National Parks and Wildlife Conservation Rules, 2030 (1974)

www.lawcommission.gov.np राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण नियमावली, २०३० िेपाल राजपत्रमा प्रकाशित नमनत २०३०।११।२८ सं िोधि १. राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु (पष्ट्रिलो सं िोधि) नियमावली, २०३२ २०३२।२।१ २. राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु (दोस्रो सं िोधि) नियमावली, २०३५ २०३५।१०।८ ३. राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु (तेस्रो सं िोधि) नियमावली, २०४२ २०४२।६।२१ ४. राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण सम्बन्धी केिी नियमिरुलाई सं िोधि गिे नियमावली, २०७० २०७०।१।३० ५. राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु (चौथो सं िोधि) नियमावली, २०७४ २०७४।२।४ ६. राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु (पाचौं सं िोधि) नियमावली, २०७६ २०७६।०८।२३ राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण ऐि, २०२९ को दफा ३३ ले ददएको अनधकार प्रयोग गरी िेपाल सरकारले दे िायका नियमिरू बिाएको छ । पररच्छे द-१ प्रारशम्िक १. सं शक्षप्त िाम र प्रारम्ि: (१) यी नियमिरुको िाम "राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण नियमावली, २०३०" रिे कोछ । (२) यो नियमावली तुरुन्त प्रारम्ि िुिेछ । २. पररिाषा: ष्ट्रवषय वा प्रसङ्गले अकको अथथ िलागेमा यस नियमावलीमा,- (क) "ऐि" िन्िाले राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण ऐि, २०२९ सम्झिु पछथ । (ख) "प्रमुख" िन्िाले राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण  ष्ट्रविागको  मिानिदे िक सम्झिु पछथ ।  तेस्रो सं िोधािद्वारा सं िोनधत ।  पाचौं सं िोधिद्वारा सं िोनधत । 1

www.lawcommission.gov.np (ग)  …… (घ) "अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स)" िन्िाले यस नियमावली बमोशजम प्रदाि गररिे कुिै ष्ट्रकनसमको अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) सम्झिु पछथ । (ङ) "इजाजतपत्र (पनमथ ट)" िन्िाले यस नियमावली बमोशजम प्रदाि गररिे कुिै ष्ट्रकनसमको इजाजतपत्र (पनमथ ट) सम्झिु पछथ । (च) "मन्त्रालय" िन्िाले वि तथा वातावरण मन्त्रालय सम्झिु पछथ ।  (छ) "ष्ट्रविाग" िन्िाले राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण ष्ट्रविाग सम्झिु पछथ ।  (ज) “स्थािीय ति” िन्िाले गाउँ पानलका वा िगरपानलका सम्झिु पछथ ।  (झ) “प्राष्ट्रवनधक सनमनत” िन्िाले नियम ३६ङ. बमोशजमको प्राष्ट्रवनधक सनमनत सम्झिु पछथ ।  (ञ) “वन्यजन्तु उद्धार केन्र” िन्िाले टु िरु ा, असिाय, समस्याग्रस्त र उद्धार गररएका वन्यजन्तुको सं रक्षण, उपचार र व्यवस्थापि गिथ को लानग स्थापिा गररएको वन्यजन्तु उद्धार केन्र सम्झिु पछथ ।  (ट) “वन्यजन्तु अस्पताल” िन्िाले रोगी वा घाइते वन्यजन्तुको औषनध उपचार, स्यािार सुसार गिथ को लानग स्थापिा गररएको वन्यजन्तु अस्पताल सम्झिु पछथ । पररच्छे द-२ राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा आरक्षसम्बन्धी व्यवस्था ३. निकुञ्ज वा आरक्षनित्र सञ्चालि गररिे सेवा: (१) ऐिको दफा ६ बमोशजमको कुिै से वा सुष्ट्रवधा िेपाल सरकारले कसै बाट सं चालि गराउि चािे मा त्यस्तो से वा वा सुष्ट्रवधा सम्बन्धी आवश्यक ष्ट्रववरण खोली त्यस्तो से वा वा सुष्ट्रवधा के कस्तो ितथ मा सञ्चालि गिथ सक्िे िो सो सबै कुरा खुलाई नसल्ड टे ण्डर ददिको लानग कशम्तमा पैंतीस ददिको म्याद  पाचौं सं िोधिद्वारा शझष्ट्रकएको ।  चौथो सं सोधिद्वारा थष्ट्रपएकोमा पाचौ सं िोधिद्वारा सं िोनधत ।  पाचौं सं िोधिद्वारा थष्ट्रपएको ।  चौथो सं सोधिद्वारा थप ।

2 www.lawcommission.gov.np तोकी प्रमुख पत्र पनत्रकामासू चिा प्रकाशित गिुथ पछथ र त्यस्तो टे ण्डरको सू चिामा टे ण्डर पेि गिुथ पिे कायाथ लय वा अनधकृत र टे ण्डर खोनलिे समय समेत तोक्िु पछथ । (२) उपनियम (१) बमोशजम म्यादनित्र पिथ आएका टे ण्डरिरु रीतपूव थ कको ििए वा सन्तोषप्रद ििएको िन्ने िेपाल सरकारलाई लागेमा अकको टे ण्डर माग गिथ को लानग पुि: सू चिा प्रकाशित गिथ सक्िेछ । (३) उपनियम (१) वा (२) बमोशजम पे ि िएको टे ण्डर मध्ये िेपाल सरकारलाई सबैिन्दा बढी राजश्व (रोयल्टी) कबूल गिेको स्वीकार गिुथ पछथ । तर कुिै खास अवस्थामा कम्ती राजश्व (रोयल्टी) कबूल गिेको टे ण्डर पनि स्वीकार गिथ सष्ट्रकिेछ र त्यस्तोमा टे ण्डर स्वीकार गिे अनधकारीले सो गिुथ परे को कारण समेत जिाई राख्िुपछथ । (४) राष्ट्रिय निकुञ्ज वा आरक्षनित्र कुिै से वा वा सुष्ट्रवधा सं चालि गिथ कोलानग बोलकबोल गिे व्यशिले त्यस्तो से वा वा सुष्ट्रवधा सञ्चालि गिे सम्बन्धमा कुिै ष्ट्रकनसमको निमाथ ण कायथ गिुथ पदाथ त्यसको ष्ट्रवस्तृत आयोजिा प्रनतवेदि तयार गरी िेपाल सरकारबाट स्वीकृत गराउिु पिेछ ।  (५) यस नियम बमोशजम से वा वा सुष्ट्रवधा सञ्चालि गिथ ददँ दा वा ऐिको दफा ६ बमोशजम िेपाल सरकार स्वयमले से वा वा सुष्ट्रवधा सञ्चालि गदाथ प्रचनलत कािूि बमोशजम वातावरणीय अध्ययि गिुथ पिेछ।  ३क. व्यवस्थापि योजिा: (१) सं रक्षकले राष्ट्रिय निकुञ्ज वा आरक्षको सं रक्षण, सं वद्धथ ि र व्यवस्थापिको लानग व्यवस्थापि योजिा तयार गरी स्वीकृनतको लानग ष्ट्रविाग समक्ष पेि गिुथ पिेछ । (२) उपनियम (१) बमोशजम पेि िएको व्यवस्थापि योजिा ष्ट्रविागले स्वीकृत गिथ वा त्यस्तो योजिामा कुिै िे रफेर गिथ आवश्यक दे शखएकोमा सो ष्ट्रवषय समेत उल्लेख गरी सम्बशन्धत कायाथ लयमा ष्ट्रफताथ पठाउि सक्िेछ । (३) उपनियम (२) बमोशजम कुिै व्यवस्थापि योजिा ष्ट्रफताथ आएकोमा सम्बशन्धत कायाथ लयले आवश्यक िे रफेर गरी आफ्िो राय सष्ट्रित स्वीकृनतको लानग पुि: ष्ट्रविागमा पेि गिुथ पिेछ।त्यसरी पेि िएको व्यवस्थापि योजिा ष्ट्रविागले स्वीकृत गिथ सक्िेछ ।

 पाचौं सं िोधिद्वारा सं सोनधत ।  पाचौं सं िोधिद्वारा थप । 3 www.lawcommission.gov.np (४) उपनियम (२) वा (३) बमोशजम स्वीकृत िएको व्यवस्थापि योजिा सं रक्षकले लागू गिेछ । (५) यस नियम बमोशजम स्वीकृत िएको व्यवस्थापि योजिामा कुिै सं िोधि गिुथ पिे दे शखएमा सं रक्षकले सं िोधि गिुथ पिे ष्ट्रवषयमा आधार, कारण र आफ्िो राय सष्ट्रितको प्रनतवेदि तयार गरी ष्ट्रविाग समक्ष पेि गिुथ पिेछ । (६) उपनियम (५) बमोशजम प्राप्त प्रनतवेदिबाट चालु व्यवस्थापि योजिामा सं िोधि गिथ आवश्यक दे शखएकोमा ष्ट्रविागले त्यस्तो योजिा सं िोधि गिुथ पिेछ। (७) सं रक्षकले चालू व्यवस्थापि योजिा समाप्त िुि ु िन्दा एक वषथ अगानड यस नियम बमोशजम अकको अवनधका लानग व्यवस्थापि योजिा तयार गिुथ पिेछ । ४. सं नियनमत प्राकृनतक आरक्षमा प्रवेि: (१) काजमा खष्ट्रटएका सरकारी कमथ चारी बािे क अन्य कुिै व्यशिले प्रमुखको नलशखत अिुमनत प्राप्त िगरी सं नियनमत प्राकृनतक आरक्षमा प्रवेि गिथ पाउिे छै ि र साधारणतया त्यस्तो इजाजतपत्र (पनमथ ट) बैज्ञानिक अिुसन्धािको लानग मात्र ददइिेछ । (२) उपनियम (१) बमोशजम इजाजतपत्र प्राप्त गिे व्यशिले पालि गिुथ पिे ितथ र त्यस्तो इजाजतपत्र बिाल रििे अवनध सोिी इजाजतपत्रमा तोष्ट्रकए बमोशजमको िुिेछ । पररच्छे द-३ शिकार सम्बन्धी व्यवस्था ५. शिकार गिथ ििुिे: कुिै व्यशिले अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) प्राप्त गरे र पनि दे िायका अवस्थामा कुिै वन्यजन्तु वा पन्छीिरुको शिकार गिथ िुँदैि । (क) गनिथ णी वा कनललो बच्चा साथमा रिे को पोथी िएमा, (ख) शिकार बन्द समयमा, (ग) रातको समयमा । स्पष्टीकरण: यस निमयको प्रयोजिको लानग "रातको समय" िन्िाले सू याथ स्तको आधा घण्टा पनछदे शख सू यको दय िुि ुिन्दा आधा घण्टा अगानडसम्मको समयलाई जिाउँ छ ।

4 www.lawcommission.gov.np ६. शिकार गिथ निषेध गररएको तररकािरू: (१) प्रमुखको नलशखत आदे ि ििई कुिै पनि व्यशिले दे िायको तररकाबाट वन्यजन्तु वा पन्छीको शिकार गिथ िुँदैि:- (क) पािी ष्ट्रपउिे घाट वा िूि वा माटो चाट्िे वा आिाल बस्िे ठाउँ मा ढु केर, (ख) कुिै ष्ट्रकनसमको दजथ ि, दामल, जाल, धराप, खोर वा पासो थापेर, (ग) ष्ट्रवष वा लट्ठाउिे औषनध खुवाएर, (घ) ष्ट्रवषयुि िातिानतयार प्रयोग गरे र, (ङ) पात बजाएर वा कृनत्रम बोनलले बोलाएर वा कुिै ष्ट्रकनसमको बाजा वा टे परे कडथ बजाएर, (च) गुँड वा मादमा ढु की बसे र, (छ) राँको वा बत्तीिरू दे खाएर, (ज) मचाि वा जिावर झुक्याउिे गरी लुक्िे ठाउँ बिाएर, (झ) मोटरकार, जीप, ट्रक, गाडा, ट्याक्टर, िवाई जिाज, िे नलकोप्टरमा चढे र, (ञ) शिकार गिे उद्देश्यले कुिै ष्ट्रकनसमको घाँसमा वा जङ्गलमा आगो लगाएर, (ट) कुिै वन्यजन्तुको शिकारमा कुकुरको मद्दत नलएर र पन्छीको शिकारको िकमा घर पालुवा चराको मद्दत नलएर । (२) बौलाएको िात्ती वा मान्छे खािे (म्यािइटर) बाघ वा शचतवालाई मािुथ पदाथ उपनियम (१) को खण्ड (ञ) बािे क अन्य कुिै तररका अपिाउि सष्ट्रकिेछ । ७. शिकार गदाथ प्रयोगमा ल्याउि ििुिे िातिनतयार र खरखजािा: दे िायबमोशजम शिकार गदाथ दे िायको िातिनतयार र खरखजािा प्रयोग गिथ पाइिे छै ि:- (क) सबै ष्ट्रकनसमको शिकार गदाथ : (१) स्वचानलत (अटोमेष्ट्रटक) राइफल वा एक चोरी ट्रीगर तान्दा एक िन्दा बढी गोली एकै पटक जािे जुिसुकै ष्ट्रकनसमको िनतयार, 5 www.lawcommission.gov.np (२) ष्ट्रवषयुि पदाथथ वा बम पड्किे खरखजािा,

(३) साइलेन्सर जडाि िएको बन्दुक । (ख) चौघडा र सो सरिको जन्तु वा पन्छीिरू बािे क अन्य वन्यजन्तुको शिकार गदाथ : (१)  २२ बोर ररम फायर राइफल, (२) िवाई बन्दूक (एअरगि) वा कावको िडाईअक्साइड बन्दूक, (३) सबै ष्ट्रकनसमको पेस्तोल वा ररिल्वर, (ग) लगुिा, रातो मृग, घोरल, बिेल र पन्छीिरू बािे क अन्य कुिै ष्ट्रकनसमका वन्यजन्तुको शिकार गदाथ : (१) जुिसुकै ष्ट्रकनसमको छराथ वाल बन्दुक (िटगि), (२) िरुवा बन्दुक, (३)  २२ बोरिन्दा सािो बोर वा सोिन्दा कम िशिको राइफल । पररच्छे द- ४ शिकार अिुज्ञापत्र (लाइसेन्स) र अन्य इजाजतपत्र (पनमथ ट) सम्बन्धी व्यवस्था ८. शिकार अिुज्ञापत्र (लाइसेन्स) का ष्ट्रकनसमिरु: शिकार अिुज्ञापत्र दे िाय बमोशजम चार ष्ट्रकनसमका िुिेछि:- (क) शजल्ला शिकार अिुज्ञापत्र, (ख) सामान्य शिकार अिुज्ञापत्र, (ग) पूरक शिकार अिुज्ञापत्र, (घ) पन्छी शिकार अिुज्ञापत्र,  तेस्रो सं िोधािद्वारा सं िोनधत । 6 www.lawcommission.gov.np ९. शजल्ला शिकार अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स):  (१) शजल्ला शिकार अिुज्ञापत्र अिुसूची -१ बमोशजमको दस्तुर नलई िेपाली िागररकलाई मात्र ददि सष्ट्रकिेछ । सो अिुज्ञापत्र दि ददिसम्म बिाल रििे गरी नडनिजि वि कायाथ लयले ददि सक्िेछ र त्यस्तो अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे व्यशिले अिुज्ञापत्रमा तोष्ट्रकएको इलाकामा दे िायका वन्यजन्तुिरु र पन्छीिरू दे िायको अनधकतम सं ख्यामा िबढाई वन्यजन्तुको िकमा जम्मा तीिवटासम्म र पन्छीको िकमा जम्मा दिवटासम्म शिकार गिथ पाउिेछ ।

वन्यजन्तु र पन्छीिरूको िाम शिकार गिथ पाइिे प्रत्येक वन्यजन्तु र पन्छीिरूको अनधकतम सं ख्या:- (१) स्तिधारी: (क) रातो मृग - १ (ख) शचत्तल - १ (ग) बिेल - २ (घ) चौघडा - ३ (२) पन्छीिरू: (क) मुजूर - १ (ख) कानलज - ३ (ग) लुईचे - ५ (घ) नतत्रा, च्याखुरा - १० (ङ) पािी िाँस - १० तर कुिै पनि ददिमा तीिवटा िन्दा बढी पन्छीिरू मािथ पाइिे छै ि । (२) उपनियम (१) मा जुिसुकै कुरा लेशखएको िएता पनि शजल्ला शिकार अिुज्ञापत्र एकै व्यशिलाई एक वषथ मा एक पटक िन्दा बढी ददइिे छै ि र त्यसको म्यादनित्र शिकार गरे पनि िगरे पनि सो अिुज्ञापत्रको म्याद थप िुिे छै ि ।  १०. सामान्य शिकार अिुज्ञापत्र: सामान्य शिकार अिुज्ञापत्र अिुसूची -१ बमोशजमको दस्तुर नलई िेपाली र ष्ट्रवदे िी िागररकलाई मिािारत श्ं ृखलादे शख दशक्षण सीमाक्षेत्रसम्म पन्रददि वा मिािारत श्ं ृखलादे शख उत्तर सीमाक्षेत्रसम्म एक्काइस ददिसम्म बिाल रििे गरी ददि  तेस्रो सं िोधािद्वारा सं िोनधत ।  पाचौं सं िोधिद्वारा सं सोनधत । 7 www.lawcommission.gov.np सष्ट्रकिेछ र त्यस्तो अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे व्यशिले अिुज्ञापत्रमा लेशखएको शजल्ला वा क्षेत्रमा दे िायका वन्यजन्तुिरू र पन्छीिरू दे िायको अनधकतम सं ख्यामा िबढाई वन्यजन्तुको िकमा जम्मा चारवटासम्म र पन्छीिरुको िकमा जम्मा दिवटासम्म शिकार गिथ पाउिेछ:- (१) वन्यजन्तुको िाम शिकार गिथ पाइिे प्रत्येक वन्यजन्तुको अनधकतम सं ख्या:-

(क) रातो मृग - १ (ख) शचत्तल - २ (ग) लगुिा - १ (घ) घोडा गधा - १ (ङ) बिेल - २ (च) चौघडा - ४ (२) पन्छीिरूको िाम : शिकार गिथ पाइिे प्रत्येक पन्छीिरूको अनधकतम सं ख्या:- (क) मुजूर - २ (ख) कानलज - ४ (ग) लुईचे - १० (घ) च्याखुरा र तीत्रा - १० (ङ) पािी िाँस र चखे वा - १० (च) ढु कुर, परे वा, िलेसो - १० (छ) बट्टाई - १० (ज) चािा - १० तर कुिै पनि ददिमा चािा र बट्टाई बािे क अन्य पन्छीिरू पाँचवटा िन्दा बढी मािथ पाइिे छै ि । चिा र बट्टाईको िकमा एक ददिमा बढीमा दिबटासम्म शिकार गिथ सष्ट्रकिेछ । 8 www.lawcommission.gov.np  ११. पूरक शिकार अिुज्ञापत्र: सामान्य शिकार अिुज्ञापत्र प्राप्त व्यशिलाई सो अिुज्ञापत्रमा तोष्ट्रकएको ठाउँ र म्यादनित्र शिकार गिे गरी अिुसूची-१ बमोशजम लाग्िे दस्तुर बुझाएमा दे िायका वन्यजन्तु दे िाय बमोशजमको सं ख्यामा शिकार गिथ पूरक शिकार अिुज्ञापत्र ददि सष्ट्रकिेछ:- (१) वन्यजन्तुको िाम शिकार गिथ पाइिे प्रत्येक वन्यजन्तुको अनधकतम सं ख्या:- (क) िाउर - २ (ख) जरायो - १ (ग) शचतुवा - १ (घ) िालु (ष्ट्रिमालयि नबयर) - १ (ङ) िालु (स्थल नबयर) - १ (च) थार - १ (छ) झारल - १ (ज) घोरल - १ (झ) शचत्तल - २ (ञ) बिेल - २

१२. पन्छी शिकार अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स): यो अिुज्ञापत्र शिकार खुला समय (नसजि) िरको लानग बिाल रििे गरी िेपाली र ष्ट्रवदे िी िागररकलाई अिुसूची -१ बमोशजमको दस्तुर नलई ददि सष्ट्रकिेछ र त्यस्तो अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे व्यशिले दे िायमा लेशखएका पन्छीिरूको िकमा एक ददिमा पाँचमा िबढाई शिकार गिथ पाउिेछ । चािा र बट्टाईको िकमा एक ददिमा दिवटासम्म शिकार गिथ सष्ट्रकिेछ:- पन्छीिरूको िाम : शिकार गिथ पाइिे प्रत्येक पन्छीिरूको अनधकतम सं ख्या:- (१) मुजूर -४ (२) कानलज -२ (३) नतत्रा - जनतसुकै पनि  तेस्रो सं िोधािद्वारा सं िोनधत ।  तेस्रो सं िोधिद्वारा थप । 9 www.lawcommission.gov.np (४) लुईचे - ,, (५) बट्टाई - ,, (६) पािी िाँस र चखे वा - ,, (७) ढु कुर, परे वा, िलेसो- - ,, (८) चािा - ,, (९) च्याखुरा - ,, १३. शिकार अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) ददिे अनधकारी: (१) शजल्ला शिकार अिुज्ञापत्र बािे क नियम १०, ११ र १२ बमोशजमको अिुज्ञापत्र मिानिदे िक वा सो कामको लानग िेपाल सरकारले तोकेको कुिै अनधकृतले ददि सक्िेछ । (२) कुिै ष्ट्रकनसमको शिकार अिुज्ञापत्रको लानग दरखास्त ददिे व्यशिसँग शिकार गिथ चािे को वन्यजन्तु वा पन्छीिरू मािथ प्रयोग गररिे िातिनतयारको प्रचनलत िेपाल कािूि बमोशजम रीतपूव थ क इजाजतपत्र िएमा मात्र अिुज्ञापत्र ददइिेछ । (३) कुिै वषथ शिकार आरक्षमा मािथ पाउिे वन्यजन्तुको वाष्ट्रष थ क िाग (कोटा) प्रमुखले निशित गिेछ र त्यसरी निशित गरे को िाग (कोटा) मा िबढ्िे गरी मात्र शिकार अिुज्ञापत्र ददइिेछ ।

(४) उपनियम (१), (२) र (३) मा जुिसुकै कुरा लेशखएको िए तापनि कुिै वन्यजन्तु पन्छीको उशचत सं रक्षणको निनमत्त आवश्यक परे मा िेपाल सरकारले कुिै शजल्ला, शिकार आरक्ष वा अन्य कुिै क्षेत्रमा शिकार गिथ ददिे वन्यजन्तु वा पन्छीको सं ख्या घटाउि वा त्यस्तो अिुज्ञापत्र ददिे काम स्थनगत गिथ सक्िेछ । १४. अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) बेगर शिकारमा मद्दत गिथ ििुिे: नियम १५ वा १६ बमोशजमको अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) प्राप्त िगरी कुिै पनि व्यशिले ज्याला, इिाम वा िाडा नलिे गरी कुिै व्यशिलाई पेिेवार शिकारीको िै नसयतले शिकारमा मद्दत गिथ वा शिकारी िई वन्यजन्तु वा पन्छी दे खाउि पाउिे छै ि । १५. पेिेवार शिकारी अिुज्ञापत्र: (१) िेपाल ……… को पिाडी र तराई दुबै क्षेत्रमा लामो अवनधदे शख शिकार र यात्रा अनियाि दलिरूको निनमत्त आवश्यक सरसामाििरू समेत  राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण सम्बन्धी केिी नियमिरुलाई सं िोधि गिे नियमावली, २०७० द्वारा शझष्ट्रकएको । 10 www.lawcommission.gov.np व्यवस्था गिथ मा अिुिवी तथा ऐि र सो ऐि अन्तगथ त बिेको नियमिरूको जािकारी िएको व्यशिलाई प्रमुखले अिुसूची-१ बमोशजमको दस्तुर नलई पेिेवार शिकारीको  अिुज्ञापत्र ददि सक्िेछ । (२) उपनियम (१) बमोशजमको अिुज्ञापत्र जारी िएको नमनतले एक वषथ सम्म बिाल रििेछ । यस ष्ट्रकनसमको अिुज्ञापत्र नलि चाििे व्यशिले दरखास्त ददं दा सम्बशन्धत काम गिथ सक्िे क्षमता र आफ्िो आनथथ कस्तर दे शखिे अन्य प्रमाणिरू पेि गिुथ पिेछ । (३) प्रमुखले आवश्यक सम्झे मा उपनियम (१) बमोशजम अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे व्यशिले पालि गिुथ पिे थप ितथ र बन्दे ज तोष्ट्रकददि सक्िेछ र त्यस्तो अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे व्यशिले आत्मरक्षा वा शिकार अिुज्ञापत्र प्राप्त गिेले घाइते बिाएको वन्यजन्तुलाई िाग्िबाट रोक्िको लानग बािे क अन्य कुिै अवस्थामा पनि कुिै वन्यजन्तुको शिकार गिथ पाउिे छै ि ।

१६. शिकार गाइड अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स):  (१) सम्बशन्धत शजल्ला वि नियन्त्रकले दे िायको आधारमा कुिै व्यशिलाई अिुसूची -१ बमोशजमको दस्तुर नलई शिकार गाइड अिुज्ञापत्र ददि सक्िेछ र त्यसरी शिकार गाइड अिुज्ञापत्र ददिे अनधकारीले त्यस्तो अिुज्ञापत्रको एकप्रनत प्रमुखकिाँ पठाउिु पिेछ:- (क) दरखास्तवाला आफूले काम गिथ चािे को क्षेत्रनित्रको वन्यजन्तु वा पन्छी शिकार नसत पररशचत छ िन्ने लागेमा, (ख) दरखास्तवाला ऐि र ऐि अन्तगथ त बिेका नियमिरूको जािकार िुि ुका साथै शिकार गाइडको काम गिथ सक्षम छ िन्ने लागेमा । (२) उपनियम (१) बमोशजम शिकार गाइड अिुज्ञापत्र प्राप्त व्यशिले अिुज्ञापत्रमा तोष्ट्रकएको शजल्ला वा शजल्लािरुमा मात्र शिकारीिरूलाई गाइड गिे काम गिथ पाउिेछ । (३) प्रमुखले वा िेपाल सरकारले सो कामको लानग तोष्ट्रकददएको कुिै अनधकृतले आवश्यक दे खेमा उपनियम(१) बमोशजम शिकार गाइड अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे व्यशिले पालि गिुथ पिे थप ितथ र बन्दे जिरु तोष्ट्रकददि सक्िेछ र यस्तो अिुज्ञापत्र प्राप्त व्यशिले  तेस्रो सं िोधिद्वारा थप ।  तेस्रो सं िोधािद्वारा सं िोनधत । 11 www.lawcommission.gov.np आत्मरक्षा र शिकार अिुज्ञापत्र प्राप्त गिेले घाईते बिाएको वन्यजन्तुलाई िाग्िबाट रोक्िको लानग बािे क कुिै अवस्थामा पनि कुिै वन्यजन्तुको शिकार गिथ पाउिे छै ि । १७. एकिन्दा बढी शिकार अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) िददइिे: कुिै पनि व्यशिलाई एकिन्दा बढी शिकार अिुज्ञापत्र एकैसाथ ददइिे छै ि । तर नियम ११ अिुसार पूरक शिकार अिुज्ञापत्र र नियम १२ अिुसार पन्छी शिकार अिुज्ञापत्र नलिलाई यस नियमले बाधा पुर्याएको मानििे छै ि ।

१८. अिुज्ञापत्र, वन्यजन्तु, आखे टोपिार वा िातिनतयार दे खाउि पिे : अिुज्ञापत्र प्राप्त व्यशिले शिकार गिथ जाँदा आफूले पाएको अिुज्ञापत्र साथमा राख्िु पिेछ र राष्ट्रिय निकुञ्ज शिकार आरक्ष वा अन्य वि कायाथ लयका कमथ चारीिरू मध्ये िेपाल सरकारले तोकेको दजाथ सम्मको कमथ चारीले कुिै व्यशिको साथमा रिे को शिकार रशजष्टर, माररएको वा पष्ट्रिएको वन्यजन्तु वा पन्छी, आखे टोपिार वा िातिनतयार िे ि थ चािे मा दे खाउिु पिेछ । १९. अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) िस्तान्तरण ििुिे: अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे व्यशिले आफूले प्राप्त गरे को अिुज्ञापत्र कुिै पनि तररकाबाट कसै लाई िस्तान्तरण गिथ िुँदैि । २०. अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) ष्ट्रफताथ गिुथ पिे: कुिै अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे व्यशिले आफूले पाएको अिुज्ञापत्रको म्याद िाघेको पैंतीस ददिनित्र शिकार रशजष्टरको साथै त्यस्तो अिुज्ञापत्र ष्ट्रफताथ गिुथ पिेछ । शजल्ला शिकार अिुज्ञापत्र जिाँबाट प्राप्त गररएको िो सोिी ठाउँ मा र अन्य ष्ट्रकनसमका अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण कायाथ लय वा जिाँबाट प्राप्त गररएको िो सोिी ठाउँ मा ष्ट्रफताथ गिुथ पिेछ ।  २१. शिकार आरक्षमा क्षेत्र (ब्लक) सुरक्षण इजाजतपत्र: प्रमुखले वा िेपाल सरकारले सो कामको लानग तोकेको कुिै अनधकृतले शजल्ला शिकार अिुज्ञापत्र वा सामान्य शिकार अिुज्ञापत्र प्राप्त गरे का व्यशिलाई शिकार आरक्षनित्र शिकार गिथ अिुसूची -१ बमोशजमको दस्तुर नलई क्षेत्र (ब्लक) सुरक्षण इजाजतपत्र ददि सक्िेछ । िेपाली िागररकको िाममा क्षेत्र (ब्लक) सुरक्षण गरी ष्ट्रवदे िीलाई शिकार खे ल्ि ददि वा खे लाउि सियोग गिथ समेत िुँदैि । २२. िमूिा सं कलि गिथ वा वन्यजन्तु र पन्छीिरू पिि वा शिकार गिथ इजाजतपत्र नलिु पिे : (१) वैज्ञानिक अिुसन्धािको लानग कुिै वन्यजन्तु वा पन्छी पिि वा शिकार गिथ वा

 तेस्रो सं िोधािद्वारा सं िोनधत । 12 www.lawcommission.gov.np अरु कुिै कीट-ष्ट्रकटाणु माछा वा कुिै प्राकृनतक उपज सं कलि गिथ चाििे व्यशिले मिानिदे िक समक्ष दरखास्त ददिु पिेछ । (२) उपनियम (१) बमोशजम दरखास्त ददिे व्यशि कुिै मान्यता प्राप्त अध्ययि सं स्थाि वा शचनडयाखािा वा वैज्ञानिक अिुसन्धाििालाको अनधकारी िएमा र त्यस्तो व्यशिले दे िाय बमोशजम गरी पिि वा रे खदे ख गिथ सक्छ िन्ने ष्ट्रवश्वास िएमा ऐिको अिुसूची-१ मा उशल्लशखत वन्यजन्तु वा पन्छी बािे क अरुको िकमा अिुसूची-२ बमोशजमको दस्तुर नलएर मिानिदे िकले सम्बशन्धत वन्यजन्तु पन्छीको शिकार गिथ वा कीट-ष्ट्रकटाणु पिि इजाजतपत्र ददि सक्िेछ:- (क) दरखास्तवालाले सम्बशन्धत वन्यजन्तु पन्छी वा कीट-ष्ट्रकटाणु पििे वा सं कलि गिे कायथ को आफै उपशस्थत िई वा सो काममा दक्ष प्रनतनिनध पठाई सुपरीवेक्षण गिे िएमा, (ख) सम्बशन्धत वन्यजन्तु वा पन्छी पििे तररका मिानसव तथा जरुरत िन्दा बढी दु:ख िददिे ष्ट्रकनसमको िएमा, (ग) पिेको वन्यजन्तु वा पन्छीिरूको उशचत रे खदे ख वा ओसार-पसार गिथ सक्िे क्षमता िएमा । (३) उपनियम (२) बमोशजम ददइिे इजाजतपत्रको म्याद साधारणतया तीि मष्ट्रििाको िुिेछ । प्रमुखले मुिानसव दे खेमा थप म्याद ददि सक्िे छ र यसरी म्याद थप्दा थप ितथ समेत तोक्ि सक्िेछ । २३. वन्यजन्तु र पन्छी पििे दस्तूर: नियम २२ बमोशजम वन्यजन्तु र पन्छी वा कीट-ष्ट्रकटाणु पिँदा लाग्िे दस्तुर अिुसूची-२ मा उल्लेख िए बमोशजम िुिेछ र त्यस्तो दस्तुर दे िाय बमोशजम गरी बुझाउि सष्ट्रकिेछ:- (क) लाग्िे दस्तुर पूरै वा त्यसको पचास प्रनतित िुरूमा र पचास प्रनतित सम्बशन्धत वन्यजन्तु वा पन्छीिरू पिेपनछ बुझाउिे गरी प्रमुखले दरखास्तवालासँग असुल उपर गिथ सक्िेछ ।

(ख) कुिै वन्यजन्तु वा पन्छीिरू पििे बखतमा वा पिी सकेपनछ मिथ गएमा इजाजतपत्र प्राप्त व्यशिले पिि पाएको इजाजतपत्रको  तेस्रो सं िोधािद्वारा सं िोनधत । 13 www.lawcommission.gov.np सं ख्यामै नगन्ती िुिेछ र नतिको निनमत्त लाग्िे दस्तुर समेत बुझाउिु पिेछ । (ग) कुिै वन्यजन्तु वा पन्छीिरू पिि इजाजतपत्र प्राप्त व्यशिले कुिै वन्यजन्तु पिि सकेि वा सो पििे नसलनसलामा कुिै वन्यजन्तु वा पन्छी मिथ वा घाइते िुि पाएको छै ि िन्ने प्रमुखलाई लागेमा इजाजतपत्र प्राप्त व्यशिले बुझाउिु पिे दस्तुरको पचित्तर प्रनतितसम्म रकम ष्ट्रफताथ गररददिेछ । २४. अिुज्ञापत्र र इजाजतपत्रको लानग ददइिे दरखास्त, त्यसको ढाँचा र दस्तुर: (१) यस नियमावली बमोशजम ददइिे अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) र इजाजतपत्र (पनमथ ट) को ढाँचा अिुसूची -५, ७, ९ र ११ बमोशजमको र नतिीिरू प्राप्त गिथ को लानग ददइिे दरखास्तको ढाँचा अिुसूची- ३, ४, ६, ८ र १० बमोशजम िुिेछ । शिकार अिुज्ञापत्र र शिकार गाइड अिुज्ञापत्रको निनमत्त दरखास्त ददिे व्यशिले आफ्िो िालसालै शखचेको दुईप्रनत फोटो समेत पेि गिुथ पछथ । (२) उपनियम (१) बमोशजम अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) वा इजाजतपत्र (पनमथ ट) प्राप्त गिे व्यशिले अिुसूची -१ बमोशजम लाग्िे दस्तुर बुझाउिु पिेछ । २५. ष्ट्रवदे िी िागररकलाई शिकार अिुज्ञापत्र ददिे बारे : ष्ट्रवदे िी िागररकलाई कुिै ष्ट्रकनसमको शिकार अिुज्ञापत्र ददं दा पे िेवार शिकारी अिुज्ञापत्र प्राप्त व्यशिको साथमा मात्र शिकार गिथ जाि पाउिे गरी ितथ तोक्ि सष्ट्रकिेछ । तर कुिै ष्ट्रवदे िी िागररक पेिेवार शिकारीको मद्दत ष्ट्रविा शिकार गिथ सक्िे क्षमता िएको छ र निज ऐि र ऐि अन्तगथ त बसे को नियमिरूनसत साधारणतया पररशचत छ िन्ने कुरा अिुज्ञापत्र (लाईसे न्स) ददिे अनधकारीलाई लागेमा पेिेवार शिकारी साथमा िनलएर पनि शिकार गिथ जाि पाउिे गरी छु ट ददि सक्िेछ ।

२६. अिुज्ञापत्र निलम्बि गिथ सष्ट्रकिे: यस नियमावली अन्तगथ त प्रदाि गररएको अिुज्ञापत्र वा इजाजतपत्र बशखथ लाप कसुर िएकोमा त्यस्तो कसुर सम्बन्धी मुद्दाको कारबािी गदाथ सम्बशन्धत मुद्दा िे िे अनधकारीले िेपाल सरकार समक्ष जािे र गरी निकासा िई िआएसम्म त्यस्तो कसुर गिे व्यशिले प्राप्त गरे को अिुज्ञापत्र वा इजाजतपत्रलाई निलम्बि गिे गरी आदे ि ददि सक्िेछ । 14 www.lawcommission.gov.np २७. अिुज्ञापत्रको िक्कल ददि सष्ट्रकिे: मिानिदे िक वा िेपाल सरकारले सो कामको लानग तोकेको कुिै अनधकृतले मिानसब सम्झे मा कुिै अिुज्ञापत्र वा इजाजतपत्र िराएमा वा अरु कुिै प्रकारले िष्ट िएमा अिुसूची -१ बमोशजम लाग्िे दस्तुर नलई त्यस्तो अिुज्ञापत्र वा इजाजतपत्रको प्रनतनलष्ट्रप (डुशप्लकेट) ददि सक्िे छ । यस्तो प्रनतनलष्ट्रप स्वरुप प्रदाि गररएको अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) र इजाजतपत्रको म्याद सक्कल अिुज्ञापत्र वा इजाजतपत्रको बाँकी अवनधसम्मको लानग मात्र िुिेछ । पररच्छे द- ५ ष्ट्रवष्ट्रवध २८. शिकार रशजष्टर: प्रत्येक शिकार अिुज्ञापत्रको साथ एक शिकार रशजष्टर पनि िुिेछ जसमा अिुज्ञापत्र प्राप्त व्यशिले शिकारको नसलनसलामा घाइते गरे को वा मारे को सबै बन्यजन्तु र पन्छीिरूको पूण थ तया ठीक ठीक अनिले ख (रे कडथ ) राख्िु पिेछ । जन्तु वा पन्छीिरू मारे को बाह्र घन्टानित्र वा शिकार आरक्ष छाड्िु अगावै िमेष्ट्रटिे पक्का मसीमा प्रत्येक वन्यजन्तु वा पन्छी मारे को ठाउँ , नमनत, जात, िाले, पोथी (वन्यजन्तुको लानग मात्र) प्रष्ट बुझ्िे गरी अिुसूची -१२ बमोशजम शिकार रशजष्टारमा लेख्न ुपछथ । २९. तोष्ट्रकएको ष्ट्रकनसमको वा सं ख्या िन्दा बढी वन्यजन्तु मरे मा बुझाउिु पिे: कुिै व्यशिले शिकार गदाथ िष्ट्रवतव्य परी आफूले प्राप्त गरे को अिुज्ञापत्र बमोशजम शिकार गिथ पाउिे ष्ट्रकनसम िन्दा निन्दै ष्ट्रकनसमको वा शिकार गिथ पाउिे सं ख्या िन्दा बढी सं ख्यामा कुिै बन्यजन्तु वा पन्छी मिथ गएमा वा घाईते िएमा त्यस्तो घाईते वा मिथ गएको वन्यजन्तु वा पन्छीको सं ख्या र ष्ट्रकनसम आफ्िो शिकार रशजष्टरमा चढाई फेला परे का मृत वन्यजन्तु वा पन्छीलाई सोिी आरक्षमा वा िजीकको बि कायाथ लयमा बुझाई ददिुपछथ ।

 २९क. बिेल पििे अिुज्ञापत्र: (१) राष्ट्रिय निकुञ्ज वा आरक्ष क्षेत्र बािे क अन्य क्षेत्रबाट बिेलको बच्चा पिि कुिै िेपाली िागररकले निवेदि ददएमा सम्बशन्धत नडनिजिल वि अनधकृतले त्यस्तो व्यशिबाट प्रनत बिेलको बच्चाको  एक िजर रुपैयाँ दस्तुर नलई अिुसूची -१२क. बमोशजमको ढाँचामा अिुज्ञापत्र ददि सक्िेछ । (२) अिुज्ञापत्र बमोशजम पििे बिेल ष्ट्रवदे ि निकासी गिथ पाइिे छै ि ।  तेस्रो सं िोधिद्वारा थप ।  दोस्रो सं िोधिद्वारा सं िोनधत ।  पाचौं सं िोधिद्वारा सं सोनधत । 15 www.lawcommission.gov.np (३) अिुज्ञापत्र बमोशजम बिेल पिदा बिेल मिथ गएमा त्यस्को सट्टा अकको बिेल पिि पाउिे छै ि । (४)  ................. ३०. आखे टोपिारको निकासी पैठारी वा व्यापार गिथ नसफारस प्राप्त गिुथ पिे: (१) व्यापाररक उद्देश्यले आखे टोपिारको निकासी पैठारी गिथ को लानग िेपाल सरकार वि मन्त्रालयको नलशखत नसफाररस प्राप्त गिथ को निनमत्त दरखास्त ददं दा आखे टोपिार सम्बन्धी कािूिी स्वानमत्वको निस्सा वा त्यस्तो आखे टोपिार पैठारी गररिे मुल ुकको सम्बशन्धत कम्पिी, सं स्था वा व्यशिको िाउँ र सो सम्बन्धमा आदाि प्रदाि िएको कागजातको िक्कल समेत पेि गिुथ पिेछ । (२) उपनियम (१) बमोशजम नसफाररसको माग गिे व्यशि व्यापारको लानग आखे टोपिारको निकासी पैठारी गिथ सक्िे दे शखएमा अिुसूची -१ बमोशजम लाग्िे दस्तुर नलई िेपाल सरकार वि मन्त्रालयबाट अिुसूची -१३ बमोशजमको नसफाररस पत्र ददइिेछ । ३१. निकासी पैठारी गिे बाटो तोक्ि सक्िे: िेपाल सरकारले िेपाल राजपत्रमा सू चिा प्रकाशित गरी तोष्ट्रकददएको िन्सारको बाटोबाट मात्र आखे टोपिारका निकासी पैठारी गिथ पाउिे गरी तोष्ट्रकददि सक्िेछ र त्यसरी तोष्ट्रकएकोमा आखे टोपिार निकासी पैठारी गिथ इजाजत प्राप्त व्यशिले सोिी िन्सारबाट मात्र आखे टोपिार निकासी पैठारी गिे गिुथ पछथ ।

३२. आखे टोपिारको िस्तान्तरण: ऐिको दफा १९ बमोशजम कुिै व्यशिले आफूनसत िएको कुिै आखे टोपिार नबिी वा सट्टा पट्टा वा अन्य कुिै प्रकारको िक छाडी ददँ दा त्यस्तो आखे टोपिार सम्बन्धी स्वानमत्वको निस्सा समेत त्यस्तो आखे टोपिार नलिे व्यशिलाई िस्तान्तरण गिुथ पिेछ ।  ३३. कािूिी स्वानमत्वको निस्सा: (१) ऐिको दफा १८ को उपदफा (१) बमोशजम आखे टोपिारको निस्सा नलिु पिे व्यशिले ऐि लागू िुि ु िन्दा अगावै आखे टोपिार प्राप्त गरे को िो िन्ने प्रमाणसाथ २०३६ साल पौष मसान्तसम्म अिुसूची -१४ बमोशजमको  तेस्रो सं िोधिद्वारा शझष्ट्रकएको ।  पष्ट्रिलो सं िोधिद्वारा सं िोनधत ।  दोस्रो सं िोधिद्वारा सं िोनधत । 16 www.lawcommission.gov.np ढाँचामा उपनियम (२) बमोशजम अनधकार प्राप्त अनधकारी समक्ष दरखास्त ददई त्यस्तो आखे टोपिारको कािूिी निस्सा नलई राख्िुपछथ । (२) उपनियम (१) बमोशजम आखे टोपिारको निस्सा ददिे अनधकारी दे िायको क्षेत्रको लानग दे िायको अनधकृत िुिेछ;- (क) काठमाडौं उपत्यकानित्रको शजल्लाको लानग राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण कायाथ लयको मिानिदे िक, (ख) अन्य शजल्लािरूको लानग सम्बशन्धत क्षेत्रको कन्जरिेटर वा डी.एफ.ओ., (ग) कुिै पनि कन्जरिेटर वा डी.एफ.ओ. को अनधकार क्षेत्रनित्र िपिे शजल्लािरूको लानग सम्बशन्धत शजल्लाका प्रमुख शजल्ला अनधकारी। (३) ऐिको दफा १७ को उपदफा (२) तथा दफा १८ को उपदफा (१) बमोशजमको निस्सा अिुसूची -१५ बमोशजमको ढाँचामा ददइिेछ । (४) उपनियम (३) बमोशजमको कािूिी स्वानमत्वको निस्सा ददिे अनधकार प्राप्त अनधकरीले सबै आखे टोपिारमा आफ्िो कायाथ लयको निस्सा लगाई ददिुपछथ र त्यस्तो छाप वा निस्साको ष्ट्रववरण कािूिी स्वानमत्वको निस्सामा समेत उल्लेख गरी ददिुपछथ ।  ३३क. आखेटोपिार प्रयोग गिथ ददिे वा िष्ट गिे सम्बन्धी व्यवस्थााः (१) प्राकृनतक वा अन्य कारणबाट मृत्यु िएका वन्यजन्तुबाट सं कलि गररएको वा प्रचनलत कािूि बमोशजम जफत गररएको आखे टोपिार मन्त्रालयले उपयुिाको आधारमा िैशक्षक वा अिुसन्धाि सं स्थालाई प्रयोग गिथ ददिे, प्राकृनतक ष्ट्रवज्ञाि सङ्ग्ग्रिालय प्रदथ ििीको लानग राख्िे वा िष्ट गिे स्वीकृनतको लानग िेपाल सरकार समक्ष प्रस्ताव पेि गिेछ । (२) उपनियम (१) बमोशजम िेपाल सरकार समक्ष प्रस्ताव पठाउिु अशघ मन्त्रालयले आवश्यक दे खेमा सो प्रयोजिको लानग िेपाल वि से वाको राजपत्राष्ट्रित प्रथम श्े णीको कमथ चारीको सं योजकत्वमा एक नसफाररस सनमनत गठि गिेछ । (३) उपनियम (१) बमोशजम प्रस्ताव प्राप्त िएपनछ िेपाल सरकारले त्यस्ते आखे टोपिार िैशक्षक वा अिुसन्धाि सं स्थालाई प्रयोग गिथ ददि, प्राकृनतक ष्ट्रवज्ञाि सङ्ग्ग्रािलय प्रदिथ िीमा राख्ि वा िष्ट गिथ स्वीकृनत ददि सक्िेछ ।

 चौथो सं िोधिद्वारा थप । 17 www.lawcommission.gov.np (४) उपनियम (३) बमोशजम िेपाल सरकारबाट िैशक्षक वा अिुसन्धाि सं स्थालाई आखे टोपिार प्रयोग गिथ ददिे स्वीकृनत िएमा मन्त्रालयले सोिी प्रयोजिका लानग मात्र प्रयोग गिे गरी त्यस्ते आखे टोपिार कुिै िैशक्षक वा अिुसन्धाि सं स्थालाई प्रदाि गिुथ पिेछ । (५) उपनियम (३) बमोशजम प्राकृनतक ष्ट्रवज्ञाि सङ्ग्ग्रािलयमा प्रदिथ िीमा राख्ि स्वीकृत िएका आखे टोपिार दुरुपयोग ििुिे गरी सुरशक्षत रुपमा राख्िे शजम्मे वारी सम्बशन्धत सङ्ग्ग्रािलयको िुिेछ । (६) उपनियम (३) बमोशजम िष्ट गिथ स्वीकृत िएका आखे टोपिारलाई मन्त्रालयले तोकेको स्थािमा सरोकारवाला निकायका प्रनतनिनधिरुको उपशस्थनतमा ष्ट्रविागले जलाएर िष्ट गिेछ । (७) उपनियम (६) बमोशजम आखे टोपिार जलाई सकेपनछ बाँकी रिे को खरािीलाई प्रयोग गिथ िसक्िे गरी ष्ट्रविागले व्यवस्थापि गिुथ पिेछ । (८) यस नियम बमोशजम िैशक्षक वा अिुसन्धाि सं स्थालाई प्रयोग गिथ ददइएको, प्राकृनतक ष्ट्रवज्ञाि सङ्ग्ग्रािलयमा प्रदिथ िीमा राशखएको र िष्ट गररएको आखे टोपिार बािे क अन्य आखे टोपिार सुरशक्षत राख्िे शजम्मेवारी ष्ट्रविागको िुिेछ । ३४. घाइते िएका वन्यजन्तु पनि शिकार गिे सं ख्यामा नगन्ती गररिे: अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे व्यशिले शिकार गदाथ वन्यजन्तुलाई घाइते तुल्याएमा यथािीघ्र त्यसलाई पत्ता लगाई मािुथ पछथ र त्यसरी घाइते िएको वन्यजन्तुको ष्ट्रववरण आफ्िो शिकार रशजष्टरमा चढाउिु पछथ । तर घाइते िएको वन्यजन्तु पत्ता लगाउि िसके पनि अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे व्यशिले शिकार गिथ पाउिे वन्यजन्तुमा नगन्ती गररिेछ । ३५. सू चिा गिुथ पिे: (१) कसै ले शिकार गदाथ कुिै ष्ट्रिं स्रक वन्यजन्तुलाई घाइतेसम्म तुल्याई मािथ िसकेमा त्यस्तो वन्यजन्तुको ष्ट्रकनसम र अरु कुिै ष्ट्रववरण िए सो सष्ट्रित खुलाई यथािीघ्र सोिी आरक्ष वा िजीकको वि कायाथ लयलाई सू चिा गररददिु पछथ र त्यस्तोमा सम्बशन्धत आरक्ष वा वि कायाथ लयले पनि वरपरका सबै गाउँ बजारका बानसन्दालाई सतकथ रिि सू शचत गरी ददिुपछथ ।

 तेस्रो सं िोधिद्वारा थप । 18 www.lawcommission.gov.np (२) ऐिको दफा २१ बमोशजम आफू वा अरु कुिै व्यशि वा अर पालुवा कुिै जिावरको बचावटको लानग कसै ले िातिनतयार प्रयोग गदाथ कुिै वन्यजन्तु मिथ गएमा वा घाइते िएमा त्यसको सू चिा बाटोको म्याद बािे क चौबीस घण्टानित्र राष्ट्रिय निकुञ्ज वा आरक्ष वा वि कायाथ लय रिे को शजल्लामा िशजकको कुिै त्यस्तो कायाथ लयको प्रमुखलाई ददिु पछथ । ३६. कुिै वन्यजन्तु वा पन्छीलाई िानिकारक घोष्ट्रषत गिथ सष्ट्रकिे: यस नियमावलीमा यस अशघ जुिसुकै कुरा लेशखएको िए तापनि मन्त्रालयले कुिै खास क्षेत्रमा कुिै खास समयको लानग ऐिको अिुसूची -१ मा उशल्लखत वन्यजन्तु वा पन्छी बािे क अन्य कुिै वन्यजन्तु वा पन्छीिरुलाई िेपाल राजपत्रमा प्रकाशित गरी कृष्ट्रषको निनमत्त िानिकारक घोष्ट्रषत गिथ सक्िेछ र त्यसरी िानिकारक घोष्ट्रषत गररएका वन्यजन्तु वा पन्छीलाई सोिी सू चिामा तोष्ट्रकएको ितथ र बन्दे जको अनधिमा रिी, खे त, खला, बारीमा ष्ट्रविा अिुज्ञापत्र पनि धपाउि, लखे ट्ि, पिि वा मािथ सष्ट्रकिेछ ।  ३६क. वन्यजन्तुलाई मािथ , पिि वा लखेट्ि आदे ि ददिे अनधकारी : (१) ऐिको दफा १० को प्रनतबन्धात्मक वाक्यांिको खण्ड (क) र (ख) को प्रयोजिको लानग वन्यजन्तुलाई मािथ , पिि वा लखे ट्ि निकुञ्ज वा आरक्षको कायाथ लय रिे को शजल्लामा सं रक्षकले वा त्यस्तो कायाथ लय ििएको शजल्लामा नडनिजिल वि अनधकृतले आदे ि ददि सक्िेछ । (२) उपनियम (१) बमोशजमको अनधकारीलाई आवश्यक राय, सुझाव एवं ष्ट्रवकल्प सष्ट्रितको नसफाररस गिथ दे िाय बमोशजमको नसफाररस सनमनत रििेछ :- (क) सं रक्षण अनधकृत वा सिायक सं रक्षण अनधकृत वा सिायक वि अनधकृत -सं योजक

(ख) शजल्ला प्रिासि कायाथ लयको प्रनतनिनध -सदस्य (ग) सम्बशन्धत स्थािीय तिको प्रनतनिनध -सदस्य (घ) िेटेररिरी अस्पताल तथा पिु से वा ष्ट्रवज्ञ केन्रको प्राष्ट्रवनधक प्रनतनिनध -सदस्य (ङ) सम्बशन्धत उपिोिा सनमनतको प्रनतनिनध -सदस्य (च) सं रक्षक वा नडनिजिल वि अनधकृतले तोकेको वन्यजन्तु  तेस्रो सं िोधािद्वारा सं िोनधत ।  पौचौं सं िोधिद्वारा थप । 19 www.lawcommission.gov.np प्राष्ट्रवनधक -सदस्य ३६ख. व्यवसाष्ट्रयक रुपमा वन्यजन्तु पालि तथा प्रजिि : (१) अिुसूची-१6 मा उशल्लशखत  वन्यजन्तुको व्यवसाष्ट्रयक रुपमा पालि तथा प्रजिि गिथ चाििे व्यशि वा सं स्थाले व्यवसाष्ट्रयक योजिा तथा अिुसूची-१7 बमोशजमको ष्ट्रवस्तृत कायथ योजिा तयार गरी ष्ट्रविाग समक्ष निवेदि ददिु पिेछ। (२) उपनियम (१) बमोशजम प्राप्त कायथ योजिा सम्बन्धमा प्राष्ट्रवनधक सनमनतले जाँचबुझ तथा मूल्याङ्ग्कि गदाथ मन्त्रालयले स्वीकृत गरे को मापदण्ड बमोशजम िएको दे शखएमा ष्ट्रविाग समक्ष नसफाररस गिेछ। (३) उपनियम (२) बमोशजमको नसफाररस समेतको आधारमा ष्ट्रविागले त्यस्तो व्यशि वा सं स्थालाइथ वन्यजन्तु पालि तथा प्रजििको लानग अिुमनत ददिे वा िददिे निणथ य गिेछ । (४) उपनियम (३) बमोशजम अिुमनत ददिे निणथ य िएकोमा त्यस्तो व्यशि वा सं स्थाबाट अिुसूची-१6 बमोशजमको दस्तुर नलइथ ष्ट्रविागले अिुसूची-१८ बमोशजमको ढाँचामा अिुमनतपत्र ददिेछ । (५) उपनियम (४) बमोशजम अिुमनतपत्र प्राप्त गरे को व्यशि वा सं स्थालाइथ बीउ प्राणी (नसड एनिमल) उपलब्ध गराउँ दा अिुसूची-१6 बमोशजमको दस्तुर नलइिेछ।

(६) उपनियम (५) बमोशजम उपलब्ध गराइिे बीउ प्राणी (नसड एनिमल) पिँदा लाग्िे सम्पूण थ खचथ सम्बशन्धत व्यशि वा सं स्थाले व्यिोिुथ पिेछ । (७) यस नियम बमोशजम अिुमनतपत्र प्राप्त व्यशि वा सं स्थाले पालि तथा प्रजििको लानग सङ्ग्कटापन्ि वन्यजन्तु बािे कका अन्य वन्यजन्तु ष्ट्रवदे िबाट आयात गिुथ पिे िएमा ष्ट्रविागको पूव थ स्वीकृनत नलिु पिेछ । (८) उपनियम (७) बमोशजम स्वीकृनत माग िएको ष्ट्रवषयमा प्राष्ट्रवनधक सनमनतले जाँचबुझ तथा मूल्याङ्ग्कि गदाथ त्यस्तो वन्यजन्तुले िेपालमा रिे का अन्य वन्यजन्तुको अशस्तत्व वा प्राकृनतक बासस्थािमा िकारात्मक असर पािे िदे शखएमा ष्ट्रविाग समक्ष नसफाररस गिेछ र त्यस्तो नसफाररस समेतको आधारमा ष्ट्रविागले त्यस्तो वन्यजन्तु आयात गिथ अिुमनत ददि सक्िेछ । (९) उपनियम (४) बमोशजम अिुमनतपत्र प्राप्त गरी व्यवसाष्ट्रयक रुपमा वन्यजन्तुको पालि तथा प्रजििबाट उत्पादि गररएका दोस्रो वा सो िन्दा पछानडका पुस्ताको वन्यजन्तु वा नतिका अङ्ग वा अङ्गबाट तयार गररएका वस्तु प्रयोजि खुलाई उपयोग, नबिी, ष्ट्रवतरण वा निकासी गिथ सष्ट्रकिेछ ।  पौचौं सं िोधिद्वारा थप । 20 www.lawcommission.gov.np (१०) उपनियम (९) बमोशजम वन्यजन्तुको उपयोग, नबिी, ष्ट्रवतरण वा निकासी गररएको ष्ट्रववरण मानसक रुपमा ष्ट्रविाग समक्ष पेि गिुथ पिेछ । (११) यस नियम बमोशजम पालि गररएको वन्यजन्तुको प्रजििबाट उत्पादि िएका वन्यजन्तुको ष्ट्रववरण अिुमनतपत्र प्राप्त व्यशि वा सं स्थाले यथािीघ्र ष्ट्रविाग समक्ष पेि गिुथ पिेछ । (१२) यो नियम प्रारम्ि िुि ु अशघ अिुमनत नलई पालि तथा प्रजिि गररएका वन्यजन्तुको िकमा यो नियम प्रारम्ि िएको नमनतले एक वषथ नित्र यस नियम बमोशजमको प्रष्ट्रिया पूरा गरी अिुमनतपत्र नलिु पिेछ।यसरी अिुमनतपत्र नलँदा पष्ट्रिले नलएको अिुमनतपत्र बमोशजमको अवनधसम्मको लानग थप दस्तुर लाग्िे छै ि ।

(१३) यस नियम बमोशजम वन्यजन्तु पालि गिे व्यशिले ष्ट्रविागको अिुमनत नलई त्यस्तो वन्यजन्तु व्यवसाष्ट्रयक रुपमा प्रदिथ ि गराउि सक्िेछ । (१४) यस नियम बमोशजम व्यवसाष्ट्रयक रुपमा वन्यजन्तु पालि तथा प्रजिि गिथ को लानग आवश्यक पिे न्यूितम पूवाथ धार, ितथ तथा बीउ प्राणी (नसड एनिमल) उपलब्ध गराउिे ष्ट्रवषय तथा तत सम्बन्धी अन्य ष्ट्रवषय मन्त्रालयले स्वीकृत गरे को मापदण्ड बमोशजम िुिेछ । ३६ग. वैज्ञानिक अध्ययि, अिुसन्धाि वा िैशक्षक प्रदिथ िीको लानग वन्यजन्तु प्रदाि गिे : (१)  िेपालनित्र वन्यजन्तुको वैज्ञानिक अध्ययि, अिुसन्धाि वा िैशक्षक प्रदिथ ि गिथ इच्छु क ख्यानतप्राप्त स्वदे िी वा ष्ट्रवदे िी सङघ, सं स्थाले अिुसूची-१7 बमोशजमको ष्ट्रवस्तृत कायथ योजिा सष्ट्रित ष्ट्रविाग समक्ष निवेदि ददिु पिेछ । (२) उपनियम (१) बमोशजम प्राप्त कायथ योजिा सम्बन्धमा प्राष्ट्रवनधक सनमनतले जाँचबुझ तथा मूल्याङ्ग्कि गदाथ मन्त्रालयले स्वीकृत गरे को मापदण्ड बमोशजम िएको दे शखएमा ष्ट्रविाग समक्ष प्रनतवेदि पेि गिेछ र त्यस्तो प्रनतवेदि ष्ट्रविागले नसफाररस सष्ट्रित मन्त्रालय समक्ष पेि गिेछ । (३) उपनियम (१) र (२) बमोशजम प्राप्त कायथ योजिा तथा प्रनतवेदि बमोशजम कुिै सङघ सं स्थालाइथ वैज्ञानिक अध्ययि, अिुसन्धाि वा िैशक्षक प्रदिथ िको लानग आवश्यक वन्यजन्तु प्रदाि गिथ मिानसब दे शखएकोमा मन्त्रालयले सो प्रयोजिको लानग िेपाल सरकार समक्ष प्रस्ताव पेि गिेछ । (४) उपनियम (३) बमोशजम पेि िएको प्रस्ताव बमोशजम िेपाल सरकारबाट कुिै सङघ, सं स्थालाइथ वन्यजन्तु प्रदाि गिे निणथ य िएकोमा सो निणथ य अिुसार ष्ट्रविागले वन्यजन्तु प्रदाि गिेछ ।  पौचौं सं िोधिद्वारा थप । 21 www.lawcommission.gov.np

(५) यस नियम बमोशजम स्वदे िी वा ष्ट्रवदे िी सङघ, सं स्थालाई वन्यजन्तु प्रदाि गदाथ अिुसूची-१९ बमोशजमको दस्तुर नलई वैज्ञानिक अध्ययि, अिुसन्धाि वा िैशक्षक प्रदिथ िीको लानग वन्यजन्तु प्रयोग गिथ अिुसूची-२० बमोशजमको ढाँचामा अिुमनतपत्र ददिु पिेछ। वन्यजन्तु प्रदाि गदाथ लाग्िे सम्पूण थ खचथ वन्यजन्तु प्राप्त गिे सङघ, सं स्थाले व्यिोिुथ पिेछ । (६) वैज्ञानिक अध्ययि, अिुसन्धाि वा िैशक्षक प्रदिथ िीका लानग वन्यजन्तु प्राप्त गिे सङघ, सं स्थाले प्रत्येक आनथथ क वषथ समाप्त िएको पैंतीस ददिनित्र ष्ट्रविाग समक्ष वाष्ट्रष थ क प्रनतवेदि पेि गिुथ पिेछ। (७) यस नियम बमोशजम वैज्ञानिक अध्ययि, अिुसन्धाि वा िैशक्षक प्रदिथ िीको लानग सङघ, सं स्थालाई वन्यजन्तु प्रदाि गिथ को लानग आवश्यक पिे न्यूितम पूवाथ धार, ितथ लगायतका अन्य ष्ट्रवषय मन्त्रालयले स्वीकृत गरे को मापदण्ड बमोशजम िुिेछ। ३६घ. शचनडयाखािा, वन्यजन्तु उद्धार केन्र तथा वन्यजन्तु अस्पताल स्थापिा गिे : (१) ऐिको  दफा १५ग. को उपदफा (१) बमोशजम शचनडयाखािा सञ्चालि गिथ इच्छु क सं स्था, निकाय वा स्थािीय तिले अिुसूची-२१ बमोशजमको कायथ योजिा तथा सं रक्षण शिक्षा, मिोरञ्जि, आमोदप्रमोद, वंिाणु स्रोत सं रक्षण, अध्ययि, अिुसन्धाि एवं पयथ टि प्रवद्धथ ि सम्बन्धी ष्ट्रवषय समेत समावेि गरी तयार गररएको व्यवसाष्ट्रयक योजिा सं लग्ि राखी अिुमनतको लानग अिुसूची-२२ बमोशजमको ढाँचामा ष्ट्रविाग समक्ष निवेदि ददिु पिेछ। (२) ऐिको दफा १५ग. को उपदफा (२) बमोशजम वन्यजन्तु उद्धार केन्र वा वन्यजन्तु अस्पताल स्थापिा गरी सञ्चालि गिथ इच्छु क व्यशि, सं स्था, निकाय वा स्थािीय तिले अिुसूची-२१ बमोशजमको कायथ योजिा सं लग्ि राखी अिुमनतपत्रको लानग अिुसूची-२२ बमोशजमको ढाँचामा ष्ट्रविाग समक्ष निवेदि ददिु पिेछ।

(३) उपनियम (१) वा (२) बमोशजम प्राप्त कायथ योजिाका सम्बन्धमा प्राष्ट्रवनधक सनमनतले जाँचबुझ तथा मूल्याङ्ग्कि गरी ष्ट्रविाग समक्ष प्रनतवेदि पे ि गिेछ र त्यस्तो प्रनतवेदि ष्ट्रविागले नसफाररस सष्ट्रित मन्त्रालय समक्ष पेि गिेछ । (४) उपनियम (३) बमोशजम पेि िएको प्रनतवेदि समेतलाई मध्यिजर गरी मन्त्रालयले शचनडयाखािा, वन्यजन्तु उद्धार केन्र वा वन्यजन्तु अस्पताल स्थापिा गरी सञ्चालि गिथ अिुमनत ददिे वा िददिे सम्बन्धमा आवश्यक निणथ य गिेछ। (५) उपनियम (४) बमोशजम शचनडयाखािा, वन्यजन्तु उद्धार केन्र वा वन्यजन्तु अस्पताल स्थापिा तथा सञ्चालि गिथ अिुमनत ददिे निणथ य िएकोमा मन्त्रालयबाट  पौचौं सं िोधिद्वारा थप । 22 www.lawcommission.gov.np स्वीकृत मापदण्ड बमोशजमको दस्तुर नलई ष्ट्रविागले अिुसूची-२३ बमोशजमको ढाँचामा अिुमनतपत्र ददिेछ। (६) यस नियम बमोशजम शचनडयाखािा, वन्यजन्तु उद्धार केन्र वा वन्यजन्तु अस्पताल सञ्चालि गिथ को लानग आवश्यक पिे न्यू ितम पूवाथ धार, ितथ , जििशि, पूँजी लगायतका ष्ट्रवषय मन्त्रालयबाट स्वीकृत मापदण्ड बमोशजम िुिेछ ।  ३६ङ. प्राष्ट्रवनधक सनमनत : (१) यस नियमावली बमोशजम व्यवसाष्ट्रयक रुपमा वन्यजन्तु पालि तथा प्रजिि गिे , आखे टोपिार व्यवस्थापि गिे, अध्ययि, अिुसन्धाि वा िैशक्षक प्रदिथ िीको लानग वन्यजन्तु प्रदाि गिे, शचनडयाखािा, वन्यजन्तु उद्धार केन्र वा वन्यजन्तु अस्पताल स्थापिा र सञ्चालि लगायतका ष्ट्रवषयमा अध्ययि गरी आवश्यक राय सुझाव एवं नसफाररस पेि गिथ ष्ट्रविागमा दे िाय बमोशजमको प्राष्ट्रवनधक सनमनत रििेछ:- (क) ष्ट्रविागको उपमिानिदे िक -सं योजक (ख) मन्त्रालयको उपसशचवस्तरको प्रनतनिनध -सदस्य

(ग) वि तथा िू-सं रक्षण ष्ट्रविागको उपसशचवस्तरको प्रनतनिनध -सदस्य (घ) ष्ट्रविागले तोकेका सम्बशन्धत ष्ट्रवषय ष्ट्रवज्ञ तीि जिा -सदस्य (ङ) ष्ट्रविाग वा अन्तगथ तको पिु शचष्ट्रकत्सक -सदस्य (च) नत्रिुवि ष्ट्रवश्वष्ट्रव्ालय, प्राकृनतक ष्ट्रवज्ञाि सङग्रिालयको अनधकृतस्तरको प्रनतनिनध -सदस्य (छ) ष्ट्रविागको इकोलोशजष्ट -सदस्य-सशचव (२) ष्ट्रविागमा एक िन्दा बढी उपमिानिदे िक रिे मा वररष्ठ उपमिानिदे िक प्राष्ट्रवनधक सनमनतको सं योजक िुिेछ । (३) प्राष्ट्रवनधक सनमनतको बैठक तथा निणथ य सम्बन्धी कायथ ष्ट्रवनध सो सनमनत आफैले निधाथ रण गरे बमोशजम िुिेछ ।  ३६च. ष्ट्रवदे िी मुल ुकलाई वन्यजन्तु उपलब्ध गराउिे : (१) कुिै ष्ट्रवदे िी मुल ुकको सरकारले कूटिीनतक माध्यमबाट िेपाल सरकारसँग कुिै वन्यजन्तु माग गरे कोमा मन्त्रालयले सो सम्बन्धी अध्ययि गिथ एक प्राष्ट्रवनधक टोली गठि गिेछ । (२) उपनियम (१) बमोशजम गदठत प्राष्ट्रवनधक टोलीले सम्बशन्धत मुल ुकमा त्यस्तो वन्यजन्तु बसोबास गराउि उपयुि िुिे, ििुिे तथा त्यसको खािपाि, िावापािी, स्वास््य  पौचौं सं िोधिद्वारा थप । 23 www.lawcommission.gov.np अवस्था लगायतका ष्ट्रवषयमा आफ्िो राय सष्ट्रितको प्रनतवेदि तयार गरी मन्त्रालय समक्ष पेि गिेछ । (३) उपनियम (२) बमोशजमको प्रनतवेदि समेतको आधारमा त्यस्तो मुल ुकलाइथ वन्यजन्तु उपलब्ध गराउि मिानसब दे शखएकोमा मन्त्रालयले सो सम्बन्धी प्रस्ताव िेपाल सरकार समक्ष पेि गिुथ पिेछ । (४) उपनियम (३) बमोशजमको प्रस्तावको आधारमा सं रक्षण र व्यवस्थापिको दृष्ट्रष्टकोणले वन्यजन्तु उपलब्ध गराउि उपयुि ठािेमा िेपाल सरकारले ष्ट्रवदे िी मुल ुकको सरकारलाई उपिार स्वरुप वन्यजन्तु उपलब्ध गराउिे निणथ य गिथ सक्िेछ ।

(५) यस नियम बमोशजम उपिार स्वरुप उपलब्ध गराएको वन्यजन्तुको ष्ट्रववरण प्रत्येक आनथथ क वषथ समाप्त िएको नमनतले पैंतीस ददिनित्र ष्ट्रविागले मन्त्रालय समक्ष पेि गिुथ पिेछ । (६) यस नियम बमोशजम ष्ट्रवदे िी मुल ुकको सरकारलाई वन्यजन्तु उपलब्ध गराउं दा सङ्ग्कटापन्ि वन्यजन्तु तथा विस्पनतको िकमा सङ्ग्कटापन्ि वन्यजन्तु तथा विस्पनतको अन्तराथ शष्ट्रय व्यापार नियन्त्रण ऐि, २०७३ बमोशजम र अन्य प्रजानतको िकमा िेपाल सरकारको निणथ य बमोशजम िुिेछ ।  ३६छ. वन्यजन्तु स्थािान्तरण गिे : (१) वन्यजन्तुको वंि सं रक्षण, जैष्ट्रवक ष्ट्रवष्ट्रवधता सं रक्षण, पयाथ पयथ टि प्रवद्धथ ि जस्ता उद्देश्यको लानग वन्यजन्तु स्थािान्तरण गिुथ पिे िएमा प्राष्ट्रवनधक सनमनतले वन्यजन्तु प्रजानतको जीवि सक्षम सङ्ग्ख्या (िाएबल पपुलेिि), बासस्थािको अवस्था, सुरक्षाको प्रबन्ध लगायतका ष्ट्रवषयमा प्रनतवेदि तयार गरी नसफाररस साथ ष्ट्रविाग समक्ष पेि गिेछ । (२) उपनियम (१) बमोशजम प्रनतवेदि प्राप्त िएमा सो सम्बन्धमा ष्ट्रविागले आफ्िो राय सष्ट्रित मन्त्रालय समक्ष पेि गिुथ पिेछ । (३) उपनियम (२) बमोशजम पेि िुि आएको प्रनतवेदि समेतको आधारमा मन्त्रालयले वन्यजन्तु स्थािान्तरण सम्बन्धमा निणथ य गिेछ । ३६ज.  राित सम्बन्धी व्यवस्था : (१) ऐिको दफा ३घ. बमोशजम वन्यजन्तुको आिमणमा परी जिधिको क्षनत िएमा पीनडत पक्षले सो क्षनत बापत घटिा घटे को नमनतले पैं तीस ददि नित्र राष्ट्रिय निकुञ्ज, आरक्ष, सं रक्षण क्षेत्र वा मध्यवती क्षेत्रको िकमा सम्बशन्धत राष्ट्रिय निकुञ्ज, आरक्ष वा सं रक्षण क्षेत्रको कायाथ लयमा र अन्य क्षेत्रमा िए सम्बशन्धत नडनिजि वि कायाथ लयमा निवेदि ददिु पिेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोशजम प्राप्त निवेदि उपर छािनबि गरी नसफाररस गिथ को लानग प्रत्येक शजल्लामा दे िाय बमोशजमको सनमनत रििेछ :-  पौचौं सं िोधिद्वारा थप । 24 www.lawcommission.gov.np (क) राष्ट्रिय निकुञ्ज, आरक्ष वा सं रक्षण क्षेत्रको कायाथ लयमा परे को निवेदिको िकमा सो कायाथ लयको मिानिदे िक र नडनिजि वि कायाथ लयमा परे को निवेदिको िकमा -सं योजक नडनिजिल वि अनधकृत (ख) सम्बशन्धत क्षेत्रको उपिोिा सनमनतको अध्यक्ष -सदस्य (ग) सम्बशन्धत स्थािीय तिको प्रनतनिनध -सदस्य (घ) सम्बशन्धत कृष्ट्रष ज्ञाि केन्र वा िेटेररिरी अस्पताल तथा पिु से वा ष्ट्रवज्ञ केन्रको प्रनतनिनध (क्षनतको ष्ट्रकनसम अिुसार) -सदस्य (३) उपनियम (१) बमोशजम प्राप्त निवेदि उपर उपनियम (२) बमोशजमको सनमनतले छािनबि गरी पीनडत व्यशिलाइथ राित उपलब्ध गराउि उपयुि िुिे ििी नसफाररस गरे कोमा सम्बशन्धत कायाथ लयले त्यस्तो क्षनत बापतको राित उपलब्ध गराउिु पिेछ । (४) यस नियम बमोशजम राित माग गदाथ पेि गिुथ पिे प्रमाण, कागजात तथा राित उपलब्ध गराउँ दा कुि वन्यजन्तुबाट कस्तो क्षनत िए बापत कनत राित उपलब्ध गराउिे िन्ने समेतका ष्ट्रवषय िेपाल सरकारले बिाएको निदे शिका बमोशजम िुिेछि । ३६झ. ष्ट्रवपद् प्रिाष्ट्रवतलाई काठ सङ्ग्कलि गिथ अिुमनत ददिे : (१) मध्यवती क्षेत्रमा ष्ट्रवपद् परी  सो क्षेत्रमा बसोबास गिे कुिै व्यशि वा पररवारलाई क्षनत पुगेमा र त्यस्तो व्यशि वा पररवारलाइथ घर निमाथ ण वा ममथ तको लानग काठ आवश्यक परे मा सं रक्षक समक्ष आवश्यक ष्ट्रववरण खुलाई निवेदि ददिु पिेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोशजम परे को निवेदि मिानसब लागेमा सं रक्षकले सम्बशन्धत उपिोिा सनमनतसँग परामिथ गरी प्रचनलत कािूि बमोशजम लाग्िे राजश्वको दि प्रनतित बराबरको दस्तुर नलई दे िाय बमोशजमको पररमाणमा काठ सङ्ग्कलि तथा ओसारपसार गिथ अिुमनत ददिेछ :- (क) घर निमाथ णको लानग शचराि काठ चालीस घि ष्ट्रफटसम्म वा गोनलया काठ छपन्न घि ष्ट्रफटसम्म, (ख) घर ममथ त सुधारको लानग शचराि काठ बीस घि ष्ट्रफटसम्म वा गोनलया काठ अठ्ठाईस घि ष्ट्रफटसम्म ।  पौचौं सं िोधिद्वारा थप । 25 www.lawcommission.gov.np (३) उपनियम (२) बमोशजम काठ सङ्ग्कलि तथा ओसारपसार गिथ अिुमनत ददँ दा कुिै व्यशि वा पररवारलाइथ एक पटक मात्र ददइिेछ । (४) उपनियम (२) बमोशजम काठ सङ्ग्कलि तथा ओसारपसार गदाथ कटाि, मुछाि, लोड, अिलोड तथा घाटगद्दीसम्मको ढु वािी खचथ , ओिरिे ड खचथ र मूल्य अनिवृष्ट्रद्ध कर सम्बशन्धत व्यशिले व्यिोिुथ पिेछ । (५) यस नियम बमोशजम काठ सङ्ग्कलि गदाथ वा गराउँ दा बेवाररसी प्रमाशणत िएको काठ सङ्ग्कलि गिुथ पिेछ । त्यस्तो काठ पयाथ प्त ििएमा मध्यवती क्षेत्रको ढलापडा रुखबाट सङ्ग्कलि गिथ ददि सष्ट्रकिेछ र ढलापडा रुख प्राप्त िुि िसकेमा वा पयाथ प्त ििएमा सुखडखडा रुखबाट काठ सङ्ग्कलि गिथ ददि सष्ट्रकिेछ । (६) यस नियममा अन्यत्र जुिसुकै कुरा लेशखएको िए तापनि प्रनतबशन्धत प्रजानतको काठ सङ्ग्कलि तथा ओसारपसार गिथ अिुमनत ददइिे छै ि । ३६ञ. अिुगमि तथा मूल्याङ्ग्कि : (१) ऐि तथा यस नियमावलीमा िएको व्यवस्थाको  कायाथ न्वयि सम्बन्धमा मन्त्रालय र ष्ट्रविागले सं य ुि वा छु ट्टाछु ट्टै रुपमा अिुगमि तथा मूल्याङ्ग्कि गिथ सक्िेछि ।

(२) उपनियम (१) बमोशजम अिुगमि तथा मूल्याङ्ग्कि गदाथ कुिै व्यशि वा सं स्थाले ऐि तथा यस नियमावली बमोशजम गिुथ पिे कायथ िगरे को वा पालिा गिुथ पिे ितथ पालिा िगरे को दे शखएकोमा मन्त्रालय वा ष्ट्रविागले सम्बशन्धत व्यशि वा सं स्थालाई आवश्यक निदे िि ददि सक्िेछ। त्यस्तो निदे ििको पालिा गिुथ सम्बशन्धत व्यशि वा सं स्थाको कतथ व्य िुिेछ । (३) उपनियम (१) बमोशजम ष्ट्रविागले गरे को अिुगमि तथा मूल्याङ्ग्किको जािकारी तथा सो सम्बन्धी प्रनतवेदि मन्त्रालयलाई ददिु पिेछ ।  ३६ट. मापदण्ड बिाउि सक्िे : (१) व्यवसाष्ट्रयक रुपमा वन्यजन्तु पालि तथा प्रजिि गिे, वैज्ञानिक अध्ययि, अिुसन्धाि वा िैशक्षक प्रदिथ िीको लानग वन्यजन्तु प्रदाि गिे तथा शचनडयाखािा, वन्यजन्तु उद्धार केन्र तथा वन्यजन्तु अस्पताल स्थापिा गिे सम्बन्धमा ष्ट्रविागले आवश्यक पिे मापदण्ड तयार गरी मन्त्रालय समक्ष पेि गिेछ । (२) उपनियम (१) बमोशजम पे ि िएको मापदण्ड मन्त्रालयले स्वीकृत गरे पनछ लागू िुिेछ ।  पौचौं सं िोधिद्वारा थप । 26 www.lawcommission.gov.np ३७. अिुसूचीमा सं िोधि गिथ सष्ट्रकिे: मन्त्रालयले आवश्यक दे खेमा िेपाल राजपत्रमा सू चिा प्रकाशित गरी यस नियमावलीको अिुसूचीमा सं िोधि गिथ सक्िेछ । ३८.  मुद्दा िे िे अनधकारी: ऐिको दफा ३१ को उपदफा (१) मा उशल्लशखत मुद्दा बािे क ऐि अन्तगथ तको अन्य मुद्दा िे िे अनधकार राष्ट्रिय निकुञ्ज, आरक्ष, मध्यवती क्षेत्र र सं रक्षण क्षेत्रको िकमा सम्बशन्धत सं रक्षकलाई िुिेछ । ३९. खारे जी: शिकार नियमावली, २०२६ खारे ज गररएको छ ।  पाँचौ सं िोधिद्वारा सं िोनधत ।  तेस्रो सं िोधिद्वारा सं िोधि िइ पाँचौ सं िोधिद्वारा सं िोनधत । ष्ट्रटप्पणी:- नछन्ि बाँकी मुद्दािरू सिे : यो नियमावली प्रारम्ि िुँदामा बखत मूल नियमावली अन्तगथ त कन्जरिेटर तथा मिानिदे िक शजल्ला अनधकारी समक्ष दायर िई नछन्न बाँकी रिे का मुद्दािरू यो नियमावली प्रारम्ि िएपनछ सम्बशन्धत डी.एफ.ओ. समक्ष सिेछि । (दोस्रो सं िोधिको नियम ६ अिुसार) रष्टव्याः (1) तेस्रो सं िोधिद्वारा रुपान्तर गररएका िब्दिरु :- (क) "वि मन्त्रालय" को सट्टा "वि तथा िू-सं रक्षण मन्त्रालय" । (ख) "राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण कायाथ लय" को सट्टा "राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण ष्ट्रविाग" । (ग) "नड.एफ.ओ." को सट्टा "शजल्ला वि नियन्त्रक" (घ) "रे न्जर" को सट्टा "इलाका वि सं रक्षक" । (2) केिी िेपाल कािूि सं िोधि गिे ऐि, 2063 द्वारा रूपान्तर गररएका िब्दिरूाः- "श्ी 5 को सरकार" को सट्टा "िेपाल सरकार" (3) चौथो सं िोधिद्वारा रुपान्तर गररएका िब्दिरुाः- (क) "िेपाल सरकार वि तथा िू-सं रक्षण मन्त्रालय" को सट्टा "मन्त्रालय", (ख) "राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण ष्ट्रविाग" को सट्टा "ष्ट्रविाग"। ४. पाँचौ सं िोधिद्वारा मूल नियमावलीमा रुपान्तर िएका िब्दिरुाः "प्रमुख" को सट्टा "मिानिदे िक" ।

27 www.lawcommission.gov.np  अिूसूची -१ (नियम ९ को उपनियम (१) नियम १०, ११, १२, १५, १६, २१ र २४ सं ग सम्बशन्धत) दस्तुर दस्तुर (रु.) ि.सं . अिुज्ञापत्र/इजाजतपत्रको िाम िेपाली िागररक ष्ट्रवदे िी िागररक -!_ शजल्ला शिकार अिुज्ञापत्र ७,०००।- - -@_ सामान्य शिकार अिुज्ञापत्र १०,०००।- ७५,०००।- -#_ पन्छी शिकार अिुज्ञापत्र ३,०००।- १५,०००।- -$_ पूरक शिकार अिुज्ञापत्र वन्यजन्तुको िाम प्रनत वन्यजन्तु -s_ शचतुवा १५,०००।- २,००,०००।- -v_ िाउर १५,०००।- १,५0,०००।- -u_ िालु १०,०००।- १,५०,०००।- -3_ जरायो २०,०००।- १,००,०००।- -ª_ घोरल १०,०००।- ७५,०००।- -r_ थार ५,०००।- ७५,०००।- -5_ झारल १०,०००।- ७५,०००।- -h_ शचत्तल ७,०००।- ४०,०००।- -em_ बँदेल ५,०००।- १०,०००।- -`_ घोडगधा १०,०००।- ४०,०००।- -6_ सामान्य शिकार अिुज्ञापत्रमा ५,०००।- ४०,०००।- िएको वन्यजन्तु थप प्रत्येकको  नमनत २०७५।६।२९ को िेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचिाद्वारा सं िोनधत । 28 www.lawcommission.gov.np -%_ पेिेवार शिकारी अिुज्ञापत्र १,५०,०००।- ७,००,०००।- (५ वषथ को लानग मात्र) -^_ शिकार गाईड अिुज्ञापत्र ७,०००।- - -&_ शिकार आरक्षमा क्षेत्र (ब्लक) १५,०००।- ४०,०००।- सुरक्षण इजाजतपत्र (शिकारी क्षेत्र सुरक्षण गिथ प्रनत शिकार प्रनत िप्ता)

-*_ आखे टोपिारको कािूिी स्वानमत्वको १,५००।- १०,०००।- प्रमाणपत्र -(_ अिुज्ञापत्र िक्कल १,५००।- १०,०००।- -!)_ ष्ट्रवष्ट्रवध नसफाररसपत्र ३,०००।- १०,०००।- रष्टव्याः (क) उशल्लशखत दस्तुरमा मू ल्य अनिवृष्ट्रद्ध कर समावेि िएको छ । (ख) प्रवेिपत्र वा अिुमनतपत्र िनलई राष्ट्रिय निकुञ्ज, आरक्षनित्र प्रवेि गिे वा उपरोि बमोशजम कुिै काम गिे व्यशिलाई तोष्ट्रकएको दस्तुरमा ित प्रनतित थप दस्तुर नलई प्रवेिको अिुमनत ददइिेछ । (ग) E-Bidding को माध्यमद्वारा प्रनतस्पधाथ गराई बढी बोलकबोल गिेलाई पनि तोष्ट्रकएको कोटानित्रका मानथ तोष्ट्रकएको वन्यजन्तुको शिकार गराउि अिुमनत प्रदाि गिथ सष्ट्रकिेछ । (घ) शिकार टोलीको साथ ष्ट्रविागले एकजिा सम्पकथ अनधकारी खटाउिेछ । 29 www.lawcommission.gov.np  अिूसूची -२ (नियम २२ सँग सम्बशन्धत) वैज्ञानिक अिुसन्धािको लानग वन्यजन्तु वा पन्छीिरू (सुरशक्षत ईन्डेन्जसथ सू चीमा िपरे का मात्र) पिि र सं कलि गिथ इजाजतपत्र वापतको दस्तुर qm=;= jGohGt'sf] lsl;d b:t'/ -?=_ -s_ स्तिधारी वन्यजन्तु -!_ शचतुवा %),)))।- -@_ िालु (स्थल, ष्ट्रिमाली) %),)))।- -#_ िाउर %),)))।- -$_ जरायो, घोडगधा #),)))।- -%_ झारल, थार, घोरल $),)))।- -^_ रातो बाँदर !%,)))।- -&_ जं गली कुकुर !),)))।- -*_ सबै ष्ट्रकनसमका वि ष्ट्रवरालािरू (सं रशक्षत वन्यजन्तुको सू चीमा िपरे का #,)))।- मात्र) -(_ शचत्तल !%,)))।-

-!)_ लगुिा, रातो मृग &,)))।- -!!_ ढे डु (लं ग ुर) बाँदर %,)))।- -!@_ स्याल, फ्याउरो #,)))।- -!#_ बँदेल @,)))।- -!$_ ओत, रत्ते ल #,)))।- -!%_ माष्ट्रटथ ि (मलसाप्रो) मारकोट, नलजेल, िे लजग ब्याजर @,)))।-  नमनत २०७५।६।२९ को िेपाल राजपत्रमा प्रकाशित सूचिाद्वारा सं िोनधत । 30 www.lawcommission.gov.np -!^_ चमेरा !,)))।- -!&_ उड्िे लोखके र ठू लो लोखके #,)))।- -!*_ अन्य लोखके !,)))।- -!(_ खरायो, मुसे खरायो !,)))।- -@)_ न्याउरी मुसा %))।- -@!_ दुम्सी %))।- -@@_ छु च ुन्रो, मोल िोल @))।- -@#_ मुसा !))।- -v_ पन्छीिरू (फूलसमेत) -!_ ठू लो बाज (िािी बाज) (,)))।- -@_ सारस, कर्याङकुरुङ र गरुड सारस #,)))।- -#_ शचल, नगद्द र ठू लो शिकारी पन्छी @,%))।- -$_ ठू लो लाटोकोसे रो, माछा मािे लाटोकोसे रो #,)))।- -%_ कानलज, कोकलास र ठू लो िाँस !,)))।- -^_ धिेि !,)))।- -&_ सािो बाज, सािो शिकारी पन्छी लुईचे र नतत्रा !,)))।- -*_ च्याखुरा, िाँस, चखे वा र मैिा !,)))।- -(_ अन्य लाटोकोसे रो !,)))।- -!)_ मलेवा, ढु कुर, जुरेली, तोरीचरा, बट्टाई @))।- -!!_ ग्रेकल्स, रािीचरी, कुथुके, बुङगे चरा, फलावर पकथ स, सिवडथ @))।- -!@_ लािँचे काठफोडुवा, कोईली, कुक्कु @))।- -!#_ सुगा @))।- -!$_ अन्य पन्छीिरू @))।- 31 www.lawcommission.gov.np -u_ घनस्रिे जन्तु (रे प्टाईल्स), माछा तथा ष्ट्रकरािरू

-!_ मगर गोिी (,)))।- -@_ मगर गोिीको फुल @,)))।- -#_ कछु वा #,)))।- -$_ कछु वाको फुल !,)))।- -%_ सपथ जानत @))।- -^_ छे पारो @))।- -&_ माछा (५ इन्च र सो िन्दा लामो) !))।- -*_ माछा (५ इन्च िन्दा छोटो) %)।- -(_ भ्यागुत्तो %)।- -!)_ पुतली !))।- -!!_ अरु कीरा फटें ग्रा -k|lt ;o_ %)।- 32 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -३ (नियम २४ सँग सम्बशन्धत) शजल्ला शिकार अिुज्ञापत्रको दरखास्त फाराम श्ी .............................. .......... कायाथ लय ............................... शजल्ला ......................... अञ्चल १. ............. शजल्लाको ......... व्लक ........ मा शिकार गिथ को लानग शजल्ला शिकार अिुज्ञापत्र पाउँ । ष्ट्रववरण २. शिकार गिथ चािे को वन्यजन्तु तथा पन्छीिरूको िाम र सं ख्या: िाम सं ख्या (क) ................... ............ (ख) ................... ............ (ग) ................... ............ (घ) ................... ............ (ङ) ................... ............ ३. शिकार गदाथ प्रयोग गिे िातिनतयारको ष्ट्रववरण: (क) िातिनतयारको ष्ट्रकनसम, बोर र कम्पिी ................................ (ख) िातिनतयारको इजाजतपत्र (लाइसे न्स) ददिे कायाथ लयको िाम: .... (ग) इजाजतपत्र (लाइसे न्स) को िं . ........................... ......... दरखास्त गिे व्यशिको सिी: ..................... िाम, थर: ..................... ठे गािा (स्थायी): ........... अस्थायी: ....................... नमनत: ....................... िागररकता ............

33 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -४ (नियम २४ सँग सम्बशन्धत) शिकार अिुज्ञापत्र (लाईसे न्स दरखास्त फाराम) श्ी .............................. .......... कायाथ लय । १. ............................... शजल्ला/अञ्चल/वि कायाथ लय/शिकार आरक्ष अन्तगथ तको क्षेत्र । ब्लकमा शिकार गिथ को लानग ..... शिकार अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) पाउँ । २. शिकार गिथ चािे को वन्यजन्तुको िाम र सं ख्या (पूरक शिकार अिुज्ञापत्रको निनमत्त) ष्ट्रववरण वन्यजन्तुको िाम शिकार गिथ चािे को सं ख्या (क) ................... ............ (ख) ................... ............ (ग) ३. िातिनतयारको ष्ट्रववरण: (क) िातिनतयारको ष्ट्रकनसम, बोर र कम्पिी ................................ (ख) िातिनतयारको इजाजतपत्र (लाइसे न्स) िं . ............ ददिे कायाथ लय ..... ४. शिकार क्षेत्रमा लनगिे िाशत्त, घोडा, खच्चर, गधा, बैलगाडा, मोटर तथा अन्य सवारीको सं ख्या र िम्बर .......................................................... ५. क्याम्प बिाउि चािे को स्थाि ................................................... ६. यो िन्दा अगानड नमनत ......... मा कायाथ लयबाट ...........िम्बरको .. अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) प्राप्त गरे कोछु /नथएँ । दरखास्त गिे व्यशिको सिी:.. िाम, थर: ..................... िागररकता: ........ ठे गािा (स्थायी): ........... अस्थायी: ....................... नमनत: ....................... 34 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -५ (नियम २४ सँग सम्बशन्धत) िेपाल सरकार अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे वि मन्त्रालय व्यशिको फोटो .................... कायाथ लय शिकार अिुज्ञापत्र

१. अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) िं . ............ २. अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) को ष्ट्रकनसम ............ ३. (क) अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) प्राप्त गिे व्यशिको िाम, थर ................... (ख) ठे गािा- स्थायी ....................... अस्थायी ..................... (ग) िागररकता ..................... ४. मािथ सष्ट्रकिे सं ख्या कैष्ट्रफयत वन्यजन्तु र पन्छीको िाम १ २ ३ ५. अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) बिाल रििे अवनध ........ दे शख ........ सम्म ६. शिकार गररिे क्षेत्र ....................ब्लक ................................... ७. िातिनतयारको ष्ट्रकनसम, बोर र कम्पिी .............. इजाजतपत्र (लाइसे न्स) िं . ...... ८. शिकार गदाथ प्रयोग गररिे सवारीको ष्ट्रकनसम र सं ख्या ........... िम्बर (सवारीको) ................... ९. साथमा जािे व्यशिको िाम वा सं ख्या ................... (क) 35 www.lawcommission.gov.np (ख) १०. अिुज्ञापत्र (लाइसे न्स) वापत प्राप्त िएको दस्तुर ......................... ११. वन्यजन्तु वापत प्राप्त िएको दस्तुर (पुरक शिकार अिुज्ञापत्रको लानग) .... अिुज्ञापत्र पाउिे व्यशिको सिी .......... अिुज्ञापत्र ददिे अनधकारीको सिी...... ------------------------------- िाम: ..................... दजाथ ........... नमनत ....................... नमनत: ....................... रष्टव्य:- अिुज्ञापत्र प्राप्त व्यशिले ऐि र राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्य जन्तु सं रक्षण नियमावली, २०३० को अनधिमा रिी शिकार गिुथ पिेछ । 36 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -६ (नियम १५ र १६ सँग सम्बशन्धत) पेिेवार शिकारी/शिकारी गाईड अिुज्ञापत्रको दरखास्त फाराम श्ी .............................. .......... कायाथ लय ................. .................... शजल्ला......................अञ्चल ष्ट्रवषय:- पेिेवार शिकारी/शिकारी गाईड अिुज्ञापत्र सम्बन्धमा । उपरोि ष्ट्रकनसमको अिुज्ञापत्रको निनमत्त दे िायको व्यिोरा खुलाई अिुरोध गदथ छु:- ष्ट्रववरण (पेिेवार शिकारीको निनमत्त मात्र)

(१) अिुिव ...................... (२) कायथ सम्बशन्धत क्षमताको प्रमाण ............................. (३) आनथथ क स्रोत दे शखिे प्रमाण ..................... (शिकार गाईडको निनमत्त मात्र) (१) काम गिथ खोजेको क्षेत्र .................. (२) गाईडको काम गिथ सक्िे क्षमता सम्बशन्धत प्रमाण ..................... दरखास्त गिे व्यशिको सिी ................................ िाम, थर: ..................... ठे गािा /स्थायी: ........... अस्थायी: ....................... नमनत: ....................... िागररकता ............ 37 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -७ (नियम १५ र १६ सँग सम्बशन्धत) िेपाल सरकार वि तथा िू-सं रक्षण मन्त्रालय अिुज्ञापत्र प्राप्त ...................... कायाथ लय व्यशिको फोटो पेिेवार शिकारी/शिकारी गाईड अिुज्ञापत्र अिुज्ञापत्र िं. ......................... यो पेिेवार शिकारी/शिकार गाईडको अिुज्ञापत्र ..............वस्िे ....लाई राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण नियमावली, २०३० अिुसार पेिेवार शिकारी/शिकार गाईडको काम ........................ शजल्ला/क्षेत्रमा गिथ पाउिे गरी प्रदाि गररएको छ । अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे व्यशिको सिी अिुज्ञापत्र ददिे अनधकृतको सिी ................................ िाम........................ दजाथ ...................... नमनत: ....................... नमनत ....................... 38 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -८ (नियम २४ सँग सम्बशन्धत) शिकार आरक्षमा शिकार गिे इजाजतपत्रको दरखास्त फाराम श्ी ..............................

.......... कायाथ लय ................. .................... शजल्ला......................अञ्चल ष्ट्रवषय:- शिकार आरक्षमा शिकार गिे शिकार आरक्ष इजाजतपत्र सम्बन्धमा । --------------- शिकार आरक्षको ब्लक/ क्षेत्र ---------------------- मा शिकार गिथ शिकार आरक्ष इजाजतपत्र (पनमथ ट) पाउँ । अन्य ष्ट्रववरण: (क) शिकार अिुज्ञापत्रको ष्ट्रकनसम ...... (ख) शिकार अिुज्ञापत्र प्रदाि गिे कायाथ लय ......... (ग) शिकार अिुज्ञापत्रको िं . ............ (घ) शिकार अिुज्ञापत्र बिाल रििे अवनध ......... दे शख ................ सम्म शिकार गिथ चािे को वन्यजन्तु र पन्छीको ष्ट्रकनसम सख्या (क) वन्यजन्तु .......... (ख) पन्छी ............. दरखास्त गिे व्यशिको सिी ................................ िाम, थर: ..................... ठे गािा /स्थायी: ........... अस्थायी: ....................... नमनत: ....................... िागररकता ............ 39 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -९ (नियम २१ सँग सम्बशन्धत) िेपाल सरकार वि तथा िू-सं रक्षण मन्त्रालय ...................... कायाथ लय शिकार आरक्षमा शिकार गिे इजाजतपत्र इजाजतपत्र पत्र िं . ......................... यो शिकार आरक्षमा गिे इजाजतपत्र ..............नमनत ...बाट प्राप्त ................ िं. को .... शिकार अिुज्ञापत्र पाउिे .................. बस्िे .............. लाई ............. शिकार आरक्षको ....................... ब्लकमा .................... दे शख ................नमनतसम्म निम्ि लेशखएको ष्ट्रकनसम र सं ख्याको वन्यजन्तु वा पन्छीिरू शिकार गिथ प्रदाि गररएको छ । वन्यजन्तु वा पन्छीिरुको ष्ट्रकनसम सख्या (क) (ख) (ग) इजाजतपत्र प्राप्त गिे व्यशिको सिी इजाजतपत्र ददिे अनधकृतको सिी ................................ िाम........................ दजाथ ......................

नमनत: ....................... नमनत ....................... 40 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -१० (नियम २२ सँग सम्बशन्धत) वैज्ञानिक िमूिािरू सङ्ग्कलि गिथ वा वन्यजन्तु वा पन्छी पििे इजाजतपत्रको निनमत्त दरखास्त फाराम श्ी ......................... ..................................... वन्यजन्तु वा पन्छी पिि वा शिकार गिे /कीट-ष्ट्रकटाणु, माछा वा कुिै प्राकृनतक उपज सङ्ग्कलि गिे इजाजतपत्रको निनमत्त तल लेशखएको व्यिोरा खुलाई दरखास्त गिथ आएको छु । १. दरखास्तवालाको पूरा िाम, थर .......... २. ठे गािा :- (क) स्थायी (ख) अस्थायी ३. िागररकता .......................... ४. वन्यजन्तु, पन्छी, कीट-ष्ट्रकटाणु, वा कुिै प्राकृनतक उपज पिि शिकार गिथ वा सङ्ग्कलि गिुथ परे को कारण ................ ५. वन्यजन्तु, पन्छी, कीट-ष्ट्रकटाणु, माछा वा प्राकृनतक उपज कुिै मान्यता प्राप्त शचनडयाखािा वा वैज्ञानिक सं स्थाको निनमत्त पििे वा सङ्ग्कलि गिे िए त्यसको िाम, ठे गािा............. ६. पििे, सङ्ग्कलि गिे आददको उद्देश्य ...................... ७. वन्यजन्तु वा पन्छी पििे सम्बन्धमा प्राप्त गरे को अिुिवको छोटकरी ष्ट्रववरण................ ८. पिि, शिकार गिथ वा सङ्ग्कलि गिथ चािे को वन्यजन्तु, पन्छी, कीट-ष्ट्रकटाणु वा अन्य प्राकृनतक उपजको ष्ट्रववरण:- जात वा ष्ट्रकनसम सं ख्या वा पररमाण शिकार गिे ठाउँ पिि सङ्ग्कलि गिथ वा क्षेत्र चािे को 41 www.lawcommission.gov.np दरखास्त गिे व्यशिको सिी नमनत: ....................... ................................ 42 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -११ (नियम २४ सँग सम्बशन्धत) िेपाल सरकार वि तथा िू-सं रक्षण मन्त्रालय ----------------- कायाथ लय वैज्ञानिक िमूिािरू सङ्ग्कलि गिथ /वन्यजन्तु पििे इजाजतपत्र

इजाजतपत्र िं. -------------------------------- यो इजाजतपत्र------------------------ वस्िे ---------------------- लाई निम्ि लेशखए बमोशजम ष्ट्रकनसम, सं ख्या वा पररमाण तल लेशखएको ठाउँ बाट शिकार गिथ / पिि सङ्ग्कलि गिथ प्रदाि गररएको छ । पन्छी/ कीट-ष्ट्रकटाणु/ माछा /प्राकृनतक उपजको ष्ट्रवस्तृत ष्ट्रववरण जात वा ष्ट्रकनसम सं ख्या वा पररमाण शिकार गिे ठाउँ पिि सङ्ग्कलि गिथ वा क्षेत्र पाउिे यो इजाजतपत्र ----------- नमनत/अवनधसम्मको लानग प्रदाि गररएको छ । ितथ िरू (कुिै िए):- ----- इजाजतपत्र प्राप्त गिे व्यशिको सिी इजाजतपत्र ददिे अनधकृतको सिी ................................ ................................ िाम: ------------------- दजाथ -------------------- नमनत: -------------- नमनत: ------------------- 43 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -१२ (नियम २८ सँग सम्बशन्धत) शिकार रशजष्टर नमनत शिकार गरे को वन्यजन्तु वा िाले पोथी निरीक्षण गिे कैष्ट्रफयत स्थाि पन्छीको िाम र कमथ चारीको ष्ट्रकनसम सिी मारे को घाइते िएको म ------------------------ वस्िे ---------------------- ले मानथ उशल्लशखत ष्ट्रकनसम र सं ख्याको वन्यजन्तु वा पन्छीिरू शिकार गरे को ठीक साँचो छ । नियम २८ अिुसार यो शिकार रशजष्टर िरी पेि गरे को छु झुट्ठा ठिरे ऐि बमोशजम सजाय सिुँला । शिकार गिे व्यशिको सिी----- शिकार अिुज्ञापत्रको ष्ट्रववरण------- अिुज्ञापत्रको ष्ट्रकनसम र िं . ----------- अिुज्ञापत्र प्रदाि गिे कायाथ लय ---------- अिुज्ञापत्रको बिाल रििे अवनध --------

नमनत: -------------- 44 www.lawcommission.gov.np  अिुसूची -१२क. (नियम २९क. सँग सम्बशन्धत) िेपाल सरकार ...................... कायाथ लय बिेल पििे अिुज्ञापत्र अिुज्ञापत्र िं . ......................... बिेलको बच्चा पिि -------------------- वस्िे ----- लाई अिुज्ञापत्र प्रदाि गररएको छ । १. पििे बिेलको बच्चाको सं ख्या:- २. बिेल पििे ठाउँ वा क्षेत्र:- ३. बिेल पिि पाउिे अवनध:- ४. अिुज्ञापत्र प्राप्त गिे व्यशिको सिी:- ठे गािा: स्थायी अस्थायी अिुज्ञापत्र ददिे अनधकृतको;- सिी ..................... िाम........................ दजाथ ...................... नमनत: ....................... नमनत .......................  दोस्रो सं िोधिद्वारा थप । 45 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -१३ (नियम ३० सँग सम्बशन्धत) िेपाल सरकार वि तथा िू-सं रक्षण मन्त्रालय आखेटोपिार निकासी पैठारी व्यापार गिथ को लानग गररएको नसफाररस पत्र नसफाररस पत्र पाउिेको िाम, थर .................. नस. िं . --------------------------------- ठे गािा:- (क) स्थायी (ख) अस्थायी उपरोि व्यशि आखे टोपिारको निकासी पैठारी व्यापार गिथ सक्षम दे शखएकोले यो नसफाररस पत्र ददइएको छ । नसफाररस पत्र बुशझनलिेको सिी नसफाररस गिे अनधकृतको सिी ................................ ................................ िाम: ---------------------- दजाथ ---------------------- नमनत: -------------- नमनत: ---------------------

46 www.lawcommission.gov.np  अिुसूची -१४ (नियम ३३ को उपनियम (१) सँग सम्बशन्धत) कािूिी स्वानमत्वको निस्साको लानग ददिु पिे दरखास्तको ढाँचा श्ी --------------------------- ------------------------ कायाथ लय शजल्ला ------------------------ अञ्चल ----------------------------- ष्ट्रवषय: कािूिी स्वानमत्वको निस्सा पाउँ । ऐिको दफा १८ बमोशजम मेरो साथमा िएको निम्ि ष्ट्रववरण बमोशजमका आखे टोपिार राख्िे निस्सा पाउँ । ष्ट्रववरण आखे टोपिारको ष्ट्रकनसम सं ख्या प्राप्त गरे को नमनत कैष्ट्रफयत दरखास्त ददिेको सिी ........... िाम, थर ------------------ ठे गािा:- स्थायी ------------ अस्थायी ---------- नमनत: -------------- िागररकता:- ---------------  पष्ट्रिलो सं िोधिद्वारा सं िोनधत । 47 www.lawcommission.gov.np  अिुसूची -१५ (नियम ३३ को उपनियम (३) सँग सम्बशन्धत) िेपाल सरकार वि तथा िू-सं रक्षण मन्त्रालय ---------------- कायाथ लय कािूिी स्वानमत्वको निस्सा नस.िं . ----------------------- बस्िे श्ी --------------------- लाई -------------------- कायाथ लयबाट प्राप्त गरे को अिुज्ञापत्र िं . ------------------- बमोशजम शिकार गरी प्राप्त गरे को आफ्िो साथमा रिे को दे िायको ष्ट्रववरण आखे टोपिार राख्ि पाउिे गरी कािूिी स्वानमत्वको निस्सा प्रदाि गररएको छ । आखे टोपिारको छोटकरी आखे टोपिारको सं ख्या वा पररमाण निस्साको िमूिा ष्ट्रवववरण ष्ट्रकनसम निस्सा बुशझनलिेको सिी ........... निस्सा प्रदाि गिे अनधकारीको सिी.......

नमनत: -------------- िाम, थर ------------------ दजाथ -------------------- नमनत: ---------------------  पष्ट्रिलो सं िोधिद्वारा सं िोनधत । 48 www.lawcommission.gov.np  अिुसूची-१6 (नियम ३६ख. को उपनियम (1), (३) र (४) सँग सम्बशन्धत) व्यवसाष्ट्रयक रुपमा पालि गिथ सष्ट्रकिे वन्यजन्तु तथा त्यस्ता वन्यजन्तु पालि तथा प्रजिि गदाथ लाग्िे दस्तुर वगथ प्रजानत पालि तथा प्रजिि अिुमनत बीउ प्राणी बापतको दस्तुर बापतको दस्तुर (रु.) (रु.) (प्रनत गोटा) (क) स्तिधारी (अ) सं रशक्षत वन्यजन्तु तफथ कस्तुरी मृग १,००,०००।- ७५,०००।- (आ) अन्य वन्यजन्तु तफथ जरायो ७५,०००।- ६०,०००।- शचत्तल ५०,०००।- ५०,०००।- लगुिा ५०,०००।- ५०,०००।- रतुवा ५०,०००।- ४०,०००।- िीलगाई / घोडगधा ७५,०००।- ६०,०००।- खरायो १०,०००।- १,०००।- दुम्सी १५,०००।- २,०००।- बँदेल १०,०००।- १,०००।- (ख) सररसृप सररसृप प्रजानत (अशजङ्गर ५०,०००।- ५,०००।- बािे क) (ग) उियचर भ्यागुता / पािा १०,०००।- १००।- कछु वा १०,०००।- १,०००।- (घ) पन्छी मयूर २५,०००।- ५,०००।- कानलज २५,०००।- २,५००।- लुइँचे २५,०००।- १,०००।- वि कुखुरा २५,०००।- १,०००।- बटाई २५,०००।- १,०००।- च्याखुरा २५,०००।- १,०००।-  पाँचौ सं िोधिद्वारा थप । 49

www.lawcommission.gov.np नतत्रा २५,०००।- १,०००।- ष्ट्रपउरा २५,०००।- १,०००।- ढु कुर २५,०००।- १,०००।- मैिा २५,०००।- १,०००।- सुगा २५,०००।- १,०००।- लखाि २५,०००।- १,०००।- 50 www.lawcommission.gov.np  अिुसूची -१7 (नियम ३६ख. को उपनियम (१) र नियम ३६ग. को उपनियम (१) सँग सम्बशन्धत) वन्यजन्तु पालि/ प्रजिि/ वैज्ञानिक अध्ययि/ अिुसन्धाि/ िैशक्षक प्रदिथ िीको लानग ष्ट्रवस्तृत कायथ योजिा (१) व्यशि वा सं स्थाको िाम:- (२) व्यशि वा सं स्थाको स्थायी ठे गािा:- (३) सं स्था दताथ वा आनधकाररकताको प्रमाणपत्र वा निस्सा (सं स्थाको लानग मात्र):- (४) जग्गा सम्बन्धी ष्ट्रववरण:- (५) उद्देश्य:- (६) िौनतक पूवाथ धार सम्बन्धी ष्ट्रववरण:- (क) इन्क्लोजर (निनमथ त वस्तु, लम्बाई, चौडाई र सङ्ग्ख्या):- (ख) िवि (क्षेत्रफल र कोठा सङ्ग्ख्या):- (ग) कम्पाउण्डवाल/बार बन्दे ज:- (घ) खािेपािीको स्रोत र प्रबन्ध:- (ङ) आिाराको व्यवस्था:- (च) वन्यजन्तु शक्लनिक:- (छ) खुल्ला जनमिको क्षेत्रफल:- (ज) क्षेत्रािुसार विस्पनत ष्ट्रववरण:- (७) जििशि ष्ट्रववरण:- (क) प्राष्ट्रवनधक/ष्ट्रवज्ञ (पिु शचष्ट्रकत्सक):- (ख) क्युरेटर:- (ग) ष्ट्रकपर:- (घ) प्रिासि तथा व्यवस्थापि कमथ चारी:- (ङ) आिारा तथा पोषण ष्ट्रवज्ञ:- (च) सुरक्षा व्यवस्था:- (८) आनथथ क स्रोत:- (क) लगािी गिे निकाय:-  पाँचौ सं िोधिद्वारा थप । 51 www.lawcommission.gov.np (ख) अिुदाि:- (ग) आफ्िै लगािीाः- (९) उपकरण र उपचार स्थल:- (क) वन्यजन्तु शक्लनिक:- (ख) एम्बुलेन्स:- (ग) सवारी साधि (जीप, ष्ट्रपकअप):- (घ) डाटथ गि:- (ङ) केज (खोर):- (च) आवश्यकता अिुसारको औषनध व्यवस्थापि र स्रोत:- (१०) नसिो र फोिोर व्यवस्थापि:- (क) पोष्टमाटथ म स्थल:- (ख) नसिो व्यवस्थापि:- (ग) फोिोर व्यवस्थापि:- (११) वन्यजन्तुको सं रक्षण, सं वद्धथ ि र ष्ट्रवकासका लानग गररिे सियोगको ष्ट्रववरण (वन्यजन्तुको वैज्ञानिक अध्ययि/ अिुसन्धाि/ िैशक्षक प्रदिथ िीको िकमा):- (१२) अन्य:-

52 www.lawcommission.gov.np  अिुसूची-१८ (नियम ३६ख. को उपनियम (4) सँग सम्बशन्धत) िेपाल सरकार वि तथा वातावरण मन्त्रालय राशष्ट्रय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण ष्ट्रविाग व्यवसाष्ट्रयक रुपमा वन्यजन्तु पालि तथा प्रजििको लानग अिुमनतपत्र श्ी ...................................... .................................................. । राशष्ट्रय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण ऐि, २०२९ को दफा १५क. र राशष्ट्रय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण नियमावली, २०३० को नियम ३६ख. बमोशजम नमनत..................को निणथ यािुसार व्यवसाष्ट्रयक रुपमा ........................वन्यजन्तु पालि तथा प्रजििको लानग यो अिुमनतपत्र ददइएको छ। ितथ :- (क) (ख) (ग) अिुमनतपत्र ददिे अनधकारीको:- दस्तखत: िाम: दजाथ ाः नमनत: रष्टव्य: यो अिुमनतपत्र िराएमा अकको अिुमनतपत्र नलि रु. ५,०००।- (पाँच िजार) दस्तुर लाग्िेछ ।  पाँचौ सं िोधिद्वारा थप । 53 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -१९  (नियम ३६ग. को उपनियम (५) सँग सम्बशन्धत) वैज्ञानिक अध्ययि, अिुसन्धाि तथा िैशक्षक प्रदिथ िीको लानग वन्यजन्तु प्रदाि गदाथ लाग्िे दस्तुर ि.सं . वन्यजन्तुको ष्ट्रकनसम दस्तुर (रु.) िेपाली ष्ट्रवदे िी १. मझौला स्तिधारी (क) मांसािारी (कार\नििोर) (अ) शचतुवा १,००,०००।- २,००,०००।- (आ) ध्वाँसे शचतुवा ३,००,०००।- ६,००,०००।- (इ) स्याल, वि ष्ट्रवरालो, ५०,०००।- १,००,०००।- फ्याउरो, िुँडार, ब्वाँसो (ख) सवथ िारी (ओमनििोर) (अ) िालु (स्लोथ र १,००,०००।- २,००,०००।- ष्ट्रिमाली) (आ) बँदेल १०,०००।- २०,०००।- (ग) तृणािारी (घाँस खािे प्रजानत) (अ) जरायो, शचत्तल, २५,०००।- ५०,०००।- लगुिा, रतुवा (आ) झारल, घोरल, २५,०००।- ५०,०००।- िाउर, िीलगाई, थार (घ{) बाँदर प्रजानत १०,०००।- २०,०००।- २. सािा स्तिधारी (क) मुसा प्रजानत ५,०००।- १०,०००।- (ख) चमेरो २,०००।- ५,०००।- (ग) लोखके ५,०००।- १०,०००।- ३. पन्छी सं रशक्षत पन्छी बािे क अन्य सबै १०,०००।- २०,०००।- प्रजानतका पन्छी ४. सररसृप

 पाँचौ सं िोधिद्वारा थप । 54 www.lawcommission.gov.np (क) मगर गोिी १०,०००।- २०,०००।- (ख) सररसृप सबै ५,०००।- १०,०००।- (ग) ठोठरी कछु वा ५,०००।- १०,०००।- ५. उियचर भ्यागुता / पािा १,०००।- २,०००।- ६. माछा सबै १,०००।- २,०००।- 55 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -२०  (नियम ३६ग. को उपनियम (५) सँग सम्बशन्धत) िेपाल सरकार वि तथा वातावरण मन्त्रालय राशष्ट्रय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण ष्ट्रविाग वैज्ञानिक अध्ययि/अिुसन्धाि/िैशक्षक प्रदिथ िीको लानग वन्यजन्तु प्रयोग गिे अिुमनतपत्र श्ी ...................................... .................................................. । राशष्ट्रय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण ऐि, २०२९ को दफा १५ख. र राशष्ट्रय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण नियमावली, २०३० को नियम ३६ग. बमोशजम नमनत.................. को निणथ यािुसार ............................ दे िाय बमोशजमको वन्यजन्तु प्रदाि गररएकोले दे िायको ितथ को अधीिमा रिी वैज्ञानिक अध्ययि/अिुसन्धाि/िैशक्षक प्रदिथ िीको लानग वन्यजन्तु प्रयोग गिथ यो अिुमनतपत्र ददइएको छ। वन्यजन्तुको ष्ट्रववरण : ........................................ ........................................ ितथ : (क) (ख) (ग) अिुमनतपत्र ददिे अनधकारीको,- दस्तखत: िाम: दजाथ ाः नमनत: रष्टव्य: यो अिुमनतपत्र िराएमा अकको अिुमनत पत्र नलि रु. ५,०००।- (पाँच िजार) दस्तुर लाग्िेछ।  पाँचौ सं िोधिद्वारा थप । 56 www.lawcommission.gov.np अिुसूची -२१  (नियम ३६घ. को उपनियम (१) र (२) सँग सम्बशन्धत) शचनडयाखािा/वन्यजन्तु उद्धार केन्र/वन्यजन्तु अस्पताल स्थापिा तथा सञ्चालि सम्बन्धी कायथ योजिा

(क) िाम:- (ख) स्थायी ठे गािा:- (ग) सं स्था दताथ तथा िवीकरण प्रमाणपत्र (सं स्थाको िकमा):- (घ) कर च ुिा प्रमाणपत्र:- (ङ) जग्गा सम्बन्धी कागजात:- (च) पूवाथ धार सम्बन्धी ष्ट्रववरण खुल्िे कागजात:- (छ) अिुिव सम्बन्धी कागजात:- (ज) अन्य आवश्यक कागजात:- (क) शचनडयाखािा / प्राणी उ्ाि जग्गाको प्रजानत आनथथ क जििशि (कम्तीमा) िौनतक पूवाथ धार क्षेत्रफल (सङ्ग्ख्या) पक्ष/स्रोत कम्तीमा माछा, व्यवसाष्ट्रयक -1_ पिु शचष्ट्रकत्सक एक कम्पाउण्ड वाल, कम्पाटथ मेन्ट, िवि, पाँच उियचर, कायथ योजिा जिा ल्याब, वन्यजन्तु शक्लनिक, िे क्टर सररसृप, (आन्तररक, -2_ वि/वन्यजन्तु ष्ट्रवज्ञ खािेपािीको प्रबन्ध, फोिोरमैला िक्सा पन्छी, बाह्य) एक जिा व्यवस्थापि, सुष्ट्रवधािरु, वन्यजन्तु सष्ट्रित स्तिधारी -3_ क्युरेटर एक एम्बुलेन्स, प्राकृनतक बासस्थाि, गरी जिा खा्ान्नको उशचत प्रबन्ध, िान्छा घर, कम्तीमा -4_ पोषण ष्ट्रवज्ञ एक उपचार केन्र आदद । दि जिा प्रजानत -5_ ष्ट्रकपर एक जिा -6_ सुरक्षाकमी आवश्कता अिुसार -7_ प्रिासि/लेखा एक जिा -8_ िण्डारण एक जिा  पाँचौ सं िोधिद्वारा थप । 57 www.lawcommission.gov.np (ख) वन्यजन्तु, उद्धार केन्र र अस्पताल जग्गाको आनथथ क पक्ष / स्रोत जििशि (कम्तीमा) िौनतक पूवाथ धार क्षेत्रफल कम्तीमा आन्तररक/ बाह्य -1_ पिु शचष्ट्रकत्सक एक सुष्ट्रवधा सम्पन्न िवि, ल्याब, एक जिा, एम्बुलेन्स, डाटथ गि, औषधी, िे क्टर -2_ प्राष्ट्रवनधक सिायक रे ष्ट्रिजेरेटर, शक्लनिक, केज, ष्ट्रपक अप (िक्सा दुइथ जिा, भ्याि, पािीको स्रोत, फोिोरमैला सष्ट्रित) -3_ वन्यजन्तु प्राष्ट्रवनधक व्यवस्थापि, िान्छा घर, उपचार चार जिा, केन्र आदद। -4_ सुरक्षाकमी आवश्कता अिुसार -5_ प्रिासि/लेखा एक जिा -6_ िण्डारण एक जिा

58 www.lawcommission.gov.np  अिुसूची -२२ (नियम ३६घ. को उपनियम (१) र (२) सँग सम्बशन्धत) शचनडयाखािा/वन्यजन्तु उद्धार केन्र/वन्यजन्तु अस्पताल स्थापिा तथा सञ्चालिको लानग ददिे निवेदि नमनत: ....................... श्ी राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण ष्ट्रविाग, ................................................ । ष्ट्रवषय: शचनडयाखािा/वन्यजन्तु उद्धार केन्र/वन्यजन्तु अस्पताल स्थापिा सम्बन्धमा । .....................शजल्ला .............. गाउँ पानलका/िगरपानलका/उपमिािगरपानलका/ मिािगरपानलकाको वडा िं . ......... मा शचनडयाखािा/वन्यजन्तु उद्धार केन्र/वन्यजन्तु अस्पताल स्थापिा तथा सञ्चालि गिे अिुमनतपत्रको लानग राशष्ट्रय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण नियमावली, २०३० को नियम ३६घ. बमोशजम सोको कायथ योजिा सं लग्ि राखी पेि गरे को छु । सं स्था, निकाय वा स्थािीय तिको छाप निवेदक दस्तखताः- िाम:- स्थायी ठे गािा:-  पाँचौ सं िोधिद्वारा थप । 59 www.lawcommission.gov.np  अिुसूची -२३ (नियम ३६घ. को उपनियम (५) सँग सम्बशन्धत) िेपाल सरकार वि तथा वातावरण मन्त्रालय राशष्ट्रय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण ष्ट्रविाग शचनडयाखािा/वन्यजन्तु उद्धार केन्र/वन्यजन्तु अस्पताल स्थापिा तथा सञ्चालि सम्बन्धी अिुमनतपत्र श्ी ...................................... .................................................. । राशष्ट्रय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण ऐि, २०२९ को दफा १५ग. र राशष्ट्रय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं रक्षण नियमावली, २०३० को नियम ३६घ. बमोशजम नमनत.................. को निणथ यािुसार ................ शजल्ला .............. गाउँ पानलका/िगरपानलका/उपमिािगरपानलका/मिािगरपानलकाको ................... क्षेत्रमा शचनडयाखािा/वन्यजन्तु उद्धार केन्र/वन्यजन्तु अस्पताल स्थापिा तथा सञ्चालि गिथ यो अिुमनतपत्र ददइएको छ । ितथ :- (क) (ख) (ग) अिुमनतपत्र ददिे अनधकारीको,- दस्तखत: िाम: दजाथ ाः नमनत: रष्टव्य: यो अिुमनतपत्र िराएमा अकको अिुमनतपत्र नलि रु. ५,०००।- (पाँच िजार) दस्तुर लाग्िेछ ।

 पाँचौ सं िोधिद्वारा थप । 60