rynku naftowym - nie- mal petne uzaleinienie polskiej gospodarki od im- Ad 1. a) Kontynuacja restrukturyzacji przedsisbiorstw portu ropy naftowej i przewidywany w latach na- sektora g6rnictwa w~gla kamiennego nakie- stepnvch staty wzrost jej zuiycia powoduje, ii rowana na poprawe ich efektywnosci, ren- szczeqclna wag~ przywiqzuje sie do sprawy zapa- townosci i ptvnnosci finansowej - realizacja s6w. System zapas6w paliw ciektych wprowadzo- pod kierunkiem ministra wtasciwego do no w 1996 r. ustawa 0 rezerwach panstwowych spraw gospodarki. i zapasach obowiqzkowych paliw. Na tej podsta- b) Opracowanie wsp61nej strategii paliwowo- wie budowa zapas6w paliw ciektych w systemie -ekologiczno-energetycznej dla wypetnienia obowiazkowvm trwa od 1998 r. i wymagane 90 dni w spos6b optymalny, rzeczowo i kosztowo, zostanie osiaqniete, zgodnie z uzyskanym okre- wymagan ochrony srodowiska - realizacja sem przejsciowvrn na wdroienie tego systemu, pod kierunkiem ministra wtasciwego do w roku 2008. Przyszte dziatania ukierunkowane be- spraw srodowiska we wsp6tpracy z mini- d'1 przede wszystkim na poprawe sfektvwnosci strem wlasciwvrn do spraw gospodarki. i skutecznosci tego systemu - zar6wno w zakre- Ad 3. a) Wypracowanie rozwiazan systemowych sie rozwiazan organizacyjnych, jak i zarzadzania wspierajacvch budowe nowych mocy wy- zapasami w sytuacjach kryzysowych. Cel ten wy- tw6rczych energii elektrycznej - realizacja nika r6wniei z ponadnarodowej skali problemu pod kierunkiem ministra wtasciwego do bezpieczenstwa dostaw ropy i produktow nafto- spraw gospodarki we wsp6tpracy z Prezesem wych oraz obowiazujace], zar6wno w ramach UE, Urzedu Regulacji Energetyki. jak i OECD, zasady solidarnego ponoszenia odpo- wledzialnosci za przeciwdziatanie skutkom kryzy- b) Dostosowanie systemu akcyzy dla energii sow w dostawach. Konieczne bedzle r6wniei two- elektrycznej do rozwlazari UE z uwzqlednie- rzenie warunk6w zapewniajqcvch ekonomiczne niem sytuacji finansowej panstwa - realize- cja pod kierunkiem ministra wtasciwego do spraw finans6w publicznych we wsp6tpracy 1) Zadanie to stanowi element polityki cenowej. Monitor Polski Nr 42 - 1447 Poz. 562 bezpieczeristwo dostaw, tj. zapewnienie dostaw now gazu ziemnego (PMG), oraz wprowadzenie po cenach akceptowanych przez qospodarke przejrzystych zasad zarzqdzania tymi zapasami i konsurnentow, i korzystania z ustug magazynowania -- realiza-

2. Opracowanie i wdrozenie zasad funkcjonowania cja pod kierunkiem ministra wrasciweqo do oraz organizacji systemu zapas6w i magazyno- spraw gospodarki we wspotpraev z Prezesem wania gazu ziemnego - w sektorze gazowym, ze Urzedu Regulacji Energetyki. wzqledu na znaczny udziat importu w krajowym Ad 3. Zmiana regulacji prawnych ksztattowania bilansie tego paliwa (bedaceqo jednoczesnie istot- struktury zapasow w~gla kamiennego i brunat- nym surowcem dla przemystu) oraz planowanq li- nego - realizacja pod kierunkiem ministra beralizacje obrotu z zagranicq, zaktada sie, ii ko- wtasciweqo do spraw gospodarki. nieczne bedzie opracowanie systemu tworzenia zapasow, t], rozbudowy podziemnych rnaqazvnow 3. ZDOLNOSCI TRANSPORTOWE POU\CZENIA gazu ziemnego (PMG), oraz wprowadzenia przej- TRANSGRANICZNE rzystych zasad zarzadzania tymi zapasami i korzy- stania z ustug magazynowania. Tworzenie zapa- Poziom rozwoju infrastruktury sieciowej, niezbed- sow gazu jest jednym ze srodkow (wprowadzo- nej dla zapewnienia ciaqtosci dostaw paliw i energii, nych przez dvrektvwe 2004/67/WE dotvczaca srod- ma wainy wptyw na zachowanie bezpieczeristwa kow zapewniajqcych bezpieczeristwo dostaw gazu energetycznego, wzrost konkurencyjnosci gospodarki, ziemnego) zapewniajqcych bezpieczeristwo do- sfektvwnosc uiytkowania surowcow i energii oraz staw gazu ziemnego. ochrone srodowiska. Obecny poziom potaczen trans- granicznych w Polsce nie zapewnia efektywnego funk-

3. Ksztaftowanie odpowiedniej struktury zapas6w cjonowania rynku energii elektrycznej i rynku gazu w~gla kamiennego i brunatnego - obecna sarno- ziemnego ani tez wykorzystania tranzytowego poloze- wvstarczalnosc Polski w zakresie w{lgla kamienne- nia Polski dla dostaw paliw do krajow UE. Rowniez bi- go i brunatnego oraz postepujaca liberalizacja ryn- lansowanie rosnacvch potrzeb naszej gospodarki wy- ku energii elektrycznej, zarowno w skali krajowej, maga uwzqlednienia zroznicowaneqo kierunku do- jak i w szerszym kontekscie UE, przyczyni si{! staw surowcow energetycznych. Polska powinna tak- w przvsztoscl do zmniejszenia znaczenia zapasow ze odgrywac wieksza role w dostawie surowc6w ener- weqla jako srodka wspierajqcego bezpieczeristwo getycznych dla kraj6w UE ze zrodet rosyjskich. Pozycja dostaw energii elektrycznej, przesuwajqc akcent kraju tranzytowego wymagac bedzie podjecia wielo- na wzrost efektvwnosci energetycznej, synchroni- kierunkowych dziatan w celu rozbudowy zdolnosci zacje svsternow energetycznych, rozbudowe pota- przesytowych. Ocenie powinny zostac poddane takze czen miedzvsvsternowvch oraz wzmocnienie sto- [akosc i struktura funkcjonujqcej infrastruktury przesy- sowania zasady TPA w odniesieniu do sieci krajo- towej. wej, jak tez poiaczen mledzvsvsternowvch. Jedno- czesnie konieczna jest zmiana regulacji prawnych Potrzeba posiadania zdolnosci transportowych w celu umoiliwienia przedsiebiorstworn energe- i potaczen transgranicznych zapewnlajacvch cillgtosc tycznym, zajmujqcym si{l wytwarzaniem energii dostaw paliw i energii oraz tworzenie jednolitych ryn- elektrycznej i ciepta, samodzielnego opracowywa- k6w paliw i energii w UE ukierunkowuje dziatania re- nia strategii tworzenia niezbednych zapasow pa- alizacyjne polityki energetycznej na: Iiw, gwarantujqcych bezpieczenstwo produkcji i dostawy energii, przy pozostawieniu przy wy- 1. Rozw6j system6w przesytowych energii elek- tworcacn odpowiedzialnosci za ciqgtose i [akosc trycznej, gazu ziemnego i ropy naftowej wraz dostaw. z potaczeniarni transgranicznymi oraz tworzenie alternatywnych metod i kierunk6w dostaw im- W celu urzeczywistnienia powyzszvch kierunk6w portowanych paliw i enerqii. dziatan planuje si~ realizacje do 2008 r. nast~puj"cych zadan wykonawczych: Ze wzqledu na swoje potoienie na granicy trzech system ow elektroenergetycznych - tj, zachodnio- Ad 10 a) Opracowanie nowych rozwiqzari prawnych europejskiego (UCTE), wschodnioeuropejskiego dotyczqcych sposob6w gromadzenia obo- (WNP/kraje battyckie) i skandynawskiego (Nordell wiqzkowych zapasow paliw ciektych - reali- - Polska rnoze bye zarowno eksporterem energii zacja pod kierunkiem ministra wrasciweqo elektrycznej, jak r6wniei pelnlc role kraju tranzyto- do spraw gospodarki. wego. Polska mozs i powinna odgrywac role jed- b) Opracowanie kompleksowego programu nego z Iider6w w ramach rozwoju rynku energii dziatari w sytuacjach kryzysowych na rynku elektrycmej w UE, obejrnujacaqo tworzenie naftowym - realizacja pod kierunkiem mini- w pierwszym etapie rynk6w regionalnych. stra wtasciweqo do spraw gospodarki we wsp6tpracy z ministrem wtasciwvm do Dla zapewnienia bezpieczeristwa i ciaqtosci do- spraw wswnetrznvch, ministrem wlasciwvm staw gazu ziemnego niszbedne jest oddzialywanie do spraw administracji publicznej oraz mini- paristwa na dvwersvfikacje kierunk6w dostaw ga- ZU dla krajowych odbiorc6w. Postepujacv rozw6j strem wtasciwvrn do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej. technologii, umoiliwiajqcych korzystanie z innych niz sieciowe dr6g zaopatrywania kraju w gaz ziem- Ad 2. Opracowanie systemu tworzenia zapas6w gazu ny, wymaga zbudowania odpowiedniej infrastruk- ziemnego, tj. rozbudowy podziemnych magazy- tury technicznej, w tym magazynowej i sieciowe], Monitor Polski Nr 42 - 1448 - Poz.562 umozliwlajace] import gazu, w postaci skroplonej zu ziemnego oraz rozwoju infrastruktury, Liquid Natural Gas (LNG) lub w postaci sprezone] w tym przesytowej infrastruktury transgra- Compressed Natural Gas (CNG), droqa rnorska ze nicznej - realizacja pod kierunkiem mini- zrodet niadostepnvch dla transportu sieciowego. stra wiasciweqo do spraw gospodarki. W przypadku ropy naftowej, obok istniejace] sieci e) Wsparcie dla pozyskania srodkow UE na ropoclaqow, bardzo waine jest posiadanie odpo- wykonanie analiz optacalnosci budowy ru- wiedniej instalacji do przetadunku tego surowca rociaqow, gazoci'1gow oraz Iinii elektro- energetycznych zapewniajacvch alterna- z dostaw transportem morskim jako rozwiazania tywne drogi zaopatrzenia w paliwa i ener- alternatywnego. Obecnie posiadane zdolnoscl gil;) - realizacja pod kierunkiem ministra przetadunkowe i przesytowe zaspokajaja potrzeby wtasciwego do spraw gospodarki. przerobowe krajowych rafinerii, zarowno w zakre- sie ropy naftowej dostarczanej rurociqqami z kie- Ad 2. Wspieranie modernizacji sieci dystrybucyjnych runku wschodniego, jak rowniez drog'1 rnorska, energii elektrycznej na obszarach wiejskich, Majac na uwadze planowany wzrost zapotrzebo- w tym pilotaiowego programu reelektryfikacji wania na dostawy ropy naftowej, powinny bye obszaru tzw. sclanv wschodniej - realizacja podiete dziatania sluzace rozwojowi nowych zdol- pod kierunkiem minlstra wtasciweqo do spraw nosci przesytowych i dywersyfikacji zrodet zaopa- rozwoju regionalnego. trzenia.

2. Rozbudow~ i modernizacje sieci dystrybucyjnych

4. EFEKTYWNOSC ENERGETYCZNA GOSPODARKI - wzrost zapotrzebowania na energil;) elektrycznq wymaga dziatari zapewniajqcych przebudowe Wzrost efektvwnosci uiytkowania energii - czyli i rozbudowe sieci srednieqo i niskiego napiecia. zmniejszenie zuzvcia energii pierwotnej w przeliczeniu a takze rnodernlzacje i unowoczesnienie sieci dys- na jednostke Produktu Krajowego Brutto - jest istot- trybucyjnych gtownie na obszarach wiejskich nym elementem zrownowazoneqo rozwoju kraju. Mi- w zakresie zapewniajacvrn odpowiednia iakosc mo ze w catym kraju osiaqnleto juz znaczacv postep dostarczanej energii elektrycznej. W odniesieniu w zakresie poprawy efektvwnosci energetycznej go- do sieci gazowych kierunkiem rozwoju infrastruk- spodarki, to potencjat w tym zakresie jest nadal bar- tury dystrybucyjnej beda obszary 0 rosnacvrn za- dzo znaczacv, Zwiekszenie efektvwnosci energetycz- potrzebowaniu na gaz ziemny, stanowiacv rniedzv nej gospodarki przewiduje sle rniedzv innymi poprzez: innymi zrodto energii dla energetyki rozproszonej zmniejszenie enerqochlonnosci wvrobow (przy pro- i skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej dukcji i eksploatacji), zwiekszenie sprawnoscl wytwa- i ciepta. rzania energii, zmniejszenie enerqochtonnosci proce- sow przemystowych, zmniejszenie strat energii W celu urzeczywistnienia powyzszych kierunk6w w przesyle oraz wdroienie svsternow zarzqdzania po- dziatan planuje si~ realizacj~ do 2008 r. nast~pujllcych pytem na enerqie. zadan wykonawczych: Zwi~kszenie efektywnosci energetycznej jest jed- Ad 1,2. a) Stworzenie rozwlazan systemowych dla nym z kluczowych elsmentow zr6wnowazonej poli- znoszenia barier w rozwoju infrastruktury sieciowej - realizacja pod kierunkiem mi- tyki energetycznej i wymaga dziatan w nast~pujllcych kierunkach: nistra wtasciwego do spraw budownictwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej, 1. Zmniejszenie energochtonnosci wyrob6w w trak- we wspotpracv z ministrem wtasciwvrn do cie ich projektowania, wytwarzania, uzytkowania spraw gospodarki oraz Prezesem Urzedu i utylizacji - na enerqochtonnosc wvrobow decy- Regulacji Energetyki. duiacv wptyw ma etap ich projektowania. Zaktada b) Identyfikacja mozllwosci wykorzystania sie wdroienie do produkcji urzadzen 0 najwyi- funduszy UE i opracowania sposobu ich szych klasach efektywnosci energetycznej, prowa- efektywnej absorpcji na rozwo] sieci i pota- dzenie kampanii informacyjnych na temat celowo- czen transgranicznych - realizacja pod sci i optacalnosci stosowania urzadzen najbardziej kierunkiem ministra wtasciwego do spraw efektywnych. lstotna sprawa jest rowniez takie rozwoju regionalnego we wspotpracv z mi- projektowanie wvrobow, aby po ich zuiyciu rnoz- nistrem wlasciwvrn do spraw zagranicz- na byto odzvskac jak najwieksza ilosc surowca. nych, Prezesem Urzedu Regulacji Energe- 2. Zwi~kszanie sprawnoscl wytwarzania energii - tyki oraz Prezesem Rzqdowego Centrum sprawnosc wytwarzania energii w Polsce jest mniej- Studiow Strategicznych. sza niz w innych wysoko rozwinietvch krajach Unii c) Wspieranie dziatan zwiekszajacvch rnozll- Europejskiej. Przewiduje sil;) zwlekszenie wytwarza- wosci dywersyfikacji i bezpleczsnstwa do- nia energii elektrycznej w skojarzeniu z produkcja staw gazu ziemnego - realizacja pod kie- ciepta. W elektrocieptowniach zaktada sil;) stosowa- runkiem ministra wtasciwego do spraw nie zasobnikow ciepta, co wyeliminuje wytwarzanie gospodarki we wsporpracv z ministrem energii cieplnej w szczycie w kottach wodnych. wtasciwvrn do spraw zagranicznych. W elektrowniach kondensacyjnych przewiduje sle d) Wdroienie dyrektyw dotvczacvch bezpie- stosowanie wysoko sprawnych blokow energetycz- czeristwa dostaw energii elektrycznej i ga- nych opalanych wl;)glem na nadkrytyczne parame- Monitor Polski Nr 42 - 1449 - Poz. 562 try pary oraz stosowanie obieqow parowo-gazo- kowe na rynku wewnetrznym energii oraz wych. W budynkach mieszkalnych i obiektach uzv- zmieniajqcej dyrektyw~ 92/42/EWG - realiza- tacznosci publicznej zaktada sie wvrniane nieefek- cja pod kierunkiem ministra wtasciwego do tywnych kottow na wysoko sprawne. spraw gospodarki.

3. Zmniejszenie energochlonnosci procesew prze- Ad 3. Dokonanie przeqladu wybranych gat,zi przemy- mystowych - przewiduje sle osiaqniecie duzvch stowych pod kqtem rnozliwoscl zmniejszenia ich efekt6w oszczednosci energii poprzez moderniza- enerqochlonnosci - realizacja pod kierunkiem cj~ szeregu procesow produkcyjnych w przernvsle ministra wtasciwego do spraw gospodarki. i dostosowanie ich do wymog6w najlepszej do- Ad 4. Przeprowadzenie analizy rnozllwoscl zmniejsze- stepne] techniki. Celowi temu stuzyc bedzie takze nia strat energii w krajowym systemie elektro- dalsza restrukturyzacja polskiej gospodarki, pro- energetycznym - realizacja pod kierunkiem mi- wadzqca do ograniczenia energochtonnych gat~zi przemystowych. Zaktada sie rozw6j produkcji wy- nistra wtasciwego do spraw gospodarki we wsp6tpracy z Prezesem Urzedu Regulacji Ener- rob6w zaawansowanych technologicznie 0 wyso- getyki. kim stopniu przetworzenia. Przewiduje si~ rozw6j sektora ustug oraz przebudowe technologicznq Ad 5. a) Przeprowadzenie dzialan i kampanii informa- gospodarki. cyjnych promujqcych zarzqdzanie popytem na energi~ - realizacja pod kierunkiem mini-

4. Zmniejszenie strat energii w przesyle i dystrybu- stra wlasciweqo do spraw budownictwa, go- cji - przewiduje sie ograniczenie strat energii spodarki przestrzennej i mieszkaniowej oraz w krajowym systemie elektroenergetycznym po- ministra wtasciweqo do spraw gospodarki. przez zwiekszenls przspustowoscl linii elektro- energetycznych, poprawe rozdziatu energii i ogra- b) przygotowanie rozwiazan systemowych zapew- niczenie przesytu energii liniami 110 kV na dalekie niajqcych wdroienie dyrektywy 2002/91/WE odleqtosci. Zaktada sie r6wniei rozbudowe oota- w sprawie charakterystyki energetycznej bu- czen z krajami sasiednirni w celu zwiekszenia zdol- dynk6w, w tym udoskonalenie systemu instru- noscl przesytu energii. Zwi~kszenie zdolnosci ment6w finansowych zach~cajqcych do realiza- przesytowych sieci elektroenergetycznych oraz cji zadan termomodernizacyjnych - realizacja zmniejszenie strat w przesyle stanowi istotny ele- pod kierunkiem ministra wlasciweqo do spraw ment tworzenia konkurencyjnego rynku energii. budownietwa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej oraz ministra wtasciweqo do

5. Wdrozenie systemow zarzadzanla popytem na spraw gospodarki. energi, w celu zwi,kszenia efektywnosci wyko- rzystania energii - zaktada sie kompleksowe po- dejscie do zarzadzania popytem na snerqie. pro- 5. OCHRONA SRODOWISKA wadzqcego do jej znaczqcego oszczedzania, m.in. stosujac rozwiqzania organizacyjne, systemy za- Sektor energii jest gt6wnym zrodrern emisji dwu- chet oraz poprawe efektvwnosci uzvtkowania tlenku w~gla, dwutlenku siarki i pytu do powietrza. energii w celu zmniejszenia rozpietosci porniedzv G6rnictwo w~gla kamiennego i brunatnego powoduje maksymalnym i minimalnym zapotrzebowaniem ponadto zmiany w krajobrazie i szkody materialne na energi'll. Bardzo istotnym elementem tych dzia- w terenie. R6wniei niekorzystnie wptywa na jakosc tan jest kontynuowanie procesu termomoderniza- w6d. Dlatego podstawowym kierunkiem dzlatan ma- cji budynk6w. jqcych na celu zmniejszenie oddziatywania sektora energetycznego na srodowisko naturalne bedzie W celu urzeczywistnienia powyzszych klerunkew wprowadzanie nowych rozwiazan technologicznych, dzialan planuje si, reallzaele do 2008 r. nast,puj/tcych zmiana struktury nosnlkow energii, stosowanie paliw zadari wykonawczych: bardziej przyjaznych srodowisku, wprowadzanie me- chanizm6w ekonomicznych, utatwiajqcych dostoso- Ad 1. Prowadzenie kampanii informacyjnej na temat wanie sie do coraz bardziej rygorystycznych wyma- celowosci i optacalnosci stosowania wyrob6w gan ekologicznych. Na ograniczenie obciazen srodo- najbardziej efektywnych energetycznie - reali- wiska bedzle miat r6wniei wptyw postep w zakresie zacja pod kierunkiem ministra wtasciwego do efektywnosci energetycznej. spraw gospodarki we wsp6tpracy z ministrem wlasciwvm do spraw budownictwa, gospodarki Potrzeba sprostania bezpieczenstwu ekologiczne- przestrzennej i mieszkaniowej i ministrem wta- mu wymaga uwzgl,dnienia w polityce energetycznej sclwvrn do spraw nauki. nast,pujilcych kierunkow dzialan: Ad 2. a) Wypracowanie systemu zachet w celu zwiek- 1. Peine dostosowanie zr6del energetycznego spa- szenia sprawnosci wytwarzania energii - re- lania do wymog6w prawa w zakresie ochrony alizacja pod kierunkiem ministra wlasclweqo srodowiska - przystqpienie Polski do Unii Euro- do spraw gospodarki. pejskiej spowodowato znaczne zwiekszenie wy- b) Przygotowanie projektu rozwiazan systemo- magan w zakresie dopuszczalnych emisji S02' wych zapewniajqcych wdroienie dyrektywy NO x' pyt6w i CO2, Jak wykazujq prognozy emisji 2004/8/wE w sprawie wspierania kogeneracji zanieczyszczen do atmosfery, Polska nie powinna w oparciu a zapotrzebowanie na ciepfo uzyt- miec wiskszvch trudnosci ze spetnieniem zobo- Monitor Polski Nr 42 - 1450 - Poz. 562 wiazan wynikajqcych z rniedzvnarodowvch poro- nent6w. Zaostrzone wymagania wprowadzane b~­ zumien, z wyjqtkiem postanowier'l dotyczqcych dq stopniowo, w sposob umoiliwiajqcy dostoso- putap6w emisji 502 i NO x z duiych zrodel spalania wanie si~ rafinerii do produkcji tych paliw. Ograni- zawartych w Traktacie 0 Przystqpieniu. Polska od czenia zawartosci siarki dotvczvc beda takze ole- 2008 r. jest zobowiqzana do dostosowania istnleia- [ow stosowanych do cel6w opatowych. cych zrodel do standard6w emisji zanieczyszczer'l okreslonvch w dyrektywie 2001/80/WE w sprawie 6. Wprowadzenie mechanizm6w umozliwlajacvch ograniczenia emisji niekt6rych zsnieczvszczen do ograniczenie emisji zanieczyszczen do powietrza powietrza z duiycti obiektow energetycznego spa- - wprowadzenie mechanizm6w rynkowych, pole- lania. Realizacja dyrektywy powinna uwzqledniac gajqcych na handlu przyznanymi uprawnieniami wykorzystanie okres6w przejsciowvch oraz puta- do emisji gaz6w cieplarnianych (wymagane jest to pow emisyjnych, okreslonvch w Traktacie 0 Przy- przez Unie Europejskal, moze spowodowac stspleniu. Nowe, duze obiekty spalania paliw po- zmniejszenie kosztow dostosowania sle przedsie- winny speiniac standardy emisji zgodne z wyma- biorstw do zaostrzonych wymagar'l. Niezaleinie ganiami dyrektywy. Nie mozna wvkluczvc, ze po od tego powinien zostac wprowadzony r6wniei roku 2012 ("post Kioto") pojawi q sie nowe wyzwa- handel uprawnieniami do emisji dwutlenku siarki nia dotvczace redukcji gaz6w cieplarnianych, i tlenkow azotu, jako wewnetrzne narzedzie krajo- a szczeqolnie CO2 , we, utatwiajqce wywiqzanie sie Polski z natozo- nych na nas bardzo ostrych Iimit6w emisji tych za-

2. Zmiana struktury nosnikow energii - ogranicze- nieczyszczer'l. nie emisji zanieczyszczer'l, w tym gaz6w cieplar- nianych, przewiduje sle uzvskac takie poprzez W celu urzeczywistnienia powyzszvch kierunk6w zwiekszenie udziatu odnawialnych zrode! energii dziatan planuje si(l reallzaeje do 2008 r. nastepujacvch oraz paliw w~glowodorowychw og61nym bilansie zadan wykonawczych: energii pierwotnej. Zmniejszenie obciqienia sro- dowiska realizowane bedzie r6wniei poprzez za- Ad 1. Podili!cie dziaian w celu uzgodnienia z Komisjq stosowanie sprezonsqo gazu ziemnego oraz gazu Europejska sciezki realizacji zobowlazari wyni- LPG w transporcle, w tym szczaqolnie w transpor- kajqcych z Traktatu 0 Przystqpieniu w zakresie cie publicznym, blokornponentow do paliw ptyn- warunk6w realizacji postanowier'l dyrektywy nych oraz zastosowanie gazu ziemnego do wytwa- 2001/80/WE - realizacja pod kierunkiem mini- rzania energii elektrycznej. stra wtasciwego do spraw srodowiska we wsp6tpracy z ministrem wtasciwvrn do spraw

3. Stosowanie czystych technologii w(lglowych - gospodarki. w~giel kamienny i w~giel brunatny r6wniei w przvsztosci beda podstawa wytwarzania energii Ad 2. a) Doskonalenie narzedzl prawnych i fiskalnych elektrycznej i cieplnej, dlatego celowe jest wyko- poprzez wprowadzenie zr6inicowanych sta- rzystanie tzw. technologii czystego w~gla (Clean wek podatk6w i optat srodowiskowych sty- Coal Technology) umoiliwiajqcych dotrzymanie mulujqcych zwiekszenie zuiycia paliw i ener- norm ochrony srodowiska, Istotny jest r6wniei gii przyjaznych dla srodowiska - realizacja rozw6j technologii umoiliwiajqcych utvlizacje pod kierunkiem ministra wiasciweqo do dwutlenku w~gla ze spalin, w celu ograniczenia spraw srodowiska we wsp6tpracy z mini- emisji gaz6w cieplarnianych. strem wtasciwvm do spraw gospodarki i rni- nistrem wtasciwvm do spraw finans6w pu-

4. Zmniejszenie oddziatywania zwillzanego z wydo- blicznvch/!. byciem w(lgla kamiennego i brunatnego na sro- b) Wprowadzenie zr6inicowanych stawek po- dowisko - dla przywracania terenom zdegrado- datk6w i optat srodowiskowych, preferujq- wanym dziatalnoscia g6rniczq walorow uzvtko- cych paliwa bardzie] ekologiczne - realizacja wych i krajobrazowych przewiduje si~ podejmo- pod kierunkiem ministra wlasciweqo do wanie dzialan polegajqcych na zmniejszaniu zrzu- spraw finans6w publicznych we wsp6tpracy tu wod zasolonych z kopaln do w6d powierzchnio- wych i na stosowaniu technik eksploatacji mini- z ministrem wtasclwvrn do spraw srodowi- malizujqcych wptyw dziatalnosci g6rniczej. Istotne ska 2l . staje sie r6wniei zwiekszenls gospodarczego Ad 5. Tworzenie regulacji prawnych zapewniajqcych i przemystowego wykorzystania odpadow, wysokie standardy [akosciowe paliw w transpor- cie - realizacja pod kierunkiem ministra wtasci-

5. Stosowanie w transporcie drogowym oraz do ce- wego do spraw gospodarki we wsp6tpracy z mi- low opatowych paliw ciektych 0 polepszonych nistrem wtasciwym do spraw srodowiska, wtasciwosciach ekologicznych - wobec wzrasta- jqcej liczby pojazd6w oraz natezanla ruchu waglo- Ad 6. Wdroienie mechanizm6w rynkowych polegajq- meracjach miejskich istotne jest stosowanie paliw cych na handlu przyznanymi uprawnieniami do o polepszonych parametrach [akosciowvch, emisji - realizacja pod kierunkiem ministra zmniejszajqcych lch niekorzystne oddziatywanie wtasciweqo do spraw srodowiska, na zdrowie cztowieka i srodowisko, Zatem przewi- duje sie ograniczanie zawartoscl siarki w tych pa- liwach oraz zwiekszanie w nich udziatu biokompo- 2) Zadanie to stanowi element polityki cenowej. Monitor Polski Nr 42 - 1451 Poz.562

6. WlROST WYKORlYSTANIA ODNAWIALNYCH Ewentualne istotne zmiany tych mechanizm6w ZRODEl ENERGII wprowadzane b~dq z odpowiednim wyprzedze- niem, aby zagwarantowae stabilne warunki inwe- Racjonalne wykorzystanie odnawialnych ir6del stowania. energii (OlE) jest jednym z istotnych element6w zr6wnowaionego rozwoju paristwa. Stepien wykorzy- 2. Wykorzystywanie biomasy do produkcji energii stania odnawialnych ir6del energii zaleiy od ich zaso- elektrycznej i ciepta - w warunkach polskich b6w i technologii ich przetwarzania. Generalnie rnoz- technologie wykorzystujqce biornase stanowic be- na powiedzlec, ze biomasa (uprawy energetyczne, d q nadal podstawowy kierunek rozwoju odnawial- drewno opalowe, odpady rolnicze, przemyslowe i le- nych ir6det energii, przy czym wykorzystanie bio- sne, biogaz) oraz energia wiatrowa realnie oferuja naj- masy do cel6w energetycznych nie powinno po- wiekszv potencjal do wykorzystania w Polsce przy wcdowac niedobor6w drewna w przernvsle obecnych cenach energii i warunkach pomocy pu- drzewnym, celulozowo-papierniczym i ptytowym blicznej. W dalszej kolejnosci plasuja sie zasoby ener- - drewnopochodnym. Wykorzystanie biomasy gii wodnej oraz geotermalnej. Natomiast technologie w znaczqcym stopniu bedzie wptywato na popra- sloneczne (pomimo ogromnego potencjalu technicz- w~ gospodarki rolnej oraz lesnej i stanowic powin- nego) z powodu niskiej efektvwnosci kosztowej w od- no istotny element polityki rolnej. Zaklada sie, ze niesieniu do produkcji energii elektrycznej mogq od- pozyskiwana na ten cel biomasa w znacznym grywae istotna rol~ praktycznie wylqcznie do produk- stopniu pochodzic bedzie z upraw energetycz- cji ciepta. nych. Przewiduje sie uzvteczne wykorzystanie sze- rokiej gamy biomasy, zawartej w r6Znego rodzaju Celem strategicznym polityki panstwa jest wspie- odpadach przemystowych i komunalnych, takze ranie rozwoju odnawialnych ir6det energii i uzyskanie spoza produkcji roslinne] i zwierzece]. co przy oka- 7,5 % udziatu energii, pochodzace] z tych ir6det, w bi- zji tworzy nowe rnozliwosci dla dynamicznego roz- lansie energii pierwotnej. Dokonywae sle to ma w taki woju lokalnej przedsiebiorczosci, Warunkiem pro- sposob, aby wykorzystanie poszczeg61nych rodzaj6w wadzenia intensywnych upraw energetycznych odnawialnych ir6det energii sprzyjato konkurencji musi bye jednak gwarancja, ze wymagane w tym prornujace] ir6dta najbardziej efektywne ekonomicz- wypadku znaczne nawoienie nie pogorszy warun- nie, tak aby nie powodowato to nadmiernego wzrostu k6w srodowiskowych (woda, grunty). cen energii u odbiorc6w. Stanowic to powinno pod- stawowq zasade rozwoju wykorzystania odnawial- 3. Intensyfikacja wykorzystania matej energetyki nych ir6det energii. wodnej - podejmowane b(ld q dziatania majqce na celu zwiekszenie do roku 2025 mocy zainstalo- Udziat energii elektrycznej wytwarzanej walE wanej w malych elektrowniach wodnych. Okreslo- w tqcznym zuzvciu energii elektrycznej brutto w kraju ne zostana warunki do lokalizacji i realizacji budo- powinien osiaqnqc 7,5 % w roku 2010. Jest on zgodny wy takich zrodet, w tym zapewniajqce maksymal- z indykatywnym celem ilosciowvrn, ustalonym dla ne wykorzystanie istniejqcych stopni na ciekach Polski w dyrektywie 2001/77/WE z dnia 27 wrzesnia wodnych. Przewiduje sie takie wzrost zainstalo- 2001 r. w sprawie wspierania produkcji na rynku we- wanej mocy poprzez modernizacje i rozbudowe wnetrznym energii elektrycznej wytwarzanej ze zrode! istniejqcych matych elektrowni wodnych, odnawialnych energii. z uwzqlednieniern uwarunkowan dotyczqcych pla- Kwestia dalszego wzrostu udziatu energii z OlE nowanej przez rolnictwo restytucji ryb. w bilansie paliwowo-energetycznym kraju po roku

4. Wzrost wykorzystania energetyki wiatrowej - 2010 zostanie przesadzona w ramach prac nad aktuali- obserwowany w ostatnich latach znaczny postep zacja rzqdowej strategii rozwoju energetyki odnawial- w wykorzystaniu energii wiatru czyni enerqetvke nej. Niemniej jednak przewidywany dynamiczny wiatrowq [edna z najszybciej rozwijajqcych sie ga- wzrost zuzvcia energii elektrycznej og6tem w perspek- tlilzi przemystu. Planuje si~ dziatania polepszajace tywie do roku 2025 i tak skutkowac bedzie konieczno- warunki inwestowania takze w tym obszarze od- sci q dalszego wzrostu produkcji energii elektrycznej nawialnych ir6det energii. Konieczne jest r6wniei: w odnawialnych ir6dtach energii. wdroi:enie rozwlazan zmierzajqcych do poprawy Dla zapewnienia odnawialnym zr6dtom energii wsp6fpracy elektrowni wiatrowych w ramach kra- wtasciwej pozycji w energetyce powinny bye podj,te jowego systemu elektroenergetycznego. Dziatania dziatania realizacyjne polityki energetycznej w nast,- w tym zakresie nie mogq kolidowae z wymagania- pujqcych kierunkach: mi ochrony przyrody (NATURA 2000). Nalei:y oce- nie od strony sieciowej. na ile mogq bye lokalizo-

1. Utrzymanie stabilnych mechanizm6w wsparcia wane w strefie przybrzeinej Morza Battyckiego wykorzystania odnawialnych zrodet energii - do morskie farmy wiatrowe. roku 2025 przewiduje si~ stosowanie mechani- zm6w wsparcia rozwoju wykorzystania energii ze 5. Zwi{!kszenie udziatu biokomponentow w rynku ir6det odnawialnych. Sprawq szczeg61nie istotnq paliw ciektych - zaktada si~ sukcesywny wzrost jest zapewnienie stabilnosci tych mechanizm6w, udziatu biokomponent6w w og61nej puli paliw cie- a tym samym stworzenie warunk6w do bezpiecz- ktych wprowadzanych na rynek polski. Dziatania nego inwestowania walE. Przewiduje si~ tei sta- w tym zakresie b~dq si~ koncentrowae przede te monitorowanie stosowanych mechanizm6w wszystkim na wdraianiu przepis6w wspolnoto- wsparcia i w miar~ potrzeb ich doskonalenie. wych. Monitor Polski Nr 42 - 1452 - Poz. 562

6. Rozw6j przemystu na rzecz energetyki odnawial- spraw srodowiska oraz ministrem wiasciwvm nej - rozw6j wykorzystania odnawialnych zrodet do spraw nauki. energii niesie ze soba korzystne efekty zwiqzane przede wszystkim z aktywizacjq zawodowq na ob- 7. RESTRUKTURYZACJA I PRZEKSZTAlCENIA WlA- szarach 0 wysokim stopniu bezrobocia, stymulujqc SNOSCIOWE rozwo] produkcji rolnej, wzrost zatrudnienia oraz rozw6j przemystu i ustug na potrzeby energetyki Polski sektor paliwowo-energetyczny, ksztattowa- odnawialnej. Zwiekszeniu wykorzystania odnawial- ny poprzez proces przemian strukturalnych od POCZqt- nych zrodet energii towarzvszvc bedzie takze roz- ku lat dziewiecdziesiatvch XX w., cechuje sle duzvrn wo] przemystu dziatajqcego na rzecz energetyki od- zroznlcowanlern struktur w ramach poszczeg61nych nawialnej. Szczeqolne dziatania przewiduje si~ podsektorow: od dominacji jednego przedsiebiorstwa w zakresie rozwoju produkcji urzadzen dla elek- w sektorze gazowym (zwtaszcza w zakresie dzlatalno- trowni wiatrowych. Stepien rozwoju tej gatt;!zi prze- sci sieciowej) do struktur cechujqcych sle duzvrn stop- mystu powinien wykraczac poza potrzeby krajowe niem demonopolizacji w sektorze paliw ciektych i warunkowac optacalny eksport tych urzadzen. (gtownie obrot) czy elektroenergetycznym. Takie zroz- nicowanie powoduje, iz jednolite podejscie w zakresie W celu urzeczywistnienia powyzszych kierunk6w dzlalan restrukturyzacyjnych nie jest rnozllwe. Pomi- dziatan planuje si(l realizacj(l do 2008 r. nast(lpujllcych mo podjetvch dotychczas dzlalan kondycja polskiego zadan wykonawczych: sektora rnoze nadal byc zbyt staba, aby sprostac cze- kajqcym go wyzwaniom. Ad 1. Przeprowadzenie systemowej analizy rodzajow mechanizm6w wsparcia rozwoju wykorzystania Pozlldane zmiany w strukturze podmiotowej odnawialnych zrodet energii w celu ewentual- i wtasnosciowej seldora energii wymagajll racjonal- nej modyfikacji rozwiqzania przvjeteqo w Pol- nej polityki restrukturyzacji i przeksztatcen wtasno- sce - realizacja pod kierunkiem ministra wta- sciowych polegajllcej na dziataniach dotyczllcych na- sciwego do spraw gospodarki we wsp6tpracy st(lpujllcych kierunk6w: z ministrem wtasciwvrn do spraw finansow pu- blicznych i ministrem wtasciwym do spraw sro- 1. Budowa konkurencyjnych rynk6w paliw i energii dowiska. - wprowadzanie mechanlzrnow konkurencji rna na celu wymuszanie efektywnosci dziatania przed- Ad 2. a) Opracowanie bilansu biomasy pod katern jej siebiorstw oraz redukcje kosztow energii dla go- dostepnosci na cele energetyczne, w tym ze spodarki, co jest z pewnoscia niezwykle pozadane wzqledu na wykorzystanie surowca drzewne- przez jej odbiorc6w. Nieodzowne zatem jest rze- go na cele przetworcze oraz odleqtosc od zro- czywiste wdrozenie istniejqcych i projektowanych det spalania - realizacja pod kierunkiem mi- zasad rynkowych, a dla dalszego rozwoju procesu nistra wtasciweqo do spraw rolnictwa we Iiberalizacji rynk6w tworzenie i doskonalenie ram wspotpracv z ministrem wtasciwym do prawnych. Odbiorca paliw i energii wykorzysta spraw srodowiska i ministrem wtasciwym do prawne rnozliwosci i zasady wtedy, gdy dziatania spraw gospodarki. te przvnlosa mu realne korzvsci, a sam proces b) Podlecle inicjatywy dotyczqcej objecia no- zmiany dostawcy nie bedzie uciqzliwy. stad ko- wych krajow cztonkowskich UE systemem nieczne jest ciqgte monitorowanie sytuacji na ryn- doptat ze srodkow unijnych do wszystkich ku i podejmowanie dziatan dla eliminacji barier upraw energetycznych - realizacja pod kie- w funkcjonowaniu rnechanizrnow konkurencyj- runkiem ministra wtasciwego do spraw rol- nych oraz wynikajqcych z nich zaqrozen bezpie- nictwa. czeristwa energetycznego. Ad 3. Opracowanie koncepcji powiqzania rozwoju Sprawne funkcjonowanie rnechanizrnow konku- energetyki wiatrowej z elektrowniami szczvto- rencji powinno zostac zapewnione w pierwszej ko- wo-pompowymi - realizacja pod kierunkiem lejnosci w tych obszarach, w ktorvch rnozllwe jest ministra wtasciwego do spraw gospodarki. zapewnienie swobody obrotu towarami, jakimi sa paliwa i energia. We wszystkich segmentach ryn- Ad 4. Przeprowadzenie analizy wskazujqcej optymal- ku konieczne jest stworzenie warunkow do podej- ne lokalizacje teren6w pod energetykt;! wiatro- mowania dziatalnosci energetycznej przez pod- Wq - realizacja pod kierunkiem ministra wlasci- mioty nowo wchodzqce na rynek i rozwoju pod- wego do spraw srodowiska we wsp6tpracy rniotow juz na tym rynku funkcjonujacvch, z ministrem wtasciwym do spraw budownic- twa, gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej. W segmentach rynku, w ktorvch wprowadzanie zasad konkurencji jest ograniczone dziataniem Ad 5. Przygotowanie projektu regulacji zapewniajqcej monopoli sieciowych - takimi obszarami sa wdrozenie dyrektywy 2003/30/WE w sprawie obecnie podsektor ustug sieciowych, jak przesyt wspierania uzvcia w transporcie biopaliw lub i dystrybucja energii elektrycznej i gazu - zostana innych paliw odnawialnych - realizacja pod zapewnione przejrzyste, r6wne i niedyskrymina- kierunkiem ministra wtasciweqo do spraw rol- cyjne zasady korzystania z ustug. W obszarach nictwa we wsp6tpracy z ministrem wtasciwvrn tych w poczqtkowym okresie ksztattowania sle do spraw gospodarki, ministrem wtasciwym do rnechanizmow konkurencji rynkowej konieczne spraw transportu, ministrem wtasclwvrn do jest utrzymywanie bezposrednle] regulacji dziatal- Monitor Polski Nr 42 - 1453- Poz.562 nosci przedsiebiorstw przez organy panstwa. Re- strem wtasciwvm do spraw Skarbu Paristwa. gulacja, rnajaca na celu ograniczanie sily monopo- Prezesem Urzedu Regulacji Energetyki oraz listycznych przedslebiorstw sieciowych i elimina- Prezesem Urzedu Ochrony Konkurencji cj.;J ograniczen rynkowych, moze bye w rniare roz- i Konsument6w. woju mechanizm6w konkurencji na tych rynkach b) Przygotowanie rozwlazari systemowych dla zastepowana, tam gdzie to rnozliwe, samoregula- wspierania rozwoju lokalnych rynk6w energii cjq rynkowq. i rozwoju generacji rozproszonej - realizacja

2. Ksztattowanie warunk6w umozliwiajllcych po- pod kierunkiem ministra wlasciwego do wstanie konkurencyjnych podmiot6w na rynkach spraw gospodarki we wsp61pracy z mini- paliw i energii - procesy restrukturyzacji w sekto- strem wlasciwvrn do spraw Skarbu Panstwa, rze paliwowo-energetycznym b.;Jdq zrnierzac do Prezesem Urzedu Regulacji Energetyki oraz budowy silnych podmiot6w, 0 stabilnej kondycji gminnq admlnlstracia sarnorzadowa. ekonomicznej i technicznej, zdolnych do konkuro- Ad 2. a) Kontynuowanie procesu restrukturyzacji we- wania na krajowych oraz wsp61notowych rynkach wnetrzne] sp61ek z udzialem Skarbu Panstwa paliw i energii. Procesy restrukturyzacji, wynikajq- - realizacja pod kierunkiem ministra wlasci- ce z decyzji organ6w sp61ki w oparciu 0 analizy wego do spraw Skarbu Panstwa we wsp61- ekonomiczno-finansowe, prowadzic b.;Jdq do pracy z ministrem wtasciwvrn do spraw go- wzmacniania kondycji ekonomiczno-finansowej spodarki. sp61ek sektora w dostosowaniu do zmian koniunk- b) Przygotowanie programu konsolidacji przed- tury na rynkach oraz uwarunkowan zewnetrznvch, siebiorstw sektora paliwowo-energetyczne- Istotna jest eliminacja kluczowvch barier dla funk- go - realizacja pod kierunkiem ministra wla- cjonowania rynk6w energetycznych oraz rozpo- sciwego do spraw Skarbu Paristwa we czecie efektywnego dzialania mechanizm6w kon- wsp61pracy z ministrem wlasciwvrn do kurencji na krajowym rynku. spraw gospodarki, Prezesem Urzedu Regula- cji Energetyki oraz Prezesem Urzedu Ochro- W celu stworzenia mozliwosci sprostania konku- ny Konkurencji i Konsument6w. rencji przedsiebiorstw na rynkach europejskich moiliwe beda polqczenia pionowe przedsie- Ad 3. a) Kontynuowanie proces6w prywatyzacji biorstw, w sposob i w zakresie, kt6ry nie bedzle przedslebiorstw w sektorze energetycznym ograniczal funkcjonowania mechanizm6w konku- - realizacja pod kierunkiem ministra wrascl- rencji oraz prowadzil do tworzenia monopoli na wego do spraw Skarbu Panstwa. krajowych rynkach paliw i energii. b) Zapewnienie kontroli Skarbu Panstwa nad operatorami system6w przesylowych - reali-

3. Stopniowe zmniejszanie bezposredniego wply- zacja pod kierunkiem ministra wlasciweqo do wu organ6w paristwa na funkcjonowanie przed- spraw Skarbu Panstwa we wsp61pracy z mini- si,biorstw energetycznych - poprzez kontynu- owanie procesu prywatyzacji nastqpi stopniowe strem wlasciwym do spraw gospodarki. ograniczenie funkcji wlascicielskich Skarbu Pan- c) Monitorowanie realizacji zobowlazan inwe- stwa w sektorze energetycznym. Kontrola Skarbu stycyjnych podjetvch w procesie prywatyzacji Panstwa zostanie zachowana w strategicznych przedsiebiorstw w sektorze energetycznym przedslebiorstwach tego ssktora, posiadajqcych - realizacja pod kierunkiem ministra wtasci- infrastrukture 0 kluczowvrn znaczeniu dla bezpie- wego do spraw Skarbu Paristwa we wsp61- czenstwa energetycznego panstwa, Strategiczne pracy z ministrem wtasciwvm do spraw go- sp61ki sektora energetycznego, tj. operatorzy svs- spodarki. tem6w przesylowych oraz posiadajqcy infrastruk- ture przesylowq i przetadunkowa, pozostana wla- 8. KIERUNKI BADAN NAUKOWYCH I PRAC ROZWO- snoscia Skarbu Panstwa. W pozostalych sp61- JOWYCH kach, wainych dla zachowania bezpieczenstwa Badania naukowe i prace rozwojowe, dotvczace - energetycznego (w szczeqolnosci PGNiG S.A., najkr6cej m6wiqc - problem6w energetycznych, to BOT-GiE SA, PKE S.A.), kontrola zostanie zacho- wklad nauki polskiej do globalnego rozwoju technolo- wana poprzez mozliwosc wyraiania sprzeciwu gii i ekonomii energetycznej. Prace te - obok zagad- przez Skarb Paristwa wobec strategicznych decy- nieri og61nych i podstawowych, kt6re powinny polo- zji organ6w tych sp6lek. stac w gestii uczonvch - traktuja 0 sprawach szczeg6- W celu urzeczywistnienia powyzszych kierunk6w lowych, jak np. urzqdzenia dla energetyki, majace, mi- dzialan planuje si, realizacj, do 2008 r. nast,pujllcych mo konkurencji duiych swlatowvch koncern6w, szan- zadan wykonawczych: se na wdroienia. Pozadane jest, aby przy podejmowa- niu prac przez polskich badaczy wsp61pracowano Ad 1. a} Wdroienie programu restrukturyzacji kon- z odpowiednimi agendami Unii Europejskiej i by wy- trakt6w dlugoterminowych (KDT) na zakup korzystano unijne fundusze przeznaczone na te i po- mocy i energii elektrycznej zawartych pornie- dobne cele. dzy Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi S.A a wytw6rcami energii elektrycznej - re- W celu zwi~kszenia wptywu badan naukowych alizacja pod kierunkiem ministra wtasciweqo i prac badawczych dotvezacvch energii na stan pol- do spraw gospodarki we wsp61pracy z mini- skiego sektora paliwowo-energetycznego oraz go- Monitor Polski Nr 42 - 1454 - Poz.562 spodarki narodowej, a takze na polityk(! energetycz- Ad 1-3. a) Okreslenie badan naukowych i prac roz- nCl Unii Europejskiej wymagane sCI dziatania w naste- wojowych dla wspierania realizacji polity- pujilcych kierunkach: ki energetycznej jako elementu krajowego programu ramowego - realizacja pod

1. Zapewnienie wktadu nauki polskiej do globalne- kierunkiem ministra wlasciweqo do go rozwoju technologii i ekonomii energetycznej spraw nauki we wsp6tpracy z ministrem dzieki koncentracji srodkow na priorytetowe kie- wtasciwvrn do spraw gospodarki. runki badan - w obszarze nauk stosowanych w zakresie problematyki paliwowo-energetycznej b) Wspieranie pozyskiwania srodkow UE na najbardziej obiecujace wydaj,! si~ bye badania badania naukowe i prace rozwojowe z ob- zwiqzane z poszukiwaniem nowych zt6i surow- szaru energetyki - realizacja pod kierun- c6w energetycznych, odnawialnymi zrodtarni kiem ministra wtasciwego do spraw nauki energii oraz tzw. technologiami czystego wfi!gla. we wsp6tpracy z ministrem wlasciwvrn Niezbedne jest tez promowanie wvnalazczosci do spraw gospodarki. i wszelkiego rodzaju usprawnieri - zar6wno tech- Ad 3. Stworzenie zatozen systemu promocji zagad- nicznych, jak i organizacyjnych. Istotne sa r6wniei nien energetycznych - realizacja pod kierun- warunki wdraiania nowoczesnych technologii po- kiem ministra wtasciwego do spraw gospodarki chodzacvch z importu. Konkurencvjnosc polskich we wsp6tpracy z ministrem wtasciwym do produkt6w na rynku UE oraz na rynku swlatowvrn spraw nauki oraz ministrem wtasciwym do jest bowiem uzalezniona od stopnia innowacyjno- spraw oswlatv i wychowania. sci polskiej gospodarki, w tym takze innowacyjno- sci sektora paliwowo-energetycznego. Niezbed- 9. WSPOlPRACA MI~DZYNARODOWA nym zas warunkiem upowszechnienia nowych technologii sa srodki finansowe, ito duze, Wsp6t- Mi~dzynarodowawsp6tpraca w sferze energii jest praca z UE pozwolitaby na zmniejszenie koszt6w jednym z gwarant6w bezpieczenstwa energetycznego produkcji poszczeg61nych urzadzen. panstwa, Moie zapewnic warunki konieczne do roz- woju handlu nosnikami energii i energiq elektrycznq,

2. Sprawne wdrazanie nowoczesnych rozwiClzan a takze do wprowadzenia do Polski zagranicznych in- technologicznych i rnenedzerskich - konkuren- westycji i realizacji polskich inwestycji za granicq. Pol- cvjnosc nowych technologii na rynku zaleiy w du- ska powinna dqiyc do wykorzystania swoich moiliwo- ze] mierze od koszt6w ochrony srodowlska wliczo- sci wynikajqcych z potoienia geograficznego - tzn. nych do cen energii. Po doliczeniu do obecnych aktywnie uczestniczvc w realizacji projekt6w budowy cen w energetyce konwencjonalnej koszt6w ogra- infrastruktury przesytowej oraz budowaniu regional- niczenia emisji gaz6w cieplarnianych i innych nych rynk6w w ramach jednolitego rynku energii UE. zwiqzanych z ochrona srodowiska wiekszosc tech- nologii odnawialnych i niekonwencjonalnych po- Wynika stad potrzeba wykorzystania instrumen- winna stac sie konkurencyjna dla energetyki trady- t6w polityki zagranicznej dla zapewnienia realizacji cyjnej w perspektywie dziesleciu lat. Do najbar- strategicznych kierunk6w polityki panstwa w zakresie dziej obiecujacvch nowych technologii zalicza sie sektora paliwowo-energetycznego. wykorzystanie biomasy do produkcji ciepta i ener- Do dtugofalowych kierunk6w dziatan panstwa na gii elektrycznej, elektrownie wiatrowe i ogniwa pa- arenie mi(!dzynarodowej, zwlazanveh Z sektorem Iiwowe. energetycznym, nalezll: Dziatalnosc badawcza i innowacyjna przedsie- 1. Udziat w pracach organ6w Unii Europejskiej biorstw powinna bye w wiekszvrn zakresie wspo- ksztattujqcych wspolna politvke energetycznq, magana srodkarni prawnymi (ustawa 0 finanso- w tym uczestniczenie w Dialogu Energetycznym waniu nauki, narodowy program Foresight, usta- pomiedzv Unia Europejskq a Hosja. kt6rego rezul- wa 0 wspieraniu dziatalnosci innowacyjnej, np. taty mala zasadnicze znaczenie dla wypracowania ustawa 0 finansowym wspieraniu inwestycji) i fi- decyzji co do efektywnego i bezpiecznego wyko- skalnymi. rzystania dostaw ropy i gazu z tego kraju,

3. Upowszechnianie w spoteczenstwie wiedzy 2. Zaciesnianie rniedzvnarodowe] wsp6tpracy regio- o problemach energetyki - wazna dziedzina ak- nalnej, zwfaszcza w regionie Battyku i w Grupie tvwnosci srodowiska naukowego jest propagowa- Wyszehradzkiej, dla wspierania stabilnosci i re- nie wiedzy 0 racjonalnym wykorzystaniu energii form w kluczowych sektorach produkcji oraz na oraz 0 koniecznosci uwzqledniania w cenach ener- rzecz wzajemnego rozumienia zasad funkcjono- gii i paliw koszt6w ochrony srodowiska, wania rynk6w energii i tworzenia warunk6w dla Oddzielny problem to potrzeba przekazywania rze- bezposrednich inwestycji zagranicznych. telnych informacji 0 energetyce atomowej 3. Prowadzenie aktywnej wsp6tpracy bilateralnej w zwiazku z przewidywanq mozliwoscia wprowa- z krajami sqsiednimi na rzecz wzmocnienia bez- dzenia w Polsce tego rodzaju generacji energii pieczer'lstwa zaopatrzenia oraz zapewnienia dy- elektrycznej. wersyfikacji dostaw. W celu urzeczywistnienia powyzszych kierunkow 4. Promowanie rozbudowy potaczen transgranicz- dziatan planuje sit! realizacj(! do 2008 r. nast(!pujllcych nych sluzacvch budowie jednolitego rynku energii zadan wykonawczych: elektrycznej i rynku gazu w UE oraz dla zapewnie- Monitor Polski Nr 42 - 1455- Poz.562 nia prawidlowej wspotpracv tego rynku z tworza- W roku 2002 zostat przyj~ty przez Rad~ Ministrow cymi si~ rynkami panstw trzecich w Europie dokument "Deena realizacji i korekta Zstoien polityki Wschodniej i Poludniowej. a takze w basenach energetycznej Polski do 2020 roku"; cele polityki ener- Morza Kaspijskiego i Srodziernneqo. getycznej okreslone w "Zatoieniach... tr zostaly utrzy-

5. Promowanie pol skich przedsiebiorstw energetycz- mane. Za nadal aktualny uznano podstawowy cel dtu- nych za granicq. goterminowy polityki energetycznej, tj. zapewnienie bezpieczenstwa energetycznego. Natomiast za strate-

6. Wspolpraca z innymi krajami w celu pozyskiwania giczny, krotkoterrninowv i srednioterrnlnowv - red uk- i wykorzystywania dostspnvch dla sektora energe- cj~ kosztow funkcjonowania energetyki przy poprawie tycznego funduszy Unii Europejskiej i innych. stanu bezpieczenstwa energetycznego.

7. Udzial Polski w realizacji wspolne] polityki Unii Eu- ropejskiej i w rniedzvnarodowvch organizacjach Obecnie, dokonujac kolejnej oceny polityki ener- (Swiatowa Organizacja Handlu, CEFTA, EFTA, Kar- getycznej w okresie 2002-2004, naleiy stwierdzic, ze ta Energetyczna). wprowadzenie jej korekty w 2002 r. spowodowalo po- step w osiqganiu celow wymienionych w rzqdowym

8. Wspolpraca rniedzvnarodowa na rzecz wypelnie- dokumencie z 2000 r. oraz w porzadkowaniu i dostoso- nia przez Polske celow zawartych w Protokole waniu regulacji prawnych do wymog6w UE. z Kioto w zakresie ograniczenia emisji oraz rozwo- ju handlu emisjami. W zakresie bezpieczelistwa energetycznego pro-

9. Uzyskanie czlonkostwa i udzial w pracach Mi~dzy­ wadzono dziatania majace zapewnic dlugoterminowe narodowej Agencji Energii. dostawy paliw i energii po ekonomicznie uzasadnio- nych cenach. Dziatania te wspierane byty restruktury-

10. Udzial w pracach Mi~dzynarodowej Agencji Ener- zacja sektora wydobywczego. Podjeto tez prace, ktore gii Atomowej. miaty sie przvczvnic do rozwoju infrastruktury dla przesylu energii i jej nosnikow w ramach miedzvnaro- ZALt\CZNIK 1 dowego rynku energii. OCENA REALlZACJI DOTYCHCZASOWEJ POLITYKI Przy dokonywaniu oceny dynamiki zmian stanu ENERGETYCZNEJ bezpieczenstwa energetycznego panstwa naleiy W dokumencie "Zafoienia polityki energetycznej uwzqlednic fakt, ie Polska dysponuje skromnymi za- Polski do 2020 roku", przvjetvm przez Rad~ Ministrow sobami paliw w~glowodorowych (gazu ziemnego w 2000 r., sformulowano nastepujace cele dzialania ja- i szczeqolnie ropy naftowej). W tej sytuacji zroznico- ko podstawowe elementy polityki energetycznej: wanie i zrownowazenie struktury nosnikow energii wchodzacvch do bilansu paliwowego wymaga impor- - bezpieczelistwo energetyczne. rozumiane jako tu brakujqcych paliw. stan gospodarki umoiliwiajqcy pokrycie biezace- go i perspektywicznego zapotrzebowania odbior- Zagroieniem dla bezpieczenstwa energetycznego cow na paliwa i enerqie w sposob technicznie kaidego kraju nie jest sam fakt importu paliw, moze i ekonomicznie uzasadniony. przy zachowaniu wy- nim bye natomiast zla struktura tego importu, nierze- rnaqan ochrony srodowiska przyrodniczego. Inte- telni dostawcy, niekorzystne ceny lub niekorzystne gralnym elementem bezpieczeristwa energetycz- klauzule kontraktow, Zarowno struktura bilansu pall- nego panstwa sa regularne dostawy nosnikow wowego, jak i niezbednv import paliw powinny bye energii z irnportu. ktore rnozna zapewnic wylqcz- optymalizowane kryteriami ekonomicznymi i potrze- nie przez dtugoterminowq dywersyfikacj~dostepu bami ochrony srodowiska przyrodniczego lrozwo] do ztoz gazu ziemnego i ropy naftowej, zrownowazonv) z uwzqlednieniern wymogu maksy- malnego bezpieczenstwa energetycznego. - zwiekszenle konkurencyjnosci krajowych pod- miotow gospodarczych oraz poprawa [akosei pro- Wskutek zmian struktury uiytkowanych paliw pier- duktow i ustug oferowanych na rynkach miedzv- wotnych - przede wszystkim poprzez obniienie narodowych, jak tez na rynku wewnetrznvrn, udziatu paliw statych, a zwiekszenie paliw cieklych - ochrona srodowlska przyrodniczego przed nega- i gazowych - wskainik dywersyfikacji dla Polski zbli- tywnymi skutkami procesow energetycznych. iyl sle w ostatnich latach istotnie do poziomu aktual- m.in. przez takie programowanie dzialan w ener- nego wskainika dla kraj6w UE-15 (polska w 2002 r. getyce, ktore zapewniq zachowanie zasob6w dla - 1387, UE-15 w 2002 r. -1484). obecnych i przysztych pokolen. Wraz ze wzrostem stopnia dywersyfikacji, ktorv Dokonujac, po dwoch latach, oceny realizacji "Za- nastepu]s qlownie za sprawa wzrostu zuzvcia nosni- tozen polityki energetycznej Polski do 2020 roku", k6w importowanych, sukcesywnie zmniejsza sie sa- stwierdzono, ze program polityki zostal wykonany rnowvstarczalnosc energetyczna panstwa, Polska go- w niewielkim zakresie 1) i dlatego sposoby jej urzeczy- spodarka w najwyiszym stopniu uzaleiniona jest od wistnienia wymagajq zmian. importu ropy naftowej. Udziat importowanej ropy naf- towej w zuzvciu krajowym przekracza 90 %. W struktu- 11 "Deena realizacji i korekta Zstozen polityki energetycznej rze geograficznej importu ropy do Polski dominuje Polski do 2020 roku" - dokument przyj~ty przez Rad~ Mi- Rosja (ok. 94,5 % dostawl, znacznie mniejsze udziaty nistr6w w dniu 2 kwietnia 2002 r. rnaja kraje regionu Morza Polnocneqo i arabskie. Monitor Polski Nr 42 - 1456- Poz. 562 Uzaleinienie Polski od importu w zakresie goto- syjskq dostaw gazu ziemnego do Polski z kierunku Bia- wych produkt6w naftowych nie jest tak duie i w ostat- torusi (przez Kondratki i Wysokojel. podjeto prace dla nich latach ma tendencje malejaca, Ponadto nastqpito wzmocnienia warunk6w technicznych i prawnych dla znacznie wieksze zr6inicowanie kierunk6w dostaw zapobiegania zakt6ceniom i przerwom w zaopatrzeniu produkt6w naftowych. W odniesieniu do importu ropy rynku w gaz ziemny w wypadku zaistnienia sytuacji naftowej naleiy zaznaczvc, ie Polska ma infrastruktu- awaryjnej z przyczyn technicznych. re logistycznq urnozliwiajaca alternatywne dostawy ropy naftowej z dw6ch kierunk6w: rurociqgiem "Przy- Bezpieczenstwo zaopatrzenia odbiorc6w w energili1 jazn" z Rosji przez Bialorus oraz drogq rnorska z wyta- elektrycznq oceniane jest jako dobre. Z oficjalnych da- dunkiem w Porcie P6tnocnym w Gdarisku. Nominalne nych statystyki publicznej wynika, ze w polskim syste- zdolnosci przetadunkowe tego portu wvnosza blisko mie elektroenergetycznym na koniec 2003 r. by to zain- 34 min ton rocznie (przy wielkosci krajowego zapo- stalowanych ponad 35 tys. MW mocy, z czego moc trzebowania na rope naftowq do przer6bki ksztaltuja- osiqgalna to 34,2 tys. MW. Maksymalne zapotrzebowa- cego sili1 w 2004 r. na poziomie ok. 18 min ton). Infra- nie na moc w roku 2003, uznawanym jako rok stosun- struktura ta w wystarczajqcym stopniu spetnia wymo- kowo chtodny, wystqpito dnia 8 stycznia i wynosito gi bezpieczenstwa zaopatrzenia krajowych rafinerii: 22,29 tys. MW. Oznacza to, ze w stosunkowo chtodnym w przypadku zakt6cenia dostaw ropy ze Wschodu roku maksymalne wykorzystanie zainstalowanej mocy umoiliwia pokrycie bieiqcych potrzeb importem z in- wyniosto niespetna 64 %, a mocy osiqgalnej 65 %. nych kierunk6w. Jednak stan sieci elektroenergetycznej, szczeqolnie sieci dystrybucyjnych na terenach wiejskich, wykazuje W ostatnich latach krajowe rafinerie dostosowaty liczne stabosci. swoje instalacje praktycznie w 100 % do przerobu ro- py rosyjskiej gatunku REBCO. Inwestycje byty spowo- Zgodnie z zatoieniami polityki energetycznej rzad dowane dazeniem do uzyskania moiliwie jak najwiek- prowadzit polityk{l budowy konkurencyjnych rynk6w szego przerobu ropy ze Wschodu, kt6ra jest bardziej energii. Celem Iiberalizacji rvnkow energetycznych konkurencyjna cenowo w por6wnaniu do ropy pocho- jest zwiekszenie konkurencvjnosci krajowych podmio- dzqcej z pozostatych ir6det. t6w gospodarczych na tworzqcym sie rynku europe]- skim i poprawa sytuacji krajowych odbiorc6w paliw Aby zapewnlc ewentualne alternatywne kierunki i energii poprzez polepszenie jakosci otrzymywanych dostaw, w ostatnich latach rozpoczeto szczeg6towe produkt6w i ustug. studia dotvczace ekonomicznej optacalnosci budowv ropociqgu Brody-Ptock. Budowa ropociqgu analizo- Aby poprawic konkurencvjnosc sektora, kontynuo- wana jest w szerszym kontekscie dostaw ropy z regio- wane dziatania majqce doprowadzic do jego restruk- nu Morza Kaspijskiego na rynki Europy Zachodniej. In- turyzacji, a tym samym dostosowac go do wymog6w westycja ta mogtaby poprawic stopien zr6inicowania Unii Europejskiej. Uzupetniano je dziataniami nakiero- kierunk6w dostaw ropy naftowej i poziom bezpieczeri- wanymi na modernlzacje technologicznq i organiza- stwa energetycznego nie tylko Polski, ale i innych kra- cyjnq w sektorze. j6w Unii Europejskiej. Szczeg6towe dziatania organizacyjne, regulacyjne R6wniei duie uzaleinienie od importu - aczkol- i prorozwojowe, kt6rych celem byto wprowadzanie wiek mniejsze nii w przypadku ropy naftowej - cha- konkurencyjnego rynku energii elektrycznej, zostaty rakteryzuje sektor gazowy. Import stanowi ok. 68 % okreslone w przyjli1tych przez Radli1 Ministrow doku- zuiywanego w kraju gazu (import z Rosji to ok. 53 % mentach: Aktualizacja programu wprowadzania kon- krajowego zuiycia, z Ukrainy ok. 8 %, z Norwegii kurencyjnego rynku energii elektrycznej w Polsce, ok. 4 % i z Niemiec 3 %). Program realizacji polityki wtssclcieiskiej Ministra Ze wzqledu na znacznie mniejszy wzrost zapotrze- Skarbu Panstwa wobec sektora elektroenergetyczne- bowania na gaz w stosunku do wczesniejszvch pro- go z dnia 28 stycznia 2003 r. oraz Program restruktury- gnoz oraz powstate w zwiqzku z tym zagroienie nad- zacji kontrakt6w dfugoterminowych (KDT) na sprze- wyikq dostaw (Iub pojawieniem sie zbednvch koszt6w dei mocy i energii elektrycznej zawartych pomiedzy w zwiqzku z przvjeta w kontrakcie jamalskim formutq Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi S.A. a wy- "take or pay") niezbedne by to podjecie dodatkowych tw6rcami energii elektrycznej z dnia 29 lipca 2003 r. negocjacji. W ich rezultacie uzyskano powaine zmniejszenie dostaw z Federacji Rosyjskiej w stosun- Natomiast dziatania, kt6re miaty doprowadzic do ku do podpisanego w 1993 r. porozumienia, przedlu- powstania konkurencyjnego rynku gazu ziemnego, zo- zono okres obowiqzywania kontraktu do 2022 r. oraz staty okreslone w dokumencie przvjetyrn przez Hade wyznaczono punkty odbioru skorygowanych wielko- Ministrow w dniu 13 sierpnia 2002 r. pt. Program re- sci dostaw gazu z Federacji Rosyjskiej. Uzgodniono strukturyzacji i prywatyzacji Polskiego G6rnictwa Naf- r6wniei, ze strony w terminie do dnia 31 grudnia towego i Gazownictwa S.A. i jego aktualizacji z dnia 2004 r. zaktuatizujq kwestie budowy \I nitki polskiego 5 paidziernika 2004 r. oraz Programie wprowadzania odcinka SGT Jamat - Europa Zachodnia, kierujqc sili1 konkurencyjnego rynku gazu ziemnego i harmonogra- zasada celowosci ekonomicznej i koniecznoscia stabil- mie jego wdraiania z dnia 27 kwietnia 2004 r. nego, efektywnego funkcjonowania I nitki polskiego W latach 2002-2003 dzieki nowelizacji ustawy odcinka tego systemu. - Prawo energetyczne i aktow wykonawczych wdro- W zwiazku z svtuacja, jaka miata miejsce w lutvrn zono do polskiego porzadku prawnego dyrektywy 2004 r., a mianowicie ograniczeniem przez strone ro- Unii Europejskiej 96/92/WE oraz 98/30/WE dotyczqce Monitor Polski Nr 42 - 1457 - Poz. 562 wsp61nych zasad dla wewnetrzneqo rynku energii odbiorc6w prawa do korzystania z uslug przesylowych elektrycznej oraz gazu ziemnego. W polowie 2004 r. i wyboru dostawcy - okreslonvrn w rozporzadzeniu Rada Ministr6w RP przvjela projekt kolejnej noweliza- Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Spolecznej cji ustawy - Prawo energetyczne, kt6rej celem jest z dniem 1 stycznia 2004 r., prawo to nabyli odbiorcy zu- m.in. wdroienie dyrektyw 2003/54/WE oraz iywajqcy energi~ elektrvczna w wielkosci nie mniejszej 2003/55/WE dotvczacvch wsp61nych zasad wewnetrz- nii 1 GWh rocznie oraz odbiorcy zuiywajqcy co naj- nego rynku energii elektrycznej oraz gazu ziemnego. mniej 15 min m 3 gazu ziemnego rocznie i zuzvwaiacv W nowelizacji ustawy - Prawo energetyczne go na potrzeby produkcji energii elektrycznej. Moina w 2002 r. zostaly okreslone podstawy prawne funkcjo- odnotowac fakt, ze wprowadzenie rnozliwosci zmiany nowania oraz zakres obowiqzk6w operator6w syste- dostawcy energii elektrycznej i paliw gazowych wply- m6w przesylowych i dystrybucyjnych. Zgodnie z tym wa pozytywnie na jakosc obslugi odbiorc6w. w sektorze elektroenergetycznym i gazowym powsta- W latach 2002-2003 odbiorcami uprawnionymi Iy odrebne sp61ki pelniqce funkcje operator6w syste- do korzystania z uslug przesylowych byli ci odbiorcy, m6w przesylowych; obecnie trwa organizacyjne wy- kt6rzy w roku poprzednim zakupili enerqie elektrvczna dzielanie operator6w system6w dystrybucyjnych. na wlasne potrzeby w wielkosci nie mniejszej nii Konkurencyjny rynek energii elektrycznej rozwija 10 GWh. Szacunkowa Iiczba tvch odbiorc6w wynosila sie w oparciu 0 obowlazujqcv model rynku z regulo- 641. Natomiast dostawa energii elektrycznej odbior- wanym dostepern do sieci (t], przy wykorzystaniu za- com korzystajqcym z zasady TPA wyniosla w 2003 r. sady dostepu stron trzecich do sieci - ang. third par- 6528 GWh, co stanowilo ok. 6,4 % dostaw energii elek- ty access - TPA). W celu uruchomienia segmentu trycznej do odbiorc6w finalnych. kontrakt6w bilateralnych, zawieranych misdzv do- Postep procesu liberalizacji rynk6w napotykal jed- stawcami (wytw6rcami i przedsiebiorstwaml zajrnuja- nak nadal ograniczenia, wsrod kt6rych kluczowe zna- cymi sie obrotem energiq elektrvcznq) a odbiorcami, czenie mialy: w elektroenergetyce kontrakty dlugoter- utworzono rynek bilansujacv, zarzadzanv przez opera- minowe na zakup mocy i energii elektrycznej, zawarte tora systemu przesylowego - Polskie Sieci Elektro- rniedzv Polskimi Sieciami Elektroenergetycznymi SA energetyczne S.A. (obecnie: PSE-Operator S.A.). Uru- a wytw6rcami energii elektrycznej, oraz w gazownic- chomiono takie rynek gieldowy, zarzadzanv przez To- twie kontrakty na zakup gazu ziemnego z zobowiaza- warowa Gietde Energii S.A. Zawierane na tych ryn- niami typu "bierz lub plat". Kontrakty te ze wzqledu kach transakcje hand lowe dotvcza r6inych termin6w na ich wolumen i okres obowiqzywania ograniczajq realizacji. Generalnie struktura sektora elektroenerge- w istotny spos6b obszar dzialania mechanizm6w kon- tycznego charakteryzuje sie stosunkowo niska kon- kurencji. centracjq. Kontrakty dlugoterminowe w elektroenergetyce Tworzenie sprzyjajqcych warunk6w do funkcjono- (KDT) obejmujq ok. 50 % wolumenu energii elektrycz- wania mechanizm6w rynku konkurencyjnego w sekto- nej w Polsce. Rozwiqzanie kontrakt6w powinno przy- rze gazowniczym zrealizowano przez wydzielenie czvnic sie do znacznej poprawy praktycznych warun- z Polskiego G6rnictwa Naftowego i Gazownictwa S.A. k6w do wykorzystania zasady TPA. Po nieskutecznej sp61ek dystrybucyjnych oraz operatora systemu prze- pr6bie restrukturyzacji KDT z 2000 r., poleqajace] na sylowego. Jednakie nadal rozw6j mechanizm6w kon- propozycji wprowadzenia tzw. Systemu Oplat Kompen- kurencji jest ograniczany dorninujaca rota przedsie- sacyjnych (SOK), w 2002 r. Rada Ministr6w zdecydowa- biorstwa PGNiG S.A., trudnosciarni w restrukturyzacji ta, ze umowy dlugoterminowe naleiy rozwlazac w dro- organizacyjnej i finansowej tej sp61ki oraz istnieniem dze ustawowej. Projekt ustawy 0 zasadach rekompen- barier ograniczajqcych dziatalnosc nowych podrnio- sowania koszt6w rozwiazania um6w dtugotermino- t6w na rynku. wych sprzedaiy mocy i energii elektrycznej przvjetv zo- W zakresie eliminacji subsydiowania skrosneqo, stal przez Hade Ministr6w w dniu 6 stycznia 2004 r. i zo- kt6re powainie utrudnia konkurencje, wprowadzono stal przekazany do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej regulacje prawne, kt6re nakazuja prowadzenie ewi- w dniu 6 lutego 2004 r. Projekt ten zakladal rozwiazanie dencji ksieqowej w spos6b urnozliwlajacv odrebne z mocy prawa wszystkich KDT za wyplatq jednorazowej ustalanie koszt6w i przychod6w dla wytwarzania, rekompensaty, pozyskiwanej w drodze sekurytyzacji przesylania, dystrybucji, obrotu, magazynowania, prawa do restrukturyzacyjnej oplaty systemowej. Prze- a takze dla poszczeg61nych grup odbiorc6w okreslo- prowadzono konsultacje projektu tej ustawy z Komisjq nych w taryfie. Na tej podstawie Prezes Urzedu Regu- Europejska, kt6re wykazaly, ii konieczna jest rewizja lacji Energetyki zatwierdzajqc taryfy, stopniowo przvjetvch rozwiazan i peIne ich dostosowanie do wy- zmniejszal dysproporcje miedzv kosztami dostaw mog6w stawianych programom pomocy publicznej. energii elektrycznej i gazu a stawkami oplat, kt6re wy- W ramach dalszych prac rzadu przygotowywane Sq roz- nikaja z subsydiowania skrosneqo. Ocenia sie, ie na- wiqzania oparte na metodologii tzw. koszt6w osieroco- wet pomimo znacznego utrudnienia w eliminacji sub- nych, stosowanej w krajach Unii Europejskiej. Przepro- sydiowania skrosneqo, jakim jest postepujaca konso- wadzono uzgodnienia z wytw6rcami w zakresie wyso- Iidacja przedsiebiorstw energetycznych, proces ten kosci koszt6w osieroconych. Trwajq prace nad przygo- postepuje zgodnie z przvjetvm przez rzad harmono- towaniem projektu ustawy 0 zasadach pokrywania gramem. koszt6w osieroconych powstatych w wyniku rozwieze- nia um6w dtugoterminowyeh sprzedaiy moey i energii Generalnie w dostepie do rynk6w energii nastapit elektrvczne], kt6ry bedzie pod legal dalszym uzgodnie- postsp, Zgodnie z harmonogramem uzyskiwania przez niom z Komisjq Europejska, Monitor Polski Nr 42 - 1458- Poz.562 Obok skutecznego stosowania zasady dostepu miedzv zobowiqzanymi do zakupu przsdsiebiorstwa- stron trzecich do sieci oraz efektywnego wprowadze- mi energetycznymi. nia niedyskryminacyjnych zasad taryfikacji, istotnym narzedziern stuzacvrn Prezesowi Urzedu Regulacji W wyniku nowelizacji przepisow oraz wykorzysta- Energetyki do promowania konkurencji byte konce- nia krajowego i unijnego wsparcia finansowego, a tak- sjonowanie przsdsiebiorstw energetycznych. Proces ze zaistnialych przemian gospodarczych poprawila sie koncesyjny przebiegal w warunkach rownoprawnsqo sfektvwnosc produkcji dzieki obniieniu jej materialo- traktowania podrniotow ubiegajqcych sie 0 koncesie chlonnosci i enerqochtonnosci. Zmniejszenie energo- i nie dyskryminowal iadnego z nich. chtonnosci i redukcja emisji w gospodarce nastapitv glownie ze wzqledu na: Na podstawie dotychczasowych doswladczen - spadek udziatu w tworzeniu PKB dziedzin i techno- moina stwierdzic, ze w odniesieniu do polski ego sek- logii energochlonnych w zuzvciu energii, tora energetycznego udalo sie stworzvc taki system koncesjonowania, ktoreqo podstawq jest uksztaltowa- - zmiane struktury zuzvcia paliw, czyli zmniejszenie nie relacji miedzv regulatorem i przedsiebiorstwarni zuzvcia w~gla i zwiekszanie udziatu paliw w~glo­ energetycznymi wedlug najlepszych standardow sto- wodorowych oraz energii odnawialnej, sowanych w tym zakresie na swiecie. Wypracowana - zrealizowane w sektorze mieszkalnictwa przedsie- i wdrozona procedura koncesjonowania umoiliwia za- wzlecia z zakresu racjonalizacji wykorzystania interesowanym podmiotom prowadzenie nieskrepo- energii (np. program termomodernizacji). wanej i efektywnej dziatalnosci w sektorze energetycz- nym. Miarq skutecznosci prowadzonej polityki energe- tycznej jest zmiana w zakresie poprawy efektywnosci W zakresie ochrony srodowlska uzyskano spadek energetycznej gospodarki. W okresie bedacvm przed- emisji zanieczvszczen, dzieki inwestowaniu w nowo- miotem oceny naleiy odnotowac korzystne tendencje, czesne obiekty i urzqdzenia do redukcji emisji, stoso- co swiadczv 0 postepujacvch procesach racjonalizacji waniu czystszych paliw i zamykaniu obiektow naj- uzvtkowania energii. Jednoczesnie trzeba stwlerdzic. mniej efektywnych. Kontynuowano prace nad przygo- ze Sq one gtownie wynikiem znacznego wzrostu cen towaniem systemu handlu uprawnieniami do emisji. paliw i energii oraz wykorzystania rezerw, zwiqzanych Aby wesprzec rozwoj potencjalu wvtworczeqo bio- ze zrnlana struktury gospodarki z centralnie sterowa- paliw, podjeto inicjatvwe ustawodawczq, ktora urnoz- nej na rynkowq oraz ze zmianami w strukturze prze- Iiwia rozliczanie czesci energii wytwarzanej z biomasy mystu. Rezerwy te jednak stopniowo wyczerpujq sie, w zloionych ukladach technologicznych, wykorzystu- Ponadto, mimo zauwaialnego spadku energochton- jqcych zarowno enerqie ze zrodet odnawialnych, jak nosci gospodarki krajowej, wskainiki energochtonno- i innych. Stalo sie to impulsem inwestycyjnym dla sci i elektrochlonnosci sa dla Polski 2,5-3-krotnie energetyki zawodowej, zachecone] do dywersyfikacji wyzsze od przecietnvch w Unii Europejskiej. Dalszy zrodet energii pierwotnej przez wzrost udzialu odna- postep nie bedzie najprawdopodobniej moiliwy bez wialnych zrodet energii, w tym przede wszystkim bio- znacznych inwestycji. masy. W podsektorze wytwarzania energii elektrycznej- Wprowadzony ustawq - Prawo energetyczne przeprowadzone np. w latach 1993-2001 inwestycje obowiqzek zakupu przez przedsiebiorstwa obrotu sruzace rozbudowie potencjalu wvtworczeqo. podnie- energii elektrycznej ze ir6del odnawialnych spowodo- sieniu sfektvwnosci energetycznej oraz ochronie sro- wal wzrost popytu na energi~ elektrycznq z tych zro- dowiska - przyniosly spodziewany efekt: nastqpila del, co stanowilo jeden z czynnikow wzrostu produkcji poprawa bezpieczeristwa energetycznego, ograniczo- energii elektrycznej ze zrodet odnawialnych. W 2004 r. no negatywny wplyw tego podsektora na srodowlsko znowelizowano ustawe - Prawo energetyczne, m.in. przyrodnicze i zmniejszyly sie kosztv jego funkcjono- rozszerzajac obowiqzek zakupu energii elektrycznej ze wania. W latach 2001-2003 dynamika wzrostu kosz- zrodst odnawialnych na wytworcow energii, co po- tow takze wykazala tendsncje rnalejaca, W catej elek- winno zaktywizowac dzialania inwestycyjne tych troenergetyce w roku 2002 wzrost ten wvniosr 8,6 'Yo, przedsiebiorstw energetycznych. w 2003 r. - 4,9 'Yo, natomiast wi kwartale 2004 r. w po- rownaniu z tym samym okresem w roku poprzednim "Deena realizacji i korekta Zstozen.," przewidywa- zanotowano spadek kosztow 0 ok. 1,3 'Yo. la, ze rozporzqdzenie Ministra Gospodarki i Pracy, re- gulujqce kwestie realizacji obowiqzku zakupu energii Sytuacja finansowa catego sektora energetyczne- elektrycznej i ciepla ze zrodel odnawialnych, wymaga go w okresie 1997-2003, okreslona poziomem wyni- uzupelnienia 0 zasady handlu tzw. zielonymi certvflka- ku finansowego brutto, znacznie sie poprawita. W ro- tami. Z jednej strony sa one gwarancjq wprowadzenia ku 2002 wynik ten wvniost 860 min zt, w roku 2003 na- okresloneqo wolumenu energii ..zielonej" do systemu tomiast zwiekszvt sie do 7484,4 min zt. elektroenergetycznego, a z drugiej strony wprowadza- jq mechanizm obrotu papierami wartosciowvmi, nie- Z kolei sytuacja w poszczeqolnvch branzach sekto- zaleiny od miejsca wytworzenia tej energii. Pierw- ra byta bardzo zroinicowana. W roku 2002 najwi\:lksze szym etapem gwarantowania pochodzenia energii ze wartosci wyniku finansowego brutto odnotowaty hodel odnawialnych byte wprowadzenie w Polsce po dwie branie: wytwarzanie i dystrybucja energii elek- dniu 1 maja 2004 r. tzw. swiadectw pochodzenia, kto- trycznej oraz rafineryjna, osiqgajqc odpowiednio re powinny ograniczyc obserwowane zjawisko wielo- 664 min i 798 min zl zysku brutto. W trzech braniach krotnego handlu tym samym wolumenem energii po- natomiast odnotowano stratli.l. W roku 2003 nastqpila Monitor Polski Nr 42 - 1459 - Poz.562 wyraina poprawa sytuacji, wszystkie branze odnoto- cyjnych oraz radykalnego zmniejszenia stanu zatrud- waly dodatni wynik finansowy brutto. nienia. Zmiany w polskim gornictwie odbywaly sie przy znacznym udziale srodkow publicznych. W okre- lstotna sprawq dla prowadzenia wiasciwe] polityki sie 1998-2002 wydatkowano srodki budietowe energetycznej jest monitorowanie jej realizacji. Jed- w wvsokosci 6,5 mid zt, przy zakladanych w progra- nak system monitorowania skutk6w prowadzonej poli- mie srodkach w wvsokoscl 7,0 mid zt. Najwieksze tyki nie zostal zbudowany. Wykonane studium przed- srodki z budzetu panstwa wydatkowano w okresie realizacyjne ujawnilo szereg zbyt optymistycznych za- trzech pierwszych lat realizacji programu - w latach Iozen i wyg6rowanych oczeklwan od takiego systemu 1998-2000 wsparcie budzetu paristwa wynioslo i co sie z tym wiazalo - bardzo wysoki koszt jego opra- 4,3 mid zl (66,7 % srodkow oqotarn z budzetu pan- cowania (0,6 min USD bez koszt6w budowy i eksplo- stwa). Jedynie w 1998 r. srodki z budietu panstwa by- atacji). Odstqpiono wiec od tego zamiaru, godzllc sie. Iy wyzsze nlz okreslone w programie (0 33,6 %). Naj- ie analizy i oceny funkcjonowania sektora energii bl[ldq dokonywane na podstawie dostepnvch danych staty- wieksza czesc srodkow finansowych przeznaczono na stycznych. W zakresie wdraiania i przebiegu reform restrukturvzacje zatrudnienia - 4 312,8 min zt, sektora energetycznego monitoring jest realizowany t]. 66,0 % og61u srodkow budietowych, przy czym naj- przez Prezesa Urzedu Regulacji Energetyki zgodnie wieksze srodki wydatkowano w 1999 r. Srodki prze- z zaloieniami polityki energetycznej. Wyniki tego mo- znaczone na likwidacje w tym samym okresie stano- nitoringu publikowane sa w corocznym Sprawozdaniu wily 21,8 %, tj, 1 422,6 min zl. z dziafalnosci Prezesa Urzedu Regulacji Energetyki. Od poczatku 1998 r. zatrudnienie w g6rnictwie uleglo Szczeg61nq stera polityki energetycznej, ze wzqle- obnizeniu 0 106,9 tys. os6b (tj. 0 43,9 % zatrudnionvch). du na dorninujaca w energetyce wtasnosc publicznq, w tym w 2003 r. 0 4,3 tys. osob, W latach 1998-2002, jest polityka wlascicielska. Zgodnie z zaloieniami Mi- z wyjlltkiem 2001 r., wyniki finansowe netto g6rnictwa nister Skarbu Panstwa w porozumieniu z Ministrem wl[lgla kamiennego byly ujemne, przy czym poziorn strat Gospodarki i Pracy oraz z Prezesem Urzedu Regulacji ulegal systematycznemu zmniejszaniu. W tym samym Energetyki zostal zobowiqzany do przeprowadzenia okresie w wyniku restrukturyzacji zdolnosci produkcyj- analiz i opracowania szczeqotoweqo programu dzia- nych osiaqnieto ograniczenie mocy wydobywczych tan, kt6re rnaja na celu realizacje koncepcji przeksztal- 08,4 min ton. cen i prywatyzacji sektora paliwowo-energetycznego. Efektem realizacji tego zobowiqzania sa opracowane W dniu 28 stycznia 2003 r. Rada Ministr6w przvjeta i przvjete przez Radl[l Ministr6w programy sektorowe Program restrukturyzacji g6mictwa weql« kamiennego w zakresie restrukturyzacji i prywatyzacji. Stan wdro- w Polsce w latach 2003-2006 z wykorzystaniem ustaw zenia program6w w poszczeg61nych podsektorach antykryzysowych i zainicjowaniem prywatyzacji niekt6- jest przedstawiony ponize], rych kopalt1 (z korektami wynikajqcymi z Porozumienia ze strone zwiqzkowq z dnia 11 grudnia 2002 r. oraz ko- G6rnictwo w{!gla kamiennego rektami wynikajqcymi ze stanu prawnego sektora na dzien 10 stvcznie 2003 r.). Obecnie trwaja procesy re- Na koniec 2003 r. w sektorze funkcjonowalo nadal strukturyzacji tego sektora w oparciu 0 dokumenty Re- Iqcznie 40 kopaln czynnych. strukturyzacja g6mictwa wfJgla kamiennego w latach 2004--2006 oraz strategia na lata 2007-2010 przvjetv Produkcja wl[lgla kamiennego w 2003 r. wedlug przez Rad~ Ministr6w w dniu 27 kwietnia 2004 r. Podsta- GUS, obejrnujaca jego wydobycie oraz pozyskiwanie z hald, wyniosla 102,3 min ton. wl[l prawnq realizacji tego programu stanowi ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. 0 restrukturyzacji g6mictwa Sprzedai w~gla og6lem w 2003 r. uksztaitowala w~gla kamiennego w latach 2003-2006. sil[l w wvsokosci 98,5 min ton. Wynik sprzedazv wyno- sit 109,2 min zt w 2003 r. Wynik finansowy netto, bez Mimo niezaprzeczalnego postepu procesu restruk- uwzqlednienia skutk6w ustawowego umorzenia za- turyzacji w latach 1998-2002 nie rozwiqzano wszyst- diuzenia, wvniost minus 3 983,7 tys. zt, Wynik finanso- kich istotnych problem6w sektora g6rnictwa wl[lgla wy netto uwzqlednlajacv ksieqowe zapisy skutk6w kamiennego, w szczeqolnosci wysokiego stanu zobo- umorzenia zadluzenia wynosil 9 239,1 tys. zt. wlazan i braku ptvnnoscl finansowej oraz nadmierne- go potencjalu produkcyjnego. Reforma gornictwa w~gla kamiennego zostala uje- ta w program rzqdowy przvjetv przez Hade Ministrow Elektroenergetyka w dniu 30 czerwca 1998 r. pt. Reforma g6rnictwa wfJ- gla kamiennego w Polsce w latach 1998-2002. Pod- W roku 2003 sektor elektroenergetyki tworzyly stawq prawns byla ustawa z dnia 26 listopada 1998 r. 104 podmioty gospodarcze, z kt6rych kaidy zatrudnial o dostosowaniu g6rnictwa weqle kamiennego do powyiej 49 os6b. funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczeg61nych uprawnieniach i zadaniach gmin Podsektor wytwarzania obejmowal17 elektrowni g6rniczych. Program ten realizowano do konca grud- lub zespol6w elektrowni. 28 elektrocieplowni i ze- nia 2002 r. spol6w elektrocieplowni oraz 6 pojedynczych badz pracujqcych jako zesp61 elektrowni wodnych, a takze Realizacja program6w reformy sektora doprowa- ok. 80 mniejszych samodzielnych elektrocieplowni dzila do znacznego zredukowania zdolnosci produk- lokalnych, dawniej przemyslowych. Monitor Polski l\Jr 42 - 1460 - Poz. 562 Podsektor dystrybucji tworzyto w 2003 r. w grupie elektrowni systemowych - 4 sp6t- 25 spolek dystrybucyjnych, zajmujqcych si~ tez obro- ki, a w grupie elektrocieptowni zawodowyeh - tem energii elektrycznej. 10 sp6tek. Bole operatora systemu przesytowego w krajo- tqczna moe zainstalowana w sprywatyzowanych wym systemie elektroenergetycznym petnity Polskie elektrowniach i elektrocieptowniach zawodowych sta- Sieci Elektroenergetyczne SA (PSE SA). Spotka ta nowi ok. 1/4 cale] mocy zainstalowanej w krajowym oprocz przesytu sieciami najwyiszych napiec zajmo- systemie elektroenergetycznym. Znaczna wiekszosc wata sie obrotem hurtowym i eksportem energii elek- mocy produkcyjnych energii elektrycznej w dalszym trycznej. ciaqu pozostaje pod kontrola Skarbu Paristwa. Na koniec roku 2003 odnotowano nastepujace da- Sposrod sp6tek nalezacvch do podsektora dystry- ne techniczne systemu elektroenergetycznego: moe bucji energii dotychczas sprywatyzowano tylko 2, zainstalowana og6tem 35 406 MW, moc osiqgalna wy- tj. Gornoslaskl Zaktad Elektroenergetyczny SA oraz nosita 34 230 MW, maksymalne roczne zapotrzebowa- STOEN SA nie mocy - 23288 MW. Produkcja energii elektrycznej oqolern brutto w elektrowniach zawodowych i prze- W efekcie konsolidacji i prywatyzacji obecnie funk- mystowych wyniosta 151792 GWh, z czego cjonuja Z prywatne zaktady dystrybucyjne oraz 3 skon- 94,7 % przypadto na elektrownie zawodowe. Zuiycie solidowane grupy dystrybucyjne pozosteiace w rli!- energii eleklrycznej w kraju w roku 2003 wyniosto kach Skarbu Panstwa, Trwaja procesy konsolidacji po- 141631 GWh. zostatych zaktad6w dystrybucyjnych w 3 grupach dvs- trybucyjnych. Przychody z catoksztaltu dzlatalnoscl sektora wy- nosity w 2003 r. 73 031,5 min zt, w tym ze sprzedaiy Gazownictwo produktow i uslug wyniosty 44 314,3 min zt i ze sprze- dazv towarow i materiat6w 26 612,3 min zt. Wynik fi- Najwiekszvrn podmiotem sektora w 2003 r. byto nansowy netto wyni6st 1 332,2 min zt. Polskie G6rnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. (PGNiG S.Al, kt6re funkcjonuje jako jednoosobowa Jako eel szeroko rozumianej restrukturyzacji (orga- sp6tka Skarbu Panstwa i prowadzi dziaialnosc wydo- nizacyjnej, funkcjonalnej, przestrzennej i wtasnosclo- bvwcza, przesytu, importu i hurtowego handlu gazem. wej) elektroenergetyki uznano przeprowadzenie takich W ramach grupy kapitatowej PGNiG funkcjonowato zmian, by w wiekszvrn nii dotad stopniu i zakresie stu- szesc regionalnych sp6tek dystrybucyjnych, kt6re za]- iyta gospodarce i odbiorcom finalnym. Jednak uwa- mowaty sit;! dystrybucjq i obrotem detalicznym gazu runkowania wvstepujace w Europie i w Polsce spowo- ziemnego. Przedsiebiorstwa tej grupy obstugiwaty po- dowaly, ie realizacja wielu przvjetvch zarnierzen napo- nad 96 % rynku gazu. tkata istotne przeszkody, m.in. nie doszta do skutku prywatyzacja trzech elektrowni zawodowych, przesu- Sprzedaz gazu, w przeliczeniu na gaz ziemny wy- nql sie w czasie proces restrukturyzacji niekt6rych sokometanowy, ksztattowata silil na poziomie spotek dystrybucyjnych. Wyrainie odczuwa si~ brak 12 488 min m 3 . Produkcja sprzedana wszystkich pod- zainteresowania inwestor6w prywatyzacjq podmio- miot6w sektora 0 liczbie pracownik6w powvze] 90s6b t6w sektora elektroenergetycznego, a sktadane przez wynosita w 2003 r. 10 290,5 min zt. Wynik sprzedazv nich oferty sa daleko niesatysfakcjonujqce. produkt6w, towar6w i materiat6w wynosit 1 406,6 min zt, natomiast wynik finansowy netto wy- W celu utworzenia specjalnego .zasobu energe- niost 337,8 min zt. tycznego Skarbu Panstwa" w 2004 r. minister wtasciwv do spraw Skarbu Panstwa powotat jed no- Zgodnie z zatoieniami przvjetvch przez Hade Mini- osobowa spolke Skarbu Panstwa BOT - G6rnictwo strew program6w restrukturyzacji i prywatyzacji i Energetyka S.A. w postaci struktury holdingowej. PGNiG S.A. prowadzona jest kompleksowa restruktu- W jej sktad weszla Elektrownia Betchat6w SA, Elek- ryzacja wewnetrzna, zrnierzajaca do poprawy efektyw- trownia Opole SA, Elektrownia Tur6w S.A., Kopalnia nosci operacyjnej Sp6tki i jej wvnikow finansowych Wlil91a Brunatnego Betchat6w SA i Kopalnia Wlil9la oraz podniesienia wartosci Grupy Kapitatowej, co Brunatnego Turow S.A. Utworzenie struktury holdin- znajduje potwierdzenie w wynikach Sp6tki za 2002 gowej nastapito przez wniesienie 69 % akcji tych sp6- i 2003 r. tek do BOT. Dla wypetnienia wymagan prawa UE, W dniu 1 stycznia 2003 r. wydzielono szesc sp6tek okreslonvch w nowej dyrektywie 2003/54/EC, przvjeta zajrnujacvch sit;! dystrybucjq i obrotem, kt6re stanowiq zostala formula przeniesienia dzlatalnosci operatora stuprocentowa wiasnosc PGNiG SA W Iipcu 2004 r. systemu przesytowego do sp6tki zaleinej od PSE SA rozpoczat dzialalnosc operator gazowego svsternu Przejsciowo PSE-Operator S.A. prowadzi dziatalnosc, dzierzawiac majqtek sieciowy od PSE S.A. Taka moil i- przesylowego, bedacv podmiotem ze 100 % udziatem PGNiG SA w kapitale zaktadowym. Zgodnie z zaloze- wosc dyrektywa 2003/54/EC przewiduje jako [edna niami rzqdowego Programu restrukturyzacji i prywaty- z dw6ch, na r6wni z svtuacja, kiedy operator jest wlascicielern majqtku sieciowego, co ma bye rozwia- zacji PGNiG S.A. operator systemu przesytowego ma w 2005 r. przejsc pod kontrole Skarbu Panstwa, We zaniern docelowyrn. wrzesnlu 2004 r. w wydzielonych sp6tkach dystrybucyj- Rownoleqle z procesern konsolidacji poziomej nych dokonano separacji dziatalnosci dystrybucyjnej sektora elektroenergetycznego prowadzone byty pro- od obrotu gazem. Do 2006 r. odtozono realizacje wy- cesy prywatyzacyjne. Dotvchczas sprywatyzowano: dzielenia sp6tki poszukiwawczo-wydobywczej. Monitor Polski Nr 42 - 1461 - Poz. 562 W wyniku renegocjacji kontraktu jamalskiego wadzity do znacznego wzmocnienia ich pozycji konku- z OAO Gazprom ograniczono wielkosci dostaw oraz rencyjnej na europejskim rynku paliw ciektych. wvdtuzono czas ich realizacji 0 dwa lata, tj. do 2022 r. Zachowana jest elastvcznosc w odbiorze gazu i ustala- W ostatnim okresie naleiy odnotowac: zwieksze- niu wielkosci dostaw na kolejne lata. Stwarza to real- nie efektywnosci dystrybucji paliw, poprawe systemu ne rnozllwosci zawierania kontraktow krotko- i sred- magazynowania ropy i paliw ciektych oraz zapewnie- nioterminowych. PGNiG S.A. na biezaco wywiqzuje nie dostepu do takich ustug, jak Import ropy naftowej sie z zobowlazan kontraktowych. W roku 2003 zanoto- oraz jej magazynowanie (TPAj, co niewqtpliwie wpty- wane wzrost ilosci sprzedazv gazu 0 11 % w stosunku wa korzystnie na wzrost bezpieczenstwa energetycz- do 2002 r. Wysokie zapotrzebowanie na gaz w pola- nego kraju. czeniu z obniieniem obowlazku odbioru gazu z kon- W tym celu zrezygnowano tez z prywatyzacji PERN traktu jamalskiego pozwolity na reallzacje zakup6w "Przyjain" S.A. oraz podjeto starania 0 odzyskanie spotowych. kontroli Skarbu Panstwa nad spotkq Naftoport, po- Sektor paliw ciektych przez przejecie wiekszoscioweqo pakietu udziat6w przez PERN [ako spotke ze 100 % udziatern Skarbu Podstawowa dziatalnoscia krajowego sektora naf- Paristwa. towego jest przerob rafinacyjny ropy naftowej, maga- zynowanie oraz dystrybucja paliw ciektych. W sekto- Nadz6r nad restrukturyzacjq sektora, procesem rze naftowym dziata 7 rafinerii ropy naftowej, ktore prywatyzacji przedsiebiorstw oraz zadanie monitoro- Iacznle przerabiajq 17-18 min ton ropy naftowej rocz- wania bezpieczenstwa dostaw i konkurencvjnosci pod- nie, jed no przedsiabiorstwo odpowiedzialne za prze- miot6w na polskim i miedzvnarodowvm rynku paliw syt ropy naftowej - Przedsiebiorstwo Eksploatacji Ru- ciektych zostatv powierzone spoke Nafta Polska S.A. rociaqow Naftowych "Przyjazn" SA oraz ok. 7 tys. stac]l paliwowych, wsrod kt6rych dorninuja stacje Cieptownictwo PKN Orlen SA Mimo ze cieptownictwo polskie nie zostalo objets Produkcja sprzedana sektora w 2003 r., w podmio- iadnym rzqdowym programem sektorowym w zakre- tach 0 liczbie pracujqcych powyiej 49 pracownik6w, sie restrukturyzacji i prywatyzacji, to jednak prze- wynosita 20950,1 min zt. Sektor zanotowat w 2003 r. ksztatcenia wlasnosciowe i organizacyjne sa jednym wynik finansowy netto w wvsokosci 1 276,3 min zt. z wainych element6w reformowania cieptownictwa. W dniu 24 wrzesnia 2002 r. Rada Ministr6w przvje- Potencjat polskiego cieptownictwa jest bardzo roz- ta Strategi{J dla przemystu naftowego w Polsce. Stra- drobniony. Ocenia sie. ie dziatalnosciq cieplownicza tegia ta przewiduje podjecie dzlalan w celu zapewnie- zajmuje sil;) ponad 8 tys. podmiot6w, z czeqo prawie nia bezpieczeristwa energetycznego kraju oraz ochre- 90 % zuiywa ciepto wytqcznie na zaspokojsnie wtas- ny interesu konsument6w, wzmacniajqc pozvcje ryn- nych potrzeb, a wi~c nie dostarcza go do odbiorc6w. kowa sektora i zapewniajqc mu warunki stabilnego Pozostate przedsiebiorstwa prowadz q dziatalnosc rozwoju. zwiazana z zaopatrzeniem w ciepto odbiorc6w ze- Dzieki dotychczasowej realizacji program6w rza- wnetrznych. Sposrod nich 885 (dane za 2003 r.) posia- dowych przedsieblorstwa panstwowe dziatajqce da koncesje Prezesa URE na dziatalnosc cieptownicza, w sektorze naftowym zostaty w duiej mierze zrestruk- co stanowi okoto 80 % wszystkich przedsiabiorstw do- turyzowane, przeksztatcone w sp6tki prawa handle- starczajqcych ciepto do odbiorcow, Pozostate podmio- wego i catkowicie lub czesclowo sprywatvzowane. ty nie podlegajq koncesjonowaniu w rozumieniu usta- wy - Prawo energetyczne, zgodnie z ktore z koncesjo- Znacznej zmianie ulegta r6wniei struktura sektora; nowania wytqclOne jest wytwarzanie ciepta w zro- zainicjowano proces powstania dw6ch osrodkow dtach 0 mocy poniiej 1 MW, przesytanie i dystrybucja przemystu naftowego, jednym jest PKN ORlEN SA, ciepta, jeieli moc zam6wiona przez odbiorc6w nie a drugim - grupa twonona przez dawna Hafinerie przekracza 1 MW, oraz wytwarzanie ciepla w przemy- Gdariska (Grupa lOTOS SA). stowych procesach technologicznych, gdy wielkosc mocy zamowlone] przez odbiorc6w nie przekracza W zwiazku z koniecznoscia dostosowania do unij- 1 MW, albo gdy nie wystqpity jeszcze do Prezesa URE nych standard6w jakosci paliw wdroiono nowe tech- o przyznanie koncesji. nologie przerobu ropy naftowej; umoiliwito to wyeli- minowanie benzyny z zawartosci q czteroetylku otowiu Koncesjonowane przedsi~biorstwa wytwarzajq i wdroienie programu zmierzajqcego od obniienia za- okoto 80 % catkowitej produkcji ciepta w kraju, polO- wartosci siarki w paliwach (w oleju napl;)dowym, lek- state 20 % produkcji krajowej to ciepto zuiywane kim oleju opatowym, ci~zkim oleju opatowym i w ben- przede wszystkim na potrzeby wtasne przedsililbiorstw zynach silnikowychl. Poszczeg61ne rafinerie rozpocz~­ przemystowych i spotdzielni mieszkaniowych. ty takie realizacj~ szeroko zakrojonych program6w modernizacyjno-inwestycyjnych w celu poprawy efek- Og61nopolska zainstalowana moc cieplna wynosi tywnosci przerobu ropy naftowej. ponad 68 tys. MW, a osiqgalna ponad 65 tys. MW. Jed- na trzecia catego potencjatu wytw6rczego cieptownic- Prowadzona restrukturyzacja sektora oraz progra- twa skupiona jest w dw6ch wojew6dztwach: slqskim my inwestycyjne realilOwane przez rafinerie dopro- i mazowieckim. Produkcja ciepta w ostatnich latach Monitor Polski Nr 42 - 1462 - Poz. 562 ksztaltuje sie na zbliionym poziomie i wynosi okafo niczego, sa zainteresowane pozyskiwaniem inwesto- 490,5 TJ. Prawie dwie trzecie krajowej produkcji ciepla r6w strategicznych. Stwarza to bowiem szanse na wytwarzajq elektrownie i elektrocieplownie nalezace za- zwiekszenie efektywnosci dzialania lokalnych przed- r6wno do energetyki zawodowej, jak i do przemyslu. Do siebiorstw cieplowniczych poprzez zastosowanie produkcji ciepla zuiywany jest przede wszystkim w~giel w nich nowych rozwlazan technologicznych i ich do- kamienny, kt6rego udzial w wytwarzaniu ciepla nie kapitalizowanie, jak r6wniei zwiekszenle doplywu do zmienia si~ w ostatnich latach i wynosi prawie 80 %. budzetu gminy srodkow finansowych pochodzqcych z prywatyzacji. W 2003 r. zmniejszyly sie nieco naklady inwesty- cyjne w cieplownictwie w por6wnaniu z rokiem po- Ze strony inwestor6w obserwuje sie takze wzrost przednim, niemniej jednak obserwowany jest coraz sktonnosci do inwestowania w przedsiebiorstwa cie- wiekszv wzrost naklad6w na sieci przesylowo-dystry- plownicze. Wynika to ze specyfiki dziatalnosci cie- bucyjne. Koncesjonowane cieplownictwo w coraz plowniczej. kt6ra cechuje si~ wzqlednie stabilnym ryn- wiekszvrn stopniu korzysta ze srodkow obcych w fi- kiem zbytu. nansowaniu inwestycji. W 2003 r. zaobserwowano zwrot w kondycji finan- Wnioski sowej sektora cieplowniczego - przejscie od strat do zysku. Stalo sie to pomimo nieznacznego, duzo slab- Przeprowadzona ocena realizacji polityki energe- szego nii wskainik inflacji wzrostu cen w cieplownic- tycznej Polski pozwala na postawienie nastepujacvch twie. Hentownosc sektora w 2003 r. wynosila 1 A %. konkluzji: Ponadto w 2003 r. zanotowano wzrost sprawnosci 1. Cele polityki energetycznej Sq prawidlowe i spo- wytwarzania i przesylania ciepla. Pozytywnym zjawi- lecznie akceptowane. skiem odnotowanym w cieplownictwie jest r6wniei

2. Mimo postepu w osiqganiu cel6w polityki energe- wzrost wvdajnosci pracy i produktywnosci majqtku tycznej, jej realizacja wymaga ciqglego monitoro- trwalego. wania oraz szczeg61nej uwagi w doborze narzedzi Przedsiebiorstwa cieplownicze cechuje duza roz- realizacyjnych dostosowanych do zmieniajqcych norodnosc pod wzqledern form organizacyjno-praw- sie uwarunkowan. nych i wtasnosciowvch. Wsr6d nich wvstepuja: sp61ki 3. Uzyskanie czlonkostwa Polski w Unii Europejskiej akcyjne i sp61ki z ograniczonq odpowiedzlalnoscla, - zaostrzenie wvrnaqan, pojawienie si~ nowych przadslebiorstwa panstwows, przedslebiorstwa ko- wyzwan - wymaga wskazania priorytet6w i no- munalne, gminne zaklady budietowe, zwiqzki komu- wych zadan, aby z powodzeniem realizowac pod- nalne gmin, sp61dzielnie mieszkaniowe oraz podmio- stawowe cele polityki energetycznej: wysokie bez- ty prywatne. W wiekszosci przedsiebiorstw cieplowni- pieczenstwo energetyczne i ekologiczne oraz czych funkcje wtascicielskie sprawujq organy samo- wzrost konkurencyjnosci i efektvwnosci energe- rzadu terytorialnego. tycznej polskiej gospodarki. W wyniku procesu komunalizacji przedsiebiorstw 4. Zagroieniem dla bezpieczenstwa energetycznego cieplowniczych, podjeteqo w poczatkach lat dziewiec- kaidego kraju nie jest sam fakt importu paliw, mo- dziesiatvch, ponad 90 % tych przedsiebiorstw jest wla- ze nim bye natomiast zla struktura tego importu, snoscia sarnorzadow lokalnych, a 2,5 % to przedsie- nierzetelni dostawcy, niekorzystne ceny lub nieko- biorstwa paristwowe. rzystne klauzule kontrakt6w. Zar6wno struktura bi- lansu paliwowego, jak i nlezbednv import paliw Proces przeksztalcen wtasnosciowvch w cieplow- powinny bye optymalizowane kryteriami ekono- nictwie przebiega stopniowo, przy czym znaczace micznymi i potrzebami ochrony srodowiska przy- przvspieszenie prywatyzacyjne nastapito po roku rodniczego (rozw6j zr6wnowaiony) z uwzqlednie-

1998. Charakterystycznym przejawem procesu prze- niem wymogu maksymalnego bezpieczenstwa ksztalcen wlasnosciowvch i organizacyjnych w cie- energetycznego. plownictwie jest wydzielanie ze struktury przedsie- biorstw przemyslowych dziatalnosci cieplowniczej 5. Konieczne jest kontynuowanie prac nad wzrnoc- i nadawanie jej formy niezaleinych jednostek organi- nieniem warunk6w technicznych, organizacyjnych zacyjno-prawnych, a w dalszej kolejnosci sprzedawa- i prawnych dla zapobiegania zakl6ceniom i prze- nie ich inwestorom prywatnym. rwom w zaopatrzeniu w paliwa i enarqie. R6wniei w przedsiebiorstwach energetyki zawo- 6. W procesie liberalizacji rynk6w paliw i energii dowe], eksploatujqcych elektrocieplownie, cieplow- dzialania administracji powinny bye skierowane nie, sieci cieplownicze, kt6re w pierwszym etapie re- na tworzenie warunk6w prawnych do sprawnego formy sektora energetyki zostaly przeksztalcone funkcjonowania mechanizm6w konkurencji oraz z przedsiebiorstw panstwowvch w sp61ki akcyjne rozwiazan systemowych dla likwidacji najistotniej- Skarbu Panstwa, obecnie trwa proces prywatyzacji. szych barier w rozwoju tych rynk6w. W szczeg61- nosci kontynuowane powinny bye prace nad re- Prywatyzacja rnajatku cieplowniczego rozpoczeta strukturyzacjq kontrakt6w dlugoterminowych sie r6wniei w gminach. Gminy, z braku wlasnych w elektroenergetyce w oparciu 0 metodoloqie srodkow na rozw6j i modernizacje potencjalu cieplow- uzgodnionq z Komisjq Europejskq. Monitor Polski Nr 42 - 1463- Poz. 562 , "1wadzona dotychczas polityka koncesjonowania stawie scenariusza makroekonomicznego rozwoju ziatalnosci przedsiebiorstw energetycznych jest kraju, bedaceqo elementem projektu Narodowego oceniana pozytywnie i w zwiqzku z tvm nie wyma- Planu Rozwoju na lata 2007-2013 1). Podstawowymi ga odmiennych od dotvchczas prowadzonych zatoieniami scenariusza sa: dziatan, - stabilizacja na scenie politycznej, co oznacza osia-

8. W zakresie ochrony srodowiska przyrodniczego gnifi)cie wlekszosci parlamentarnej nastawionej nalezv kontvnuowac prace nad rozwiqzaniami sys- proreformatorsko, temowymi i prawnymi zapewniajqcymi zmniejsze- nie emisji zanieczvszczen. w tym internalizacje - dose dobra koniunktura gospodarcza u najwai- koszt6w zewnetrznvch generowanych przez sektor niejszych partner6w gospodarczych, energetyczny. - wysoki wzrost gospodarczy Polski do 2025 r., na

9. Korzystne tendencje w zakresie poprawy efektyw- kt6ry wptyw beda miaty: nosci energetycznej sa gt6wnie wynikiem znacz- • cztonkostwo w UE - pojawiaja sie pozytywne nego wzrostu cen paliw i energii oraz wykorzysta- efekty konwergencji i zaktada sie. ze absorpcja nia rezerw, zwiqzanych ze zrniana mechanizmu za- funduszy unijnych bedzie stosunkowo wysoka, rzadzania gospodarkq z centralnego sterowania • przyspieszenie naptywu inwestycji zagranicz- na rynkowy oraz ze zrniana w strukturze przemy- nych za sprawa wzrostu udziatu srednich i ma- stu. Rezerwy te jednak stopniowo wyczerpujq sie. tych inwestor6w zagranicznych, Dalszy postep nie badzie najprawdopodobniej • wzrost eksportu na rynki UE, mozliwv bez istotnych dziatari stymulacyjnych, • przystqpienie Polski do ERM-II w 2006 r., a do w tym inwestycji. strefy euro w 2009 r.,

10. Mimo niezaprzeczalnego postepu procesu restruk- • znoszenie barier biurokratycznych dla przedsie- turyzacji g6rnictwa wfi)gla kamiennego nie rozwia- biorc6w oraz upraszczanie systemu regulacji zano wszystkich istotnych problem6w tego sekto- gospoda rczych, ra. w szczeqolnoscl wysokiego stanu zobowlazan • zwiekszenie wykorzystania zasob6w pracy. i braku ptvnnosci finansowej oraz nadmiernego potencjatu produkcyjnego. Stad konieczne jest Przeprowadzone prognozy makroekonomiczne kontynuowanie proces6w restrukturyzacji. przy tych zalozeniach wskazuja, ii tempo wzrostu PKB w okresie do 2025 r. sredniorocznle wyniesie okoto

11. Sektor elektroenergetyczny cechuje mata koncen- 5,2 %, w tym 5,4 % w latach 2005-2010, 5,1 % w la- tracja i stabosc ekonomiczna w stosunku do tach 2011-2015, 5,1 % w latach 2016-2020 i 5,0 % przsdsiebiorstw dziatajacvch na rynkach energii w latach 2021-2025. w UE. Mimo postepu, [aki osiaqnieto w procesie konsolidacji poziornej, naleiy rozwazvc tworzenie Prognoza sektorowa tworzenia PKB przedstawiajq- bardziej efektywnych struktur kapitatowych. ca obraz przysztych zmian strukturalnych gospodarki polskiej zaktada, ze podstawowe tendencje obserwo- wane od poczatku transformacji systemowej beda ZAt.l\CZNIK 2 kontynuowane, jednak w stopniu mniejszym, niz mia- to to miejsce dotychczas. Podstawowq tendencjq bfi)- WNIOSKI Z PRAC PROGNOSTYCZNO-ANALlTYCZNYCH dzie w dalszym ciqgu zwiekszanle udziatu ustug w strukturze wartoscl dodane], przy jednoczesnym Dtugookresowe zmiany zapotrzebowania na ener- zmniejszaniu udziatu wartosci dodanej tworzonej gifi) Sq uzaleznione od dynamiki wzrostu gospodarcze- w przernvsle i rolnictwie. go oraz od ksztattowania sifi) enerqochlonnosci PKB, odzwierciedlajqcego zmiany w strukturze gospodarki Bedzie to wptywato na wzrost efektvwnosci ener- oraz w efektvwnosci wykorzystania energii i poszcze- getycznej gospodarki. Na potrzeby przygotowania g61nych jej nosnikow, Prognozy dtugoterminowe cha- prognozy krajowego zapotrzebowania na paliwa rakteryzuje duzv stopieri niepewnosci - wynika to i enerqis do 2025 r. wsp6tczynniki poprawy efektyw- m.in. z roznorodnoscl scenariuszy rozwoju techniki nosci uiytkowania energii wyznaczone zostaty na i technologii oraz cech strukturalnych rozwoju ekono- podstawie danych statystycznych z lat 1993-20032). micznego, co implikuje r6ine oceny zapotrzebowania Dla kazdeqo sektora gospodarki i dla kaidego kierun- gospodarki na paliwa i enerqie. W polskich warunkach ku uzvtkowania energii odrebnie sa obliczane wsp6t- podstawowq sprawa jest unowoczesnienie gospodar- czynniki poprawy sfektvwnosci uiytkowania energii ki, kt6re ma powodowac zwiekszanie efektvwnosci oraz przyrosty zapotrzebowania na enerqie uzvteczna. ekonomicznej, a tym samym efektvwnosci wykorzy- stania energii. Okreslenie mozliweqo w przvsztoscl 1) Prognoza z dnia 28 pazdziernika 2004 r. opracowana przez poziomu i struktury zapotrzebowania na paliwa jest Ministerstwo Gospodarki i Pracy. istotne dla wyznaczenia og61nej koncepcji i kierunk6w 2) Analiza przeprowadzono w dw6ch wariantach: wariancie dziatania panstwa niezbednvch dla zachowania bez- kontynuacji, w kt6rym zalozono ekstrapolacje dotychcza- pieczenstwa energetycznego z uwzqlednleniem uwa- sowego trendu poprawy efektvwnosci, dzieki rynkowej runkowan ekonomicznych i ochrony srodowiska, transformacji gospodarki, z uwzqlednieniern wyczerpywa- nia sitl rezerw prostvch, oraz wariancie zwiekszone] efek- Prognoza zapotrzebowania na paliwa i enerqie tvwnosci, kt6ry rnoze bye osiaqnletv dzieki aktywnym sty- w horyzoncie do 2025 r. zostata opracowana na pod- mulacyjnym dziataniom paristwa. Monitor Polski Nr 42 - 1464- Poz. 562 W opracowaniu wykorzystano proqnoze cen paliw ze dostawy w'i!gla kamiennego do produkcji ener- pierwotnych (ropy naftowe]. gazu ziemnego i w'i!gla gii elektrycznej sa utrzymane na obecnym pozio- energetycznego) w imporcie do Unii Europejskiej, za- mie, a paliwem do produkcji dodatkowych nie- mieszczonq w opracowaniu Komisji Europejskiej Eu- zbednvch ilosci energii elektrycznej bedzie w tym ropean Energy and Transport Trends to 203(j3). Pro- wariancie przede wszystkim gaz ziemny, gnoza ta jest, sposrod dostepnvch prognoz swiato- wych, najbardziej miarodajna dla Polski jako uczestni- d) Wariant Efektywnosciowy. spelniajqcy takie same ka wspolneqo rynku Unii. kryteria ekologiczne jak warianty podstawowe, za- kladajqcy uzyskanie dodatkowej poprawy efek- Przy uwzqlednieniu wszystkich wymienionych tywnosci energetycznej w obszarach wytwarzania uwarunkowan i zatozen metodycznych, makroekono- energii elektrycznej, jej przesylu i dystrybucji oraz micznych, ekologicznych i innych, sporzadzono pro- zuzvcia dzieki aktywnej polityce panstwa, Progno- gnoz'i! krajowego zapotrzebowania na enerqie do zowany jest nastepujacv maksymalny rnozliwv 2025 r. w czterech wariantach't': poziom poprawy efektvwnosci w porownaniu z wariantami podstawowymi: w zakresie wytwa- a) Wariant Traktatowy, uwzqledniajacv postanowie- rzania energii elektrycznej - wzrost srednie] nia Traktatu Akcesyjnego zwiqzane z sektorem sprawnosci wytwarzania 0 1,3 punktu procento- energii, to jest: osiaqniecie wskaznika 7,5 % zuzv- wego, w zakresie przesylu i dystrybucji energii cia energii elektrycznej ze zrodel odnawialnych elektrycznej - spadek strat sieciowych 0 1,5 punk- w 2010 r., osiaqniecie wskaznika 5,75 % udzialu tu procentowego, w zakresie zuzvcia energii pier- biopaliw w og61nej sprzedazv benzyn i oleiow na- wotnej - spadek enerqochtonnosci PKB 0 5 % pedowvch w 2010 r. oraz ograniczenie emisji cal- i elektrochtcnnosci 0 7 %. kowitej z duzvch obiektow spalania do wielkosci okreslonvch w Traktacie, W kazdvm wariancie dokonano optymalizacji kosz- towej funkcjonowania krajowego sektora paliwowo- b) Wariant Podstawowy W(!glowy. r6zni qcy si'i! od wa- -energetycznego w ramach przvjetvch ograniczen eko- riantu Traktatowego tym, ze wvrnoq spelnienia po- loqicznvch'", stanowien Traktatu w zakresie emisji z duzych obiek- tow spalania jest zastqpiony przez realizacje Krajo- W wariantach Traktatowym. Podstawowym W{1- wego Planu Redukcji Emisji (KPRE)5), kt6ry urnozli- glowym i Podstawowym Gazowym zapotrzebowanie wia przesuniecie na rok 2020 terminu realizacji wy- calkowite na enerqie finalna, czyli enerqie konsumo- rnaqan emisyjnych ustalonych w Traktacie Akcesyj- wanq przez podmioty gospodarcze i gospodarstwa nym na rok 2012. W wariancie tvm nie zakladalo sie domowe, wzrosnie do 2025 r. 0 oketo 55 %. W progno- ograniczen dostaw w'i!gla kamiennego, nie przesa- zowanej strukturze zuzvcia bardzo istotnie wzrosnie dzono, w jakiej czesci w'i!giel ten bedzie pochodzil udzial energii elektrycznej, paliw cieklych i gazu ziem- z wydobycia krajowego, a w jakiej z importu, nego, natomiast wielkosci zuzvcia w'i!gla i ciepla pozo- stana na obecnym poziomie. c) Wariant Podstawowy Gazowy, rozniacv sle od wariantu Podstawowego W'i!glowego tylko tym, W wariancie Efektywnosciowym calkowite zapo- trzebowanie na enerqie finalna wzrosnie do 2025 r. 3) European Energy and Transport Trends to 2030, European o 48 %. Osiaqniete oszczednosci w zuzvclu poszcze- Commission, Directorate - General for Energy and Trans- golnych nosnikow uksztaltujq sie na poziomie 4-6 %, port, Brussels, January 2003. a zuzvcie energii ze zrodet odnawialnych wzrosnie, 4) Na etapie wstepne] selekcji badanych wariant6w przeana- lizowano r6wniei podwarianty charaktervzujacs sie znacz- Natomiast zapotrzebowanie na enerqie pierwot- nym ograniczeniem wielkosci produkcji energii elektrycz- na wyniesie w przedziale od 138,3 Mtoe w Wariancie nej w kraju i zastapleniern krajowej produkcji przez import Podstawowym W{1glowym, 137,0 Mtoe w Wariancie duiych iloscl energii. Podwarianty te uznano jednak za Podstawowym Gazowym. 136,7 w Wariancie Trakta- nierealistvczne, poniewai wymagalyby one wielkich inwe- towym do 130 Mtoe w Wariancie Eiektvwnoscio- stycji w obszarze sieci przesylowych, a nawet w przypad- wym7 ). ku zrealizowania tych inwestycji nie bylby zagwarantowa- ny wtasciwv poziom bezpieczeristwa energetycznego kra- ju. W efekcie wykonanych analiz przvjeto, ie maksymalna wielkosc importu netto energii elektrycznej nie rnoze 6) Rachunek optymalizacyjny koszt6w poszczeg61nych wa- w iadnym z wariant6w przekraczac 10 TWh, tj. iloscl od- riant6w pokrycia prognozowanego zapotrzebowania na powiadajace] obecnemu poziomowi eksportu netto. Po- nosniki energii przeprowadzono dla realnych poziom6w dobne ograniczenia materialne wvstepuja we wszystkich cen zdyskontowanych na rok bazowy prognozy. Realnq wariantach i dotvcza przede wszystkim moiliwego tempa stope dyskonta przvleto w wvsokosci 5 %, stalq w calym zmian struktury wytwarzania energii. Przyktadowo, reali- rozpatrywanym okresie i jednakowq dla wszystkich wa- zacja wariantu Podstawowego Gazowego rnoze napotkac riant6w prognozy. bariare w postaci niernozliwosci zbudowania w potrzeb- 7) Warto zauwazvc. ze wielkosci te odbiegajq ad prognoz na nych terminach niezbedne] infrastruktury przesytowej ga- rok 2020 przygotowanych przez Rzqdowe Centrum Stu- zu. W niekt6rych przypadkach rnoqa pojawic sie r6wniei di6w Strategicznych, kt6re przewiduje wlelkosc zuiycia na powaine ograniczenia natury spotecznej, zwiqzane poziomie 114,6 Mtoe, oraz prognoz Komisji Europejskiej z ewentualnym uruchomieniem elektrowni jqdrowej. - 112,9 Mtoe (wg European Energy and Transport Trends 51 W prognozie zaiozono akceptacje KPRE przez Kornisje Eu- to 2030, European Commission, Directorate - General for ropejska, Energy and Transport, Brussels, January 2003). Monitor Polski Nr 42 - 1465 - Poz. 562 We wszystkich wariantach prognozy uwzqlednio- Przy zaktadanym wzroscle wolumenu PKB i prze- no putapy emisji zanieczyszczen wynikajqce z miedzv- widywanym wzroscie zapotrzebowania na enerqie, narodowych zobowiazan Polski. 8 ) Uwzgl~dniono r6w- w perspektywie 2025 r. zatoiono spadek energochton- niez raalizacje celu zwiekszenia udziatu OZE w krajo- nosci PKB do okoto 50 % obecnego poziomu oraz spa- wym zuiyciu energii elektrycznej i sprzedaiy paliw dek elektrochtonnosci do okoto 60 % obecnego pozio- transportowych odpowiednio do 7,5 % i 5,75 % mu. Przybliiytoby to Polske w istotnym stopniu do w 2010 r, standard6w enerqochionnosci, jakie osiqgane sa w krajach wysoko rozwinietvch. We wszystkich wariantach zatozono dotrzymanie norm emisji z pojazd6w silnikowych, wymaganych Poprawa efektvwnosci energetycznej odbvwac sie przez przepisy Unii Europejskiej. Zatoiono r6wniei bedzie przy jednoczesnym wzroscle zapotrzebowania petne dostosowanie do wymog6w rozporzadzenia Mi- na enerqie w przeliczeniu na 1 mieszkanca. Prognozy nistra Gospodarki i Pracy w sprawie wymagan jeko- zapotrzebowania na enerqie finalnq i energi~ elek- sciowvct: dla paliw ciekfych, regulujqcego zawartosc trvczna na 1 rnieszkanca kraju wskazujq na stopniowe siarki w paliwach transportowych i olejach opato- dor6wnywanie Polski do poziomu osiaqnieteqo obee- wych. nie przez kraje Unii Europejskiej w sktadzie przed roz- szerzeniem (UE-15). Przeprowadzone prognozy nie dajq jednoznacznej odpowiedzi na temat wielkosci eksportu i importu pa- Z dokonanych prac analitycznych wynika, ze em i- Iiw i energii. W zwiqzku ze znacznym wzrostem zapo- sja trzech gt6wnych substancji zanieczyszczajqcych trzebowania na paliwa i enerqie szacuje sie, iz bedzie powietrze (pytu, dwutlenku siarki i tlenk6w azotu) b~­ wzrastat import paliw, w szczeqolnosci gazu i ropy dzie dose szvbko malata do 2015-2018 r., dzieki mo- naftowej. Jednoczesnie funkcjonowanie Polski na jed- dernizacji ir6det emisji i petnemu dostosowaniu norm nolitych wsp61notowych rynkach paliw i energii moie emisji do przepis6w Unii. Po tym okresie nastapi zaha- zwiekszac eksport. Dalsze prace prognostyezne w tym mowanie tempa spadku emisji lub tez. zaleinie od wa- zakresie b~dq prowadzone przez Rzqdowe Centrum riantu i substancji, stabilizacja emisji na osiaqnletvm Studi6w Strategicznyeh. poziomie lub nawet niewielki wzrost 10 \. Zapotrzebowanie na enerqie elektrycznq w okresie Z przeprowadzonych analiz koszt6w realizacji po- prognozy bedzie wzrastajqce, przy czym we wszyst- szczeg61nych wariant6w prognozy wynikajq nastepu- kich wariantach przyrosty beda relatywnie niisze [ace spostrzeienia: w pierwszym, a relatywnie wyisze w drugim okresie - wariantami najdroiszymi w realizacji bytyby wa- 10-letnim (sredniorocznie okoto 3 %). rianty Podstawowy Gazowy i Traktatowy; tansze od nieh Sq,w kolejnosci malejqcych wydatk6w, wa- Przewiduje sie, ie wzrost produkcji energii elek- rianty Podstawowy W~glowy i Etektvwnosciowv; trycznej opierac si~ bedzia gt6wnie na w~glu kamien- nym w wariantaeh Traktatowym i Podstawowym W~­ - w wariancie Traktatowym dodatkowe wydatki na- glowym, a na gazie ziemnym w wariantach Podstawo- leiatoby poniesc w latach 2005-2010, na szybkie wym Gazowym i Etektvwnosciowym. W kaidym wa- dostosowanie bazy wytw6rczej do Iimit6w emisji riancie zostanie osiqgni~ty w 2010 r. i utrzymany do okreslonvch w Traktacie Akeesyjnym; wariant ten konca okresu prognozy co najmniej 7,5 % udziat zro- m6gtby bye tanszv po 2010 r. dzieki wczesniejsze- det odnawialnyeh w produkeji energii elektryeznej. mu zrealizowaniu inwestycji proekologicznych w elektroenergetyce. W przeciwienstwie do wielu kraj6w europejskich Polska nie poslada elektrowni jqdrowyeh. Wprowa- Naleiy jednak podkreslic, ie realizacja wariantu dzenie energetyki [adrowei jest celowe ze wzgl{ldu na Traktatowego jest mocno utrudniona. Ograniczenie potrzebe dywersyfikacji nosnikow energii pierwotnej maksymalnej emisji S02 z duiych ir6det spalania do oraz koniecznosc ograniczenia emisji gaz6w cieplar- 454 tys. ton w 2008 r. oraz dotrzymanie odpowiednich nianych i dwutlenku siarki do atmosfery, dlatego tei putap6w dla dalszych lat wymagatoby wykonania na- jest prognozowane po 2020 r. we wszystkich warian- stepujacvcn przedsiewziec: tach. Obliezenia prognostyczne wskazujq na potrzebe rozpoczecla eksploatacji energetyki jqdrowej w ostat- - zmniejszenia eksportu energii elektrycznej do zera, nim plecioleciu rozpatrywanego okresu?', - zwlskszenia importu energii elektrycznej do pozio- mu 10 TWh rocznie, 81 - II Protokot Siarkowy dla ca!kowitej krajowej emisji S02 (2000 kt do 2008 r., 1398 kt od 2010 r.), 10) Naleiy zaznaozvc. ze bazowa emisja pyl6w, dwutlenku - II Protokol Azotowy dla ca!kowitej krajowej emisji NOx siarki i tlenkow azotu ze ir6de! 0 mocy w paliwie powy- (2000 kt do 2008 r., 880 kt od 2010 r.), iej 50 MW ustalona w KPRE nie obejmuje trade! prze- - Protoka! l Kioto dla ca!kowitej krajowej emisji CO2 widzianych do pracy poniiej 20000 godzin w okresie (463 Mt do 2009 r., 435 Mt od 2010 r.). 2008-2015 i likwidacji po tym okresie. Dla 2002 r. emi- 91 Uruchomienie pierwszej elektrowni j'ldrowej przed rokiem sje bazowe dwutlenku siarki i tlenk6w azotu w przypad- 2020 uwaia si{l za niemoiliwe, poniewai czas trwania pro- ku KPRE wynoszq, odpowiednio 738,2 kton i 233,1 kton, cesu inwestycyjnego w kraju, kt6ry nie rna w tym zakresie podczas gdy rzeczywiste emisje duiych obiektaw spala- prawie iadnych d05wiadczen, ocenia si{l na 10 lat, a czas nia w tym roku wyniosly odpowiednio 801 kton trwania poprzedzaj'lcej inwestycj{l kampanii spolecznej na i 257 kton. Bazowa emisja pyl6w w 2002 r. w przypadku rzeCl akceptacji energetyki j'ldrowej na 5 lat. KPRE wynosi 46,6 kton. Monitor Polski Nr 42 - 1466- Poz. 562 - intensyfikacji budowy urzadzen odsiarczajqcych 6. Wykonanie duiych inwestycji proekologicznych w tych jednostkach, kt6re nie podlegajq likwidacji w sektorze wytwarzania energii elektrycznej w la- do 2015 r. - praktycznie konieczna bytaby realiza- tach 2005-2008 wymaga ogromnych naktad6w cja w latach 2005-2008 programu modernizacji inwestycyjnych, kt6rych realizacja dopiero za- ekologicznej elektrowni i elektrocieptowni, prze- pewni wypelnienie zalozen z wariantu Traktato- widzianego w pozostatych wariantach do 2018 L, wego. Realizacja tego scenariusza bedzie prowa- co nie jest moiliwe ze wzqledu na ograniczenia dzita do utrwalania istniejqcej struktury paliw wy- kapitatowe i materialne. Dla uzyskania wskainika korzystywanych do wytwarzania energii elek- 7,5 % udziatu zrodel odnawialnych w 2010 r. nale- trycznej. iy zainstalowac w latach 2005-2010 okoto 2000 MW w elektrowniach wiatrowych, umozllwic 7. Wyniki prac prognostycznych wskazuja, ze kluczo- wsp6tspalanie biomasy w elektrowniach w~glo­ wym zagadnieniem dla polityki energetycznej jest wych dla uzyskania ok. 1000 MW oraz pozvskac uzgodnienie z Komisjq Europejskq wypetniania ok. 5 min ton biomasy. przepis6w dyrektywy 2001/80 w oparciu 0 Krajo- wy Plan Redukcji Emisji. W zwiqzku z tym za reali- Wnioski styczne naleiy uznac tylko warianty Podstawowe i wariant Etektvvvnosciowv.

1. Do 2025 L prognozowany jest wzrost krajowego zuiycia energii finalnej 0 48-55 %, energii pier- 8. Wariant Podstawowy W{'!glowy bytby tariszv w re- wotnej 0 41-50 %, a energii elektrycznej 0 alizacji od wariantu Gazowego, czego odzwiercie- 80-93%. dleniem bylyby niisze koszty produkcji energii elektrycznej i nizsze ceny energii dla odbiorc6w.

2. W kaidym wariancie prognozowana jest zmiana Dodatkowym atutem tego wariantu jest mniejsze struktury krajowego zuiycia energii na korzvsc ga- uzaleinienie kraju od importu paliw. zu ziemnego i paliw ciektych, z tym ie poszczeg61- ne warianty r6ini q sie rozmiarami wzrostu zuiycia 9. Wariant Podstawowy Gazowy zapewnia wiekszv gazu. W wariantach Podstawowym Gazowym stopien dywersyfikacji zaopatrzenia kraju w pali- i Etektvwnosciowvm gaz pokrywa zdecydowanq wa niz wariant W{jglowy, ale kosztem wiekszeqo wiekszosc przyrostu zuiycia paliw do produkcji uzaleinienia importowego. Wariant Gazowy energii elektrycznej, a zuiycie w~gla jest zarnrozo- umoiliwilby gt~bszq redukcje emisji dwutlenku ne na obecnym poziomie. W wariancie Podstawo- siarki i dwutlenku wfilgla w przypadku, gdyby ko- wym W{'!glowym wzrasta istotnie zuzvcie w~gla niecznosc taka miata wynikac z przyszlych ostrzej- kamiennego do produkcji energii elektrycznej, szych wymagan rniedzvnarodowvch. a przyrost zuiycia gazu jest relatywnie mniejszy.

10. Zaleta wariantu Eiektywnoscioweqo jest nizsze

3. We wszystkich wariantach nastepuje duza popra- zuiycie energii oraz niiszy poziom emisji zanie- wa w zakresie efektvwnosci energetycznej gospo- czvszczen, Wariant ten jest jednak moiliwy do re- darki. W wariancie Efektywnosciowym przewi- alizacji tylko w przypadku przeznaczenia znacz- dziana jest dodatkowa poprawa w stosunku do nych funduszy na poprawe efektvwnosci zuiycia wariant6w Podstawowych: w zakresie wytwarza- energii. Bodicem do realizacji tego wariantu mo- nia energii elektrycznej - wzrost sredniej spraw- gtyby bye fundusze celowe Unii Europejskiej, nosci wytwarzania 0 1,3 punktu procentowego, skierowane na zwiekszenie ef'ektvwnosci produk- w zakresie przesytu i dystrybucji energii elektrycz- cji i zuiycia energii oraz obniienie emisji gaz6w nej - spadek strat sieciowych 0 1,5 punktu pro- cieplarnianych. centowego, w zakresie zuiycia energii pierwotnej - spadek energochlonnosci PKB 0 5 % i elektro- 11. Prawdopodobienstwo faktycznego zrealizowania chlonnosci 07 %. Wi~ksza poprawa nie wydaje sie wariant6w Podstawowego W{1glowego, Podsta- moiliwa do oslqqniecia z powodu oqraniczen wowego Gazowego i Eiektvwnoscioweqo uwaia technologicznych i wlelkosci ewentualnych nakla- sie w chwili obecnej za jednakowe. Rzeczywista d6w inwestycyjnych. realizacja jednego z wariant6w zalezec bedzie od

4. We wszystkich wariantach przewidziane jest uru- wzajemnych relacji cenowych wfilgla i gazu, od chomienie pierwszej elektrowni jqdrowej okoio dalszych zmian w zakresie dopuszczalnych Iimi- 2021-2022 r. Wczesniejsze uruchomienie uwaia t6w emisji zanieczyszczen oraz od stopnia zaanga- si~ za niemoiliwe ze wzgl~d6w spolecznych i tech- iowania wtadz panstwowych i instytucji Unii Eu- nologicznych, nawet gdyby decyzja 0 rozpoczeciu ropejskiej na rzecz poprawy etektvwnosci energe- przygotowan do inwestycji zostala podjeta juz dzi- tycznej gospodarki. siaj.

12. Rzeczywisty rozw6j krajowej gospodarki paliwo-

5. We wszystkich wariantach prognozy spetnione Sq wo-energetycznej moze bye kombinacjq trzech wymogi ekologiczne, ustalone przez Protok6t scenariuszy. Wypadkowa zalezec bedzie od tempa z Kioto, II Protok61 Siarkowy, II Protok6t Azotowy rozwoju gospodarczego, kierunk6w polityki ener- i KPRE. Spetnione Sqtakze wymogi udziatu energii getycznej panstwa oraz ustalen Unii Europejskiej. odnawialnej ustalone w Traktacie Akcesyjnym. Przy niiszym tempie wzrostu PKB i niiszym wzro- Spelnienie wymog6w emisyjnych Traktatu Akce- scie zapotrzebowania na enerqie naleiy sie raczej syjnego ma miejsce tylko w wariancie Traktato- spodziewac realizacji wariantu Podstawowego wym prognozy, poczawszv od 2009 r. W{1glowego. Internalizacja koszt6w zewnetrznvch Monitor Polski Nr 42 - 1467 - Poz. 562 i 563 produkcji energii elektrycznej i ciepta prowadzic Przedrostki przy jednostkach: bedzie w kierunku realizaeji wariantu Podstawo- wego Gazowego. Wariant Efektywnosciowy moie k - kilo - *10 3 bye realizowany tylko przy aktywnej roli panstwa, M - mega - *10 6 G - giga - *10 9 T - tera - *10 12 ZAlJ\CZNIK 3 PRZELlCZNIKI JEONOSTEK ENERGETYCZNYCH ZAlJ\CZNIK 4 1 kcal ; 4,1868 kJ MATERIAlY ZROOlOWE I POMOCNICZE 1 kcal ; 3,968 Btu 1 kJ = 0,2389 kcal 1. "Dtugoterminowa prognoza rozwoju gospodarki 1 kJ = 0,948 Btu paliwami i energiq do roku 2025 Analiza danych 1 Btu; 1,055 kJ makroekonomicznych oraz danych bilansowych 1 Btu = 0,252 keal o produkcji i zuzvciu energii za lata 7994-2002"- 1 Ib ; 0,4536 kg ARE S.A. Warszawa, czerwiee - listopad 2004 r, 1 kg ; 2,205 Ib 2. .Zeopetrzenie kreju w surowce energetyczne 1 Btu/lb = 0,5556 keal/kg 1 Btu/lb ; 2,3256 kJ/kg i energi? w perspektywie dfugookresowej" - RCSS, wrzesien 2004 r. 1 keal/kg = 4,1868 kJ/kg 1 keal/kg = 1,80 Btu/lb

3. Program .Restrukturvzecie g6rnictwa wf?gla ke- 1 kJ/kg = 0,2388 keal/kg miennego w latach 2004-2006 oraz strategia na 1 kJ/kg = 0,43 Btu/lb lata 2007-2010" przvjetv przez Hade Ministr6w w dniu 27 kwietnia 2004 r, Paliwo umowne

4. "Plan dostepu do zasob6w weql« kamiennego ekwiwalent ropy - ton of oil equivalent (paliwo 0 ka- w latach 2004--2006 oraz plan zemkniecie kopalfl lorvcznosci 10000 keal/kg) w latach 2004-2007" - dokument przvjetv przez 1 toe = 10 x 106 keal = 10 Geal = 41,87 GJ/Mg Hade Ministr6w w dniu 7 wrzesnia 2004 r. ekwiwalent w~gla - ton of coal equivalent (paliwo o kalorvcznosci 7000 keal/kg) 5. Ministerstwo Srodowiska "Bilans zasob6w kopa- 1 toe = 1 tpu = 7 x 106 keal = 7 Gcal =0,7 toe = 29,308 GJ lin i w6d podziemnych w Polsce" wg stanu na (NAR - Net As Received - netto w stanie roboczvm) dzien 31 grudnia 2002 r. 1 tpu = 0,7 toe 1 toe = 1,4286 tpu (tee) 6. "Monitoring restrukturyzacji g6mictwa wf?gla ke- 1 toe = 41,85 x 10-6 PJ (petadiuli) miennego" - Agencja Rozwoju Przemystu S.A., 1 PJ = 23890 toe Oddziat w Katowicach.