Water Supply and Sanitation Regulations, 2081 (2025)

www.lawcommission.gov.np 1 खानपेानी तथा सरसफाइ ननयमावली, २०८१ नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित नमनत 2081।10।10 खानेपानी तथा सरसफाइ ऐन, २०७९ को दफा ५९ ले ददएको अनिकार प्रयोग गरी नेपाल सरकारले देहायका ननयमहरू बनाएको छ। पररच्छेद-१ प्रारशभिक १. संशिप् त नाम र प्रारभि: (१) यी ननयमहरूको नाम “खानेपानी तथा सरसफाइ ननयमावली, २०८१” रहेको छ। (२) यो ननयमावली तरुुन्त प्रारभि हनुेछ। २. पररिाषा: ववषय वा प्रसङ्गले अको अथथ नलागेमा यस ननयमावलीमा, (क) “ऐन” िन् नाले खानेपानी तथा सरसफाइ ऐन, २०७९ सभझन ुपछथ। (ख) “महाननदेिक” िन् नाले वविागको महाननदेिक सभझन ुपछथ। (ग) “वविाग” िन् नाले खानेपानी तथा ढल व्यवस्थापन वविाग सभझन ुपछथ। (घ) “संरचना” िन् नाले खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवा उपलब्ि गराउन ननमाथण िएको वा ननमाथण गररन ेिौनतक पूवाथिार तथा त्यसले चचेको वा चशचथने जग्गा सभझन ुपछथ। पररच्छेद-२ खानपेानी तथा सरसफाइको शजभमेवारी तथा दावयत्व ३. नपेाल सरकार, प्रदेि सरकार र स्थानीय तहको शजभमेवारी र दावयत्व: (१) ऐनको दफा ८ को उपदफा (२) को खण्ड (क) को प्रयोजनको लानग नेपाल सरकारको शजभमेवारी र दावयत्व देहाय बमोशजम हनुेछ: (क) राविय गौरवका खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना, (ख) सावथजननक-ननजी साझेदारी तथा लगानी ऐन, २०७५ बमोशजम सञ् चालन हनुे ठूला खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना, www.lawcommission.gov.np 2 (ग) बााँिको उचाई दि नमटर िन्दा बढी िएको जलािययकु्त खानपेानी आयोजना, (घ) एक वकलोनमटर िन्दा बढी लामो सरुुङ्ग िएको खानपेानी आयोजना, (ङ) पााँच सय नमलीनमटर िन्दा बढी व्यासको पाइपलाइन िएको थोक ववतरण प्रणालीमा आिाररत खानेपानी आयोजना, (च) पच् चीस नलटर प्रनत सेकेण्ड िन्दा बढी पररमाण र एक हजार नमटर िन्दा बढी ठाडो दरुी िएको बहचुरण पशभपङ्ग खानपेानी आयोजना, (छ) दईु सय वकलोनमटर िन्दा बढी प्रिारण तथा ववतरण पाइप लाईन िएको खानेपानी आयोजना, (ज) बीस लाख नलटर प्रनत ददन (दईु एम.एल.डी.) िन्दा बढी िमताको ढल सङ्कलन प्रणाली तथा प्रिोिन आयोजना, (झ) पचास करोड रुपैयााँ िन्दा बढी लागत िएका वा आयोजना सभपन् न गररने वषथमा तराईमा पन्र हजार, पहाडमा पााँच हजार वा वहमाली िेत्रमा एक हजार िन्दा बढी जनसङ्ख्या लािाशन्वत हनु ेखानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना, (ञ) पचास करोड रुपैयााँ िन्दा बढी लगानी आवश्यक पने बहउुदे्दश्यीय ढल ननकास, सरसफाइ वा फोहोरपानी प्रिोिन तथा व्यवस्थापन गने आयोजना, (ट) बहउुदे्दश्यीय वा नवीन प्रववनि प्रयोग हनुे खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना, (ठ) ऐनको दफा ८ को उपदफा (६) बमोशजम प्रदेि सरकारबाट अनरुोि िई आएका आयोजना। स्पष् टीकरणः यस ननयमको प्रयोजनको लानग “जलािययकु्त खानपेानी आयोजना” िन् नाले कुनै नदी वा पानीको रोतोतबाट प्रवाह िएको जलप्रवाहलाई बााँिमाफथ त रोनने, सञ् चय गने, आिनुनक प्रववनिबाट पानीको िु् ीकरण गने वा आवश्यकता अनसुार खानेपानी ववतरण गने प्रणाली समावेि िएको खानेपानी आयोजना सभझन ुपछथ। (२) ऐनको दफा ८ को उपदफा (२) को खण्ड (ख) को प्रयोजनको लानग पन्र करोड रुपैयााँ िन्दा बढी पचास करोड रुपैयााँसभमको लागत िएका वा आयोजना सभपन् न गररने वषथमा तराईमा आठ हजार िन्दा बढी पन्र हजारसभम, पहाडमा दईु हजार िन्दा बढी पााँच हजारसभम वा वहमाली िेत्रमा पााँच सय िन्दा बढी एक हजारसभम जनसङ्ख्या www.lawcommission.gov.np 3 लािाशन्वत हनुे खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना र बााँिको उचाई दि नमटरसभम िएको जलािययकु्त खानेपानी आयोजना सञ् चालन गने शजभमेवारी र दावयत्व प्रदेि सरकारको हनुेछ। (३) ऐनको दफा ८ को उपदफा (२) खण्ड (ग) को प्रयोजनको लानग स्थानीय तहको शजभमेवारी र दावयत्व देहाय बमोशजम हनुेछ: (क) पन्र करोड रुपैयााँसभमको लागत िएको वा आयोजना सभपन् न गररने वषथमा तराईमा आठ हजार, पहाडमा दईु हजार वा वहमाली िेत्रमा पााँच सयसभम जनसङ्ख्या लािाशन्वत हनु े खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना, (ख) फोहोरपानी व्यवस्थापन प्रणालीबाट ननष्कासन हनुे प्रिोनित ठोस तथा तरल पदाथथको व्यवस्थापन। पररच्छेद-3 खानपेानी तथा सरसफाइ सेवा तथा सवेिण अनमुनतपत्र ४. अनमुनतपत्र नलनपुने: (१) ऐनको दफा १० को उपदफा (१) बमोशजम अनमुनतपत्रको लानग ननवेदन ददन चाहने सङ्गदठत संस्थाले मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी समि अनसूुची १ बमोशजमको ढााँचामा अनसूुची-२ बमोशजमको दस्तरु संलग्न गरी ननवेदन ददन ुपनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम ननवेदन ददाँदा देहायका वववरण तथा कागजात पेस गनुथ पनेछ: (क) सङ्गदठत संस्थाको दताथ प्रमाणपत्र, स्थायी लेखा नभबर र करचकु्ता प्रमाणपत्रको प्रनतनलवप, (ख) आयोजनाको वववरण, (ग) जनिशक्तको वववरण, (घ) सभिाव्यता अध्ययन प्रनतवेदन, (ङ) आवश्यक ववत्तीय रोतोतको वववरण, (च) आयोजनाको लानग स्थायी वा अस्थायी तवरबाट चावहन ेजग्गाको कुल िेत्रफल, (छ) सवेिण सभपन् न िएका आयोजनाको हकमा वातावरणीय अध्ययन प्रनतवेदन, (ज) लािग्राहीको वववरण, www.lawcommission.gov.np 4 (झ) पानीको थोक खररद नबक्री र ननयाथत तथा व्यापार गने िए सो को वववरण, (ञ) मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले सावथजननक सूचना प्रकािन गरी ननिाथरण गरेका अन्य आवश्यक वववरण। (३) उपननयम (१) बमोशजम ननवेदन प्राप् त िएपनछ मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले त्यस सभबन्िमा आवश्यक जााँचबझु गरी थप कागजात आवश्यक पने िएमा वा कुनै ववषयमा थप स्पष् ट गनुथ पने देशखएमा ननवेदन प्राप् त िएको नमनतले पन्र ददननित्र ऐनको दफा १० को उपदफा (३) बमोशजमको समय ददई सोको सूचना ननवेदकलाई ददन ुपनेछ। (४) उपननयम (१) बमोशजम प्राप् त ननवेदनको सभबन्िमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले सावथजननक जानकारीको लानग पन्र ददनको समय ददई सो ववषयको जानकारी आफ्नो सूचना पाटी र वेबसाइटमा प्रकािन गनुथ पनेछ। (५) उपननयम (४) बमोशजम सावथजननक गरेको सूचनामा कुनै उजरुी प्राप् त िएमा त्यस्तो उजरुीलाई समेत मध्यनजर गरी ननवेदकको प्राववनिक योग्यता र आनथथक िमतालाई आिार मानी मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले जााँचबझु गनुथ पनेछ। (६) उपननयम (५) बमोशजम जााँचबझु गदाथ ननवेदकलाई अनमुनतपत्र ददन उपयकु्त देशखएमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले ननवेदन प्राप् त गरेको नब्बे ददन नित्र अनसूुची-३ बमोशजमको ढााँचामा अनमुनतपत्र ददन ुपनेछ। (७) उपननयम (६) बमोशजम प्रदान गरेको अनमुनतपत्रको वववरण वविाग तथा सभबशन्ित प्रदेि र स्थानीय तहलाई र प्रदेि तथा स्थानीय तहले प्रदान गरेको अनमुनतपत्रको वववरण वविागलाई अनसूुची-४ बमोशजमको ढााँचामा तीस ददननित्र ददन ु पनेछ। (8) ऐनको दफा ११ को उपदफा (२) बमोशजमको अवनि नित्र अनमुनतपत्र नलन बााँकी रहेका सङ्गदठत संस्थाले यो ननयमावली प्रारभि िएको नमनतले एक वषथ नित्र यस ननयम बमोशजम अनमुनतपत्र नलन ुपनेछ। (९) यो ननयम, ननयम ५ र ननयम ६ बमोशजम एउटै सेवा िेत्रमा एक िन्दा बढी सङ्गदठत संस्थाले एउटै कामको लानग अनमुनतपत्रको लानग ननवेदन ददएमा सेवा उपलब्ि गराउन चाहेको सेवा िेत्रको आकार, कुल लािाशन्वत जनसङ्ख्या, अनमुाननत लागत, सेवाको स्तर र सामाशजक दावयत्व पूरा गने सभबन्िमा प्रस्ताववत व्यवस्थालाई www.lawcommission.gov.np 5 आिार मानी अनमुनतपत्र प्रदान गने अनिकारीले उपयकु्त सङ्गदठत संस्था छनौट गनुथ पनेछ। (१०) ऐन तथा यस ननयम बमोशजम खानेपानीको रोतोत उपयोगको अनमुनतपत्र ददाँदा खानेपानीको रोतोत रहेको सभबशन्ित स्थानीय तहसाँग आवश्यक समन्वय गनुथ पनेछ। ५. सवेिण अनमुनतपत्र: (१) ऐनको दफा 12 बमोशजम अनमुनतपत्र नलन चाहने सङ्गदठत संस्थाले मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी समि अनमुनतपत्रका लानग अनसूुची-5 बमोशजमको ढााँचामा अनसूुची-२ बमोशजमको सवेिण अनमुनत िु् क संलग्न गरी ननवेदन ददन ुपनेछ। स्पष् टीकरण: यस ननयमको प्रयोजनको लानग “सवेिण” िन् नाले खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजनाको पूवथ सभिाव्यता अध्ययन, सभिाव्यता अध्ययन र तत् सभबन्िी ववस्ततृ इशन्जननयररङ्ग नडजाइन, खाका वा रेखाङ्कन गने कायथ सभझन ुपछथ। (२) उपननयम (१) बमोशजम प्राप् त ननवेदनको सभबन्िमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले सावथजननक जानकारीको लानग पन्र ददनको भयाद ददई सो ववषयको सूचना आफ्नो सूचना पाटी र वेबसाइटमा रा् न ुपनेछ। (३) उपननयम (२) बमोशजम सावथजननक गरेको सूचनामा कुनै उजरुी प्राप् त िएमा त्यस्तो उजरुीलाई समेत मध्यनजर गरी ननवेदकको प्राववनिक योग्यता र आनथथक िमतालाई आिार मानी जााँचबझु गनुथ पनेछ। (४) उपननयम (१) बमोशजम ननवेदन प्राप् त िएपनछ मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले त्यस सभबन्िमा आवश्यक जााँचबझु गरी थप कागजात आवश्यक पने िएमा वा कुनै ववषयमा थप स्पष् ट गनुथ पने देशखएमा सात ददनको समय ददई सो सूचना ननवेदकलाई ददन ुपनेछ। (५) यस ननयम बमोशजम प्राप् त ननवेदन उपर जााँचबझु गदाथ ननवेदकलाई अनमुनतपत्र ददन उपयकु्त देखेमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले तीस ददननित्र अनसूुची 6 बमोशजमको ढााँचामा सवेिण अनमुनतपत्र ददन ुपनेछ। (६) उपननयम (५) बमोशजम अनमुनतपत्र प्रदान गरेको वववरण मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले मन्त्रालय तथा सभबशन्ित प्रदेि र स्थानीय तहलाई ददन ुपनेछ। ६. ढल ननकास सेवाको अनमुनतपत्र: (१) ढल ननकास सेवाको छुटै्ट अनमुनतपत्र नलन चाहन े सङ्गदठत संस्थाले अनसूुची-१ बमोशजमको ढााँचामा अनसूुची-२ बमोशजमको दस्तरु सवहत मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी समि ननवेदन ददन ुपनेछ। www.lawcommission.gov.np 6 (२) उपननयम (१) बमोशजम ननवेदन ददाँदा देहायका वववरण तथा कागजात पेस गनुथ पनेछ: (क) ढल ननकास सेवा िेत्र, सो व्यवस्थापन गनथ आवश्यक पने ववत्तीय रोतोत, जनिशक्त, ननकास प्रणाली तथा ढुवानी सािन र कायथ अनिुवको वववरण, (ख) आवश्यक जग्गाको वववरण, (ग) ढल व्यवस्थापन गने ववनि र तररका, (घ) सेवा प्रदान गने आवश्यक समय अवनि, (ङ) वातावरणमा पनथ सनने प्रिाव न्यूनीकरणका उपाय, (च) सेवा प्रदायकले वहन गनुथ पने दावयत्व, (छ) प्रस्ताववत महसलु वा िु् क। (३) उपननयम (१) बमोशजम प्राप् त ननवेदन र सो साथ संलग्न कागजात जााँचबझु गदाथ ननवेदकलाई अनमुनत ददन उपयकु्त देशखएमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले ऐनको दफा ११ को उपदफा (१) बमोशजमको अवनिनित्र आवश्यक ितथ उ्लेख गरी अनसूुची-3 बमोशजमको ढााँचामा अनमुनतपत्र ददन ुपनेछ। ७. सवेिण प्रनतवेदन पेस गनुथ पने: अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले यस ननयमावली बमोशजम सवेिणको काम सभपन् न िएको नमनतले तीस ददननित्र सवेिण प्रनतवेदनको तीन प्रनत र सोको ववद्यतुीय प्रनत मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी समि पेस गनुथ पनेछ। ८. खानपेानीको थोक खररद नबक्री र ननयाथत तथा व्यापारः (१) ऐनको दफा २३ बमोशजम अनमुनत प्राप् त संस्थाले पानीको थोकरुपमा खररद नबक्री गरेमा वा ऐनको दफा ५० बमोशजम बोतलबन्द वा थोक खानेपानीको ननयाथत तथा व्यापार गरेमा सोको जानकारी मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीलाई ददन ुपनेछ। (२) अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले पानीको थोकरुपमा खररद नबक्री गदाथ वा बोतलबन्द वा थोक खानेपानीको ननयाथत तथा व्यापार गदाथ अनसूुची-7 बमोशजमको कायथसभपादन सूचकको पालना गनुथ पनेछ। (३) अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले बोतलबन्द वा थोक खानेपानीको ननयाथत तथा व्यापार गनुथअशघ प्रचनलत कानून बमोशजम कुनै ननकायको अनमुनत नलन ु पने रहेछ िन े त्यस्तो ननकायबाट अनमुनतपत्र नलएर मात्र ननयाथत तथा व्यापार गनुथ पनेछ। www.lawcommission.gov.np 7 (४) अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले बोतलबन्द वा थोक खानेपानीको ननयाथत तथा व्यापार गदाथ खानेपानीको गणुस्तर, प्रिोिन ववनि र प्रयोजन स्पष् ट रूपमा उ्लेख गनुथ पनेछ। स्पष् टीकरणः यस ननयमको प्रयोजनको लानग “पानीको थोकरुपमा खररद नबक्री” िन् नाले नेपाल सरकार वा अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले घरेल,ु सावथजननक, संस्थागत, व्यावसावयक तथा औद्योनगक प्रयोजनको लानग एउटै खानेपानी प्रणालीबाट कभतीमा पचास लाख नलटर प्रनतददन उपलब्ि हनु े गरी प्रिोनित, अिथप्रिोनित वा अप्रिोनित पानीको खररद वा नबक्री गने कायथ सभझन ुपछथ। ९. अनमुनतपत्र प्राप् त गनथ चाहन ेसंस्थाले पेस गनुथ पने वववरणः (१) ऐन तथा यस ननयमावली बमोशजम अनमुनतपत्र प्राप् त गनथ चाहने सङ्गदठत संस्थाले देहाय बमोशजमका वववरणहरु पेस गनुथ पनेछः (क) आवश्यक ववत्तीय व्यवस्थापन सभबन्िी कागजात, (ख) आयोजना लागतको न्यूनतम पच्चीस प्रनतित वा सो िन्दा बढी चालू पुाँजी रहेको पशुष् ट गने कागजात, (ग) खानेपानी तथा सरसफाइ पूवाथिार ननमाथण र सेवा सञ् चालन तथा व्यवस्थापन सभबन्िी कायथ अनिुव। (२) उपननयम (१) मा जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन ववदेिी सङ्गदठत संस्थाले ननमाथण गनथ चाहेको खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवा सभबन्िी आयोजनाको हकमा कुल लगानीको कभतीमा बीस प्रनतित र प्रिोिन सवहतको ढल ननकास सेवा सभबन्िी आयोजनाको हकमा कुल लगानीको कभतीमा दि प्रनतित लगानी नेपाली नागररकको हनु ुपनेछ। (३) उपननयम (२) बमोशजमको ववदेिी सङ्गदठत संस्थाले कभतीमा कुनै एक मलुकुमा खानेपानी तथा सरसफाइ पूवाथिार ननमाथण र सेवा सञ् चालन तथा व्यवस्थापन सभबन्िी कायथ सभपन् न गरेको वववरण संलग्न गरेको हनु ुपनेछ। १०. काम िरुु गनुथ पने: (१) अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले अनमुनतपत्रमा उश्लशखत काम अनमुनतपत्र प्राप् त गरेको छ मवहनानित्र िरुु गररसनन ुपनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजमको समयावनिनित्र काम िरुु गनथ नसकेमा त्यसको मनानसब कारण सवहत समय थपको लानग अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी समि ननवेदन ददन सननेछ। www.lawcommission.gov.np 8 (3) उपननयम (२) बमोशजम ननवेदन प्राप् त िएमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले त्यस्तो ननवेदन उपर जााँचबझु गरी समय अवनि थप गनुथ पने कारण मनानसब देशखएमा बढीमा तीन मवहनासभमको समय थप गनथ सननेछ। (4) उपननयम (१) बमोशजम काम िरुु गनुथ अशघ प्रचनलत कानूनबमोशजम कुनै ननकायको स्वीकृनत वा अनमुनतपत्र नलन ुपने रहेछ िने त्यस्तो ननकायबाट स्वीकृनत वा अनमुनतपत्र नलएर काम िरुु गनुथ पनेछ। ११. अनमुनतपत्रको दस्तरु र अवनिः अनमुनतपत्रको दस्तरु र अवनि अनसूुची-२ मा उ्लेख िए बमोशजम हनुेछ। १२. अनमुनतपत्रको नवीकरण: (१) अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले अनमुनतपत्रको अवनि समाप् त हनुिुन्दा तीन मवहना अगावै मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी समि अनसूुची-२ बमोशजमको दस्तरु नतरी ननवेदन ददन ुपनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम नवीकरणका लानग ननवेदन ददएमा त्यस्तो अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थालाई ऐनको दफा १३ को उपदफा (७) बमोशजम जााँचबझु गरी सोही दफाको उपदफा (४) बमोशजम अनमुनतपत्र नवीकरण गररददन ुपनेछ। १३. अनमुनतपत्रको नबक्री वा हस्तान्तरण: (१) अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले व्यावसावयक उपयोगको लानग अनमुनतपत्र नबक्री वा अन्य तवरले हस्तान्तरण गनथ चाहेमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी समि स्वीकृनतका लानग ननवेदन ददन ुपनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम ननवेदन प्राप् त िएमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले सो ननवेदन उपर आवश्यक जााँचबझु गरी अनमुनतपत्र खररद गने सङ्गदठत संस्थाको अनमुनतपत्र नबक्री वा हस्तान्तरण गने स्वीकृनत ददन मनानसब देशखएमा आवश्यक ितथ तोकी अनमुनतपत्र नबक्री वा अन्य तवरले हक हस्तान्तरण गनथ स्वीकृनत ददन सननेछ। १४. ियेर नबक्री गनथ स्वीकृनत नलनपुने: (१) अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले खानेपानी तथा सरसफाइ सेवाको बीस प्रनतित वा सो िन्दा बढी िेयर नबक्री गनुथ पने िएमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीको स्वीकृनत नलन ुपनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम िेयर नबक्री गदाथ खानेपानी तथा सरसफाइ सभबन्िी अनिुव प्राप् त गरेको सङ्गदठत संस्थालाई मात्र नबक्री गनथ सवकनेछ। (३) उपननयम (१) र (२) मा जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले अनमुनतपत्र प्राप् त गरेको दईु वषथसभम िेयर नबक्री गनथ पाउने छैन। www.lawcommission.gov.np 9 १५. अनमुनतपत्र नलन ु नपने: यस ननयमावलीमा अन्यत्र जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन देहायका खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवा सभबन्िी काम गनथ अनमुनतपत्र नलन ु पने छैन: (क) वपछनडएको िेत्र, अनतववपन् न तथा दनलत समदुायमा पााँच सयसभमको जनसङ्ख्या लािाशन्वत हनुे वा एक करोड रुपैयााँसभमको लागतका साना खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजनाको सवेिण, ननमाथण, सञ् चालन तथा व्यवस्थापन गरी खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवा प्रदान गनथ, (ख) वातावरणीय अध्ययन प्रनतवेदन तयार गनुथ नपने प्रकृनतका नवीकरणीय उजाथ प्रववनिमा आिाररत र वषाथतको पानी सङ्कलनमा आिाररत साना खानेपानी आयोजनाको सवेिण, ननमाथण, सञ् चालन तथा व्यवस्थापन गरी खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवा प्रदान गनथ। १६. अनमुनतपत्र खारेज: (१) ऐनको दफा 15 मा उश्लशखत ववषयका अनतररक्त आयोगले ननिाथरण गरेको िन्दा बढी महसलु, िु् क वा सेवा िु् क नलएमा अनमुनतपत्र प्रदान गने अनिकारीले अनमुनतपत्र खारेज गनथ सननेछ। (2) उपननयम (1) बमोशजम अनमुनतपत्र खारेज गनुथ अशघ मनानसब कारणसवहत सफाइ पेस गने मौका ददन ुपनेछ। १७. संरचना हस्तान्तरण: (१) ऐनको दफा १७ को उपदफा (3) बमोशजम अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले संरचनाको हस्तान्तरण गदाथ वविागसमि देहाय बमोशजमको वववरण पेस गनुथ पनेछ: (क) सेवा प्रणाली र सोसाँग सभबशन्ित मु् य संरचनाको वववरण, (ख) सेवा प्रणाली र सोसाँग सभबशन्ित संरचना चाल ु अवस्थामा रहे वा नरहेको सभबन्िमा तेरोतो पिको ननरीिण प्रनतवेदन, (ग) परुानो दावयत्व फरफारक गने शजभमेवारी, (घ) कायथरत कमथचारीको वववरण, (ङ) चल-अचल सभपशत्त वववरण, (च) वविागले तोकेको अन्य आवश्यक वववरण। (२) उपननयम (१) बमोशजम सेवा प्रणाली वा संरचना हस्तान्तरण गरी नलन ुअशघ सेवा प्रणाली वा संरचना हस्तान्तरण गरी नलन े सङ्गदठत संस्थाले सो सेवा प्रणाली सञ् चालन गनथ सवकने कुराको सनुनशश् चतता गनुथ पनेछ। www.lawcommission.gov.np 10 पररच्छेद-४ खानपेानी तथा सरसफाइ सेवाको सञ् चालन तथा व्यवस्थापन १८. सेवा उपलब्ि गराउन ुपने: (१) कुनै कारणले सेवा प्रणाली अवरु् िएमा सेवाप्रदायकले आवश्यकता अनसुार सभबशन्ित ननकायको सहयोग र समन्वयमा तत्काल ममथत सभिार गरी सेवा सचुारु गनुथ पनेछ र ममथत सभिार अवनिमा सेवा सचुारु रा् नका लानग वैकश्पक व्यवस्था गनुथ पनेछ। (२) सेवाप्रदायकले अस्पताल तथा व्यावसावयक उपिोक्तालाई सेवा उपलब्ि गराउाँदा पानी उपयोग गरे पश् चात ननस् कने फोहोरपानीको वातावरणमा प्रनतकूल असर नहनुे गरी व्यवस्थापनका लानग त्यस्ता उपिोक्तासाँग आपसी सभझौता गरी सेवा प्रदान गनुथ पनेछ। स्पष् टीकरण: यस उपननयमको प्रयोजनको लानग “व्यावसावयक उपिोक्ता” िन् नाले उद्योग, कलकारखाना, होटल लगायतका व्यावसावयक वक्रयाकलाप सञ् चालन गने प्रयोजनका लानग पानी उपिोग गने उपिोक्ता सभझन ुपछथ। (३) सेवाप्रदायकले सेवाको प्रकृनत अनरुुपको जोशखममा आिाररत खानेपानी तथा सरसफाइ सभबन्िी सरुिा योजना बनाई लागू गनुथ पनेछ। (४) सेवाप्रदायकले सेवाको सञ् चालन तथा व्यवस्थापनलाई प्रिावकारी बनाउन नागररक बडापत्र सवहतको गनुासो व्यवस्थापन एकाइको व्यवस्था गनुथ पनेछ। (५) सेवाप्रदायकले खानपेानी तथा सरसफाइ सेवा सञ् चालन तथा व्यवस्थापन गदाथ अनमुनतपत्रमा उश्लशखत अनसूुची-7 बमोशजमका कायथसभपादन सूचक, मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी वा ननरीिकले ददएको ननदेिन तथा ऐन र यस ननयमावली बमोशजमको मापदण्ड पालना गनुथ पनेछ। (६) उपिोक्ता संस्थाले खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा सञ् चालन तथा व्यवस्थापन गदाथ मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी तथा ननरीिकले ददएको ननदेिन तथा मापदण्डको पालना गनुथ पनेछ। १९. उपिोक्ता संस्था सभबन्िी व्यवस्थाः (१) सामूवहक लािको लानग खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजनाको ववकास तथा सञ् चालन गरी त्यसबाट लािाशन्वत हनु चाहने व्यशक्तले समावेिी नस्ान्तका आिारमा खानेपानी तथा सरसफाइ उपिोक्ता संस्था गठन गरी सभबशन्ित स्थानीय तहको कानूनबमोशजम दताथ गनुथ पनेछ। www.lawcommission.gov.np 11 (२) यो ननयमावली प्रारभि हनु ु अशघ प्रचनलत कानून बमोशजम दताथ िएका सामदुावयक संस्था वा उपिोक्ता समूह यो ननयमावली प्रारभि िएको नमनतले छ मवहनानित्र सभबशन्ित स्थानीय तहमा सूचीकृत हनु ुपनेछ। (3) उपननयम (२) बमोशजम सूचीकृत हनुे प्रयोजनका लानग सामदुावयक संस्था वा उपिोक्ता समूहले देहायका कागजात पेि गनुथ पनेछ: (क) प्रचनलत कानून बमोशजम दताथ िएको प्रमाणपत्र, (ख) उपिोक्ता समूहको वविान, (ग) सेवा प्रवाहको वववरण, (घ) बहालवाला कायथसनमनतका पदानिकारीको नाम र ठेगाना सवहतको वववरण। (4) उपननयम (२) बमोशजम सूशचकृत िएका सामदुावयक संस्था वा उपिोक्ता समूहको हैनसयत उपननयम (1) बमोशजम दताथ िएका उपिोक्ता संस्था सरह हनुेछ। (५) उपननयम (१) बमोशजम उपिोक्ता संस्था दताथ गदाथ कुनै सेवा िेत्र नित्र सेवामा दोहोरोपना हनुे गरी एकै प्रकृनतको सेवा सञ् चालन गनथ वा उपयोग िइरहेको पानीको पररमाणमा कटौती हनुे गरी संस्था दताथ गनथ पाइने छैन। (६) उपननयम (५) मा जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन दईु वा दईु िन्दा बढी उपिोक्ता संस्था संलग्न िई आ-आफ्नो सेवा िेत्रमा एकीकृत रुपमा सेवा प्रवाह गनथ तथा सेवा सिुार कायथक्रम सञ् चालन गनथ सननेछन।् (७) उपिोक्ता संस्थाले उपयोग गनथ ननिाथरण गररएको हदसभमको पररमाण बराबरको पानीको रोतोतमा उपिोक्ता संस्थाको अग्रानिकार कायम रहनेछ। (८) मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले अनसूुची-7 मा उश्लशखत कायथसभपादन सूचकको मू्याङ्कनका आिारमा व्यवस्थापकीय तथा सेवा सञ् चालन गनथ अनपुयकु्त ठहराइएका उपिोक्ता संस्थाको ववघटन र दताथ खारेजी गनथ नसफाररस गनथ सननेछ र यसरी ववघटन र दताथ खारेजी गनथ नसफाररस गरेमा सेवा सञ् चालनको वैकश्पक व्यवस्था गरी स्थानीय तहले त्यस्तो संस्थाको दताथ खारेज गरी ववघटन गनुथ पनेछ। (९) उपननयम (८) बमोशजम उपिोक्ता संस्थाको ववघटन र दताथ खारेजी गनुथ अशघ त्यस्तो उपिोक्ता संस्थालाई मनानसब कारणसवहत सफाइ पेस गने मौका ददन ु पनेछ। www.lawcommission.gov.np 12 (१०) उपननयम (९) बमोशजम खारेज गररएको उपिोक्ता संस्थाको सेवा िेत्रमा अको सेवा प्रदायकबाट सेवा सचुारु निए सभम खानेपानी तथा सरसफाइ सेवाको ननरन्तरता कायम गने कायथको शजभमेवारी स्थानीय तहको हनुेछ। २०. सेवाप्रदायकको शजभमेवारी हनु:े (१) खानपेानी तथा सरसफाइ प्रणालीको सञ् चालन, व्यवस्थापन संरिण वा ममथत तथा सभिारको शजभमेवारी सभबशन्ित सेवाप्रदायकको हनुेछ। (२) उपननयम (1) बमोशजमको शजभमेवारी िएको सेवाप्रदायकले त्यस्तो प्रणाली वा आयोजनाको सभपूणथ संरचना, िौनतक वववरण र सभपशत्तको अद्यावनिक वववरण तयार गरी त्यसको अनिलेख रा् न ुपनेछ। (३) कसैले पनन खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा प्रणालीको अननिकृतरुपले स्वरूप वा दायरा पररवतथन गने, त्यसको दरुुपयोग गने वा अवाशञ् छत फाइदा नलने उदे्दश्यले कुनै संरचना, जनडत पाइप, जनडत नमटर, प्रिोिन प्रणाली वा अन्य संरचना नबगाने वा नष् ट गने कायथ गनुथ हुाँदैन। (४) सेवाप्रदायकले सरसफाइ प्रणालीमा कायथरत कामदारलाई काममा लगाउाँदाका बखत स्वास््य र सरुिाको पयाथप् त उपायको आवश्यक व्यवस्था गनुथ पनेछ। २१. स्थानीय तहसाँग समन्वय गनुथ पने: सेवाप्रदायकले खानेपानी तथा सरसफाइ सेवाको सञ् चालन र व्यवस्थापन गदाथ सभबशन्ित स्थानीय तहसाँग समन्वय गनुथ पनेछ। २२. साझेदारीमा सेवा सञ् चालन गनथ सवकन:े वविागले सेवा वविेषज्ञता आवश्यक परी त्यस्तो सेवा नलन वा सेवाको प्रिावकाररता अनिववृ् गने उदे्दश्यले सावथजननक ननजी िेत्रको साझेदारीमा खानेपानी तथा सरसफाइ सेवाप्रणालीसाँग सभबशन्ित वविेष सेवा नलन वा सेवाप्रणालीको ननमाथण, ववस्तार, सञ् चालन तथा व्यवस्थापन गनथ लागत साझेदारीमा सेवा सञ् चालन गनथ सननेछ। २३. पथृक-पथृक (अनबण्डनलङ्ग) गरी आयोजना ननमाथण तथा सेवा सञ् चालन गनथ सवकन:े (१) कुनै पनन सेवा प्रणालीका ववनिन् न संरचनाहरू पथृक-पथृक रूपमा वविक्त गरी नतनको ननमाथण तथा सञ् चालन छुट्टा-छुटै्ट सङ्गदठत संस्था वा सेवाप्रदायक माफथ त गनथ सवकनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम पथृक-पथृक रूपमा सञ् चानलत सेवा प्रणालीका सञ् चालकले आपसी सभझौता गरी संयकु्त सेवाप्रणाली बनाई सञ् चालन गनथ वा मूल सेवाप्रदायकसाँग सभझौता गरी ननमाथण तथा सेवा सञ् चालन गनथ सननेछन।् २४. सेवाप्रणालीको स्वानमत्व र सञ् चालन: (१) मन्त्रालय वा अन्तगथतका ननकायले ननमाथण गरेको आयोजना नेपाल सरकारको स्वानमत्वमा रहनेछ। www.lawcommission.gov.np 13 (२) उपननयम (१) बमोशजमका आयोजनाको चल अचल सभपशत्तको स्वानमत्व नेपाल सरकारले आफैं मा वा स्थानीय तहमा रहने गरी मन्त्रालयबाट स्वीकृत ढााँचामा सभबशन्ित स्थानीय तह वा अन्य कुनै सङ्गदठत संस्थालाई सञ् चालन, व्यवस्थापन तथा िोगचलनका लानग हस्तान्तरण गनथ सननेछ। (३) आयोजना ननमाथण गने कुनै ननकाय वा सङ्गदठत संस्था आफैं ले सेवाप्रणाली सञ् चालन नगने िएमा आयोजनाको स्वानमत्व त्यस्ता ननकाय वा सङ्गदठत संस्थाले स्थानीय तह वा सङ्गदठत संस्थासाँग गरेको पूवथ सभझौता बमोशजम सभबशन्ित स्थानीय तह वा सङ्गदठत संस्थामा हस्तान्तरण गनुथ पनेछ। (४) उपननयम (२) बमोशजम हस्तान्तरण गररएका आयोजनाको िोगचलन अवनि सभझौतामा उ्लेख िए बमोशजम हनुेछ। २५. वविषे स्थानमा संरचना ननमाथण गनथ स्वीकृनत नलन ु पने: (१) यस ननयमावलीमा अन्यत्र जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन अनमुनतपत्र प्राप् त सेवाप्रदायकले वविेष स्थानमा खानेपानी तथा ढल ननकासको पाइप नबछ्याउन ुवा कुनै प्रणाली वा संरचना ननमाथण गनुथ अशघ सभबशन्ित ननकायबाट स्वीकृनत नलन ुपनेछ। स्पष् टीकरणः यस ननयमको प्रयोजनको लानग “वविेष स्थान” िन् नाले सरुिा वा अन्य कुनै कारणले िौनतक ननमाथणका काम गनथ प्रचनलत कानून बमोशजम रोक लगाइएका वा नेपाल सरकारले “वविेष स्थान” िनी नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकािन गरी तोकेका स्थान सभझन ुपछथ। (२) उपननयम (१) बमोशजम वविेष स्थानमा नबछ्याइएको खानेपानी तथा ढल ननकासको पाइप वा बनाइएको कुनै संरचना वा प्रणालीलाई चसु्त-दरुुस्त रा् न अनमुनतपत्र प्राप् त सेवाप्रदायकले सभबशन्ित ननकायलाई पूवथ सूचना ददई आवश्यकता अनसुार ममथत सभिार गनथ सननेछ। २६. स्थानान्तरण तथा पनुववथकास गनथ सनन:े (१) अनमुनतपत्र प्राप् त संस्था वा सेवाप्रदायकले खानेपानी तथा सरसफाइ संरचनाको आवश्यकता अनसुार स्थानान्तरण तथा पनुववथकास गनथ सननेछ। (२) उपननयम (१) मा जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन राविय महत्वका खानेपानी तथा सरसफाइ संरचनाको स्थानान्तरण तथा पनुववथकास गनुथ अशघ मन्त्रालयको स्वीकृनत नलन ुपनेछ। २७. खररद गनथ वा नलजमा नलन सनन:े सेवाप्रदायकले अनमुनतपत्रमा तोवकएको सेवा िेत्रमा खानेपानी तथा सरसफाइ सेवालाई थप प्रिावकारी बनाउन आवश्यक िएमा कुनै जग्गा www.lawcommission.gov.np 14 वा संरचना आपसी सहमनतमा तय िएको मू्यमा प्रचनलत कानून बमोशजम खररद गनथ वा नलजमा नलन सननेछ। २८. करार गरी सेवा सञ् चालन गनथ सनन:े (१) ऐनको दफा १९ को उपदफा (१) बमोशजम कुनै सङ्गदठत संस्थामाफथ त खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा सञ् चालन तथा व्यवस्थापन करार गदाथ अनसूुची-7 मा उश्लशखत कायथसभपादन सूचकको आिारमा गनुथ पनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम कुनै खानेपानी सेवा, सरसफाइ सेवा, आयोजना वा सेवाप्रणाली सञ् चालन तथा व्यवस्थापन गने गरी सञ् चालन तथा व्यवस्थापन करार गने सङ्गदठत संस्थाले काम िरुु गनुथ अशघ ऐन तथा यस ननयमावली बमोशजमको अनमुनतपत्र नलन ुपनेछ। (३) उपननयम (१) बमोशजम गररन ेसञ् चालन तथा व्यवस्थापन करार सभझौतामा सभझौताको अवनि, िकु्तानी ववनि, उपिोक्ताको पहुाँच सवहतको पारदिी लेखा प्रणाली, प्रस्ताववत सेवाको कायथसभपादन मापनका आिार, ननयनमत ममथतसभिार कायथको व्यवस्थापन, तत्काल ममथत र पूाँजीगत कायथ सभबन्िी व्यवस्था, कमथचारीको न्यूनतम योग्यता, ननयशुक्त प्रवक्रया तथा कमथचारी व्यवस्थापन, उपयकु्त िनतपूनतथ र जररबानाको व्यवस्था, ननयनमत सेवा प्रवाहमा सन्तोषजनक कायथसभपादन बापत प्रोत्साहनको व्यवस्था र वववाद समािानका प्रवक्रया समावेि गररएको हनु ुपनेछ। २९. अवरु् सेवा यथासन य नछटो सचुारू गनुथ पने: (१) अनमुनतपत्र प्राप् त सेवाप्रदायकले अवरु् खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा वा ढल ननकास सेवा यथासन य नछटो सचुारू गनुथ पनेछ। (२) ऐनको दफा २५ को उपदफा (१) बमोशजम ननजी वा सावथजननक जग्गामा ववच्छ्याइएको वा ननयम २५ को उपननयम (१) बमोशजम वविेष स्थानमा नबछ्याइएको खानेपानी तथा ढल ननकासको पाइप वा बनाइएको कुनै संरचना वा प्रणालीमा ववपद् वा अन्य कारणले हानन नोनसानी वा िनत पगुी सेवा अवरु् िएको वा हनुसनने अवस्थामा सेवाप्रदायकले सभबशन्ित ननकाय वा जग्गािनीलाई पूवथ जानकारी ददई यथासन य नछटो संरचना वा प्रणालीको ममथत सभिार वा पनुःननमाथण गरी अवरु् सेवा सचुारू गनुथ पनेछ। ३०. संरचनाको सहप्रयोग हनु सनन:े (1) खानेपानी तथा सरसफाइ सेवामा कुनै संरचनाको सहप्रयोग गदाथ उपिोक्ता र सेवाप्रदायक दवैुलाई फाइदा पगु्ने तथा सेवाप्रवाह प्रिावकारी हनुे देखी त्यस्तो संरचनाको सहप्रयोगको लानग सेवाप्रदायकले ननवेदन ददएमा अनमुनत प्रदान गने अनिकारीले सेवाको मापदण्ड र गणुस्तरमा कुनै असर नपने गरी अनमुनत प्रदान गनथ सननेछ। www.lawcommission.gov.np 15 (2) कुनै ननशश् चत सेवा िेत्रनित्र खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा उपलब्ि गराउने गरी अनमुनत प्राप् त सेवाप्रदायकले िौगोनलक ननकटता, अनकुुलता र सेवा प्रवाहमा सहजता हनुे अवस्थामा अको स्थानीय तहको सीमा िेत्र नित्र पने ननशश् चत िगुोलमा रहेको िेत्रमा समेत सो स्थानीय तहसाँग सभझौता गरी खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा उपलब्ि गराउन सननेछ। ३१. सेवाको वववरण सावथजननक गनुथ पने: सेवाप्रदायकले ननमाथण गरेको खानेपानी तथा सरसफाइ संरचनाको वववरण त्यस्तो संरचना ननमाथण िएको तीस ददननित्र आफ्नो वेबसाईट वा सूचना प्रणालीबाट सावथजननक गनुथ पनेछ र सोको जानकारी वविागलाई ददन ुपनेछ। पररच्छेद-५ सेवा उपयोग ३२. सेवा उपलब्ि गराउन ेआिार: सेवा प्रदायकले देहायका आिारमा खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवा उपलब्ि गराउन ुपनेछ: (क) िौगोनलक शस्थनत, (ख) जनसङ्ख्या, (ग) रोतोतमा उपलब्ि हनु सनन ेपानीको पररमाण, (घ) खानेपानी तथा सरसफाइ प्रणालीको िमता, (ङ) उत्सजथन हनुे फोहोरपानीको प्रकृनत, (च) प्रिोनित फोहोरपानी ववसजथन गने स्थान, (छ) अन्य प्राववनिक ववषय। ३३. खानपेानी सेवा उपयोगको प्राथनमकता: (१) सेवा प्रदायकले ननयम ३2 मा उश्लशखत आिारको अिीनमा रही उपिोक्तालाई देहायका खानेपानी सेवा उपलब्ि गराउन प्राथनमकता ददन ुपनेछ: (क) घरेल ुउपयोग, (ख) स्वास््य चौकी, ववद्यालय, छात्राबास, अनाथालय, बृ् ाश्रम, (ग) सरकारी, अिथ-सरकारी वा गैर-सरकारी संस्था, (घ) अत्यन्त जरूरी सावथजननक महत्वको ननमाथण कायथ, (ङ) व्यावसावयक प्रयोजन, र (च) औद्योनगक प्रयोजन। www.lawcommission.gov.np 16 (२) उपननयम (१) मा जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन िकूभप, बाढी, पवहरो, आगलागी, महामारी वा त्यस्तै अन्य कुनै ववपद्को अवस्थामा त्यस्तो ववपद् बाट प्रिाववत िेत्रमा पवहलो प्राथनमकता ददई सेवा प्रवाह गनुथ पनेछ। ३४. खानपेानी सेवाको पररमाण र समयावनि तोनन सनन:े (१) सेवाप्रदायकले िमता िन्दा बढी माग िएको वा वैकश्पक रोतोतको अिावका कारण माग बमोशजमको पररमाणमा खानेपानी सेवा प्रवाह गनथ नसनने िएमा ननयम ३3 बमोशजम ननिाथररत प्राथनमकताक्रमको आिारमा खानेपानी सेवाको पररमाण र समयावनि तोनन सननेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम खानेपानी सेवाको पररमाण र समयावनि ननिाथरण गदाथ सेवाप्रदायकले सोको सूचना उपिोक्तालाई कभतीमा पन्र ददन अगावै ददन ुपनेछ। (३) उपननयम (१) बमोशजम खानेपानी सेवाको पररमाण र समयावनि ननिाथरण गरेको जानकारी सभबशन्ित ननकायलाई ददन ुपनेछ। ३५. खानपेानी सेवा बन्द गनथ सनन:े (1) सेवाप्रदायकले कभतीमा पन्र ददनको सूचना ददई ऐनको दफा २४ को उपदफा (६) को प्रयोजनको लानग देहायको अवस्थामा खानेपानी सेवा बन्द गनथ सननेछ: (क) उपिोक्ताले सेवा उपयोग गरेबापत बझुाउन ुपने िु् क वा सेवा िु् क नबझुाएमा, (ख) उपिोक्ताले सेवाप्रदायकसाँग गरेको सभझौतामा उश्लशखत कुनै ितथ उ्लङ्घन गरेमा वा पालना गनुथपने ितथ पूरा नगरेमा, (ग) संरचना िनतग्रस्त िएमा वा हनुे सभिावना िएमा आवश्यक ममथत सभिार गनथ लाग्ने न्यूनतम अवनिसभम, (घ) खानेपानी प्रदवुषत िई वा अन्य कुनै कारणले स्वास््यको दृशष् टकोणले उपयोगी निएसभम। (2) उपननयम (1) को खण्ड (क) र (ख) बमोशजम खानेपानी सेवा बन्द गररएकोमा सभबशन्ित उपिोक्ताले आयोगले ननिाथरण गरे बमोशजमको नतनुथ पने बन यौता महसलु, िु् क र सेवा िु् क नतरी सेवा सचुारु गनथ ननवेदन ददएमा वा पालना गनुथ पने ितथ पूरा गरेमा सेवाप्रदायकले तरुुन्त खानेपानी सेवा सचुारू गररददन ुपनेछ। ३६. घरजग्गािनीलाई िनतपूनतथ ददन ु पने: (१) ऐनको दफा २६ को उपदफा (४) बमोशजम कुनै व्यशक्तको घरजग्गामा प्रवेि गदाथ घरजग्गा िनीको कुनै सभपशत्तमा हानननोनसानी गरेमा सोको िनतपूनतथ ननिाथरण गनथ देहाय बमोशजमको एक िनतपूनतथ ननिाथरण सनमनत रहनेछः www.lawcommission.gov.np 17 (क) सभबशन्ित शज्लाको प्रमखु शज्ला अनिकारी -अध्यि (ख) सभबशन्ित शज्ला मालपोत कायाथलयको प्रमखु वा ननजले तोकेको कभतीमा अनिकृतस्तरको प्रनतनननि सदस्य (ग) सभबशन्ित स्थान हेने िवन सभबन्िी कायाथलय प्रमखु वा ननजले तोकेको कभतीमा अनिकृतस्तरको प्रनतनननि सदस्य (घ) सभबशन्ित सेवाप्रदायकको प्रमखु -सदस्य (ङ) सभबशन्ित स्थानीय तहको प्रमखु प्रिासकीय अनिकृत वा ननजले तोकेको कभतीमा अनिकृतस्तरको प्रनतनननि सदस्य (२) उपननयम (१) बमोशजमको सनमनतले ननिाथरण गरे बमोशजमको िनतपूनतथ सभबशन्ित सेवाप्रदायकले त्यस्तो घर जग्गािनीलाई ददन ुपनेछ। (3) उपननयम (१) बमोशजमको सनमनतको सशचवको शजभमेवारी प्रमखु शज्ला अनिकारीले तोकेको अनिकृतस्तरको कमथचारीले गनेछ। (4) उपननयम (१) बमोशजमको सनमनतको बैठक सञ् चालन सभबन्िी अन्य कायथववनि सनमनत आफैं ले ननिाथरण गरे बमोशजम हनुेछ। पररच्छेद-६ खानपेानी तथा सरसफाइ सेवा महसलु ननिाथरण आयोग तथा महसलु ननिाथरण ३७. आयोगको काम तथा शजभमेवारी: आयोगको काम, कतथव्य र अनिकार देहाय बमोशजम हनुेछः (क) सेवाप्रदायकले उपिोक्तासाँग नलन पाउने खानेपानी महसलु तथा सरसफाइ सेवा वा ढल ननकास प्रणालीको महसलु तथा सेवा िु् क ननिाथरण गने, (ख) थोक खानेपानीको खररद नबक्रीको दर ननिाथरण गने, (ग) ट्याङ्कर वा बोतलबन्दी पानीको अनिकतम नबक्रीदर ननिाथरण गने, (घ) सेवाप्रदायकले महसलु ननिाथरणको नननमत्त आयोग समि ननवेदन ददाँदा अपनाउन ुपने कायथववनि स्वीकृत गने, (ङ) सेवाप्रदायकको ववत्तीय र व्यवस्थापन कायथसभपादनको त्याङ्क सङ्कलन गने, www.lawcommission.gov.np 18 (च) खानेपानी महसलु तथा सरसफाइ सेवा वा ढल ननकास सेवाको महसलु तथा सेवा िु् क सभबन्िी मापदण्ड ननिाथरण गने, (छ) खानेपानी महसलु तथा सरसफाइ सेवा वा ढल ननकास सेवाको महसलु तथा सेवा िु् क सभबन्िी अध्ययन तथा अनसुन्िान गने, (ज) ननयम ४5 को उपननयम (२) बमोशजम रकम जभमा गरेको रनसद वा िौचर आयोगमा पेस गरे नगरेको सभबन्िमा यवकन गने तथा पेस नगने सेवाप्रदायकको हकमा त्यस्तो रनसद वा िौचर पेस गनथ लगाउने, (झ) उपिोक्ता र सेवाप्रदायक बीचको महसलु सभबन्िी गनुासोको उशचत व्यवस्थापन र वववाद समािान गने गराउने, (ञ) खानेपानी सेवा वा सरसफाइ सेवा सभबन्िमा नेपाल सरकारलाई आवश्यक स्लाह र सझुाव ददने। ३८. नसफाररस सनमनत रहन:े (१) आयोगको अध्यि तथा सदस्यको ननयशुक्तको लानग नेपाल सरकारसमि नसफाररस गनथ देहाय बमोशजमको एक नसफाररस सनमनत रहनेछः (क) सशचव, मन्त्रालय - संयोजक (ख) मान्यता प्राप् त शििण संस्थाबाट इशञ् जननयररङ्ग, व्यवस्थापन, अथथिास्त्र, ववत्तीय व्यवस्थापन, कानून, गशणत वा लेखा ववषयमा कभतीमा स्नातकोत्तर उपानि हानसल गरी खानेपानी तथा सरसफाइको िेत्रमा कभतीमा पन्र वषथको अनिुव प्राप् त गरेको व्यशक्तमध्येबाट मन्त्रालयले तोकेको व्यशक्त - सदस्य (ग) मन्त्रालयको राजपत्रावङ्कत प्रथम शे्रणीको अनिकृत - सदस्य (२) उपननयम (१) बमोशजमको सनमनतले आयोगको अध्यि वा सदस्यको पदमा ननयशुक्तको लानग नसफाररस गदाथ प्रत्येक पदको लानग कभतीमा दईु जना व्यशक्तको नाम नसफाररस गनुथ पनेछ र नेपाल सरकारले त्यसरी नसफाररस गररएका व्यशक्तमध्येबाट अध्यि वा सदस्यको पदमा ननयशुक्त गनेछ। (३) उपननयम (१) बमोशजमको नसफाररस सनमनतको बैठक सञ् चालन सभबन्िी अन्य कायथववनि सो सनमनत आफैं ले ननिाथरण गरे बमोशजम हनुेछ। (४) मन्त्रालयले आयोगको अध्यि वा सदस्यको पद ररक्त हनु ुिन्दा कभतीमा तीन मवहना अगावै नयााँ ननयशुक्तको लानग प्रवक्रया अगानड बढाउन ुपनेछ। www.lawcommission.gov.np 19 ३९. आयोगका अध्यिको पाररश्रनमक र सवुविा: (१) अध्यि आयोगको पूरा समय काम गने प्रमखु प्रिासकीय पदानिकारी हनुेछ। (२) अध्यिको पाररश्रनमक तथा अन्य सवुविा नेपाल सरकारको राजपत्रावङ्कत ववशिष् ट शे्रणीको कमथचारी सरह हनुेछ। ४०. बैठक ित्ता: आयोगका अध्यि तथा सदस्यले आयोगको बैठकमा िाग नलए बापत नेपाल सरकारको अथथ मन्त्रालयको खचथ मापदण्ड अनसुार राजपत्रावङ्कत ववशिष् ट शे्रणीको कमथचारीले अध्यिता गने बैठकको सरह बैठक ित्ता पाउनेछन।् ४१. आयोगका सदस्यले पाउन े सवुविा: आयोगको कामको नसलनसलामा भ्रमणमा जााँदा आयोगको सदस्यले भ्रमण खचथ ननयमावली, २०६४ को अनसूुची-२ वा अनसूुची-५ मा उ्लेख िए बमोशजमको प्रथम तह सरहको दैननक ित्ता तथा भ्रमण खचथ पाउनेछन।् ४२. आयोगको बैठक: (१) आयोगको बैठक वषथको कभतीमा दईु पटक बस्नेछ। (२) आयोगको बैठक अध्यिले तोकेको नमनत, समय र स्थानमा बस्नेछ। (3) आयोगको बैठकमा छलफल हनु े ववषयको सूची सवहतको सूचना अध्यिको ननदेिनमा आयोगको सशचवले कभतीमा अठ् चालीस घण्टा अगावै आयोगका सदस्यलाई जानकारी गराउन ुपनेछ। तर छलफलको ववषय वा प्रकृनतको गभिीरताको आिारमा अध्यिले तत्काल बैठक बोलाउन यस प्राविानले बािा परु् याएको माननन ेछैन। (४) आयोगको बैठकमा छलफल हनुे ववषयको सूचीमा नपरेको ववषयमा पनन बैठकमा उपशस्थत सदस्यहरू छलफल गनथ सहमत िएमा आवश्यकता अनसुार बैठकमा छलफल तथा ननणथय गनथ सवकनेछ। (५) उपननयम (२) मा जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन आयोगका दईुजना सदस्यले आयोगको बैठक बस्न आवश्यक छ िनी अध्यि समि नलशखत रुपमा अनरुोि गरेमा अध्यिले पन्र ददन नित्र आयोगको बैठक बोलाउन ुपनेछ। (5) आयोगको अध्यि र एक जना सदस्य उपशस्थत िएमा आयोगको बैठकको लानग गणपूरक सङ्ख्या पगेुको मानननेछ। (6) कुनै कारणबस आयोगको अध्यिले काम गनथ ननम् ने अवस्था नसजथना िएमा मन्त्रालयले कभतीमा राजपत्रावङ्कत प्रथम शे्रणीको कमथचारीलाई आयोगको अध्यिको कामकाज गने गरी खटाउन सननेछ। (7) आयोगको बैठकमा अध्यि सवहतको बहमुतको राय मान्य हनुेछ। www.lawcommission.gov.np 20 (8) बैठकको ननणथयमा अध्यिता गने व्यशक्त र उपशस्थत सदस्यले हस्तािर गनुथ पनेछ। (9) आयोगले आवश्यक देखेमा नेपाल सरकारको कुनै ननकायको प्रनतनननि वा कुनै वविेषज्ञलाई आयोगको बैठकमा िाग नलन आमन्त्रण गनथ सननेछ। ४३. वावषथक प्रनतवेदन पेस गने: आयोगबाट सभपाददत कामको वावषथक प्रनतवेदन मन्त्रालयसमि प्रत्येक आनथथक वषथ समाप् त िएको नमनतले साठी ददननित्र पेस गनुथ पनेछ। ४४. सेवाप्रदायकले िु् क बझुाउन ुपने: (१) प्रत्येक सेवाप्रदायकले आफूले सङ्कलन गरेको कुल महसलुको एक प्रनतित रकम प्रत्येक आनथथक वषथ समाप् त िएको नमनतले तीस ददन नित्र नेपाल सरकारको राजस्व खातामा जभमा गनुथ पनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम िु् क जभमा गरेको रनसद वा िौचर सेवा प्रदायकले आयोगमा पेस गनुथ पनेछ। (३) उपननयम (१) मा जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन उपिोक्ता संस्थाबाट सञ् चालन र व्यवस्थापन गररएका दईु हजार िारासभम िएका सामदुावयक सेवा प्रणालीको हकमा त्यस्तो रकम जभमा गनुथ पने छैन। ४५. महसलु ननिाथरणको लानग ननवेदन ददन:े (१) ऐनको दफा ३३ को उपदफा (१) र (२) को प्रयोजनको लानग सेवाप्रदायकले उपिोक्ताबाट खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवाको उपयोग गरेबापत महसलु तथा सेवा िु् क नलन ुअशघ सोको ननिाथरण गनथ आयोगसमि ननवेदन ददन ुपनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम ननवेदन ददाँदा सेवाप्रदायकले देहायका कागजात समेत संलग्न गनुथ पनेछः (क) आफूले उपलब्ि गराउन ेसेवाको गणुस्तर सभबन्िी वववरण, (ख) प्रस्ताववत महसलु ननिाथरण गनुथ पने आिार, (ग) महसलु दरमा पररवतथन गनुथ पने िए त्यसको आिार, (घ) साववकमा नलई आएको महसलु र प्रस्ताववत महसलु दर स्पष् ट देशखन े गरी तयार गररएको तलुनात्मक महसलु दर, (ङ) प्रस्ताववत महसलुबाट खचथ िान् न र मनुाफा आजथन गनथ पयाथप् त हनु े नदेशखएमा वा तत्काल महसलु बढाउन नहनुे िएमा त्यस्तो अपयाथप् तता पूनतथ गनथ सेवाप्रदायकले पवहचान गरेको आनथथक रोतोत र दीघथकालीन योजनाको मनानसब आिार, www.lawcommission.gov.np 21 (च) सेवाप्रदायकले प्रस्ताव गरेको महसलुबाट सेवा सञ् चालन, ममथत तथा सभिार खचथ, ह्रास कट्टी, सेवाप्रदायकले सेवा सञ् चालनको लानग नलएको ऋणको सावााँ ब्याजको िकु्तानी, वावषथक मू्यववृ्बाट बढ्ने खचथसमेतको वहसाब गरी सेवाप्रदायकलाई हनु सनने अनमुाननत मनुाफा, (छ) सेवा सञ् चालन खचथमा सालबसाली हनुे ववृ् र प्रस्ताववत महसलुको तलुनात्मक ववश् लेषण, (ज) प्रस्ताववत महसलु व्यहोनथ नसनने तहका उपिोक्तालाई महसलुमा छुट गने सभबन्िमा तयार गरेको आिार र त्यस्तो छुट महसलुका कारणले अन्य उपिोक्तालाई पनथ सनने थप िार, (झ) सेवाप्रदायकले प्रचनलत कानून बमोशजम स्थापना िएको कुनै ननकायबाट सेवा सञ् चालन गनथ अनमुनतपत्र प्राप् त गरेको वा सभझौता गरेकोमा त्यस्तो अनमुनतपत्र वा सभझौताको प्रनतनलवप, (ञ) प्रस्ताववत महसलु दरलाई पशुष् ट गने आिार सवहतको आनथथक ववश् लेषण, (ट) महसलु दरमा गररएको पररवतथनबाट उपिोक्तामा पनथ सनने थप आनथथक िारको तलुनात्मक वववरण। (३) उपननयम (१) बमोशजम परेको ननवेदन सभबन्िमा जााँचबझु गदाथ आयोगले आवश्यक देखेमा सेवाप्रदायकसाँग थप वववरण तथा कागजात माग गनथ सननेछ र यसरी माग गरेको वववरण तथा कागजात उपलब्ि गराउन ुसेवाप्रदायकको कतथव्य हनुेछ। (४) यस ननयममा अन्यत्र जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन सेवाप्रदायकको ननवेदन नपरेकै कारण आयोगले महसलु ननिाथरण गनथ बािा पने छैन। ४६. महसलु ननिाथरणका आिार: (१) ऐनको दफा ३२ को उपदफा (१) र (२) मा उश् लशखत आिारका अनतररक्त खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवाको महसलु ननिाथरणका लानग देहाय बमोशजमका आिार समेत ववचार गनुथ पनेछ: (क) आयोजनाको लागत, ऋण लगानीको सावााँ र ब्याज, (ख) जनडत िमता िु् क, (ग) स्वलगानी र त्यसको प्रनतफल, (घ) कर, रोय्टी, ननयमन तथा अन्य िु् क, (ङ) अनतररक्त पूाँजीकरण, www.lawcommission.gov.np 22 (च) प्रिोिन सञ् चालन तथा ममथत खचथ, (छ) कायथ सञ् चालन खचथ, (ज) उपयोगको प्रकार, (झ) सेवाको थोक खररद मू्य, (ञ) महसलु छुट ददनपुने पररमाणको आिारमा सभिाववत मू्य ववृ् (क्रस सशब्सडी), (ट) अनिकार प्राप् त ननकायबाट ददएको छुट सवुविा, (ठ) आयोगले उपयकु्त देखेको अन्य आिार। (२) ढल ननकास सेवाको महसलु तथा सेवा िु् क ननिाथरण गदाथ उपननयम (१) को अनतररक्त देहायका आिारलाई समेत ववचार गनुथ पनेछ: (क) फोहोरपानी उत्पादकले ननष्कासन गने फोहोरपानीको मात्रा र वकनसम, (ख) ननष्काशित फोहोरपानीबाट वातावरणमा पने प्रिाव, (ग) फोहोरपानी प्रिोिन व्यवस्थापनमा लाग्ने अनमुाननत खचथ। (३) यस ननयम बमोशजम ननिाथररत महसलु तथा सेवा िु् क सेवाप्रदायकको सेवाको प्रकृनत हेरी खानेपानी सेवाको महसलुमा जोडेर वा छुटै्ट ढल ननकास सेवाको मात्र हनुे गरी सेवाप्रदायकले उपिोक्तासाँग उठाउन सननेछ। (४) सेवाप्रदायकले महसलु ननिाथरणको लानग आवश्यक पने कागजात आयोगलाई उपलब्ि गराएको साठी ददननित्र आयोगले महसलु ननिाथरण गनुथ पनेछ। (५) आयोगले यस ननयम बमोशजम ननिाथरण गरेको महसलु दर समय समयमा पनुरावलोकन गनथ सननेछ। ४७. आयोगले खानपेानीको थोक खररद तथा नबक्री मू्य ननिाथरण गने आिार: (१) आयोगले खानेपानीको थोक खररद तथा नबक्रीको लानग मू्य ननिाथरण गदाथ देहायका ववषयलाई आिार नलन ुपनेछ: (क) उपिोक्ताको आवश्यकता र सेवाप्रदायकमा पने ववत्तीय प्रिाव, (ख) माग र आपूनतथ बीचको सन्तलुन, (ग) आयोजनाको लागत, (घ) सञ् चालन र व्यवस्थापन खचथको िमता र दिता, (ङ) आनथथक तथा ववत्त व्यवस्थापन कुिलतापूवथक गनथ सनने िमता, (च) वहउाँद वा वषाथमा हनुे फरक मू्य, www.lawcommission.gov.np 23 (छ) पानीको गणुस्तर, उपलब्िता र सरुिा, (ज) पानी उपयोगको प्रयोजन (घरेल,ु व्यावसावयक, औद्योनगक), (झ) अप्रिोनित, अिथ-प्रिोनित वा प्रिोनित पानीको वकनसम, (ञ) वातावरणमा पनथ सनने प्रिाव। (२) उपननयम (१) बमोशजम मू्य ननिाथरण गदाथ सेवाप्रदायक र उपिोक्ता दवैुको वहत हनुे गरी कम मू्यमा िेरै उपिोक्तालाई सेवा ददन सवकने अवस्था (अवसर लागत) लाई समेत ध्यान ददन ुपनेछ। ४८. सेवा िु् क ननिाथरण गनथ सनन े आिार: (१) ऐनको दफा ३३ बमोशजम आयोगले देहायका आिारमा सेवा िु् क ननिाथरण गनथ सननेछ: (क) खानेपानी तथा सरसफाइ पूवाथिार ननमाथण वा सञ् चालन, (ख) खानेपानीको थोक खररद नबक्री दर, (ग) खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा खररद सभझौतामा सहमनत ददाँदा पानीको पररमाण अनसुार सेवा वा उपयोगको प्रकृनत र प्रववनिको प्रयोग, (घ) अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाहरू आपसमा गानिाँदा, संरचनाको खररद नबक्री, प्राशप् त वा ग्रहण गदाथको आिार मू्य, (ङ) आयोगले तोकेका अन्य ववषयमा आिार मू्य खलेुकोमा त्यस्तो मू्यको आिार बमोशजमको रकम र आिार मू्य नखलेुकोमा आयोगले तय गरेको मू्य। (२) उपननयम (१) बमोशजम आयोगले सेवा िु् क लगाउाँदा सेवा िु् क लगाउन े ववषय र अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाको वा सेवाप्रदायकको नाम आफ्नो सूचना पाटी तथा वेबसाइटमाफथ त सावथजननक गनुथ पनेछ। ४९. सभझौताको कागजात पेस गनुथ पने: ऐनको दफा ३३ को उपदफा (१) र (२) बमोशजम खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवा वा ढल ननकास सेवाको महसलु ननिाथरणका लानग ननवेदन ददाँदा सेवाप्रदायक वा अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले अनमुनतपत्रका ितथ तथा खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवाको अनमुनतपत्र अको पिसाँग खररद गरेको िए खररद नबक्री गदाथ िएको सभझौताका कागजातसमेत पेस गनुथ पनेछ। ५०. मू्य अन्तर तोनन सनन:े आयोगले ऐन तथा यस ननयमावली बमोशजम अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाहरूबीच खानेपानी तथा सरसफाइ सेवाको व्यापाररक वक्रयाकलाप वा खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवा खररद गरी पनुः नबक्री गदाथको मू्य अन्तर तोनन सननेछ। www.lawcommission.gov.np 24 ५१. सेवा िु् क छुट ददन सवकन:े (१) ऐनको दफा ३३ को उपदफा (४) बमोशजम अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले आयोगबाट ननिाथररत सेवा िु् क नतनथ नसनने ववपन् न व्यशक्त तथा पररवारलाई प्रदेि सरकार तथा स्थानीय तहबाट प्राप् त सभिाववत मू्य ववृ्को आिारमा िारा जडान, िौचालय ननमाथण, ढल जडान बापतको िु् कमा असी प्रनतितसभम तथा महसलुमा उपिोक्ताको आनथथक अवस्थालाई ववचार गरी सेवाप्रदायकले छुट ददन सननेछ। (२) उपननयम (१) को प्रयोजनको लानग सेवाप्रदायकलाई खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा वा ढल ननकास सेवाको अनमुनतपत्र ददाँदा नै ववपन् न वगथलाई सेवा िु् क छुट ददने सभबन्िी व्यवस्था उ्लेख गनुथ पनेछ। (३) ढल ननकास सेवा व्यवस्थापन गने सभबन्िमा रोतोतमा नै फोहोरपानी न्यूनीकरण गने कायथमा संलग्न घरिरुीलाई प्रिोिन हनुे ढलको पररमाण तथा गणुस्तर परीिण गरी आयोगले ननिाथरण गरेको ढल ननकास सेवा महसलु, िु् क वा सेवा िु् कमा सेवाप्रदायकले छुट ददन सननेछ। ५२. महसलु, िु् क वा सेवा िु् क बझुाउन ेतररका र भयाद: (१) उपिोक्ताले बझुाउन ुपने महसलु, िु् क वा सेवा िु् क बझुाउने तररका र भयाद सेवाप्रदायकले ननिाथरण गरे बमोशजम हनुेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजमको महसलु, िु् क वा सेवा िु् क बझुाउाँदा सभिव िएसभम ववद्यतुीय माध्यमबाट बझुाउने व्यवस्था नमलाउन ुपनेछ। (३) सेवाप्रदायकले उपिोक्तासाँग महसलु, िु् क वा सेवा िु् क नलए पनछ त्यसको िपाथई ददन ुपनेछ। ५३. ववलभब िु् क: (१) उपिोक्ताले सेवाप्रदायकलाई बझुाउन ु पने महसलु, िु् क वा सेवा िु् क समयमा नबझुाएमा ववलभब िु् क बझुाउन ुपनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम बझुाउन ु पने ववलभब िु् कको रकम देहाय बमोशजम हनुेछ: (क) ननिाथररत भयाद समाप् त िएको तीन मवहनासभमको लानग सो महसलुको प्रनत मवहना पााँच प्रनतितका दरले, (ख) खण्ड (क) मा उश्लशखत भयाद नाघेको अको एक मवहनासभमको लानग सो महसलुको सात प्रनतितको दरले, (ग) खण्ड (ख) मा उश्लशखत भयाद नाघेपनछ सेवा बन्द नगररए सभमको अवनिको लानग प्रनत मवहना दि प्रनतितको दरले। www.lawcommission.gov.np 25 (३) उपननयम (२) मा जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन स्थानीय तहबाट िु् क ननिाथरण िई उपिोक्ता संस्थाबाट सञ् चालन र व्यवस्थापन गररएका सामदुावयक खानेपानी सेवा प्रणालीको हकमा ववलभब महसलु स्थानीय तहले ननिाथरण गरे बमोशजम हनुेछ। ५४. बन यौता महसलु असलु गनुथ पने: यो ननयमावली प्रारभि हनु ुअशघ प्रचनलत कानून बमोशजम बझुाउन ु पने महसलु कसैले बााँकी राखेको देशखएमा ववलभब िु् कसमेत समावेि गरी बन यौता महसलु असलु गररनेछ। ५५. महसलु छुट ददन सनन:े (१) कुनै कारणबाट उपिोक्ताबाट बन यौता महसलु उठाउन व्यवहाररक छैन िन् ने लागेमा अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले खानेपानी, सरसफाइ वा ढल ननकास सेवा बन्द गरी बन यौता महसलु छुट गनथको लानग आयोगमाफथ त नेपाल सरकारसमि नसफाररस गनुथ पनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजमको नसफाररस अनसुार बन यौता महसलु छुट ददन मनानसब देशखएमा नेपाल सरकारले बन यौता महसलु छुट ददन सननेछ। (३) कुनै कारणबाट खानेपानी, सरसफाइ वा ढल ननकास सेवा प्रदान निएको अवस्थामा उपिोक्ताले खानेपानी, सरसफाइ वा ढल ननकास सेवा उपयोग गनथ नपाएको िनी उजरु गरेमा वा सेवाप्रदायकबाट जााँचबझु गदाथ खानेपानी, सरसफाइ वा ढल ननकास सेवा उपयोग गररएको नदेशखएमा त्यसरी उपिोक्ताले सेवा उपयोग गनथ नपाएको अवनिको महसलु सेवाप्रदायकले छुट ददन ुपनेछ। पररच्छेद-7 िारा तथा नमटर जडान ५६. िारा जडानको लानग ननवेदन ददनपुने: (१) सेवाप्रदायकबाट खानेपानी सेवा उपयोग गनथ चाहने व्यशक्त, संस्था वा ननकायले अनसूुची-8 बमोशजमको ढााँचामा सेवाप्रदायक समि ननवेदन ददन ुपनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम ननवेदन प्राप् त िएपनछ सेवाप्रदायकले ननवेदकको मागबमोशजम सेवा उपलब्ि गराउन सवकने नसवकने सभबन्िमा प्राववनिक तथा अन्य आवश्यक जााँचबझु गनेछ। (३) उपननयम (२) बमोशजम जााँचबझु गदाथ सेवा उपलब्ि गराउन सवकने िएमा सेवा उपलब्ि गराउाँदा प्रयोग हनुे सामग्रीको लागत रकम र आयोगले ननिाथरण गरेको िारा जडान िु् क जभमा गनथ ननवेदकलाई पन्र ददनको सूचना ददन ुपनेछ। www.lawcommission.gov.np 26 (४) उपननयम (३) बमोशजम िु् क जभमा गरे पश् चात सेवाप्रदायकले त्यस्तो व्यशक्त, संस्था वा ननकायको नाम उपिोक्ताको सूचीमा समावेि गराई ननजलाई सात ददन नित्र सेवा उपलब्ि गराउन ुपनेछ। ५७. नमटर जडान गनुथ पने: (१) सेवाप्रदायकले महसलु नलने प्रयोजनको लानग उपिोक्ताले उपयोग गने खानेपानीको पररमाण मापन गनथ प्रत्येक उपिोक्ताको िारामा नसल लगाई नमटर जडान गररददन ुपनेछ। (२) उपननयम (१) मा जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन ववपद्को अवस्थामा सेवाप्रदायकले नमटर जडान नगरे पनन उपिोक्तालाई सेवा उपलब्ि गराउन सननेछ। (३) उपननयम (१) मा जनुसकैु कुरा लेशखएको िए तापनन नमटर जडान निएको उपिोक्ताको हकमा सेवाप्रदायकले त्यस्तो उपिोक्ताको िारामा नमटर जडान गने अवनि वकटान गरी वविाग र मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी समि कायथयोजना पेस गनुथ पनेछ। (४) उपननयम (१) बमोशजम जडान िएको नमटर नबनग्रएमा, मानसएमा, हराएमा वा अरु कुनै कारणबाट काम नलाग्न े िई उपयोग गरेको पानीको पररमाण मापन गनथ नसनने िएमा उपिोक्ताले सो ववषयको सूचना यथािन य नछटो सेवाप्रदायकलाई ददन ु पनेछ। (५) उपननयम (४) बमोशजम सूचना प्राप् त िएमा सेवाप्रदायकले यथािन य नछटो सभबशन्ित उपिोक्तासाँग सोको लानग आवश्यक खचथ नलई माग बमोशजम िारामा नयााँ नमटर जडान वा ममथत गररददन ुपनेछ। ५८. नमटरको सरुिा: (१) उपिोक्ताले नमटरको सरुिा तथा बचावटको लानग सेवाप्रदायकले तोके बमोशजमको च्याभबर बनाइ नमटरको सरुिा गनुथ पनेछ। (२) सेवाप्रदायकले नमटरमा लगाएको नसल सेवाप्रदायकको तफथ बाट खवटई आएको व्यशक्त बाहेक अन्य व्यशक्तले फेनथ वा खो्न हुाँदैन। ५९. िारा जडान स्थान पररवतथन गनथ सवकन:े (१) उपिोक्ताले कुनै कारणले िाराको जडान स्थान पररवतथन गनुथ पने िएमा सेवाप्रदायकले ननिाथरण गरेको ढााँचामा सेवाप्रदायक समि ननवेदन ददन ुपनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजमको ननवेदन प्राप् त िएपनछ सेवाप्रदायकबाट जााँचबझु गदाथ प्राववनिक दृशष् टकोणले िारा जडान स्थान पररवतथन गनथ उपयकु्त देशखएमा सेवाप्रदायकले आवश्यक िु् क नलई िारा जडान स्थान पररवतथन गनुथ पनेछ। www.lawcommission.gov.np 27 पररच्छेद-8 ढल ननकास सेवा सञ् चालन ६०. ढल ननकास सेवाको लानग ननवेदन ददनपुने: (१) ऐनको दफा २२ बमोशजम ढल ननकास सेवा प्राप् त गनथ चाहने व्यशक्त, संस्था वा ननकायले अनसूुची-9 बमोशजमको ढााँचामा सेवाप्रदायक समि ननवेदन ददन ुपनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम ननवेदन प्राप् त िएपनछ सेवाप्रदायकले ननवेदकको मागबमोशजम सेवा उपलब्ि गराउन सवकने वा नसवकने सभबन्िमा प्राववनिक तथा अन्य आवश्यक जााँचबझु गनेछ। (३) उपननयम (२) बमोशजम जााँचबझु गदाथ सेवा उपलब्ि गराउन सवकने िएमा सेवा उपलब्ि गराउाँदा प्रयोग हनुे सामग्रीको लागत रकम र आयोगले ननिाथरण गरेको ढल जडान िु् क जभमा गनथ ननवेदकलाई पन्र ददनको सूचना ददन ुपनेछ। (४) उपननयम (३) बमोशजम लागत रकम र ढल जडान िु् क जभमा गरे पश् चात सेवाप्रदायकले त्यस्तो व्यशक्तको नाम उपिोक्ताको सूचीमा समावेि गराई ननजलाई सात ददननित्र सेवा उपलब्ि गराउन ुपनेछ। (५) उपननयम (२) बमोशजम जााँचबझु गदाथ ननवेदकलाई तत्काल सेवा उपलब्ि गराउन नसवकने िएमा सोको कारण सवहत त्यसको जानकारी सभबशन्ित ननवेदकलाई सात ददननित्र ददन ुपनेछ। (६) उपननयम (५) बमोशजम सेवाप्रदायकको ननणथय उपर शचत्त नबु् ने ननवेदकले मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी समि उजरुी ददन सननेछ। (७) उपननयम (६) बमोशजम उजरुी प्राप् त िएपनछ मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले सो उजरुी उपर जााँचबझु गरी आवश्यक ननणथय गनथ सननेछ। ६१. सेवा प्रदायकले मापदण्डको पालना गनुथ पनेः (१) सेवाप्रदायकले नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकािन गरी तोकेको मापदण्ड पालना गरी ढल ननकास सेवा सञ् चालन तथा व्यवस्थापन कायथ गनुथ पनेछ। (२) आफ्नो घर जग्गा पररसरनित्रको सेशप्टक ट्याङ्क वा अन्य सरसफाइ संरचनाको सफाइ तथा ममथत सभिार गनुथ सभबशन्ित उपिोक्ताको कतथव्य हनुछे। (३) औद्योनगक तथा व्यापाररक िेत्रबाट उत्सशजथत फोहोरपानी नेपाल सरकारले तोकेको मापदण्ड पालना हनुे गरी प्रिोिन गरेर मात्र ढल ननकास प्रणालीमा जडान गनुथ पनेछ। www.lawcommission.gov.np 28 (4) सेवाप्रदायकले औद्योनगक तथा व्यापाररक िेत्रबाट उत्सशजथत फोहोरपानीको पररमाण मापन गने नमटर जडान गनथ सननेछ। ६२. अवरु् ढल ननकास सेवा तत्काल सचुारू गनुथ पने: (१) सेवाप्रदायकले अवरु् ढल ननकास सेवा तत्काल सचुारू गनुथ पनेछ। (२) सेवाप्रदायकले अवरु् ढल ननकास सेवा तत्काल सचुारु गरे वा नगरेको सभबन्िमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले ननयमन गरी आवश्यकता अनसुार ननदेिन ददन सननेछ। (३) उपननयम (२) बमोशजम ददएको ननदेिन पालना गनुथ सेवाप्रदायकको कतथव्य हनुेछ। पररच्छेद-9 गणुस्तर तथा मापदण्ड ६३. स्वच्छ तथा गणुस्तरीय खानपेानीको आपूनतथ: (१) सेवाप्रदायक तथा अनमुनत नलन ु नपने संस्थाले ऐनको दफा ३६ को उपदफा (१) र (२) बमोशजम तोवकएको गणुस्तर तथा मापदण्ड अनसुार स्वच्छ तथा गणुस्तरीय खानेपानी आपूनतथ गनुथ पनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम स्वच्छ तथा गणुस्तरीय खानेपानी आपूनतथको सनुनशश् चतताको लानग सेवाप्रदायक तथा अनमुनत नलन ु नपने संस्थाले समयसमयमा खानेपानीको नमूना जााँच तथा परीिण गराई प्राप् त ननतजाका आिारमा खानेपानीको स्वच्छता र गणुस्तर कायम गनुथ पनेछ। ६४. खानपेानी प्रिोिन ववनि: खानेपानीको गणुस्तर कायम रा् न आवश्यकता अनसुार देहाय बमोशजम एक वा एक िन्दा बढी प्रववनि अवलभबन गरी प्रिोिन गनथ सवकनेछ: (क) नथग्राउने तथा छान् ने प्रववनि (सेनडमेन्टेिन एण्ड वफ्रेिन टेननोलोजीज)्, (ख) सोस्ने ववनि (एब्जोसथन), (ग) आयोन अलग गने ववनि (नडआयोनाइजेिन), (घ) इलेनरोड आयनीकरण (इलेनरोड आयोनाइजेिन), (ङ) ववपरीत परासरण ववनि (ररिसथ असमोनसस), (च) पराबैजनी अशनसकरण ववनि (अ्रािायोलेट अशनसडेिन), (छ) नलोररनेिन ववनि, (ज) अन्य उपयकु्त ववनि। www.lawcommission.gov.np 29 ६५. प्रयोगिालाको स्थापना तथा सञ् चालन: (१) ऐनको दफा ३८ को उपदफा (१) बमोशजम खानेपानी तथा फोहोरपानीको गणुस्तर मापन तथा परीिण गनथको लानग नेपाल सरकारले स्थापना गरेको प्रयोगिालाको शजभमेवारी देहाय बमोशजम हनुेछ: (क) खानेपानी तथा फोहोरपानीको नमूना सङ्कलन गने, (ख) खण् ड (क) बमोशजम सङ्कनलत नमूनाको प्रयोगिालामा जााँच तथा परीिण गने, (ग) जााँच तथा परीिणको ननतजाको जानकारी सेवाप्रदायकलाई उपलब्ि गराउने, (घ) जााँच तथा परीिण गररएको खानेपानी तथा फोहोरपानी नमूनाको एकीकृत गणुस्तर प्रनतवेदन वविाग र मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीलाई मानसक रुपमा पठाउन।े (२) प्रचनलत कानून बमोशजम इजाजतपत्र प्राप् त ननजी खानेपानी तथा फोहोरपानी प्रयोगिाला तथा सेवाप्रदायकका पानी परीिण प्रयोगिालाले खानेपानी तथा फोहोरपानी परीिण गदाथ उपननयम (१) को खण्ड (ग) र (घ) बमोशजमको कायथ गनुथ पनेछ। ६६. प्रयोगिाला सूचीकृत गररन:े (१) वविागले खानेपानी तथा फोहोरपानीको परीिण गनथ नेपाल सरकारले स्थापना गरेको प्रयोगिाला, प्रचनलत कानून बमोशजम इजाजतपत्र प्राप् त ननजी प्रयोगिाला र सेवाप्रदायकका प्रयोगिाला सूचीकृत गनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम सूचीकृत िएका प्रयोगिालाको सूची अद्यावनिक गरी वविागले आफ्नो वेबसाईटमा सावथजननक गनुथ पनेछ। (३) उपननयम (१) बमोशजमको प्रयोगिालाको अनगुमन गरी वविागले आवश्यक ननदेिन ददन सननेछ र त्यस्तो ननदेिनको पालना गनुथ प्रत्येक प्रयोगिालाको कतथव्य हनुेछ। पररच्छेद-१0 अनगुमन तथा ननयमन ६७. ननरीिकको काम, कतथव्य र शजभमेवारी: ऐनको दफा ३९ बमोशजमको ननरीिकको काम, कतथव्य र शजभमेवारी देहाय बमोशजम हनुेछ: (क) खानेपानीको महुान, प्रसारण तथा ववतरण प्रणाली र प्रिोिन केन्रको अनगुमन तथा ननरीिण गने, www.lawcommission.gov.np 30 (ख) आयोजनाको िौनतक सरुिा तथा वातावरणमा पने प्रनतकूल असर न्यूनीकरण गने वक्रयाकलाप कायाथन्वयन गरे नगरेको अनगुमन तथा ननरीिण गने, (ग) खानेपानी प्रदषुण हनुबाट बचाउन े तथा स्वस्थकर बनाउने उपाय अवलभबन गरे नगरेको अनगुमन तथा ननरीिण गने, (घ) खानेपानीको गणुस्तर कायम गनथ अवलभबन गररएका उपाय तथा फोहोरपानी मापदण्डको पालना िए निएको अनगुमन र ननरीिण गने, (ङ) नेपाल सरकारले ननिाथरण गरेको मापदण्ड बमोशजम फोहोरपानी प्रिोिन गरी सरुशित रुपमा ववसजथन गरे नगरेको अनगुमन तथा ननरीिण गने, (च) खानेपानी तथा फोहोरपानीको ननयनमत रुपमा परीिण गरी गणुस्तर सनुनशश् चत गने काम गरे नगरेको अनगुमन तथा ननरीिण गने, (छ) अनमुनतपत्रमा उश्लशखत ितथको पालना िएको नदेशखएमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी र आयोगलाई जानकारी ददन,े (ज) उपिोक्तालाई उपलब्ि गराइने खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवाको व्यवस्थापन तथा खानेपानी आपूनतथ लगायतका अन्य प्राववनिक ववषयको अनगुमन तथा ननरीिण गने, (झ) खानेपानीको ववतरण प्रवक्रया तथा गणुस्तर मापन प्रवक्रयाको अनगुमन र ननरीिण गरी आवश्यकता अनसुार सिुारका लानग ननदेिन ददन,े (ञ) रोतोत तथा खानेपानी प्रणालीमा उपलब्ि पानीको मापन गरी लगत राखे नराखेको, खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवा चसु्त, दरुुस्त तथा प्रिावकारी िए निएको, चहुावट ननयन्त्रण तथा सरुिा प्रणाली मापदण्ड अनसुार राखे नराखेको अनगुमन गरी आवश्यकता बमोशजम सिुार गनथ ननदेिन गने। ६८. अनगुमन तथा ननरीिण गनुथ पनेः (१) सेवाप्रदायकले खानेपानी उत्पादन, प्रिोिन र ववतरण, फोहरपानीको सङ्कलन, प्रिोिन र सरुशित ववसजथनका लानग खानेपानी तथा सरसफाइ संरचनाको ननयनमत अवलोकन तथा ननरीिण गनुथ पनेछ र आवश्यकता अनसुार नमूना परीिण गरी गणुस्तर कायम गराउन सञ् चालन अनगुमन गनुथ पनेछ। www.lawcommission.gov.np 31 (२) सेवाप्रदायकले सेवाग्राहीलाई ववतरण गरेको खानेपानी तथा सरसफाइ सेवाको गणुस्तर ऐनको दफा 36 बमोशजम तोकेका मापदण्ड अनरुुप िए निएको यवकन गनथ सेवाप्रदायक आफैं ले वा ननरीिकले पररपालन अनगुमन गनुथ पनेछ। (३) सेवाप्रदायकबाट ववतररत खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा स्वास््यको दृशष् टकोणले सरुशित, ग्राह् य र जोशखमरवहत िए निएको यवकन गनथ स्वास््य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालय वा सो अन्तगथतका ननकायले आवश्यकता अनसुार खानेपानी तथा सरसफाइ सेवाको गणुस्तर ननगरानी गनुथ पनेछ। ६९. ननदेिन पालना गनुथ पने: (१) ननरीिकले अनगुमनको क्रममा कुनै सेवा प्रदायकले ऐन तथा यस ननयमावली बमोशजमको मापदण्ड पालना गरेको नदेखेमा त्यस्तो सेवाप्रदायकलाई पवहलो पटक नब्बे ददननित्र आवश्क मापदण्ड पूरा गरी सेवा उपलब्ि गराउन ननदेिन ददनेछ र सोको जानकारी मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीलाई ददन ुपनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजमको ननदेिनको कायाथन्वयन गदाथ समय अपगु िएको िनी सेवा प्रदायकबाट अनरुोि िएमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीको अनमुनत नलई ननरीिकले बढीमा साठी ददनसभमको समय थप गनथ सननेछ। (३) उपननयम (१) र (२) बमोशजमको अवनिनित्र ननरीिकले ददएको ननदेिन सभबशन्ित सेवाप्रदायकले कायाथन्वयन नगरेमा त्यस्तो सेवाप्रदायकको अनमुनतपत्र रद्द गनथ ननरीिकले मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी समि नसफाररस गनथ सननेछ। (४) उपननयम (३) बमोशजम ननरीिकबाट नसफाररस िई आएमा मन्त्रालयले तोकेको अनिकारीले तीस ददन नित्र अनमुनतपत्र रद्द गरी सोको जानकारी सभबशन्ित सेवाप्रदायक र सरोकारवालालाई ददन ुपनेछ। ७०. गणुस्तर पाश् वथ शचत्र प्रनतवेदन प्रकािन गनुथ पने: वविागले खानेपानी तथा फोहोरपानीको परीिण गनथ नेपाल सरकारबाट स्थापना गरेको प्रयोगिाला वा ननयम ६६ बमोशजम सूचीकृत प्रयोगिालाबाट प्राप् त पानी तथा फोहोरपानी परीिणको ननतजालाई आवश्यक ववश् लेषण गरी खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवाको गणुस्तरको शस्थनत झश्कने गरी वावषथक रुपमा गणुस्तर पाश् वथ शचत्र प्रनतवेदन प्रकािन गनुथ पनेछ। पररच्छेद-१1 ववववि ७१. समन्वय सनमनतको काम, कतथव्य र अनिकार: ऐनको दफा ५५ मा उश्लशखत व्यवस्थाका अनतररक्त समन्वय सनमनतको काम, कतथव्य र अनिकार देहाय बमोशजम हनुेछः www.lawcommission.gov.np 32 (क) वविाग, मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी, प्रदेि र स्थानीय तहबाट अनमुनतपत्र प्राप् त संस्था र आयोगबीच समन्वय गने, (ख) प्रदेि तथा स्थानीय तहबाट मन्त्रालयमा पेस गनुथ पने खानेपानी तथा सरसफाइ िेत्रसभबन्िी प्रनतवेदनका लानग समन्वय गने, (ग) खानेपानी तथा सरसफाइ सभबन्िी पूवाथिार ननमाथण र सेवा सञ् चालनका सभबन्िमा अनगुमन संयन्त्रको ननमाथण गने र तत ्सभबन्िमा ननदेिन ददने, (घ) खानेपानी तथा सरसफाइ सभबन्िी नीनत तथा योजना तजुथमा र कायाथन्वयनमा आवश्यकता अनसुार सरोकारवालाको राय तथा सझुाव नलन,े (ङ) खानेपानी सेवा तथा सरसफाइ सेवा प्रवाह सभबन्िमा अन्य आवश्यक समन्वय गने। ७२. ववद्यतुीय एकीकृत ननसा तयारी तथा वववरण अद्यावनिक गनुथ पने: (१) ऐनको दफा ५६ को प्रयोजनको लानग नेपाल सरकारले यो ननयमावली प्रारभि िएको नमनतले तीन वषथनित्र ववद्यतुीय अनिलेख सवहतको एकीकृत ननसा तयार गनुथ पनेछ। (२) अनमुनतपत्र प्राप् त संस्था वा सेवाप्रदायकले समेत आफ्नो खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा सभबन्िी वववरण उपननयम (१) बमोशजमको ववद्यतुीय एकीकृत ननसा अद्यावनिक गनथका लानग सोही अनसुार ननददथष् ट गररएको ढााँचामा उपलब्ि गराउन ुपनेछ। (३) उपननयम (२) को प्रयोजनको लानग अनमुनतपत्र प्राप् त संस्था वा सेवाप्रदायकले आफ्नो सेवा प्रणालीको खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा सभबन्िी आवश्यक वववरण अद्यावनिक गरी रा् न ुपनेछ। (४) उपननयम (३) बमोशजमको वववरण मन्त्रालय, वविाग, मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी, आयोग वा अनमुनत प्रदान गने अनिकारीले माग गरेका बखत उपलब्ि गराउन ु पनेछ। ७३. गनुासो सनुवुाई गनुथ पनेः (१) खानेपानी तथा सरसफाइ सेवाको गणुस्तर तथा सेवाको सभबन्िमा उपिोक्ताबाट गनुासो प्राप् त िएमा त्यस्तो गनुासो उपर सेवाप्रदायकले आवश्यक जााँचबझु गरी गनुासो प्राप् त िएको नमनतले पन्र ददननित्र गनुासो सनुवुाई गनुथ पनेछ। www.lawcommission.gov.np 33 (२) उपननयम (१) बमोशजमको सेवा प्रदायकको ननणथयमा शचत्त नबझेुमा त्यस्तो ननणथयको जानकारी पाएको नमनतले पन्र ददननित्र उपिोक्ताले वविागमा गनुासो दताथ गराउन सननेछन।् (३) उपननयम (२) बमोशजम गनुासो प्राप् त िएपनछ वविागले त्यस सभबन्िमा जााँचबझु गरी आवश्यक वववरण माग गनुथपने वा कुनै ववषयमा स्पष् ट गनुथपने देशखएमा गनुासो प्राप् त िएको नमनतले पन्र ददननित्र ननरीिकलाई सात ददनको समय ददई गनुासो सनुवुाईको लानग ननदेिन ददन सन नेछ। (४) उपननयम (३) बमोशजमको ननदेिन प्राप् त िएको नमनतले पन्र ददननित्र जााँचबझु तथा आवश्यकता अनसुार स्थलगत अनगुमन गरी ननरीिकले गनुासो सनुवुाई सभबन्िमा सेवाप्रदायकलाई आवश्यक ननदेिन ददन ुपनेछ। (५) उपननयम (४) बमोशजम ननरीिकले ददएको ननदेिन पालना गनुथ सेवाप्रदायकको कतथव्य हनुछे। ७४. सावथजननक सनुवुाई गनुथपने: (१) आयोगले खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा महसलु ननिाथरण तथा पानीको थोक खररद तथा नबक्री दर ननिाथरण गनुथ पूवथ सावथजननक सनुवुाई गनुथ पनेछ। (२) उपननयम (१) बमोशजम सावथजननक सनुवुाई गदाथ अवलभबन गनुथ पने प्रवक्रया आयोगले ननिाथरण गरे बमोशजम हनुेछ। (३) उपननयम (१) बमोशजम गररने सावथजननक सनुवुाई सभबन्िी प्रनतवेदन अनसूुची-१० बमोशजमको ढााँचामा तयार गनुथ पनेछ। ७५. सावथजननक गनुथ पने: आयोगले ननिाथरण गरेको खानेपानी तथा सरसफाइ महसलु, िु् क तथा सेवा िु् क र पानीको थोक खररद तथा नबक्री मू्यको वववरण सावथजननक गनुथ पनेछ। ७६. प्रचनलत कानून बमोशजमको ितथ पूरा गनुथ पने: खानेपानी तथा सरसफाइ पूवाथिार ननमाथण गनुथ अशघ प्रचनलत कानून बमोशजम वातावरणीय अध्ययन प्रनतवेदन तयारी, स्वीकृनत तथा सोको कायाथन्वयन गनुथ पने वा कुनै ननकायको पूवथस्वीकृनत नलन ु पने रहेछ िने सो बमोशजमका कायथ सभपन् न िएपनछ मात्र आयोजना कायाथन्वयन गनुथ पनेछ। ७७. ववपद्को अवस्थामा सेवाको सनुनशश् चतता गने: सेवाप्रदायकले ववपद्को अवस्थामा खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा सञ् चालन ननरन्तर हनु सनन ेआवश्यक व्यवस्था गरी सो सभबन्िी जानकारी सभबशन्ित स्थानीय तह र उपिोक्तालाई ददन ुपनेछ। www.lawcommission.gov.np 34 ७८. ि्ि र हाईड्रान््सको सनुनशश् चतता गने: अनमुनतपत्र प्राप् त संस्था तथा सेवाप्रदायकले आफ्नो सेवा िेत्रनित्र पयाथप् त मात्रामा ि्ि र हाईड्रान््सको व्यवस्था गरी सोको उशचत संरिण तथा संविथनको व्यवस्था गनुथ पनेछ। ७९. वषाथतको पानी सङ्कलन, उपयोग र पनुिथरण: (१) िनूमगत पानीको उपयोग गने व्यशक्त वा सङ्गदठत संस्थाले वषाथतको पानी सङ्कलन, उपयोग तथा पनुिथरणलाई प्राथनमकता ददन ु पनेछ। (२) उपननयम (१) को प्रयोजनको लानग नेपाल सरकार, प्रदेि सरकार र स्थानीय तहले आवश्यक आनथथक तथा प्राववनिक सहयोग गनथ सननेछन।् ८०. राजस्वमा दाशखला गनुथ पने: ननयम ४, ५ र ६ बमोशजमको अनमुनतपत्रको दस्तरु र ननयम १2 बमोशजमको अनमुनतपत्र नवीकरण दस्तरु नेपाल सरकारको राजस्व खातामा दाशखला गनुथ पनेछ। ८१. मापदण्ड कायाथन्वयन गने दावयत्व: ऐनको दफा ५३ को उपदफा (२) बमोशजम नदी तथा ताल तलैयाको जल गणुस्तर सभबन्िी मापदण्डको कायाथन्वयन गने वा गराउने र सोको अनगुमन, ननयमन तथा व्यवस्थापन गने दावयत्व देहाय बमोशजम हनुेछः (क) एक िन्दा बढी प्रदेिमा अवशस्थत नदी, ताल तलैयाको जल गणुस्तर सभबन्िी मापदण्डको कायाथन्वयन गने वा गराउने र सोको अनगुमन, ननयमन तथा व्यवस्थापन गने दावयत्व वविागको, (ख) एक िन्दा बढी स्थानीय तहनित्र अवशस्थत ताल तलैयाको जल गणुस्तर सभबन्िी मापदण्डको कायाथन्वयन गने वा गराउने र सोको अनगुमन, ननयमन तथा व्यवस्थापन गने दावयत्व सभबशन्ित प्रदेिको, (ग) एक स्थानीय तह नित्र अवशस्थत ताल तलैयाको जल गणुस्तर सभबन्िी मापदण्डको कायाथन्वयन गने वा गराउने र सोको अनगुमन, ननयमन तथा व्यवस्थापन गने दावयत्व सभबशन्ित स्थानीय तहको। ८२. वववरण पेस गनुथ पने: ऐनको दफा १६ बमोशजमको वववरण प्रत्येक आनथथक वषथ समाप् त िएको नमनतले साठी ददननित्र स्थानीय तहले प्रदेिको खानेपानी सभबन्िी ववषय हेने मन्त्रालयमा र सो मन्त्रालयले आफ्नो र स्थानीय तहबाट प्राप् त वववरण आनथथक वषथ समाप् त िएको नमनतले नब्बे ददननित्र मन्त्रालयमा पेस गनुथ पनेछ। ८३. प्रनतवेदन पेस गनुथ पने: (१) अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले अनमुनतपत्रमा उ्लेख िएका ितथको प्रगनत प्रनतवेदन अनमुनत प्रदान गने अनिकारीसमि वावषथक रुपमा आनथथक वषथ समाप् त िएको नमनतले साठी ददननित्र पेस गनुथ पनेछ। www.lawcommission.gov.np 35 (२) उपिोक्ता संस्थाले अनमुनतपत्र प्रदान गने अनिकारी र स्थानीय तहसमि अननवायथ रुपमा अनसूुची-११ बमोशजमको ढााँचामा वावषथक प्रनतवेदन आनथथक वषथ समाप् त िएको नमनतले साठी ददननित्र ननयनमत रूपमा बझुाउन ुपनेछ। (३) अनमुनतपत्र प्राप् त संस्था वा सेवाप्रदायकले प्रत्येक आनथथक वषथ समाप् त िएको नमनतले तीन मवहनानित्र आफूले ननमाथण वा सञ् चालन गरेको सेवाको वववरण र आफ्नो आय व्ययको वववरण मान्यता प्राप् त लेखा परीिकबाट लेखा परीिण गनथ लगाई वविाग र मन्त्रालयले तोकेको अनिकारी समि पेस गनुथ पनेछ। ८४. अनसूुचीमा हेरफेर: मन्त्रालयले नपेाल राजपत्रमा सूचना प्रकािन गरी अनसूुचीमा आवश्यक हेरफेर गनथ सननेछ। ८५. खारेजी र बचाउ: (१) खानेपानी सेवा महसलु (असलु उपर गने) ननयमावली, २०५० र खानेपानी ननयमावली, २०५५ खारेज गररएको छ। (२) उपननयम (१) बमोशजमका ननयमावली बमोशजम िए गरेका काम कारबाही यसै ननयमावली बमोशजम िए गरेको मानननेछ। www.lawcommission.gov.np 36 अनसूुची-१ (ननयम 4 को उपननयम (१) तथा ननयम 6 को उपननयम (१) साँग सभबशन्ित) खानपेानी तथा सरसफाइ सेवा प्रदान, आयोजना वा सेवा प्रणालीको सवेिण, ननमाथण, सञ् चालन तथा व्यवस्थापन गनथ/ खानपेानीको रोतोतको सावथजननक, संस्थागत, व्यावसावयक वा औद्योनगक उपयोग गनथ/ढल ननकास सेवासभबन्िी अनमुनतपत्रको लानग ननवेदनको ढााँचा श्री ..........................., ..............................। खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा प्रदान वा सेवा प्रणालीको सवेिण, ननमाथण, सञ् चालन तथा व्यवस्थापन गनथ/खानेपानीको रोतोतको सावथजननक, संस्थागत, व्यावसावयक वा औद्योनगक उपयोग गनथ/ढल ननकास सेवा सभबन्िी अनमुनतपत्र पाउनको लानग देहायका वववरणहरू खलुाई यो ननवेदन पेस गरेको छु। १. अनमुनतपत्र नलन चाहने सङ्गदठत संस्थाको: (क) नाम: (ख) ठेगाना: स्थायी: अस्थायी: २. खानेपानी तथा सरसफाइ वा ढल ननकास सेवाको वकनसम: ३. उपयोग गनथ चाहेको खानेपानी रोतोतको नामः ४. खानेपानी रोतोत रहेको स्थानः प्रदेि ......................... शज्ला ........................ गाउाँपानलका/नगरपानलका .......................... वडा नं. .......... ५. पानीको रोतोतको पररमाणः- .................. (नल./सेकेण्ड) ६. खानेपानीको लानग रोतोतबाट उपयोग गने पानीको पररमाणः- .................. (नल./सेकेण्ड) ७. खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा सञ् चालन गनथ लाग्ने: (क) अनमुाननत लागत: (ख) लगानीको वकनसम: (ग) लगानीको रोतोत: ८. खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा सभबन्िमा: (क) काम िरुु गने नमनत: (ख) काम सभपन् न गने नमनत: www.lawcommission.gov.np 37 (ग) सेवाको माग र आपूनतथको प्रिेपण: (घ) प्रिोिन वा ववतरण वा पूवाथिारको ववस्तार: (ङ) प्रिोिन तथा सेवा व्यवस्थापनमा प्रयोग गररने प्रववनिको वववरण: (च) प्रदान गररने सेवाको स्तर: ९. सेवा उपलब्ि गराउन सवकने नमनत: १०. सेवा सञ् चालन गररने िेत्र: (क) प्रदेि: (ख) गाउाँपानलका/नगरपानलका: (ग) वडा नं.: ११. सेवा सञ् चालन गदाथ हनुे वावषथक अनमुाननत नाफा/नोनसान आददको वववरण: (क) अनमुाननत सञ् चालन खचथ: (ख) अनमुाननत आय: (ग) नाफा नोनसानको वहसाब: (घ) अनमुाननत महसलु दर: १२. ववसजथन गने फोहोरपानीको स्थान र पररमाण: (क) स्थान: .................. (ख) पररमाण: .................. १३. ननवेदनसाथ संलग्न गनुथ पने कागजात: (क) सङ्गदठत संस्थाको कानूनी शस्थनत देशखने कागजात, (ख) खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा वा ढल ननकास सेवा, आयोजना वा सेवाप्रणाली सञ् चालन तथा व्यवस्थापन गने गरी कुनै ननकायसाँग सञ् चालन तथा व्यवस्थापन करार िएको िए सो सभझौताको प्रनतनलवप, (ग) आयोजना स्थलको ननिा, प्रयोग गररने खानेपानी रोतोतको वववरण र सोको पररमाण, सरसफाइ आयोजनाको हकमा फोहोरपानी नबसजथन गने स्थान, सेवा सञ् चालन गनथ चाहेको सेवा िेत्र, लािाशन्वत जनसङ्ख्या, आयोजनामा अशन्तम स्वानमत्व रहन ेव्यशक्त वा सङ्गदठत संस्था तथा त्यस्तो संस्थाका सञ् चालकहरूको नाम, थर र वतन खलेुको वववरण सवहतको आयोजनाको ववस्ततृ वववरण, (घ) ढल ननकास सेवाको हकमा देहाय अनसुारको थप वववरणः (1) ढल ननकास प्रणाली तथा मानवमलमूत्रको हकमा ढुवानी सािनको वववरण, (2) ढल ननकास वा फोहोरपानी सङ्कलन, स्थानान्तरण, प्रिोिन र सरुशित ववसजथन गनथ आवश्यक पने जग्गाको व्यवस्था रहेको पशुष् ट हनुे कागजात, (3) ढल ननकास व्यवस्थापन गने ववनि र तररका, (4) सामाशजक दावयत्व पूरा गने सभबन्िमा प्रस्ताववत व्यवस्था । (ङ) प्राववनिक ननपणुता तथा पेिा सभबन्िी दिता सभबन्िी कागजात, www.lawcommission.gov.np 38 (च) सभिाव्यता अध्ययन प्रनतवेदन, (छ) कायथ सञ् चालन योजना, (ज) आयोजनाको अनमुाननत ववत्तीय व्यवस्था, आयोजनाका लगानीकताथहरूको आनथथक हैनसयत, आयोजनामा प्रत्यि रुपले सहिागी हनुे ववत्तीय संस्थाहरूको प्रनतब्ता र लगानीकताथहरूको दावयत्व र िेयरपुाँजी तथा ऋणको प्रनतित सवहतको ववत्तीय अवस्था सभबन्िी वववरण, (झ) घरजग्गाको उपयोग वा प्राशप् तको लानग चावहने आवश्यक सरकारी वा गैर सरकारी जग्गाको कुल िेत्रफल र सो को व्यवस्थापन, (ञ) सवेिण सभपन् न िएका आयोजनाको हकमा वातावरणीय अध्ययन प्रनतवेदन, (ट) नेपाल सरकारले नपेाल राजपत्रमा सूचना प्रकािन गरी तोवकददए बमोशजमका वववरणहरू। ननवेदकको, सही: नाम: ठेगाना: नमनत: www.lawcommission.gov.np 39 अनसूुची-२ (ननयम 4 को उपननयम (१), ननयम 5 को उपननयम (१), ननयम 6 को उपननयम (१), ननयम १1 र ननयम १2 को उपननयम (१) साँग सभबशन्ित) अनमुनतपत्रको दस्तरु र अवनि तथा अनमुनतपत्र नवीकरण दस्तरु १. खानेपानीको सवेिण, ननमाथण, सञ् चालन तथा व्यवस्थापन गनथ/खानेपानीको रोतोतको सावथजननक, संस्थागत तथा व्यावसावयक उपयोग गनथ गराउन/सरसफाइ तथा ढल ननकास सेवाको सवेिण, ननमाथण, सञ् चालन तथा व्यवस्थापन सभबन्िी अनमुनतपत्रको लानग क्र.सं. वववरण १० वषथ सभमको अवनिको लानग अनमुनतपत्रको दस्तरु १० वषथ िन्दा बढी अवनिको लानग अनमुनतपत्रको दस्तरु अनमुनतपत्र नवीकरणको दस्तरु (क) खानेपानी तथा सरसफाइ वा ढल ननकास सेवाको छुट्टाछुटै्ट अनमुनतपत्रको लानग (अ) काठमाडौं उपत्यका नित्र न्यूनतम पचहत्तर हजार रुपैयााँ वा अनमुाननत लागतको ०.२% ले हनु आउने रकम मध्ये बढी हनु आउने रकम न्यूनतम एक लाख रुपैयााँ वा अनमुाननत लागतको ०.३% ले हनु आउने रकम मध्ये बढी हनु आउने रकम अनमुनतपत्र नलाँदा लाग्ने दस्तरुको बीस प्रनतितले हनुे रकम (आ) काठमाडौं उपत्यका बावहरको नगरपानलका नित्र न्यूनतम चालीस हजार रुपैयााँ वा अनमुाननत लागतको ०.१५% ले हनु आउने रकम मध्ये बढी हनु आउने रकम न्यूनतम पचास हजार रुपैयााँ वा अनमुाननत लागतको ०.२% ले हनु आउने रकम मध्ये बढी हनु आउने रकम अनमुनतपत्र नलाँदा लाग्ने दस्तरुको बीस प्रनतितले हनुे रकम (इ) काठमाडौं उपत्यका बावहरको गाउाँपानलका नित्र न्यूनतम पन्र हजार रुपैयााँ वा अनमुाननत लागतको ०.०७% ले हनु आउने रकम मध्ये बढी हनु आउने रकम न्यूनतम पच्चीस हजार रुपैयााँ वा अनमुाननत लागतको ०.१% ले हनु आउने रकम मध्ये बढी हनु आउने रकम अनमुनतपत्र नलाँदा लाग्ने दस्तरुको बीस प्रनतितले हनुे रकम (ख) खानेपानी तथा सरसफाइ र ढल ननकास सेवाको एकमषु् ट अनमुनतपत्रको लानग www.lawcommission.gov.np 40 क्र.सं. वववरण १० वषथ सभमको अवनिको लानग अनमुनतपत्रको दस्तरु १० वषथ िन्दा बढी अवनिको लानग अनमुनतपत्रको दस्तरु अनमुनतपत्र नवीकरणको दस्तरु खानेपानी र सरसफाइको एकमषु् ट अनमुनतपत्रको लानग क्र.सं. (क) मा तोवकएकोमा १.५ गणुाले हनुे रकम क्र.सं. (क) मा तोवकएकोमा १.५ गणुाले हनुे रकम क्र.सं. (क) मा तोवकएकोमा १.५ गणुाले हनुे रकम २. सवेिण अनमुनतपत्रको लानग क्र.सं. रोतोतको िमता अनमुनत िु् क अनमुनतपत्र नवीकरण िु् क (क) सेफ इ्ड २५ नलटर प्रनत सेकेण्ड िन्दा कम िएको सतही रोतोत एक हजार रुपैयााँ पााँच सय रुपैयााँ (ख) सेफ इ्ड २५ देशख १०० नलटर प्रनत सेकेण्ड िएको सतही रोतोत दईु हजार रुपैयााँ एक हजार रुपैयााँ (ग) सेफ इ्ड १०० नलटर प्रनत सेकेण्ड िन्दा बढी िएको सतही रोतोत चार हजार रुपैयााँ दईु हजार रुपैयााँ (घ) नडजाइन नडस्चाजथ २५ नलटर प्रनत सेकेण्ड सभमको िनूमगत रोतोत दईु हजार रुपैयााँ एक हजार रुपैयााँ (ङ) नडजाइन नडस्चाजथ २५ नलटर प्रनत सेकेण्ड िन्दा बढी िनूमगत रोतोत क्र.सं. (घ) को दस्तरुमा प्रत्येक थप १० नलटर प्रनत सेकेण्डका लागी थप एक हजार रुपैयााँ अनमुनतपत्र नलाँदा लाग्न े दस्तरुको बीस प्रनतितले हनुे रकम (च) सरसफाइ तथा ढल ननकास सेवाको लानग दईु हजार रुपैयााँ एक हजार रुपैयााँ www.lawcommission.gov.np 41 ३. िनूमगत पानी मात्र उपयोग गने गरी खानेपानी सेवाको अनमुनतपत्रको लानग क्र.सं. िमता अनमुनतपत्र दस्तरु अनमुनतपत्र नवीकरण दस्तरु (क) नडजाइन नडस्चाजथ पच्चीस नलटर प्रनत सेकेण्ड सभम पच्चीस हजार रुपैयााँ चार हजार रुपैयााँ (ख) नडजाइन नडस्चाजथ पच्चीस नलटर प्रनत सेकेण्ड िन्दा बढी क्र.सं. (क) को दस्तरुमा प्रत्येक थप ५ नलटर प्रनत सेकेण्डका लागी थप छ हजार रुपैयााँ अनमुनतपत्र नलाँदा लाग्न े दस्तरुको बीस प्रनतितले हनुे रकम www.lawcommission.gov.np 42 अनसूुची-३ (ननयम 4 को उपननयम (6) र ननयम 6 को उपननयम (३) साँग सभबशन्ित) खानपेानी तथा सरसफाइ सेवा प्रदान, आयोजना वा सेवा प्रणालीको सवेिण, ननमाथण, सञ् चालन तथा व्यवस्थापन गनथ/खानपेानीको रोतोतको सावथजननक, संस्थागत, व्यावसावयक वा औद्योनगक उपयोग गनथ/ढल ननकास सेवासभबन्िी अनमुनतपत्रको ढााँचा अनमुनतपत्र सङ्ख्या ............... श्री...................., .........................। खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा प्रदान/आयोजना वा सेवा प्रणालीको सवेिण, ननमाथण, सञ् चालन तथा व्यवस्थापन गनथ/खानेपानीको रोतोतको सावथजननक, संस्थागत, व्यावसावयक वा औद्योनगक उपयोग गनथ/ढल ननकास सेवा सभबन्िी अनमुनतपत्र पाउन नमनत ..................... मा ददइएको ननवेदन बमोशजम खानेपानी तथा सरसफाइ ननयमावली, २०८१ को ननयम 4 को उपननयम (6)/ ननयम 6 को उपननयम (३) बमोशजम यो अनमुनतपत्र प्रदान गररएको छ। १. सङ्गदठत संस्थाको पूरा नाम तथा ठेगाना: २. खानेपानी तथा सरसफाइ सेवाको वकनसम: ३. उपयोग गनथ चाहेको खानेपानी रोतोतको नामः ४. खानेपानी रोतोत रहेको स्थान: प्रदेि ......................... शज्ला ........................ गाउाँपानलका/नगरपानलका .......................... वडा नं. .......... ५. खानेपानीको लानग रोतोतबाट उपयोग गने पानीको पररमाणः .................. (नल./सेकेण्ड) ६. पानीको रोतोत तथा महुान/प्रिोनित फोहोरपानी ववसजथन गने स्थान: ७. फोहोरपानीको ववसजथन गने पररमाण: ८. खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा सञ् चालन गनथ लाग्ने: (क) अनमुाननत लागत: (ख) लगानीको वकनसम: (ग) लगानीको रोतोत: www.lawcommission.gov.np 43 ९. खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा सभबन्िमा: (क) काम िरुु गने नमनत: (ख) काम सभपन् न गने नमनत: (ग) सेवाको माग र आपूनतथको प्रिेपण: (घ) प्रिोिन वा ववतरण वा पूवाथिारको ववस्तार: (ङ) प्रिोिन तथा सेवा व्यवस्थापनमा प्रयोग गररने प्रववनिको वववरण: (च) प्रदान गररने सेवाको स्तर: १०. सेवा उपलब्ि गराउन सवकने नमनत: ११. सेवा सञ् चालन गररने िेत्र: (क) प्रदेि: (ख) नगरपानलका/गाउाँपानलका : (ग) वडा नं. : १२. अनमुनतपत्र बहाल रहने अवनि: नमनत ................................... देशख ................................ सभम । १३. अन्य ितथहरू: प्रणाली मापन (नयानलबे्रिन) कायथको ववनि सनुनशश् चत गनुथ पने। अनमुनतपत्र ददन ेअनिकारीको, सही: नाम: पद: नमनत: www.lawcommission.gov.np 44 अनसूुची-4 (ननयम 4 को उपननयम (7) साँग सभबशन्ित) अन्तर तह जानकारी गराउन ुपने वववरण १. अनमुनत प्रदान गने अनिकारीको नाम र ठेगाना: २. अनमुनत प्राप् त संस्थाको नाम र ठेगाना: ३. खानेपानी तथा सरसफाइ सेवाको वकनसम: ४. पानीको रोतोत तथा महुान/प्रिोनित फोहोरपानी ववसजथन गने स्थान: ५. खानेपानी/ फोहोरपानीको पररमाण: ६. खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा सभबन्िमा: (क) काम िरुु गने नमनत: (ख) काम सभपन् न गने नमनत: (ग) प्रिोिन वा ववतरण वा पूवाथिारको ववस्तार: (घ) प्रिोिन तथा सेवा व्यवस्थापनमा प्रयोग गररने प्रववनिको वववरण: (ङ) प्रदान गररने सेवाको स्तर: ७. सेवा उपलब्ि गराउने नमनत: 8. सेवा सञ् चालन गराउने िेत्र: (क) प्रदेि: (ख) न.पा./गा.पा. : (ग) वडा नं. : 9. अनमुनतपत्र बहाल रहने अवनि: नमनत ........................ देशख ....................... सभम। १0. अन्य वववरणः www.lawcommission.gov.np 45 अनसूुची-५ (ननयम 5 को उपननयम (१) साँग सभबशन्ित) सवेिण अनमुनतपत्रको लानग ददइन ेननवेदनको ढााँचा श्री ...................... ..........................। खानेपानी तथा सरसफाइ सेवा/आयोजना/सेवा प्रणालीको आयोजनाको सवेिण गनथ अनमुनतपत्रको लानग देहायका ववषयहरू खलुाई यो ननवेदन पेस गरेको छु। १. सङ्गदठत संस्थाको नाम र ठेगानाः २. उदे्दश्यः ३. सवेिण गनथ चाहेको खानेपानीको रोतोत/ ढल ननकास सेवाको नामः ४. खानेपानीको रोतोत रहेको/ ढल ननकास सेवा सञ् चालन हनुे प्रदेिः ...................... शज्लाः ................... गाउाँपानलका/ नगरपानलकाः ...................................... वडा नं. .................. ५. सेवा परु् याउने स्थान: सेवा सवेिण गनथ चाहेको िेत्र: ६. सवेिणको अनमुाननत खचथ: ७. सवेिण खचथ व्यहोने रोतोत: ८. अन्य वववरणः ९. दरखास्त साथ संलग्न गनुथ पने कागजातहरू: (क) रोतोतको सवेिण सभबन्िमा आनथथक, सामाशजक, प्राववनिक र वातावरणीय अध्ययन सभबन्िी प्रनतवेदन, (ख) रोतोत सवेिण गररने स्थानको ननसा, (ग) राविय ननकुञ् ज, आरि िते्र, मध्यवती िेत्र नित्र पने आयोजनाको हकमा वन तथा वातावरण मन्त्रालय वा अन्तगथतका कायाथलयको सहमनतपत्र, (घ) सङ्गदठत संस्थाको वविानको प्रनतनलवप, (ङ) रोतोत अवशस्थत स्थानीय तह र लािाशन्वत हनुे स्थानीय तहको नसफाररस, (च) आवश्यक अन्य कागजात। www.lawcommission.gov.np 46 मानथ लेशखएको व्यहोरा दठक सााँचो हो, झटु्ठा ठहरे कानून बमोशजम सहुाँला बझुाउाँला। सङ्गदठत संस्थाको छाप ननवेदकको,– सहीः नामः ठेगानाः नमनतः www.lawcommission.gov.np 47 अनसूुची-6 (ननयम 5 को उपननयम (5) साँग सभबशन्ित) सवेिण अनमुनतपत्रको ढााँचा सवेिण अनमुनतपत्र सङ्ख्या ............... श्री ................................... .....................................। तपाईले खानपेानी तथा सरसफाइ सेवा/आयोजना/सेवा प्रणालीको सवेिण अनमुनत पाउन नमनत ................... मा ननवेदन ददएकोमा खानेपानी तथा सरसफाइ ननयमावली, २०८१ को ननयम 5 को उपननयम (5) बमोशजम देहाय बमोशजमको खानेपानी तथा सरसफाइ आयोजना सवेिण गनथ पाउने गरी यो अनमुनतपत्र ददइएको छ। १. अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाको नाम र ठेगानाः २. आयोजनाको प्रकार: खानेपानी: सरसफाइ: 3. सवेिणको उदे्दश्यः ४. सवेिण गने िेत्रः ५. रोतोतको नाम र स्थान: (क) खानेपानी आयोजनाको हकमा प्रयोग गररने पानीको पररमाण (नल./सेकेण्ड): (ख) सरसफाइ आयोजनाको हकमा ववसजथन गररने फोहोर पानीको पररमाण र गणुस्तर: ६. सवेिण िरुु गनुथ पने समयः ७. सवेिण सभपन् न हनुे अवनिः ८. अनमुनतपत्र बहाल रहने अवनिः ९. अनमुनतपत्र प्राप् त संस्थाले पालना गनुथ पने ितथहरुः (क) (ख) (ग) (घ) अनमुनतपत्र ददने अनिकारीको, सहीः नामः पदः कायाथलयः नमनतः www.lawcommission.gov.np 48 अनसूुची-7 (ननयम 8 को उपननयम (२), ननयम १८ को उपननयम (५), ननयम १९ को उपननयम (८) तथा ननयम २8 को उपननयम (१) साँग सभबशन्ित) कायथसभपादन सूचक (1) खानेपानी सेवाको मु् य कायथसभपादन सूचकहरू कायथसभपादन सूचक कायथसभपादन मानक समूह (क): खानेपानी सेवाको स्तर र गणुस्तर (अ) सेवा िेत्र आफ्नो सेवा िेत्रमा सेवा उपलब्ि गराएको मध्ये सचुारू रहेका घर/पररसर र सामदुावयक वा सावथजननक िारा जडानबाट खानेपानी सेवा उपिोग गने जनसङ्ख्याको प्रनतित। (आ) पयाथप् तता सेवाप्रदायकले उपलब्ि गराएको दैननक पानीको औसत पररमाण। (इ) गणुस्तर राविय खानेपानी गणुस्तरको तलुनामा उपिोक्ताहरूलाई आपूनतथ गररएको पानीको गणुस्तर। (ई) ववश् वसनीयता खानेपानी आपूनतथको ननरन्तरता। समूह (ख): सञ् चालन तथा व्यवस्थापन दिता (अ) गैर-महसलु पानी ववतरण प्रणालीमा आपूनतथ गररएको खानेपानीको पररमाण र उपिोक्तालाई नबल गररएको खानेपानीको पररमाण बीचको निन् नताको प्रनतित। (आ) सञ् चालन अनपुात खानेपानी सेवाबाट आजथन िएको कुल वावषथक रकममा वावषथक सञ् चालन तथा ममथत सभिार खचथको अनपुात। (इ) नमटररङ अनपुात नेटवकथ प्रणालीका कुल जडानमा सचुारू रहेका पानी नमटरको अनपुात। (ई) गनुासो व्यवस्थापन उपिोक्ताको गनुासो र सो समािानका लानग गररएका कायथहरू अनिलेख गने संयन्त्रको उपलब्िता र गनुासो समािानको अनपुात। www.lawcommission.gov.np 49 (२) सरसफाइ तथा ढल ननकास सेवाको मु् य कायथसभपादन सूचकहरू कायथसभपादन सूचक कायथसभपादन मानक समूह (क): सरसफाइ सेवाको स्तर र गणुस्तर (क) सेवा िेत्र आफ्नो सेवा िेत्रमा सेवा उपलब्ि गराएको मध्ये सचुारू रहेको ढल प्रणालीमा जनडत घर/पररसर वा मानव मलमूत्र व्यवस्थापनमा समेवटएको जनसङ्ख्याको प्रनतित। (ख) सेवा मापदण्डको अनपुालन राविय फोहोरपानी उत्सजथन सभबन्िी मापदण्डको तलुनामा प्रिोनित मानव मलमूत्र वा फोहोरपानीको गणुस्तर। समूह (ख): सञ् चालन तथा व्यवस्थापन दिता (अ) सञ् चालन अनपुात सरसफाइ सेवाबाट आजथन गररएको कुल वावषथक रकममा वावषथक सञ् चालन तथा ममथत सभिार खचथको अनपुात। (आ) गनुासो व्यवस्थापन उपिोक्ताको गनुासो र नतनको समािानका लानग गररएका कायथहरू अनिलेख गने संयन्त्रको उपलब्िता र गनुासो समािानको अनपुात। (इ) सरसफाइ कामदारको स्वास््य र सरुिाको अवस्था सरसफाइ प्रणालीमा कायथरत सरसफाइ कामदारको स्वास््य र सरुिाको लानग सेवाप्रदायकले अपनाएको उपायको अवस्था। www.lawcommission.gov.np 50 अनसूुची-8 (ननयम ५६ को उपननयम (१) साँग सभबशन्ित) िारा जडानको लानग ददइन ेननवेदनको ढााँचा श्री ................................ (सेवाप्रदायकको नाम) ................................ (सेवाप्रदायकको ठेगाना) म/हामीलाई खानेपानी सेवाको आवश्यकता परेकोले मेरो/हाम्रो घर ठेगानामा िारा जडान गरी ददन ुहनु ननवेदन गदथछु/गदथछौ। खानेपानी सेवाको लानग तोवकएको महसलु दरबमोशजम महसलु नतनथ र प्रचनलत कानून तथा सेवाप्रदायकका ितथहरू पालना गनथ स्वीकार गदथछु/गदथछौँ। 1. नाम: २. ठेगाना: घर नं. - ............ टोल - .................... वडा नं. - ................. न.पा./गा.पा.: .......................................... शज्ला- .................. फोन नं. - ........................... मोबाईल नं. - .......................... ईमेल - ………………… ३. बाबकुो नाम: ४. आमाको नाम: ५. बाजेको नाम: ६. जग्गािनी प्रमाण पूजाथ नं.: ७. जग्गाको िेत्रफल: ....................... वगथ नम./ वगथ वफट ८. ननसा पास प्रमाणपत्र नं.: ९. घरको िेत्रफल: .......................... वगथ नम./ वगथ वफट १०. वकत्ता नं. ...................... ११. चार वक्लाको वववरण पूवथ: ......................................... पशिम: ....................................... उत्तर: ....................................... दशिण: ....................................... १२. माग गरेको खानेपानी सेवाको प्रयोजन: १३. खानेपानी उपिोग गनेको सङ्ख्या: १४. खानेपानी दैननक माग: ................. नलटर पासपोटथ साईजको फोटो www.lawcommission.gov.np 51 १५. माग गरेको खानेपानीको उपयोग (कुन वकनसमको आवश्यकता हो तल उ्लेख िएकोमा घेरा लगाउन ुहोस)् ग्राहस्थ औद्योनगक व्यापाररक अन्य १६. उक्त ठााँउमा पवहले जडान िै रहेको िए नाम: ....................................... ग्राहक सङ्ख्या: ............................ एररया नं.: ................................ १७. सनिाँयार वा घर नशजकको िाराको नाम: ....................................... घर नं.: ................................ ग्राहक सङ्ख्या: ............................ एररया नं.: ................................ १८. घरको उचाई (जनमन देशख): ............. नमटर १९. अन्य वववरण: उपरोक्त वववरण सबै ठीक छ, फरक परेमा म/हामी शजभमेवार हनुेछु/छौं। खानेपानी सेवा प्राप् त गनथ त्यस संस्थाले तोकेको सेवा उपलब्ि गराउाँदा प्रयोग हनुे सामग्रीको अनमुाननत लागत रकम र िारा जडान िु् क तोवकएको समय सीमानित्र जभमा गनेछु। नमनत: ....................... संलग्न कागजातहरू: (१) ननवेदकको नागररकताको प्रमाण पत्रको प्रनतनलवप, (२) संस्थाको हकमा संस्था दताथ, नवीकरण र करचकु्ता प्रमाणपत्रको प्रनतनलवप। औठँा छाप दायााँ बायााँ ननवेदक सरकारी कायाथलय/ संस्था िएमा त्यसको आनिकाररक व्यशक्तको नाम : सही : ......................... दजाथ : ......................... सरकारी कायाथलय/ संस्थाको नाम : ........................... कायाथलयको छाप ननवेदकको नाम: सही: ......................... नागररकता नं. र जारी िएको शज्ला: www.lawcommission.gov.np 52 अनसूुची-9 (ननयम ६० को उपननयम (१) साँग सभबशन्ित) ढल ननकास सेवा जडानको लानग ददइन ेननवेदनको ढााँचा श्री ................................ (सेवाप्रदायकको नाम) ................................ (सेवाप्रदायकको ठेगाना) म/हामीलाई ढल ननकास सेवाको आवश्यकता परेकोले मेरो/हाम्रो घर ठेगानामा ढल लाईन जडान गरी ददन ु हनु ननवेदन गदथछु/गदथछौँ। ढल ननकास सेवाको लानग तोवकएको महसलु दरबमोशजम महसलु नतनथ र प्रचनलत कानून तथा सेवाप्रदायकका ितथहरू पालना गनथ स्वीकार गदथछु/गदथछौँ। 1. नाम: २. ठेगाना: घर नं. - ............ टोल - .................... वडा नं. - ................. न.पा./गा.पा.: ................................. शज्ला - .................... फोन नं. - ........................... मोबाईल नं. - .......................... ईमेल ……………… ३. बाबकुो नाम: ४. आमाको नाम: 5. बाजेको नाम: 6. जग्गािनी प्रमाण पूजाथ नं.: 7. जग्गाको िेत्रफल: ....................... वगथ नम./ वगथ वफट 8. ननसा पास प्रमाणपत्र नं.: 9. घरको िेत्रफल: .......................... वगथ नम./ वगथ वफट 10 वकत्ता नं. ...................... ११. चार वक्लाको वववरण पूवथ: ......................................... पशिम: ....................................... उत्तर: ....................................... दशिण: ....................................... १२. ढल ननकास सेवा आवश्यकताको कारण: १३. ढल ननकास सेवा उपिोग गनेको सङ्ख्या: पासपोटथ साईजको फोटो www.lawcommission.gov.np 53 १४. उत्सशजथत हनुे ढलको दैननक पररमाण: ................. नलटर १५. माग गरेको ढल ननकास सेवाको उपयोग (कुन वकनसमको आवश्यकता हो तल उ्लेख िएकोमा घेरा लगाउन ुहोस)् ग्राहस्थ औद्योनगक व्यापाररक अन्य १६. उक्त ठाउाँमा पवहले जडान िई रहेको िए नाम: ....................................... ग्राहक सङ्ख्या: ............................ एररया नं.: ................................ १७. साँनियार वा घर नशजकको िारावालाको नाम: ....................................... घर नं.: ................................ ग्राहक सङ्ख्या: ............................ एररया नं.: ................................ १८. घरको उचाई (जनमन देशख): ............. नमटर १९. अन्य वववरण: उपरोक्त वववरण सबै दठक छ फरक िएमा त्यसको लानग म/हामी शजभमेवार हनुे छु/छौँ। ढल ननकास सेवा प्राप् त गनथ त्यस संस्थाले तोकेको सेवा उपलब्ि गराउाँदा प्रयोग हनुे सामग्रीको अनमुाननत लागत रकम र ढल ननकास सेवा जडान िु् क तोवकएको समय सीमानित्र जभमा गनेछु। नमनत: ....................... संलग्न कागजातहरू: (१) ननवेदकको नागररकताको प्रमाण पत्रको प्रनतनलवप, (२) संस्थाको हकमा संस्था दताथ, नवीकरण र करचकु्ता प्रमाणपत्रको प्रनतनलवप। औठंा छाप दायााँ बायााँ ननवेदक सरकारी कायाथलय/ संस्था िएमा त्यसको आनिकाररक व्यशक्तको नाम : सही : ......................... दजाथ : ......................... सरकारी कायाथलय/ संस्थाको नाम : ........................... कायाथलयको छाप ननवेदकको नाम : सही : ......................... नागररकता नं. र जारी िएको शज्ला: www.lawcommission.gov.np 54 अनसूुची-१० (ननयम ७४ को उपननयम (३) साँग सभबशन्ित) सावथजननक सनुवुाई सभबन्िी प्रनतवेदनको ढााँचा 1. पषृ्ठिनुम: २. सनुवुाई गरेको स्थान, नमनत र समयः 3. सनुवुाईको ववषयवस्तःु 4. सहिागी सङ्ख्याः 5. कायथक्रमको संयोजकः 6. कायथक्रममा सहिागी वक्ताको नाम, थर ठेगाना र ननजले व्यक्त गरेको प्रश् न वा शजज्ञासा वा गनुासोको संशिप् त व्यहोराः (क) (ख) (ग) (घ) (ङ) 7. सहिागी वक्ताले सोिेका प्रश् न वा शजज्ञासा र यसमा आयोगको तफथ बाट संयोजकले ददएको उत्तरको सारांिः 8. सहिागीको िारणाको त्य ववश् लेषणः 9. कायथक्रमबाट हानसल उपलशब्ि र सझुावः 10. सनमनतको ननश्कषथ र सझुावः 11. अन्य सभबशन्ित ववषय: प्रनतवेदक (१) (२) (३) (४) (५) नमनतः www.lawcommission.gov.np 55 अनसूुची-११ (ननयम ८३ को उपननयम (२) साँग सभबशन्ित) उपिोक्ता संस्थाले बझुाउन ुपने वावषथक प्रनतवेदनको ढााँचा श्री ........................... .................. गाउाँपानलका।नगरपानलका, १. आयोजनाकोः (क) नामः (ख) स्थलः (ग) लागत अनमुानः (घ) आयोजना िरुु िएको नमनतः (ङ) आयोजना सभपन् न नमनतः (च) आयोजनाको अवस्था (चाल/ु सभपन् न/ ममथत-सभिार/पनुननमाथण गनुथ पने आदद): २. उपिोक्ता संस्थाको वववरण: (क) नामः (ख) अध्यिको नामः (ग) सदस्य सङ्ख्याः मवहला ..... परुुष..... जभमा.... ३. सेवा प्रदान िरुु गररएको नमनत: ४. ग्राहक सङ्ख्या: (क) ननयनमत ..... (ख) सेवा नबच्छेद िएको ..... ५. पनछ्लो सावथजननक परीिण िएको (क) नमनतः (ख) स्थानः (ग) समयः ६. पनछ्लो सािारण सिा िएको नमनत र उपशस्थनत (उपशस्थनतको छााँयाप्रनत संलग्न गनुथ पने): नाम ठेगाना/सभपकथ नभबर पद ७. प्रणालीका मु् य संरचनाको वववरणः (क) इन्टेक/सभपवेल/बोररङ्गको सङ्ख्या र पानीको पररमाणः (ख) प्रिारण तथा ववतरण पाइपलाईन/ढल प्रणालीको लभबाई (वक.नम.): (ग) पानी ट्याङ्कीको सङ्ख्या र कुल िमता (घन नमटर): www.lawcommission.gov.np 56 (घ) प्रिोिन प्रणालीको वकनसम र िमताः (ङ) अन्य मु् य संरचनाहरूः ८. खानेपानी/फोहोरपानीको उत्पादन पररमाण: (क) उत्पाददत खानेपानीको पररमाणः (ख) खपत िई नबलमा चढेको खानेपानीको पररमाणः (ग) उत्पाददत फोहोरपानीको पररमाणः (घ) सरुशित रुपमा ववसशजथत फोहोरपानीको पररमाणः ९. उपिोक्ता संस्थाले पेस गरेको आभदानी र खचथको वववरण: (क) आभदानीको वववरण वववरण रकम रु. (अ) महसलु, सेवा िु् क बापत: (आ) गाउाँपानलका।नगरपानलका। सहयोगी संस्थाबाट प्राप् त: ननकासा (इ) अनदुान: (ई) जनसहिानगता: (उ) श्रमदान: (ऊ) अन्य: (ख) खचथको वववरण वववरण रकम रु. (1) सञ् चालन तथा व्यवस्थापन तफथ : (अ) कमथचारीको पाररश्रनमक: (आ) नबजलुी/टेनलफोन महसलु: (इ) प्रिासननक खचथ: (ई) अन्य: (२) पूवाथिार ननमाथण/ ममथत सिुारमा िएको खचथ: (अ) ननमाथण सामग्री: (आ) कामदार: (इ) ढुवानी: (ई) मेसनरी औजार: जभमा खचथ: १०. गत आनथथक वषथको लेखा परीिण प्रनतवेदन, ११. उपिोक्ता संस्थाको आभदानी र खचथ तथा पेस गरेको प्रनतवेदनमा सावथजननक परीिण गदाथ उपशस्थत व्यशक्तहरूको प्रनतवक्रया तथा सझुावः www.lawcommission.gov.np 57 क्र.सं. सझुावकताथको नाम थर सझुावको िेत्र, प्रनतवक्रया तथा सझुावको सार संिेप कैवफयत १2. सबै सरोकारवालालाई संस्थाको वावषथक प्रनतवेदन सूशचत गनथ सावथजननक स्थलमा सूचना टााँस/प्रकािन िए÷निएको: प्रनतवेदन बझुाएको नमनतः .................. नामः सहजकताथ/ प्राववनिक .................... नामः उपिोक्ता सनमनतको अध्यि .................... नामः गाउाँपानलका।नगरपानलकाको पदानिकारी