Control of International Trade of Endangered Wild Fauna and Flora Act, 2017
صدر في 2017-04-23 · النص بتاريخ 2026-10-01
القانون العام والإرشادات الرسمية منشورة بوصفها أبحاثاً. ليست مشورة قانونية أو ضريبية أو مالية.
البحث نفسه مكتوب بالإنجليزية. العناوين والوسوم مترجمة؛ أما النتائج والاقتباسات فغير مترجمة.
عن هذا القانون
- اللغة
- Nepali; English
- النوع
- قانون
- الدولة
- نيبال
- الموضوعات
- Wild species and ecosystems
- الكلمات المفتاحية
- basic legislation, biodiversity, endangered species, internal trade, international trade, financing, authorization/permit, inspection, offences/penalties, protection of species, wild fauna, wild flora, transport/storage, international agreement-implementation, registration, certification, comparative analysis, trade in species
- الفئات
- *
أين تقرؤه
لا يوجد رابط مصدر مسجل لهذا القانون.
النص
نص القانون نفسه، مادةً مادة، كما هو محفوظ. لكل مادة رابطها.
(सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पमतको अन्तर्ााष्ट्रिय व्यापार् मनयन्रण ऐन, २०७३ प्रमाणीकर्ण र् प्रकाशन मममत २०७४।१।१० सं शोधन गने ऐन सं कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पतीको अन्तर्ााष्ट्रिय व्यापार् मनयन्रण (पष्ट्रिलो सं शोधन) ऐन, २०७५ २०७५।११।१० २०७४ सालको ऐन नं. २ प्रस्तावनााः नेपाल पक्ष भएको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पमतका प्रजामतको अन्तर्ााष्ट्रिय व्यापार् सम्बन्धी मिासन्न्ध, १९७३ को कायाान्वयन गना सङ्कटापन्न वन्यजन्तु र् वनस्पमतका ष्ट्रवमभन्न प्रजामतको सं र्क्षण र् ्यसको अन्तर्ााष्ट्रिय व्यापार्लाई मनयमन तथा मनयन्रण गनाको लामग आवश्यक कानूनी व्यवस्था गना वाञ्छनीय भएकोले , नेपालको सं ष्ट्रवधानको धार्ा २९६ को उपधार्ा (१) बमोन्जमको व्यवस्थाष्ट्रपका–सं सदले यो ऐन बनाएको छ । परर्च्छे द–१ प्रार्न्म्भक १. सं न्क्षप्त नाम, ष्ट्रवस्तार् र् प्रार्म्भाः (१) यस ऐनको नाम “सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पमतको अन्तर्ााष्ट्रिय व्यापार् मनयन्रण ऐन, २०७३” र्िेको छ । (२) यो ऐन नेपालभर् लागू िुनेछ र् नेपाल बाष्ट्रिर् जिााँस ुकै र्िी बसी यस ऐन अन्तगात कसूर् मामनने काम गने व्यन्िको िकमा समेत लागु िुनेछ । (३) यो ऐन तुरुन्त प्रार्म्भ िुनेछ । (1) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) २. परर्भाषााः ष्ट्रवषय वा प्रसङ्गले अको अथा नलागेमा यस ऐनमा,– (क) “अनुममतपर” भन्नाले दफा ६ को उपदफा (१) तथा दफा ८ को उपदफा (३) बमोन्जम ददइएको अनुममतपर सम्झनु पछा । (ख) “अनुसन्धान अमधकृत” भन्नाले दफा २३ बमोन्जमको अनुसन्धान अमधकृत सम्झनु पछा ।
(ग) “तोष्ट्रकएको” वा “तोष्ट्रकए बमोन्जम” भन्नाले यस ऐन अन्तगात बनेको मनयममा तोष्ट्रकएको वा तोष्ट्रकए बमोन्जम सम्झनु पछा । (घ) “दुलाभ वन्यजन्तु वा वनस्पमत” भन्नाले मिासन्न्धको अनुसूची–१ मा उन्ललन्खत वन्यजन्तु वा वनस्पमतको कुनै प्रजामत वा उपप्रजामत सम्झनु पछा । (ङ) “नमुना” भन्नाले दे िायका कुर्ा सम्झनु पछााः– (१) सङ्कटापन्न वन्यजन्तुको जीष्ट्रवत वा मृत शर्ीर् वा ्यस्तो वन्यजन्तुको शर्ीर्को कुनै अङ्ग, अं श, र्गत, दााँत, र्याल, िाड, छाला, र्ौं, मसङ वा कुनै पदाथा वा ्यस्तो पदाथाको सन्म्म्रणणबाट बनेको वा तयार् भएको वा प्रयोग भएको कुनै वस्तु, र् (२) सङ्कटापन्न वनस्पमत वा ्यस्तो वनस्पमतको कुनै भाग, टु क्रा, डााँठ, िााँगा, पात, फलफूल, मबउ, बोक्रा, जर्ा वा कुनै पदाथा वा ्यस्तो पदाथाको सन्म्म्रणणबाट बनेको वा तयार् भएको वा प्रयोग भएको कुनै वस्तु वा सोको सार्त्व । (च) “मनकासी” भन्नाले नेपाल बाष्ट्रिर् मनकासी गने काम सम्झनुपछा र् सो शब्दले पुनाः मनकासी समेतलाई जनाउाँछ । पष्ट्रिलो सं शोधनद्वार्ा थप । (2) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) (छ) “मनयन्न्रत प्रजनन् (क्यान्टटभ मिमडङ्ग)” भन्नाले दुलाभ वन्यजन्तुको पर्स्थानीय (एक्समसटु ) सं र्क्षण गर्ी वंश सं र्क्षण गने उद्देश्यको लामग प्रजनन् गर्ाई ्यसबाट प्रथम पुस्ताको वन्यजन्तु पैदा गने वा दुलाभ वनस्पमतको पर्स्थानीय (एक्समसटु ) सं र्क्षण गर्ी वंश सं र्क्षण गने उद्देश्यको लामग र्ोटने, िुकााउने, बढाउने र् ्यसबाट मबउ वा मबरुवा पैदा गने काम सम्झनु पछा ।
(ज) “मिासन्न्ध” भन्नाले सं य ुि र्ाज्य अमेरर्काको वामसड्डटन मड.सी.मा सन् १९७३ को माचा ३ तार्े खका ददन सम्पन्न भएको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पमतका प्रजामतको अन्तर्ााष्ट्रिय व्यापार् सम्बन्धी मिासन्न्ध (कन्भेन्सन अन इन्टर्नेशनल ट्रेड इन इण्डेन्जडा स्पेमसस अफ वाइलड फाउना एण्ड फ्लोर्ा) सम्झनु पछा । (झ) “लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पमत” भन्नाले मिासन्न्धको अनुसूची–२ मा उन्ललन्खत वन्यजन्तु वा वनस्पमतको प्रजामत वा उपप्रजामत सम्झनु पछा । (ञ) “वैज्ञामनक मनकाय” भन्नाले दफा १८ बमोन्जमको वैज्ञामनक मनकाय सम्झनु पछा । (ट) “व्यवस्थापन मनकाय” भन्नाले दफा १६ बमोन्जमको व्यवस्थापन मनकाय सम्झनु पछा । (ठ) “सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत” भन्नाले दुलाभ वन्यजन्तु वा वनस्पमत, लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पमत र् सं र्न्क्षत वन्यजन्तु वा वनस्पमत सम्झनु पछा । (ड) “सं र्क्षक” भन्नाले र्ाष्ट्रिय मनकुञ्ज, आर्क्ष, सं र्क्षण क्षेर वा मध्यवती क्षेरको सं र्क्षण तथा व्यवस्थापनको लामग नेपाल सर्कार्ले खटाएको व्यन्ि सम्झनु पछा । (3) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) (ढ) “सं र्न्क्षत वन्यजन्तु वा वनस्पमत” भन्नाले मिासन्न्धको अनुसूची–३ मा उन्ललन्खत वन्यजन्तु वा वनस्पमतको प्रजामत वा उपप्रजामत सम्झनु पछा । (ण) “सं स्था” भन्नाले वन्यजन्तु वा वनस्पमत सम्बन्धी काया गने उद्देश्यले प्रचमलत कानून बमोन्जम स्थापना भएको सङ्गदठत सं स्था सम्झनु पछा । परर्च्छे द–२ सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको कार्ोबार् सम्बन्धी व्यवस्था ३. दुलाभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको कार्ोबार् वा व्यापार् गना वा गर्ाउन निुनेाः (१) कसै ले पमन दुलाभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना खरर्द मबक्री गना, आफूसाँग र्ाख्न, प्रयोग गना, र्ोटन, िुकााउन, मनयन्न्रत प्रजनन् गना, ओसार्पसार् गना वा मनकासी वा पैठार्ी गना वा गर्ाउन िुाँदैन ।
(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन दफा ६ बमोन्जम अनुममतपर मलई तोष्ट्रकए बमोन्जमको शताको अधीनमा र्िी दे िाय बमोन्जमको उद्देश्यको लामग दुलाभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना र्ाख्न, प्रयोग गना, मनयन्न्रत प्रजनन् गना, ओसार्पसार्, मनकासी वा पैठार्ी गना सष्ट्रकनेछाः– (क) वन्यजन्तुको पालनपोषण गना, (ख) वनस्पमत र्ोटन, िुकााउन, (ग) वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना उ्पादन गना, स्वदे श वा ष्ट्रवदे शमा खरर्द ष्ट्रवक्री गना, (घ) अध्ययन, अनुसन्धान, पर्ीक्षण, तालीम, प्रदशानी, सं र्क्षण न्शक्षा, जैष्ट्रवक स्रोत सं र्क्षण वा शैन्क्षक प्रयोजनमा उपयोग गना । (4) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) (३) उपदफा (१) र् (२) मा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए ताष्ट्रपन कुनै व्यन्िले मनजी जग्गामा लोपोन्मुख वनस्पमत र्ोटन, ्यसर्ी र्ोष्ट्रपएको र् मनजी जग्गामा प्राकृमतक रुपमा उमिएको लोपोन्मुख वनस्पमत िुकााउन, सोको नमूना उ्पादन गना, र्ाख्न र् प्रयोग गना सक्नेछ । ४. अनुममतपर माग गनुा पनेाः दफा ३ को उपदफा (२) बमोन्जमको कुनै काया गना चािने व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले तोष्ट्रकए बमोन्जमको ढााँचामा व्यवस्थापन मनकाय समक्ष अनुममतपर माग गनुा पनेछ । ५. पर्ामशा माग गनुा पनेाः (१) दफा ४ बमोन्जम अनुममतपर माग भएमा व्यवस्थापन मनकायले सो सम्बन्धमा वैज्ञामनक मनकायबाट मसफारर्स सष्ट्रितको पर्ामशा माग गनेछ । (२) उपदफा (१) बमोन्जम मसफारर्स सष्ट्रितको पर्ामशा माग भएमा वैज्ञामनक मनकायले सो ष्ट्रवषयमा अध्ययन गर्ी ्यस्तो अनुममतपर ददाँदा नेपालमा र्िे का दुलाभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पमतको प्रजामतको अन्स्त्वलाई प्रमतकूल असर् नपने कुर्ामा ष्ट्रवश्वस्त भएमा ्यस्तो अनुममतपर ददन व्यवस्थापन मनकायलाई मसफारर्स गनेछ ।
(३) उपदफा (२) बमोन्जम वैज्ञामनक मनकायले मसफारर्स गदाा अपनाउने कायाष्ट्रवमध तोष्ट्रकए बमोन्जम िुनेछ । ६. अनुममतपर ददन सक्नेाः (१) वैज्ञामनक मनकायबाट दफा ५ बमोन्जम मसफारर्स प्राप्त भएमा र् व्यवस्थापन मनकाय दे िाय बमोन्जमको अवस्था ष्ट्रवद्यमान भएको कुर्ामा ष्ट्रवश्वस्त भएमा सो मनकायले अनुममतपर माग गने व्यन्ि, सं स्था वा मनकायलाई तोष्ट्रकए बमोन्जमको अनुममतपर ददन सक्नेछाः– (क) पैठार्ी बािेकको अन्य कायाको लामग अनुममतपर माग भएकोमा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को पष्ट्रिलो सं शोधनद्वार्ा थप । पष्ट्रिलो सं शोधनद्वार्ा सं शोमधत । (5) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) नमुना अनुममतपर माग गने व्यन्ि, सं स्था वा मनकायको स्वामम्व वा मनयन्रणमा र्िेको दे न्खएमा, (ख) पैठार्ी बािेकको अन्य कायाको लामग अनुममतपर माग भएकोमा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना अनुममतपर माग गने व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले प्रचमलत कानून बमोन्जम प्राप्त गर्े को दे न्खएमा, (ग) सम्बन्न्धत मनकायबाट ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको स्वस्थताको प्रमाणपर प्राप्त भएको दे न्खएमा, (घ) जीष्ट्रवत वन्यजन्तु भए ्यसलाई ढु वानी गना सष्ट्रकने पयााप्त र् उपयुि बन्दोबस्त भएको र् ढु वानी गदाा ्यसलाई घाउ, चोट नलाग्ने, ्यसको स्वास्मयमा िामन नोक्सानी वा ्यस उपर् मनमाम व्यविार् निुने कुर्ामा ष्ट्रवश्वास गना सष्ट्रकने आधार् भएमा, (ङ) जुन मुल ुकमा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना मनकासी गना लामगएको िो सो मुल ुकको अमधकार्प्राप्त मनकायले ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना पैठार्ी गना ददएको अनुममतपर वा अनुममतपर ददने मनसायपर वा जुन मुल ुकबाट ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना नेपालमा पैठार्ी गना लामगएको िो सो मुल ुकको अमधकार् प्राप्त मनकायले ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना मनकासी गना ददएको अनुममतपर वा अनुममतपर ददने मनसायपर प्राप्त भएको दे न्खएमा,
(च) जुन प्रयोजनका लामग नेपालमा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना पैठार्ी गना लामगएको िो सो प्रयोजनका लामग मार प्रयोग िुने र् व्यापारर्क प्रयोजनका लामग प्रयोग निुने दे न्खएमा, (6) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) (छ) जुन मुल ुकमा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना मनकासी गना लामगएको िो सो मुल ुकमा ्यसको प्रयोग व्यापारर्क प्रयोजनका लामग निुने गर्ी ्यस्तो मुल ुकको अमधकार्प्राप्त मनकायबाट आश्वासनपर प्राप्त भएको दे न्खएमा । (१क) उपदफा (१) को खण्ड (ङ) र् (छ) मा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन लोपोन्मुख वनस्पमत र् वन्यजन्तु वा सोको नमूनाको मनकासी गदाा मनकासी िुने मुल ुकले ददएको ्यस्तो अनुममत पर तथा आश्वासनपर आवश्यक पने छै न । (२) उपदफा (१) बमोन्जमको अवस्था र्िे को कुर्ामा ष्ट्रवश्वस्त िुनका लामग आवश्यकता अनुसार् व्यवस्थापन मनकायले कुनै सक्कल कागजात वा प्रमतमलष्ट्रप माग गना सक्नेछ र् यसर्ी माग भए बमोन्जमका कागजात सम्बन्न्धत व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले व्यवस्थापन मनकाय समक्ष पेश गनुा पनेछ । (३) उपदफा (१) बमोन्जम अनुममतपर ददाँदा व्यवस्थापन मनकायले अनुममतपरमा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको प्रयोग, व्यवस्थापन, पालनपोषण, सं र्क्षण, बासस्थान, ढु वानी साधन वा मागा आददका आवश्यक शतािरु तोक्न सक्नेछ र् ्यस्ता शतािरु पालना गनुा सम्बन्न्धत अनुममतपर प्राप्त व्यन्ि, सं स्था वा मनकायको कताव्य िुनछ े । (४) उपदफा (१) बमोन्जम व्यवस्थापन मनकायबाट जुन प्रयोजनको लामग अनुममतपर ददएको िो अनुममतपर प्राप्त व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले सोिी प्रयोजनका लामग मार ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको प्रयोग गनुा वा गर्ाउनु पनेछ ।
(५) यस दफा बमोन्जम प्रदान गरर्एको अनुममतपर जुन व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले प्राप्त गर्े को िो सोिी व्यन्ि, सं स्था वा मनकायको पष्ट्रिलो सं शोधनद्वार्ा थप । (7) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) प्रयोजनका लामग मार मान्य िुनेछ र् अन्य व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले प्रयोग गने गर्ी िस्तान्तर्ण िुन सक्ने छै न । (६) उपदफा (३), (४) वा (५) को प्रमतकूल िुने गर्ी अनुममतपर प्राप्त व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले कुनै काम गर्े मा व्यवस्थापन मनकायले तोष्ट्रकए बमोन्जमको कायाष्ट्रवमध पूर्ा गर्ी जुनसुकै बखत अनुममतपर र्द्द गना सक्नेछ । (७) अनुममतपरको अवमध, नवीकर्ण, दस्तुर् र् खार्े जी सम्बन्धी व्यवस्था तोष्ट्रकए बमोन्जम िुनेछ । ७. लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना मामननेाः यस ऐनमा अन्यर जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन दफा ६ को उपदफा (१) बमोन्जम प्रदान गरर्एको अनुममतपर बमोन्जम कुनै व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले तोष्ट्रकए बमोन्जम पर्स्थानीय सं र्क्षण गर्ी उ्पादन गर्े को दे िाय बमोन्जमको वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनालाई लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना मामननेछाः– (क) मनयन्न्रत प्रजनन् गर्ाई प्रथम पुस्ता (एफ–१ जेनेर्ेशन) पैदा गना अनुममतपर बमोन्जम मबउको रुपमा प्रयोग भएको दुलाभ वन्यजन्तु वा सो को नमुनाबाट उ्पादन गरर्एको प्रथम पुस्ता र् सोबाट उ्पादन गरर्एका वन्यजन्तु तथा सो को नमुना, (ख) कृमरम रुपमा िुकााउन वा उ्पादन गना अनुममतपर बमोन्जम मबउको रुपमा प्रयोग भएको दुलाभ वनस्पमत वा सो को नमुनाबाट िुकााइएको वा उ्पादन गरर्एको वनस्पमत तथा सो को नमुना । तर् ्यस्ता वन्यजन्तु वा वनस्पमतको उ्पादन गना मबउको रुपमा प्रयोग भएको अनुममतपर बमोन्जमको वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनालाई दुलाभ वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना नै मामननेछ ।
(8) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) ८. सं र्न्क्षत वन्यजन्तु वा वनस्पमतको नमुनाको कार्ोबार् गना सष्ट्रकनेाः (१) सं र्न्क्षत वन्यजन्तुको पालनपोषण गना वा सं र्न्क्षत वनस्पमत र्ोटन, िुकााउन वा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमतको नमुना आफूसाँग र्ाख्न, प्रयोग गना, उ्पादन गना, मबउको रुपमा व्यापार् गना, ओसार्पसार् गना वा मनकासी वा पैठार्ी गना चािने व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले अनुममतपर मलनु पनेछ । तर् कुनै व्यन्िले मनजी जग्गामा सं र्न्क्षत वनस्पमत र्ोटन, ्यसर्ी र्ोष्ट्रपएको र् मनजी जग्गामा प्राकृमतक रुपमा उमिएको सं र्न्क्षत वनस्पमत िुकााउन, सोको नमूना उ्पादन गना, र्ाख्न र् प्रयोग गना ्यस्तो अनुममतपर मलनु पने छै न । (२) उपदफा (१) बमोन्जम अनुममतपर मलन चािने व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले व्यवस्थापन मनकाय समक्ष तोष्ट्रकए बमोन्जम मनवेदन ददनु पनेछ । (३) उपदफा (२) बमोन्जम मनवेदन पर्े मा सो को जााँचबुझ गदाा दे िायका कुर्ामा ष्ट्रवश्वस्त भएमा वैज्ञामनक मनकायसाँग पर्ामशा गर्ी व्यवस्थापन मनकायले उपदफा (१) बमोन्जमको कुनै वा सबै प्रयोजनका लामग तोष्ट्रकए बमोन्जम अनुममतपर ददन सक्नेछाः– (क) पैठार्ी बािेकको अन्य कायाको लामग अनुममतपर माग भएकोमा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना अनुममतपर माग गने व्यन्ि, सं स्था वा मनकायको स्वामम्व वा मनयन्रणमा र्िेको दे न्खएमा, (ख) पैठार्ी बािेकको अन्य कायाको लामग अनुममतपर माग भएकोमा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना अनुममतपर माग गने व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले प्रचमलत कानून बमोन्जम प्राप्त गर्े को दे न्खएमा,
(ग) जीष्ट्रवत वन्यजन्तु ढु वानी गनाको लामग पयााप्त बन्दोबस्त भएको र् ्यसलाई ढु वानी गदाा घाउ, चोट नलाग्ने, िामन पष्ट्रिलो सं शोधनद्वार्ा थप । (9) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) नोक्सानी निुने वा ्यस उपर् मनमाम व्यविार् निुने कुर्ामा ष्ट्रवश्वास गने आधार् भएमा । (४) उपदफा (३) बमोन्जम अनुममतपर ददाँदा व्यवस्थापन मनकायले आवश्यकता अनुसार् ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना र्ाख्ने, प्रयोग गने, पालन पोषण गने , र्ोटने, िुकााउने तथा उ्पादन गने तरर्का सम्बन्धमा तथा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना मबउको रुपमा व्यापार् गना, ओसार्पसार् गना वा मनकासी वा पैठार्ी गनाको लामग मागा, ढु वानी गने तरर्का, बासस्थान र् अन्य आवश्यक ष्ट्रवषयमा शता तोक्न सक्नेछ र् ्यस्ता शतािरु पालना गनुा सम्बन्न्धत अनुममतपर प्राप्त व्यन्ि, सं स्था वा मनकायको कताव्य िुनछ े । (५) उपदफा (४) बमोन्जमका शतािरु पालना नभएमा व्यवस्थापन मनकायले तोष्ट्रकए बमोन्जमको कायाष्ट्रवमध पूर्ा गर्ी जुनसुकै बखत ्यस्तो अनुममतपर र्द्द गना सक्नेछ । (६) यस दफा बमोन्जम ददइएको अनुममतपरको अवमध, नवीकर्ण, खार्े जी, दस्तुर् तथा सो को कायाष्ट्रवमध सम्बन्धी अन्य व्यवस्था तोष्ट्रकए बमोन्जम िुनेछ । ९. उ्पन्िको प्रमाणपर र् मनकासी अनुममतपर आवश्यक िुनेाः दफा ८ मा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन कुनै पमन सं र्न्क्षत वन्यजन्तु वा वनस्पमतको नमुना पैठार्ी गदाा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमतको प्रजामत मिासन्न्धको अनुसूची–३ मा समावेश गने मुल ुकले प्रदान गर्े को उ्पन्िको प्रमाणपर र् मनकासी अनुममतपर आवश्यक पनेछ ।
१०. पुनाः मनकासी सम्बन्धी ष्ट्रवशेष व्यवस्थााः (१) एकपटक नेपालमभर पैठार्ी गरर्एको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना यस दफा बमोन्जम पुनाः मनकासीको अनुममतपर प्रदान नभई मनकासी िुन सक्ने छै न । (२) उपदफा (१) बमोन्जम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना पुनाः मनकासी गना चािने व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले व्यवस्थापन मनकाय समक्ष मनवेदन ददनु पनेछ । (10) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) (३) उपदफा (२) बमोन्जम मनवेदन पर्े मा र् पुनाः मनकासी गना लामगएको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना यस ऐन वा प्रचमलत कानून बमोन्जम नेपालमा पैठार्ी गरर्एको भएमा व्यवस्थापन मनकायले ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना दफा ६ वा ८ बमोन्जमको प्रकृया पुर्ा गर्ी पुनाः मनकासी गना अनुममतपर प्रदान गना सक्नेछ । ११. वन्यजन्तु वा वनस्पमतको अन्स्त्व उपर् जोन्खम िुन निुनेाः (१) दफा ६, ८ र् १० मा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन सो बमोन्जम अनुममतपर प्रदान गदाा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमतको अन्स्त्व लोप निुने वा ्यसको थप खतर्ा वा जोन्खम निुने र् जुन प्रयोजनका लामग अनुममतपर प्रदान भएको िो सो प्रयोजनका लामग मार प्रयोग िुने कुर्ामा सुमनन्ित िुने गर्ी प्रदान गनुा पनेछ । (२) यस ऐन बमोन्जम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको कार्ोबार् गना अनुममतपर प्रदान गर्े पमछ ्यस्तो अनुममतपर प्राप्त व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना के कसर्ी प्रयोग गर्े को छ सो को व्यवस्थापन मनकाय वा सो मनकायले अन्ततयार्ी ददएको मनकायले मनयममत अनुगमन वा मनगर्ानी गनुा पनेछ । (३) उपदफा (२) बमोन्जम अनुगमन वा मनगर्ानी गदाा अनुममतपर प्राप्त व्यन्ि वा सं स्था वा मनकायले अनुममतपरको शता प्रमतकूल िुने गर्ी सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको प्रयोग गर्े को पाइएमा अनुगमन वा मनगर्ानी गने मनकायले जुनसुकै वखत ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना जफत गना वा मनयन्रणमा मलन सक्नेछ ।
(४) अनुममतपर प्राप्त व्यन्िले सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको मनकासी गर्े को भएमा व्यवस्थापन मनकाय वा सो मनकायले अन्ततयार्ी ददएको मनकायले मनकासी गरर्एको मुल ुकको (11) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) अमधकार्प्राप्त अमधकार्ीसाँग यस दफाको प्रयोजनका लामग मनयममत रुपमा तोष्ट्रकए बमोन्जम सम्पका गनुा पनेछ । १२. मिासन्न्धको पक्ष र्ाि िुन ु पनेाः यस परर्च्छे दमा अन्यर जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना मिासन्न्धको पक्ष भएको र्ािमा मार मनकासी गना अनुममतपर ददइनेछ । परर्च्छे द–३ सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको दताा सम्बन्धी व्यवस्था १३. सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमतको प्रजामत दताा गनुापनेाः (१) यो ऐन प्रार्म्भ िुाँदाका बखत कसै ले अनुममतपर मलई वा नमलई कुनै जीष्ट्रवत सङ्कटापन्न वन्यजन्तु ................ अध्ययन, अनुसन्धान, पर्ीक्षण, प्रन्शक्षण, प्रदशान, सं र्क्षण न्शक्षा, जैष्ट्रवक स्रोत सं र्क्षण, शैन्क्षक प्रयोजन वा अन्य कुनै प्रयोजनका लामग र्ाखेको, प्रयोग गर्े को ................ वा कुनै सङ्कटापन्न वन्यजन्तुलाई पालनपोषण गर्े को वा घर् पालुवा बनाई ्यसबाट लाभ प्राप्त गर्े को भए तोष्ट्रकएको अवमधमभर ्यस्तो वन्यजन्तु ............ दताा गना सम्बन्न्धत व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले व्यवस्थापन मनकाय समक्ष तोष्ट्रकए बमोन्जम मनवेदन गनुा पनेछ । (२) उपदफा (१) बमोन्जम मनवेदन पर्े मा ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत प्रचमलत कानून प्रमतकूल निुने गर्ी र्ाखेको वा प्रयोग गर्े को कुर्ामा व्यवस्थापन मनकाय ष्ट्रवश्वस्त भएमा सो मनकायले ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत तोष्ट्रकए बमोन्जम दताा गर्ी सम्बन्न्धत व्यन्ि, सं स्था वा मनकायलाई दताा प्रमाणपर प्रदान गनुा पनेछ ।
(३) यस दफा बमोन्जमको कायाष्ट्रवमध पूर्ा नगर्ी र्ाखेको वन्यजन्तु वा वनस्पमत तोष्ट्रकए बमोन्जम जफत िुनेछ । पष्ट्रिलो सं शोधनद्वार्ा न्झष्ट्रकएको । पष्ट्रिलो सं शोधनद्वार्ा सं शोमधत । (12) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) (४) यस दफा बमोन्जम ददइने दताा प्रमाणपरको अवमध, नवीकर्ण, दताा शुलक तथा अन्य व्यवस्था तोष्ट्रकए बमोन्जम िुनेछ । १४. पैठार्ी गरर्एको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना दताा गनुा पनेाः (१) यो ऐन वा यस ऐन अन्तगात बनेको मनयम बमोन्जम नेपालमा पैठार्ी गरर्एका सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना तोष्ट्रकए बमोन्जम दताा गनुा पनेछ । (२) उपदफा (१) बमोन्जमका वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना दताा गनाको लामग सम्बन्न्धत व्यन्ि, सं स्था वा मनकायले ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना पैठार्ी गर्े को पैं तीस ददनमभर दे िायका कागजात सं लग्न गर्ी व्यवस्थापन मनकाय समक्ष मनवेदन ददनु पनेछाः– (क) ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना मनकासी गना सम्बन्न्धत मुल ुकको अमधकार् प्राप्त मनकायले ददएको अनुममतपर, (ख) ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमतको नमुनाको उ्पन्िको प्रमाणपर, (ग) व्यवस्थापन मनकायले पैठार्ी गना ददएको अनुममतपर, (घ) भन्सार् मिसुल च ुिा गर्े को मनस्सा, (ङ) ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमतको नमुनाको स्वस्थताको प्रमाणपर । (३) उपदफा (२) बमोन्जम पर्े को मनवेदनका सम्बन्धमा आवश्यक जााँचबुझ गर्ी ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना यो ऐन वा यस ऐन अन्तगात बनेको मनयम बमोन्जम पैठार्ी गरर्एको दे न्खएमा व्यवस्थापन मनकायले ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना दताा गर्ी सम्बन्न्धत व्यन्ि, सं स्था वा मनकायलाई तोष्ट्रकए बमोन्जम दताा प्रमाणपर ददनेछ ।
(13) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) १५. िस्तान्तर्ण गना निुनेाः (१) दफा १३ वा १४ बमोन्जम दताा भएका कुनै पमन सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना व्यवस्थापन मनकाय वा तोष्ट्रकए बमोन्जमको अमधकार्ीको अनुममत मबना िक िस्तान्तर्ण वा नामसार्ी िुने छै न । (२) उपदफा (१) बमोन्जम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको िक िस्तान्तर्ण वा नामसार्ी गना अनुममत प्रदान गने सम्बन्धी व्यवस्था तोष्ट्रकए बमोन्जम िुनेछ । परर्च्छे द–४ व्यवस्थापन मनकाय तथा वैज्ञामनक मनकाय सम्बन्धी व्यवस्था १६. व्यवस्थापन मनकायाः (१) यस ऐनको प्रयोजनको लामग दे िायका मनकायलाई व्यवस्थापन मनकाय मामननेछाः– (क) वन्यजन्तु वा सो को नमुनाको सम्बन्धमा र्ाष्ट्रिय मनकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं र्क्षण ष्ट्रवभाग, (ख) वनस्पमत वा सो को नमुनाको सम्बन्धमा वन तथा भू- सं र्क्षण ष्ट्रवभाग । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन नेपाल सर्कार्ले नेपाल र्ाजपरमा सूचना प्रकाशन गर्ी कुनै खास वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको सम्बन्धमा कुनै खास मनकायलाई व्यवस्थापन मनकायको रुपमा तोक्न सक्नेछ । १७. व्यवस्थापन मनकायको काम, कताव्य र् अमधकार्ाः यस ऐनमा अन्यर उन्ललन्खत काम, कताव्य र् अमधकार्को अमतरर्ि व्यवस्थापन मनकायको काम, कताव्य र् अमधकार् दे िाय बमोन्जम िुनेछाः– (क) यो ऐन वा यस ऐन अन्तगात बनेको मनयम बमोन्जम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना मनकासी वा पैठार्ी भए वा नभएको सम्बन्धमा मनयममत रुपमा अनुगमन गने, (14)
(सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) (ख) अनुममतपर प्राप्त व्यन्ि वा सं स्था वा मनकायले यो ऐन वा यस ऐन अन्तगात बनेको मनयम वा अनुममतपरमा उन्ललन्खत शता उललङ्घन गर्े मा अनुममतपर र्द्द गने, (ग) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमतको सम्बन्धमा अध्ययन अनुसन्धान तथा प्रचार् प्रसार् गने वा गर्ाउने, (घ) मिासन्न्धको कायाान्वयनको न्स्थमतका सम्बन्धमा गनुा पने नीमतगत, सं स्थागत र् कानूनी उपायका सम्बन्धमा नेपाल सर्कार्को तफाबाट आवमधक प्रमतवेदन तयार् गने, (ङ) मिासन्न्ध कायाान्वयन सम्बन्धमा अन्य आवश्यक व्यवस्था गने, र् (च) तोष्ट्रकए बमोन्जमका अन्य काया गने । १८. वैज्ञामनक मनकायाः (१) यस ऐनको प्रयोजनको लामग दे िायका मनकायलाई वैज्ञामनक मनकाय मामननेछाः– (क) वन्यजन्तु वा सो को नमुनाको सम्बन्धमा प्राकृमतक ष्ट्रवज्ञान सङ्ग्रिालय, मरभ ुवन ष्ट्रवश्वष्ट्रवद्यालय, (ख) वनस्पमत वा सो को नमुनाको सम्बन्धमा वनस्पमत ष्ट्रवभाग । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन नेपाल सर्कार्ले नेपाल र्ाजपरमा सूचना प्रकाशन गर्ी कुनै खास वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको सम्बन्धमा कुनै खास मनकायलाई वैज्ञामनक मनकायको रुपमा तोक्न सक्नेछ । १९. वैज्ञामनक मनकायको काम, कताव्य र् अमधकार्ाः यस ऐनमा अन्यर उन्ललन्खत काम, कताव्य र् अमधकार्को अमतरर्ि वैज्ञामनक मनकायको काम, कताव्य र् अमधकार् दे िाय बमोन्जम िुनेछाः– (क) नेपाल सर्िदमभर पाइने सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमतको अन्स्त्वको अवस्था बार्े मा मनयममत रुपमा (15) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको)
अध्ययन अनुसन्धान गर्ी व्यवस्थापन मनकायलाई आवश्यक पर्ामशा प्रदान गने र् ्यस्तो अध्ययन अनुसन्धानको सम्बन्धमा आवश्यकता अनुसार् प्रमतवेदन प्रकाशन गने, (ख) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको स्वस्थताको प्रमाणपर जार्ी गने , (ग) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमतका प्रजामतिरुबार्े व्यवस्थापन मनकायलाई आवश्यकता अनुसार् सललाि वा पर्ामशा उपलब्ध गर्ाउने, (घ) ष्ट्रवमभन्न प्रजामतका सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमतको परर्चय, पष्ट्रिचान र् वगीकर्ण बार्े मनणाय गने, (ङ) मिासन्न्धमा सूचीकृत सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमतका प्रजामतिरुको वैज्ञामनक तथा प्राष्ट्रवमधक ष्ट्रवषयमा प्रचार् प्रसार् गने वा गर्ाउने, (च) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमतको सं र्क्षणका लामग मिासन्न्धसाँग सम्बन्न्धत ष्ट्रवमभन्न मनकाय बीच समन्वय गने , र् (छ) तोष्ट्रकए बमोन्जमका अन्य काया गने । परर्च्छे द–५ कसूर् र् सजाय २०. कसूर् गर्े को मामननेाः कसै ले दे िायको कुनै काम गर्े मा यस ऐन बमोन्जमको कसूर् गर्े को मामननेछाः– (क) दफा ३ ष्ट्रवपर्ीत दुलाभ वा लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना खर्ीद मबक्री गने, आफूसाँग र्ाख्ने, प्रयोग गने, पालनपोषण गने, र्ोटने, िुकााउने, मनयन्न्रत प्रजनन् गने, ओसार्पसार् गने, मनकासी वा पैठार्ी गने काया गर्े वा गर्ाएमा, (16) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) (ख) दफा ८ ष्ट्रवपर्ीत सं र्न्क्षत वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको खरर्द मबक्री गने, आफूसाँग र्ाख्ने, प्रयोग गने, पालनपोषण गने, र्ोटने, िुकााउने, ओसार्पसार् गने , मनकासी वा पैठार्ी गने काया गर्े वा गर्ाएमा,
(ग) दफा १३ वा १४ बमोन्जम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना दताा नगर्े मा, (घ) दफा १५ बमोन्जम अनुममत नमलई सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना िक िस्तान्तर्ण वा नामसार्ी गर्ाएमा, वा (ङ) खण्ड (क), (ख), (ग) र् (घ) मा लेन्खए दे न्ख बािे क यस ऐन वा यस ऐन अन्तगात बनेको मनयम ष्ट्रवपर्ीत कुनै काया गर्े मा । २१. सजायाः (१) दे िायको कसूर् गने व्यन्िलाई दे िाय बमोन्जम सजाय --- िुनेछाः– (क) दफा २० को खण्ड (क) बमोन्जम दुलाभ वन्यजन्तु वा सो को नमुना सम्बन्धी कसूर् गनेलाई कसूर्को मारा अनुसार् पााँच वषादेन्ख पन्र वषासम्म कैद वा पााँचलाख रुपैयााँदेन्ख दशलाख रुपैयााँसम्म जरर्बाना वा दुबै र् दुलाभ वनस्पमत वा सो को नमुना सम्बन्धी कसूर् गनेलाई कसूर्को मारा अनुसार् एक वषादेन्ख पााँचवषासम्म कैद वा एकलाख रुपैयााँदेन्ख पााँचलाख रुपैयााँसम्म जरर्बाना वा दुबै । (ख) दफा २० को खण्ड (क) बमोन्जम लोपोन्मुख वन्यजन्तु वा सो को नमुना सम्बन्धी कसूर् गनेलाई कसूर्को मारा अनुसार् दुई वषादेन्ख दशवषासम्म कैद वा एकलाख रुपैयााँदेन्ख पााँचलाख रुपैयााँसम्म जरर्बाना वा दुबै र् लोपोन्मुख वनस्पमत वा सो को नमुना (17) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) सम्बन्धी कसूर् गनेलाई छ मष्ट्रिना दे न्ख एक वषासम्म कैद वा पचासिजार् रुपैयााँदेन्ख एकलाख रुपैयााँसम्म जरर्बाना वा दुबै । (ग) दफा २० को खण्ड (ख) बमोन्जम सं र्न्क्षत वन्यजन्तु वा सो को नमुना सम्बन्धी कसूर् गनेलाई एक वषा दे न्ख पााँचवषासम्म कैद वा बीसिजार् रुपैयााँदेन्ख एकलाख रुपैयााँसम्म जरर्बाना वा दुबै र् सं र्न्क्षत वनस्पमत वा सो का नमुना सम्बन्धी कसूर् गनेलाई कसूर्को मारा अनुसार् एक मष्ट्रिनादे न्ख छ मष्ट्रिनासम्म कैद वा एकिजार् रुपैयााँदेन्ख पचासिजार् रुपैयााँसम्म जरर्बाना वा दुबै ।
(घ) दफा २० को खण्ड (ग) र् (घ) ष्ट्रवपर्ीत काया गनेलाई कसूर्को मारा अनुसार् पचासिजार् रुपैयााँदेन्ख एकलाख रुपैयााँसम्म जरर्बाना । (ङ) दफा २० को खण्ड (ङ) बमोन्जमको कुनै काया गनेलाई कसूर्को मारा अनुसार् एकिजार् रुपैयााँदेन्ख पच्चीसिजार् रुपैयााँसम्म जरर्बाना । (च) यस ऐन बमोन्जमको कुनै कसूर् गना मद्दत गने , दुरु्सािन गने , उक्साउने वा ्यस्तो काया गना उद्योग गने व्यन्िलाई मुतय कसूर्दार्लाई िुने सजायको आधा सजाय िुनेछ । (२) यस ऐन बमोन्जम कसूर् ठिरर्ने कुनै काया गने व्यन्िलाई मद्दत गने वा कुनै ष्ट्रकमसमले सियोग पुर्याउने ममतयार्लाई मुतय कसूर्दार्लाई िुने सजायको आधा सजाय िुनेछ । (३) यस ऐन अन्तगातको कसू र्को अनुसन्धान सम्बन्धी कायामा बाधा ष्ट्रवर्ोध गनेलाई तीन मष्ट्रिनासम्म कैद वा पााँचिजार् रुपैयााँसम्म जरर्बाना वा दुबै सजाय िुनेछ । (18) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) २२. जफत िुनेाः यस ऐन अन्तगातको कसूर्साँग सम्बन्न्धत सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना तथा ्यस्तो कसूर्मा प्रयोग भएका अन्य वस्तु, सामरी, िातिमतयार् तथा सवार्ी साधन समेत जफत िुनेछ । परर्च्छे द–६ मुद्दाको अनुसन्धान तथा दायर्ी २३. अनुसन्धान अमधकृताः (१) यस ऐन अन्तगातको कसूर्को अनुसन्धान गने अमधकार् र्ाष्ट्रिय मनकुञ्ज, आर्क्ष, सं र्क्षण क्षेर र् मध्यवती क्षेरको िकमा सम्बन्न्धत सं र्क्षक वा मनजले तोकेको अमधकृतस्तर्को कमाचार्ी र् अन्य क्षेरको िकमा न्जलला वन कायाालय र्िे को न्जललामा न्जलला वन अमधकृत वा मनजले तोकेको अमधकृतस्तर्को कमाचार्ी तथा न्जलला वन कायाालय नर्िेको न्जललामा नेपाल सर्कार्ले तोकेको अमधकृतस्तर्को कमाचार्ीलाई िुनेछ ।
(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन नेपाल सर्कार्ले नेपाल र्ाजपरमा सूचना प्रकाशन गर्ी यस ऐन अन्तगातको कसूर्को अनुसन्धानको लामग सं य ुि अनुसन्धान टोली गठन गना वा नेपाल सर्कार्को कुनै अमधकृतलाई तोक्न सक्नेछ । (३) उपदफा (१) वा (२) बमोन्जमको अनुसन्धान अमधकृत वा टोलीले कसूर्को अनुसन्धान गदाा दे िाय बमोन्जमको अमधकार् प्रयोग गना सक्नेछाः– (क) कसूर्दार्लाई त्काल मगर्फ्तार् गर्ी आवश्यक कार्बािी गने , (ख) यस ऐन अन्तगातको कसूर्मा अनुसन्धान गदाा वा सबुद प्रमाण सङ्कलन गदाा प्रचमलत कानून बमोन्जम जुनसुकै कायाालय, घर्, भवन, गोदाम, सवार्ी साधन वा अन्य कुनै स्थानको खानतलासी मलने वा मलन लगाउने, (ग) कसूर्साँग सम्बन्न्धत सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना तथा ्यस्तो कसूर्मा प्रयोग भएका (19) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) अन्य वस्तु, सामरी, िातिमतयार्, सवार्ी साधन तथा दशी प्रमाण प्राप्त भएमा बर्ामद गने , (घ) कसूर्को अनुसन्धान गदाा प्रचमलत कानून बमोन्जम अनुसन्धान अमधकृतको िै मसयतमा आवश्यक अमधकार् प्रयोग गने । (४) अनुसन्धान अमधकृतलाई यस ऐन अन्तगातको कसू र्मा अनुसन्धान गदाा अमभयुिलाई बयान गर्ाउने, सर्जमीन मुच ुलका तयार् गने समेतका अनुसन्धान कायाको सम्बन्धमा प्रचमलत कानून बमोन्जम प्रिर्ी अमधकृतलाई भए सर्िको अमधकार् िुनेछ । (५) यस ऐन अन्तगातको कसूर्को अनुसन्धान तथा तिष्ट्रककातको कायामा आवश्यक सियोग गनुा सुर्क्षा मनकायको कताव्य िुनेछ । २४. अमभयुिलाई थुनामा र्ाख्न सष्ट्रकनेाः (१) यस ऐन अन्तगात कार्बािी चलाइएको कुनै व्यन्िले कुनै प्रमाण लोप वा नाश गना सक्ने वा अनुसन्धानमा बाधा, व्यवधान वा प्रमतकूल प्रभाव पाना सक्ने पयााप्त कार्ण भएमा अनुसन्धान अमधकृतले कार्ण खुलाई मनजलाई प्रचमलत कानून बमोन्जम थुन ुवा पूजी ददई थुनामा र्ाख्न सक्नेछ ।
(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन कुनै आर्ोष्ट्रपत व्यन्िलाई थुनामा र्ाख्नु पर्े मा बाटाको म्याद बािे क पक्राउ गर्े को चौबीस घण्टामभर मुद्दा िेने अमधकार्ी समक्ष उपन्स्थत गर्ाई मनजको अनुममत मलएर् मार थुनामा र्ाख्नु पनेछ । (३) उपदफा (२) बमोन्जम थुनामा र्ाख्ने अनुममत माग गर्े कोमा मुद्दा िेने अमधकार्ीले अनुसन्धान सन्तोषजनक भए वा नभएको ष्ट्रवचार् गर्ी एकपटकमा तीस ददनमा नबढ्ने गर्ी बढीमा नब्बे ददनसम्म थुनामा र्ाख्ने अनुममत ददन सक्नेछ । २५. मुद्दाको दायर्ीाः (१) यस ऐन अन्तगातको कसूर् सम्बन्धी मुद्दा नेपाल सर्कार् वादी िुनेछ । (20) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) (२) यस ऐन अन्तगातको कसूर्को अनुसन्धान सम्पन्न भएपमछ अनुसन्धान अमधकृतले मुद्दा चलने वा नचलने मनणायको लामग सम्बन्न्धत सर्कार्ी वकील समक्ष पठाउनु पनेछ र् सर्कार्ी वकीलबाट मुद्दा चलने मनणाय भएमा अनुसन्धान अमधकृतले मुद्दा दायर् गनुा पनेछ । २६. मुद्दा िेने अदालताः यस ऐन अन्तगातको कसूर् सम्बन्धी मुद्दा िेने अमधकार् सम्बन्न्धत न्जलला अदालतलाई िुनेछ । परर्च्छे द–७ ष्ट्रवष्ट्रवध २७. नेपाल सर्कार्को ष्ट्रवशेष अमधकार्ाः (१) दफा ३ र् ८ मा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमतको सं र्क्षणमा नेपाल सर्कार्को प्रयासलाई सियोग पुर्याउने वा सो प्रयोजनको लामग अध्ययन वा अनुसन्धानलाई उपलन्ब्धमूलक बनाउन प्राष्ट्रवमधक सियोग पुर्याउने कुनै मुल ुकको अनुर्ोधमा अध्ययन, सं र्क्षण न्शक्षा वा अनुसन्धानको प्रयोजनका लामग नेपाल सर्कार्ले एक आमथाक वषामा एक जोडीसम्म कुनै प्रजामतको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा सो को कुनै नमुना वा तोष्ट्रकए बमोन्जमको सङ्ग्तया वा परर्माणमा कुनै सङ्कटापन्न वनस्पमत वा सो को नमुना नेपाली जनता र् नेपाल सर्कार्को सद्भावनाको प्रतीकको रुपमा उपिार् स्वरुप ्यस्तो मुल ुकलाई उपलब्ध गर्ाउन सक्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोन्जम उपलब्ध गर्ाएको वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना व्यापारर्क प्रयोजनका लामग प्रयोग नगरर्ने आश्वासन सम्बन्न्धत मुल ुकबाट ्यसर्ी उपलब्ध गर्ाउनु अन्घ नै नेपाल सर्कार्ले कुटनैमतक माध्यमबाट प्राप्त गनुापनेछ । (३) उपदफा (१) बमोन्जम वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमूना उपलब्ध गर्ाएको वाष्ट्रष ाक ष्ट्रववर्ण वन तथा वातावर्ण मन्रालयले प्र्येक आमथाक वषा समाप्त भएको तीन मष्ट्रिनामभर सङ्घीय सं सदको सम्बन्न्धत समममत समक्ष पेश गनुा पनेछ । (21) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) (४) यस ऐनमा अन्यर जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन नेपाल सर्कार्ले कुनै पमन सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना अध्ययन, अनुसन्धान, अवलोकन, पयावेक्षण, पर्ीक्षण, जैष्ट्रवक स्रोत सं र्क्षण वा सं र्क्षण न्शक्षाको प्रयोजनका लामग र्ाख्न, प्रयोग गना वा दुलाभ वन्यजन्तु भए मनयन्न्रत प्रजनन् गर्ाई पष्ट्रिलो पुस्ता पैदा गना र् दुलाभ वनस्पमत भए कृमरम रुपमा मबउ र् बेनाा उ्पादन गना, र्ोटन वा िुकााउन सक्नेछ । २८. पार्विनमा र्िेको अवस्थामा लागू निुनेाः (१) दफा ३, ८ र् १० मा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको न्शलबन्द बाकस (कन्साइन्टमेन्ट) अको मुल ुकबाट नेपालको इलाकामा पार्विन भई तेस्रो मुल ुकमा ढु वानी गदाा यस ऐनको व्यवस्था लागू िुने छै न । (२) उपदफा (१) बमोन्जमको न्शलबन्द बाकस नेपालमा र्िाँदाको अवमधमा वैज्ञामनक मनकाय वा सम्बन्न्धत क्वार्े न्टाइन अमधकार्ीको मनगर्ानीमा र्िनेछ । २९. व्यापारर्क प्रयोजनको लामग कार्ोबार् भएको नमामननेाः प्रचमलत कानूनमा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन पयाटकीय, सांस्कृमतक, पर्म्पर्ागत ज्ञानको प्रवर्द्ान, शैन्क्षक, मनोर्ञ्जना्मक, खेलकुद, अनुसन्धाना्मक, सौन्दयापर्क प्रयोजनका लामग तोष्ट्रकए बमोन्जमको दर्मा नबढाई सामान्य शुलक मलई कुनै सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको दृश्यावलोकन वा प्रदशानी गर्ाउने कामलाई व्यापारर्क प्रयोजनका लामग भएको कार्ोबार् मामनने छै न ।
३०. जफत भएका वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको व्यवस्थापनाः (१) यस ऐनको प्रमतकूल िुने गर्ी कुनै काम कार्बािी भएको कार्णले यस ऐन बमोन्जम जफत भएका सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना व्यवस्थापन मनकायले दे िाय बमोन्जम व्यवस्थापन गनुा पनेछाः– (क) जीष्ट्रवत नर्िे को सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमतको नमुना नष्ट गने, (22) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) (ख) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत जीष्ट्रवत नै र्िेको भएमा र् सं र्क्षण गना आवश्यक दे न्खएमा नेपालमभरको प्राकृमतक बासस्थानमा छोड्न वा र्ोटन वा साना वा सं र्क्षणको लामग अन्य आवश्यक उपाय अपनाउन सम्बन्न्धत मनकायमा पठाउने, तर् जीष्ट्रवत नै र्िेको भए तापमन सं र्क्षण गना िामनकार्क िुने वा नेपालका र्ै थाने सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमतलाई प्रमतकूल प्रभाव पुर्याउने वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना नष्ट गनुा पनेछ । (ग) सं र्क्षण गना आवश्यक नदे न्खएको वा सं र्क्षण गना सम्भव नभएको लोपोन्मुख वा सं र्न्क्षत वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना प्रचमलत कानून बमोन्जम मललाम गने, (घ) आवश्यक शता तोकी शैन्क्षक, वैज्ञामनक, अध्ययन, अनुसन्धानको प्रयोजनका लामग वा धाममाक कायाका लामग सावाजमनक सं स्था वा मनकायलाई उपलब्ध गर्ाउने, वा (ङ) तोष्ट्रकए बमोन्जम अन्य तरर्काले व्यवस्थापन गने वा गर्ाउने । (२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुर्ा लेन्खएको भए तापमन यस ऐन बमोन्जमको कायाष्ट्रवमध पूर्ा नभई पैठार्ी भएको कार्णले जफत भएको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना जुन मुल ुकबाट पैठार्ी भएको िो सोिी मुल ुकमा ष्ट्रफताा पठाउन सम्बन्न्धत अमधकार्ीलाई नेपाल सर्कार्ले लेखी पठाउनेछ ।
(३) उपदफा (२) बमोन्जम लेखी पठाउाँदा सम्बन्न्धत मुल ुकले ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना ष्ट्रफताा लै जान चािेमा वा ्यस्तो मुल ुकको अमधकार्प्राप्त मनकायले अनुर्ोध गर्े मा नेपाल सर्कार्को (23) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) मनणायबाट ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना सम्बन्न्धत मुल ुकलाई ष्ट्रफताा ददन सष्ट्रकनेछ । (४) उपदफा (३) बमोन्जम सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना ष्ट्रफताा गदाा लाग्ने खचा ्यसर्ी ष्ट्रफताा लै जाने मुल ुकले व्यिोनुा पनेछ । (५) उपदफा (३) बमोन्जम मनणाय भएको मममतले नब्बे ददनमभर सम्बन्न्धत मुल ुकले ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना ष्ट्रफताा लै जानु पनेछ । (६) उपदफा (२) बमोन्जम लेखी पठाउाँदा सम्बन्न्धत मुल ुकले ष्ट्रफताा लै जान इच्छा व्यि नगर्े मा वा इच्छा व्यि गर्े तापमन उपदफा (५) बमोन्जमको अवमधमभर ष्ट्रफताा लै जान नसकेमा ्यस्ता वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना व्यवस्थापन मनकायले उपदफा (१) बमोन्जम व्यवस्थापन गनुा पनेछ । (७) उपदफा (१) बमोन्जम कुनै सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना नष्ट गनुा अन्घ ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनालाई वैज्ञामनक पर्ीक्षणका लामग तोष्ट्रकए बमोन्जमको प्रयोगशालामा पठाउनु पनेछ र् सो प्रयोगशालाको प्रमतवेदनबाट ्यस्तो वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना नष्ट गनुा पने दे न्खएमा सम्बन्न्धत न्जलला अदालत, न्जलला प्रशासन कायाालय र् स्थानीय तिका प्रमतमनमधको र्ोिवर्मा तोष्ट्रकए बमोन्जम नष्ट गनुापनेछ । ३१. सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पमत र्ाष्ट्रिय समन्वय समममताः (१) यो ऐन तथा मिासन्न्धको प्रभावकार्ी कायाान्वयन गनाको लामग सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमतको प्रजामतको सं र्क्षण र् सं वधान गना अपनाउनु पने नीमतगत, कानूनी र् सं स्थागत उपायका सम्बन्धमा नेपाल सर्कार्लाई मसफारर्स गना र् यस ऐनको कायाान्वयनमा आवश्यक सियोग र् समन्वय गना दे िाय बमोन्जमको एक सङ्कटापन्न वन्यजन्तु तथा वनस्पमत र्ाष्ट्रिय समन्वय समममत र्िनेछाः–
(24) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) (क) सन्चव, वन तथा वातावर्ण मन्रालय – सं योजक (ख) सिसन्चव, कानून, न्याय, तथा सं सदीय माममला मन्रालय – सदस्य (ग) मिामनदे शक, भन्सार् ष्ट्रवभाग – सदस्य (घ) मिामनदे शक, र्ाष्ट्रिय मनकुञ्ज तथा वन्यजन्तु सं र्क्षण ष्ट्रवभाग – सदस्य (ङ) मिामनदे शक, वन तथा भू-सं र्क्षण ष्ट्रवभाग – सदस्य (च) मिामनदे शक, वनस्पमत ष्ट्रवभाग – सदस्य (छ) मिामनदे शक, िुलाक सेवा ष्ट्रवभाग – सदस्य (ज) प्रिर्ी नायव मिामनर्ीक्षक, केन्रीय अनुसन्धान ब्यूर्ो, नेपाल प्रिर्ी – सदस्य (झ) अनुसन्धान मनदे शक, र्ाष्ट्रिय अनुसन्धान ष्ट्रवभाग – सदस्य (ञ) कायाकार्ी मनदे शक, र्ाष्ट्रिय ष्ट्रवमध ष्ट्रवज्ञान प्रयोगशाला – सदस्य (ट) प्रमुख, प्राकृमतक ष्ट्रवज्ञान सङ्ग्रिालय, मरभ ुवन ष्ट्रवश्वष्ट्रवद्यालय – सदस्य (ठ) समममतले तोकेको पदामधकार्ी – सदस्य–सन्चव (२) उपदफा (१) बमोन्जमको समममतको वैठकमा आवश्यकता अनुसार् सम्बन्न्धत क्षेरको ष्ट्रवज्ञलाई आमन्रण गना सष्ट्रकनेछ । (३) उपदफा (१) बमोन्जमको समममतको बैठक सम्बन्धी कायाष्ट्रवमध तोष्ट्रकए बमोन्जम िुनेछ । ३२. वन्यजन्तु र् वनस्पमतको नाम प्रकाशन गनेाः (१) नेपाल सर्कार्ले मिासन्न्धको अनुसूची–१, अनुसूची–२ र् अनुसूची–३ मा उन्ललन्खत (25)
(सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) वन्यजन्तु तथा वनस्पमतको ष्ट्रवमभन्न प्रजामत वा उपप्रजामतको वैज्ञामनक नाम, अङ्ग्रेजी नाम तथा सम्भव भएसम्म नेपाली नाम सवासाधार्णको जानकार्ीको लामग नेपाल र्ाजपरमा प्रकाशन गनेछ । (२) उपदफा (१) बमोन्जम नाम प्रकाशन गदाा ्यस्ता वन्यजन्तु वा वनस्पमत नेपालमा पाइने िो िोइन सो समेत खुलाउनु पनेछ । ३३. ष्ट्रववर्णको अमभलेख र्ाख्नेाः (१) व्यवस्थापन मनकायले प्र्येक आमथाक वषाका लामग दे िायको ष्ट्रववर्णको अमभलेख र्ाख्नु पनेछाः– (क) दफा ६ को उपदफा (१), दफा ८ को उपदफा (३), दफा १० को उपदफा (३), दफा १३ को उपदफा (२), दफा १४ को उपदफा (३) र् दफा १५ को उपदफा (१) बमोन्जम प्रदान गरर्एको अनुममतपर र् दताा प्रमाणपरको सङ्ग्तया, अनुममतपर वा प्रमाणपर प्रदान गरर्एको मममत र् ्यसको ष्ट्रकमसम, (ख) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना मनकासी, पैठार्ी, खर्ीद, मबक्री तथा ओसार्पसार् गने व्यन्ि, सं स्था वा मनकायको नाम तथा सो को परर्माण र् सम्भव भएसम्म ्यस्ता वन्यजन्तुको आकार्को ष्ट्रववर्ण र् भाले वा पोथी के र्िेको िो सो खुलने ष्ट्रववर्ण, (ग) दफा २२ बमोन्जम जफत भएको वा दफा २३ को उपदफा (३) को खण्ड (ग) बमोन्जम बर्ामद भएको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको ष्ट्रववर्ण, (घ) दफा २७ को उपदफा (१) बमोन्जम नेपाल सर्कार्ले ष्ट्रवदे शी मुल ुकलाई उपलब्ध गर्ाएको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको ष्ट्रववर्ण, (26) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको)
(ङ) यस ऐन बमोन्जम जफत वा बर्ामद भएका सङ्कटापन्न वन्यजन्तु, वनस्पमत वा सो को नमुनाका सम्बन्धमा दफा ३० को उपदफा (१) बमोन्जम गरर्एको व्यवस्थापन सम्बन्धी ष्ट्रववर्ण, (च) दफा ३० को उपदफा (३) बमोन्जम सम्बन्न्धत मुल ुकले ष्ट्रफताा लगेको सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको ष्ट्रववर्ण । (२) उपदफा (१) बमोन्जमको ष्ट्रववर्ण व्यवस्थापन मनकायले प्र्येक वषा तोष्ट्रकए बमोन्जम सावाजमनक गनुा पनेछ । ३४. कोष खडा गना सष्ट्रकनेाः (१) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमतको सं र्क्षण, सं वधान, अध्ययन तथा अनुसन्धान समेतको लामग एउटा कोष खडा गना सष्ट्रकनेछ । (२) उपदफा (१) बमोन्जमको कोषमा जम्मा गरर्ने र्कम, कोषको सञ्चालन तथा व्यवस्थापन र् ्यसको आन्तरर्क मनयन्रण तोष्ट्रकए बमोन्जम िुनेछ । (३) उपदफा (१) बमोन्जमको कोषको लेखाको लेखापर्ीक्षण मिालेखा पर्ीक्षकबाट िुनेछ । ३५. पुर्स्कार् ददन सष्ट्रकनेाः (१) यस ऐन बमोन्जम कसूर् मामनने काया भएको वा िुन लागेको सूचना ददने र् अनुसन्धान तथा सबुद प्रमाण सङ्कलनको कायामा सियोग पुर्याउने व्यन्िलाई व्यवस्थापन मनकायले एकलाख रुपैयााँसम्म पुर्स्कार् ददन सक्नेछ । (२) यस ऐन बमोन्जम कसूर् मामनने कायाको अनुसन्धान तथा सबुद प्रमाण सङ्कलनमा उललेखनीय योगदान पुर्याई सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको व्यापार् मनयन्रणमा सियोग पुर्याउने व्यन्ि वा कमाचार्ीलाई व्यवस्थापन मनकायले एकलाख रुपैयााँसम्म र्कम प्रो्सािन पुर्स्कार् स्वरुप उपलब्ध गर्ाउन सक्नेछ । (27) (सं वत् २०७९ साल पुस मसान्तसम्म भएका संशोधन ममलाइएको) ३६. प्रचमलत कानून बमोन्जम िुनेाः यस ऐनमा लेन्खएका कुर्ामा यसै ऐन बमोन्जम र् अन्य कुर्ामा प्रचमलत नेपाल कानून बमोन्जम िुनेछ ।
३७. मनयम बनाउन सक्नेाः नेपाल सर्कार्ले यो ऐन कायाान्वयन गनाको लामग आवश्यक मनयम बनाउन सक्नेछ । ३८. मनदे न्शका बनाउन सक्नेाः (१) नेपाल सर्कार्ले यो ऐन र् यस ऐन अन्तगात बनेको मनयमको अमधनमा र्िी मनदे न्शका बनाउन सक्नेछ । (२) उपदफा (१) ले ददएको अमधकार्को सवासामान्यतामा प्रमतकूल असर् नपने गर्ी नेपाल सर्कार्ले सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको अन्तर्ााष्ट्रिय व्यापार् मनयमन र् मनयन्रणको लामग खासगर्ी दे िायका ष्ट्रवषयमा मनदे न्शका बनाउन सक्नेछाः– (क) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको कार्ोबार्को लामग अनुममतपर प्रदान गने ष्ट्रवषय, (ख) पैठार्ी गरर्एका सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना दताा गने सम्बन्धी ष्ट्रवषय, (ग) सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुनाको अमभलेख र्ाख्ने सम्बन्धी ष्ट्रवषय, (घ) जफत भएका सङ्कटापन्न वन्यजन्तु वा वनस्पमत वा सो को नमुना व्यवस्थापन गने सम्बन्धी ष्ट्रवषय, (ङ) अन्य आवश्यक ष्ट्रवषय ।1 रष्टव्याः पष्ट्रिलो सं शोधनद्वार्ा रुपान्तर् भएका शब्दिरुाः- "वन ष्ट्रवभाग" को सट्टा "वन तथा भू-सं र्क्षण ष्ट्रवभाग", "वन तथा भू-सं र्क्षण मन्रालय" को सट्टा "वन तथा वातावर्ण मन्रालय" । (मममत २०७९।10।२ गते अद्यावमधक गर्े को) (28)