Law on Hunting of 2000

Улаанбаатар хот, 2000 оны 5 дугаар сарын 05-ны єдєр АМЬТНЫ АЙМГИЙН ТУХАЙ НЭГДYГЭЭР БYЛЭГ - НИЙТЛЭГ YНДЭСЛЭЛ ХОЁРДУГААР БYЛЭГ - АМЬТНЫ АЙМГИЙГ ХАМГААЛАХ ГУРАВДУГААР БYЛЭГ - АМЬТНЫ АЙМГИЙГ ЄМЧЛЄХ, ЭЗЭМШИХ, АШИГЛАХ ДЄРЄВДYГЭЭР БYЛЭГ - АМЬТНЫ АЙМГИЙН МЭДЭЭЛЛИЙН САН, ТЄЛБЄР, САНХYYЖИЛТ ТАВДУГААР БYЛЭГ - БУСАД ЗYЙЛ НЭГДYГЭЭР БYЛЭГ НИЙТЛЭГ YНДЭСЛЭЛ 1 дvгээр зvйл. Хуулийн зорилт 1.1. Энэ хуулийн зорилт нь газар, ус, хєрсєнд байгалийн жамаараа амьдардаг, Монгол Улсын нутаг дэвсгэр дэх унаган, нутагшсан буюу нvvдлийн амьтад (цаашид "амьтан" гэх)-ыг хамгаалах, єсгєн vржvvлэхтэй холбогдсон харилцааг зохицуулахад оршино. 2 дугаар зvйл. Амьтны аймгийн тухай хууль тогтоомж 2.1. Амьтны аймгийн тухай хууль тогтоомж нь Yндсэн хууль [Yндсэн хууль- "Тєрийн мэдээлэл" сэтгvvлийн 1992 оны 1 дvгээрт нийтлэгдсэн. ], Байгаль орчныг хамгаалах тухай хууль [Байгаль орчныг хамгаалах тухай хууль- "Тєрийн мэдээлэл" сэтгvvлийн 1995 оны 5,6 дугаарт, "Ардын эрх" сонины 1995 оны 90 дvгээрт нийтлэгдсэн. ], Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хууль [Тусгай хамгаалалттай газар нутгийн тухай хууль "Тєрийн мэдээлэл" сэтгvvлийн 1995 оны 2 дугаарт, "Ардын эрх" сонины 1994 оны 254 дvгээрт тус тус нийтлэгдсэн. ], энэ хууль болон тэдгээртэй нийцvvлэн гаргасан хууль тогтоомжийн бусад актаас бvрдэнэ. 2.2. Агнуурын амьтан агнах, барихтай холбогдсон харилцааг Ан агнуурын тухай [Ан агнуурын тухай хууль-2000 оны 5-р сарын 5-ны єдєр батлагдсан.] хуулиар зохицуулна. 2.3. Мал, гэрийн тэжээвэр амьтныг хамгаалахтай холбогдсон харилцааг Малын удмын сан, эрvvл мэндийг хамгаалах тухай [Малын удмын сан, эрvvл мэндийг хамгаалах тухай хууль- "Тєрийн мэдээлэл" сэтгvvлийн 1993 оны 3 дугаарт, "Ардын эрх" сонины 1993 оны 35 дугаарт тус тус нийтлэгдсэн. ] хуулиар зохицуулна. 2.4. Монгол Улсын олон улсын гэрээнд энэ хуульд зааснаас єєрєєр заасан бол олон улсын гэрээний заалтыг дагаж мєрдєнє. 3 дvгээр зvйл. Хуулийн нэр томъёо 3.1. Энэ хуульд хэрэглэсэн дараахь нэр томъёог дор дурдсан утгаар ойлгоно: 3.1.1. � тархац нутаг� гэж тухайн амьтны нутагладаг, нvvдэллэдэг, тэдгээрийн амьдрах тохиромжтой нєхцєл бvрдсэн газар нутгийг; 3.1.2. "нэн ховор амьтан" гэж тархац нутагтаа бvхэлдээ, эсхvл ихэнх хэсэгт тоо толгой эрс цєєрсєн, ашиглах нєєцгvй, устах аюулд орсон амьтныг; 3.1.3. "ховор амьтан" гэж тархац нутагтаа тоо толгой цєєрсєн, нєєц багатай, устаж болзошгvй амьтныг; 3.1.4. " биотехникийн арга хэмжээ" гэж амьтны амьдрах болон идэш тэжээлийн нєхцєлийг сайжруулахад чиглэгдсэн vйл ажиллагааг"; 3.1.5. " сэргээн нутагшуулах" гэж амьтны устах аюулд орсон, ховордсон зvйлийг хамгаалах, єсгєх зорилгоор урьд амьдарч байсан нутагт нь зориудаар зєєвєрлєн нутагшуулах vйл ажиллагааг; 3.1.6. "агнуурын амьтан" гэж арьс, vс, мах болон бусад тvvхий эдийг нь ашиглахаар агнаж ирсэн уламжлалтай, агнуурын нєєцтэй ан амьтныг; 3.1.7. ". агнуурын нєєц" гэж агнуурын амьтны биологийн нєєцєєс хэвийн єсєлт, vржилтийг алдагдуулахгvй агнах, барих боломжтой тоо, хэмжээг. 4 дvгээр зvйл. Аймаг, нийслэлийн иргэдийн Тєлєєлєгчдийн Хурлын болон Засаг даргын бvрэн эрх 4.1. Аймаг, нийслэлийн иргэдийн Тєлєєлєгчдийн Хурал амьтны аймгийг хамгаалах талаар дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ: 4.1. 1 нутаг дэвсгэртээ нэн ховор, ховор амьтныг хамгаалах арга хэмжээ, тєсєв баталж, биелэлтэд хяналт тавих; 4.1.2. энэ хуулийн 6.1.1- д заасны дагуу нутаг дэвсгэртээ хорио, хязгаарлалт тогтоох; 4.1.3. амьтны аймгийн мэдээллийн сангийн тухай Засаг даргын мэдээлэл, тайланг хэлэлцэх; 4.1.4. хууль тогтоомжид заасан бусад бvрэн эрх. 4.2. Аймаг, нийслэлийн Засаг дарга амьтны аймгийг хамгаалах талаар дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ: 4.2.1. ан амьтныг хамгаалахтай холбогдсон хууль тогтоомж, бусад шийдвэрийн биелэлтийг зохион байгуулах; 4.2.2. энэ хуулийн 6.1.3, 6.1.7, 6.1.8, 6.1.9, 6.1.11-ийг тус тус нутаг дэвсгэрийнхээ хэмжээнд хэрэгжvvлэх; 4.2.3. амьтны аймгийн мэдээллийн сангийн мэдээ баримтыг харьяалагдах сум, дvvргийн хэмжээгээр нэгтгэн бvрдvvлж тєрийн захиргааны тєв байгууллагад ирvvлэх; 4.2.4. нутаг дэвсгэртээ байршдаг амьтныг хамгаалах арга хэмжээг байгаль орчны хєтєлбєртєє тусган хэрэгжvvлэх; 4.2.5. хууль тогтоомжид заасан бусад бvрэн эрх. 5 дугаар зvйл. Сум, дvvргийн иргэдийн Тєлєєлєгчдийн Хурлын болон Засаг даргын бvрэн эрх 5.1. Сум, дvvргийн иргэдийн Тєлєєлєгчдийн Хурал амьтны аймгийг хамгаалах талаар дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ: 5.1.1. нутаг дэвсгэртээ амьтны аймгийг хамгаалах арга хэмжээ, тєсєв баталж, биелэлтэд хяналт тавих; 5.1.2. амьтны аймгийг хамгаалах талаар Засаг даргын ажлын тайлан хэлэлцэх; 5.1.3. хууль тогтоомжид заасан бусад бvрэн эрх. 5.2. Сум, дvvргийн Засаг дарга амьтны аймгийг хамгаалах талаар дараахь бvрэн эрхийг хэрэгжvvлнэ: 5.2.1. нутаг дэвсгэртээ байршдаг амьтныг хамгаалах арга хэмжээг байгаль орчны хєтєлбєртєє тусган хэрэгжvvлэх; 5.2.2. иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад амьтныг эзэмших, ашиглах зєвшєєрлийг энэ хуульд заасан журмын дагуу олгох; 5.2.3. хууль тогтоомжид заасан бусад бvрэн эрх. ХОЁРДУГААР БYЛЭГ АМЬТНЫ АЙМГИЙГ ХАМГААЛАХ 6 дугаар зvйл. Амьтны аймгийг хамгаалах хэлбэр 6.1. Амьтны аймгийг дор дурдсан хэлбэрээр хамгаална. Yvнд: 6.1.1. амьтныг ашиглахад хорио, хязгаарлалт тогтоох; 6.1.2. нэн ховор, ховор амьтныг олон улсын болон Монгол Улсын "Улаан ном", бусад холбогдох гэрээ, конвенцийн хавсралтад бvртгэх; 6.1.3. амьтны хэвийн єсєлт vржилтийг хадгалах, тархац нутгийг хамгаалах, нvvдлийн замыг чєлєєтэй байлгах; 6.1.4. амьтны удмын санг хамгаалах, vр хєврєлийг хадгалах; 6.1.5. амьтны нєєц тогтоож, ашиглалтыг зохицуулах; 6.1.6. амьтныг сэргээн нутагшуулах; 6.1.7. vйлдвэрлэл, аж ахуйн vйл ажиллагааны явцад амьтан хєнєєгдєхєєс сэргийлэх; 6.1.8. биотехникийн арга хэмжээ авч хэрэгжvvлэх; 6.1.9. євчилсєн, байгалийн гамшиг болон бусад аюулд нэрвэгдсэн амьтанд тусламж vзvvлэх, авран хамгаалах; 6.1.10. амьтны аймгийг хамгаалах арга хэмжээний vндэслэлийг гаргахад чиглэсэн эрдэм шинжилгээний ажил зохион байгуулах; 6.1.11. иргэдийг амьтанд энэрэнгvй ханддаг vзлээр хvмvvжvvлэх, амьтныг хамгаалах талаар олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр сурталчлах. 6.2. Энэ хуулийн 6.1.1- 6.1.6, 6.1.10, 6.1. 11� д заасныг байгаль орчны асуудал эрхэлсэн тєрийн захиргааны тєв байгууллага /цаашид "тєрийн захиргааны тєв байгууллага" гэх/, 6.1.4, 6.1.6- 6.1.9-д заасныг байгаль орчны мэргэжлийн байгууллага /цаашид "мэргэжлийн байгууллага" гэх/, 6.1.7-6.1.9-д заасныг иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага тус тус хэрэгжvvлнэ. 7 дугаар зvйл. Нэн ховор, ховор амьтныг хамгаалах 7.1. Нэн ховор амьтанд: Цєєвєр чоно /Cuo№ alpi№us/, Цоохор ирвэс /U№cia u№cia/, Голын халиу /Lutra lutra/, Мазаалай /Ursus arctos gobie№sis/,. Тахь /Equus przewalski /, Хавтгай /Camelus bactria№us ferus/, Хvдэр /Moschus moschiferus/ , Цаа буга /Ra№gifer tara№dus vale№ti№ae /, Шивэр хандгай /Alces alces pfize№mayeri/, Мєрний хандгай/ Alces alces cameloides /, Соргог бєхєн /Saiga tatarica tatarica/, Монгол бєхєн /Saiga tatarica mo№golica/, Тєв азийн минж /Castor fiber birulai/, Гангар хун /Cyg№us cyg№us/, Гургуул /Phasia№us colchicus/, Хар тогоруу /Grus mo№acha/, Цэн тогоруу /Grus vipio, Цагаан тогоруу /Grus leucogera№us/, Жороо тоодог /Chlamydotis u№dulata/, Борцгор хотон / Peleca№us crispus/,Реликт цахлай / Larus relictus/, Шивир хилим /Acipe№ser baeri baicale№sis /, Хар мєрний хилим /Acipe№ser schre№cki/, Yхэрдэй /Ti№ca ti№ca/, Зантахай загас /Mesocottus haitej/, Бага тогосон одот эрвээхэй /Eudia pavo№ia/. 7.2. Нэн ховор амьтныг тєрийн захиргааны тєв байгууллагын тусгай зєвшєєрлєєр зєвхєн судалгаа, шинжилгээний зориулалтаар агнаж, барьж болно. 7.3. Энэ хуулийн 7.2. -т зааснаас бусад зориулалтаар нэн ховор амьтныг агнаж бэлтгэсэн арьс, яс, бусад тvvхий эдийг худалдах, худалдан авахыг хориглоно. 7.4. Нэн ховор амьтны амьдрах нутагт хvнд vйлдвэр, цахилгаан станц, химийн vйлдвэр байгуулах, авто болон тємєр зам тавих, уул уурхайн олборлолт явуулах асуудлыг байгаль орчинд нєлєєлєх байдлын vнэлгээний дvгнэлтийг vндэслэн Засгийн газар шийдвэрлэнэ. 7.5. Тєрийн захиргааны тєв байгууллагаас олгосон тусгай зєвшєєрлєєр ховор амьтныг дараахь тохиолдолд агнаж, барьж болно: 7.5.1. судалгаа, шинжилгээ, соёл, урлаг, эмчилгээний зориулалтаар; 7.5.2. гадаадын болон Монгол Улсын иргэн тусгай тєлбєр тєлж; 7.5.3. тодорхой нутаг дэвсгэрт амьтны сvргийн бvтцийг зохицуулах болон халдварт євчний голомтыг эрvvлжvvлэх зорилгоор. 7.6. Ховор амьтны жагсаалтыг Засгийн газар батална. 8 дугаар зvйл. Амьтныг ашиглахад хязгаарлалт, хорио тогтоох 8.1. Тєрийн захиргааны тєв байгууллага нь амьтныг хамгаалах, єсгєн vржvvлэх зорилгоор, тухайн нутаг дэвсгэрт нийтэд нь буюу хэсэгчлэн тодорхой хугацаагаар хязгаарлалт, хорио тогтоож болно. 9 дvгээр зvйл. Амьтныг сэргээн нутагшуулах 9.1. Мэргэжлийн байгууллага нь шинжлэх ухааны байгууллагын гаргасан дvгнэлтийг vндэслэн тєрийн захиргааны тєв байгууллагаас олгосон зєвшєєрлийн дагуу амьтныг сэргээн нутагшуулах vйл ажиллагааг эрхэлж болно. 9.2. Мэргэжлийн байгууллага амьтан сэргээн нутагшуулах vйл ажиллагааг тєрийн захиргааны тєв байгууллагаас баталсан аргачлал, зааврын дагуу явуулна. ГУРАВДУГААР БYЛЭГ АМЬТНЫ АЙМГИЙГ ЄМЧЛЄХ, ЭЗЭМШИХ, АШИГЛАХ 10 дугаар зvйл. Амьтан ємчлєх 10.1. Монгол Улсын Yндсэн хуульд заасны дагуу ан амьтан нь тєрийн ємч мєн. 10.2. Хууль болон гэрээнд єєрєєр заагаагvй бол тєлбєрийг бvрэн тєлж ан агнах, барих эрхийн бичиг, гэрээ, тусгай зєвшєєрєлд заасан тоо хэмжээнд багтаан бэлтгэсэн ангийн тvvхий эд нь бэлтгэгч этгээдийн ємч болно. 11 дvгээр зvйл. Амьтан эзэмших 11.1. Иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага нэн ховороос бусад амьтныг хамгаалах, єсгєн vржvvлэх, ашиглах зорилгоор тодорхой нєхцєл, болзол бvхий гэрээний vндсэн дээр эзэмшиж болно. 11.2. Иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад амьтан эзэмшvvлэх журмыг Засгийн газар тогтоож, аймаг, сумын иргэдийн Тєлєєлєгчдийн Хурал шийдвэрлэнэ. 12 дугаар зvйл. Амьтан ашиглах хэлбэр 12.1. Амьтныг ашиглах гэдэгт тухайн амьтныг гэмтээлгvйгээр хууль болон гэрээнд заасны дагуу амьтны аль нэг ашигтай шинж чанарыг ашиглах тодорхой vйл ажиллагааг хэлнэ. 12.2. Амьтныг дор дурдсан хэлбэрээр ашиглаж болно. Yvнд: 12.2.1. амьтныг судалгаа, шинжилгээ, соёл урлаг, гоо зvйн зориулалтаар ашиглах; 12.2.2. хєрс бvрдvvлэх, байгалийг ариутгах, ургамалд тоос хvртээх зэрэг амьтны амьдралын vйл ажиллагааны хэрэгтэй чанарыг ашиглах; 12.2.3. амьдралын vйл ажиллагааны бvтээгдэхvvнийг авах зорилгоор амьтныг ашиглах. 12.3. Амьтныг ашиглах бусад хэлбэрийг тєрийн захиргааны тєв байгууллагаас тогтоож болно. 13 дугаар зvйл. Амьтныг судалгаа, шинжилгээ, соёл, урлаг, гоо зvйн зориулалтаар ашиглах 13.1. Судалгаа, шинжилгээ, соёл, урлаг, гоо зvйн зориулалтаар /ажиглаж судлах, тэмдэг тавих, зурах, зураг авах зэрэг хэлбэрээр/ амьтныг ашиглахдаа тvvнийг гэмтээлгvйгээр амьдрах орчны нь алдагдуулахгvйгээр гvйцэтгэнэ. 13.2. Хуульд єєрєєр заагаагvй бол энэ хуулийн 13.1-д заасан хэлбэрээр нэн ховор, ховор амьтныг ашиглах зєвшєєрлийг сум, дvvргийн Засаг дарга олгоно. 14 дvгээр зvйл. Амьтны амьдралын vйл ажиллагааны хэрэгтэй чанарыг ашиглах 14.1. Хєрс бvрдvvлэх, байгалийг ариутгах, ургамалд тоос хvртээх зэрэг амьтны амьдралын vйл ажиллагааны хэрэгтэй чанарыг ашиглахдаа амьтанд гэмтэл учруулахгvйгээр гvйцэтгэнэ. 14.2. Энэ хуулийн 14.1-д заасан хэлбэрээр амьтныг ашиглах зєвшєєрлийг сум, дvvргийн Засаг дарга олгоно. 15 дугаар зvйл. Амьдралын vйл ажиллагааны бvтээгдэхvvнийг авах зорилгоор амьтныг ашиглах 15.1. Амьдралын vйл ажиллагааны бvтээгдэхvvн /зєгийн бал, лав, бугын цусан эвэр, хvдрийн заар зэрэг/-ийг авах зорилгоор амьтныг ашиглахдаа эрvvл мэндэд нь хор хохирол учруулахгvйгээр, тэдгээрийн амьдрах орчныг алдагдуулахгvйгээр гvйцэтгэнэ. 15.2. Ховор амьтныг тэжээврээр vржvvлж, эмийн болон бусад тvvхий эд бэлтгэх зориулалтаар ашиглахыг тєрийн захиргааны тєв байгууллагын зєвшєєрлєєр гvйцэтгэнэ. 15.3. Амьтныг тэжээврээр vржvvлэхдээ ашиг шимийг дээшлvvлэхийн тулд vржил селекцийн ажил явуулж болно. 16 дугаар зvйл. Амьтан ашиглах эрхийн зєвшєєрлийг хvчингvй болгох vндэслэл 16.1. Амьтан ашиглах эрхийн зєвшєєрлийг дор дурдсан тохиолдолд хvчингvй болгоно: 16.1.1. амьтан ашиглах шаардлагагvй болсон буюу тvvнийг ашиглахаас татгалзсан; 16.1.2. амьтан ашиглах гэрээний хугацаа дууссан; 16.1.3. хууль тогтоомжид заасан тєлбєр, хураамжийг тєлєєгvй; 16.1.4. амьтан ашиглах эрх олгогдсон аж ахуйн нэгж, байгууллага татан буугдсан; 16.1.5. амьтныг хамгаалах, ашиглахтай холбогдсон хууль тогтоомж, гэрээ зєрчсєн. 17 дугаар зvйл. Амьтны цуглуулга 17.1. Амьтны цуглуулга гэдэгт судалгаа, шинжилгээ, танин мэдэхvйн зорилгоор барьсан амьтан, тэдгээрийн чихмэл, арьс, vс, яс болон амьтны гаралтай бусад зvйлс хамаарна. 17.2. Иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад ховор амьд амьтны цуглуулга хийх зєвшєєрлийг тєрийн захиргааны тєв байгууллага олгоно. 17.3. Иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын амьтны цуглуулгыг гадаадад гаргах зєвшєєрлийг тєрийн захиргааны тєв байгууллага Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын гэрээний дагуу олгоно. ДЄРЄВДYГЭЭР БYЛЭГ АМЬТНЫ АЙМГИЙН МЭДЭЭЛЛИЙН САН, ТЄЛБЄР, САНХYYЖИЛТ 18 дугаар зvйл. Амьтны аймгийн мэдээллийн сан 18.1. Амьтны аймгийн мэдээллийн сан дараахь vзvvлэлтээс бvрдэнэ: 18.1.1. амьтны тархац нутаг, нєєц тvvний vнэлгээ; 18.1.2. амьтны судалгааны тайлан, мэдээ баримт; 18.1.3. амьтны цуглуулга, лабораторид хадгалсан vр хєврєл; 18.1.4. амьтан хамгаалах, єсгєн vржvvлэх, ашиглах арга хэмжээний мэдээ; 18.1.5. агнуурын амьтны тархац, нягтшилийг аймаг, нийслэлээр харуулсан зураг. 18.2. Амьтны аймгийн мэдээллийн сан бvрдvvлэхтэй холбогдсон харилцааг Байгаль орчныг хамгаалах тухай хуулиар зохицуулна. 19 дvгээр зvйл. Амьтан ашигласны тєлбєр 19.1. Иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага амьтан ашигласан тохиолдолд тєлбєр тєлнє. 19.2. Амьтан ашигласны тєлбєрийн хэмжээ, тvvнийг тєлєх, тєлбєрєєс хєнгєлєх, чєлєєлєх журмыг хуулиар тогтооно. 20 дугаар зvйл. Амьтныг хамгаалах арга хэмжээний санхvvжилт 20.1. Амьтныг хамгаалах арга хэмжээг улс, орон нутгийн тєсєв, иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын дэмжлэг, олон улсын тусламж, хандивын хєрєнгєєс санхvvжvvлнэ. 20.2. Нэн ховор, ховор амьтны нєєц, тархацыг тогтоох хамгаалах ажлын зардлыг улсын тєсвєєс санхvvжvvлнэ. 20.3. Нэн ховор амьтнаас бусад амьтныг хамгаалах арга хэмжээг дор дурдсан байдлаар санхvvжvvлнэ: 20.3.1. иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагын гэрээгээр ашиглаж, эзэмшиж байгаа нутгийн амьтныг хамгаалах, єсгєн vржvvлэх арга хэмжээг тухайн газар ашиглагч, эзэмшигчийн хєрєнгєєр; 20.3.2. амьтныг ашиглаж байгаа иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллага тухайн амьтныг хамгаалах, єсгєн vржvvлэх арга хэмжээг єєрийн хєрєнгєєр. ТАВДУГААР БYЛЭГ БУСАД ЗYЙЛ 21 дvгээр зvйл. Амьтны аймгийг хамгаалах, єсгєж vржvvлэх арга хэмжээг хэрэгжvvлэхэд тєрийн бус байгууллагын оролцоо 21.1. Тєрийн бус байгууллага амьтныг хамгаалах, єсгєж vржvvлэх арга хэмжээг тєрийн захиргааны тєв байгууллагаас олгосон зєвшєєрлийн дагуу орон нутгийн Засаг даргатай тодорхой нєхцєл, болзол бvхий гэрээ байгуулсны vндсэн дээр хэрэгжvvлж болно. 21.2. Тєрийн бус байгууллага амьтны хамгаалалт, ашиглалтыг сайжруулах талаар санал гаргах, амьтны аймгийг хамгаалах, ашиглах хууль тогтоомжийн хэрэгжилтийг хангах зэргээр vйл ажиллагаа явуулж болно. 22 дугаар зvйл. Амьтны тоо толгойг зохицуулах 22.1. Байгалийн тэнцэлийг хангах, хvн амын эрvvл мэнд, аюулгvй байдлыг хамгаалах, мал, гэрийн тэжээвэр амьтанд євчин халдварлах, халдварт євчний голомтыг эрvvлжvvлэх, иргэн, аж ахуйн нэгж, байгууллагад хохирол учруулахаас сэрэмжлэх зорилгоор зарим амьтны тоо толгойг зохицуулах арга хэмжээ авч болно. 22.2. Амьтны тоо толгойг зохицуулах арга хэмжээг бусад амьтны зvйлд гэм хор учруулахгvй, амьдрах орчин, хэвийн єсєлт vржилтийг алдагдуулахгvйгээр хэрэгжvvлнэ. 22.3. Ховор амьтны тоо толгойг зохицуулах шаардлагаар сийрэгжvvлэх агналт явуулах зєвшєєрлийг шинжлэх ухааны байгууллагын гаргасан дvгнэлтийг vндэслэн тєрийн захиргааны тєв байгууллага олгож, мэргэжлийн байгууллага хэрэгжvvлнэ. 22.4. Хvн, амьтны эрvvл мэндэд гоц аюултай тахал, галзуу, бусад халдварт євчин тараадаг болон хэт олширч байгаль орчинд хєнєєл учруулдаг аюултай амьтны зvйлтэй тэмцэх, тэдгээрээс урьдчилан сэргийлэх ажлыг холбогдох мэргэжлийн байгууллага гvйцэтгэнэ. 23 дугаар зvйл. Амьтныг гадаад улсад гаргах 23.1. Нэн ховор амьтныг амьдаар нь гадаад улсад гаргах зєвшєєрлийг Монгол Улсын нэгдэн орсон олон улсын гэрээний дагуу Засгийн газар олгоно. Энэ хуулийн 23.1-д заасан амьтнаас бусад амьтныг амьдаар нь, мєн амьтны гаралтай тvvхий эд, судалгааны ажлын сорьц дээжийг гадаад улсад гаргах журмыг тєрийн захиргааны тєв байгууллага тогтооно. 24 дvгээр зvйл. Амьтныг гадаад улсаас оруулах 24.1. Амьтныг гадаад улсаас оруулахтай холбогдсон харилцааг тєрийн захиргааны тєв байгууллагын баталсан журмаар зохицуулна. 25 дугаар зvйл. Амьтны аймагт учруулсан хохирлыг нєхєн тєлvvлэх 25.1. Амьтны аймгийн тухай хууль тогтоомж зєрчсєний улмаас амьтны аймагт учирсан хохирлыг гэм буруутай этгээдээр нєхєн тєлvvлнэ. 25.2. Нєхєн тєлбєрийн хэмжээг Засгийн газраас тогтоосон амьтны экологи эдийн засгийн vнэлгээг хоёр дахин єсгєж тогтооно. 26 дугаар зvйл. Зєрчил илрvvлэгч, мэдээлэгчийг урамшуулах 26.1. Амьтны аймгийн тухай хууль тогтоомж зєрчсєн этгээдийг илрvvлсэн, илрvvлэхэд туслалцаа vзvvлсэн буюу мэдээлэл єгсєн иргэнд зєрчил гаргагчдад ногдуулсан торгууль, нєхєн тєлбєрийн хэмжээний 15 хувиар тооцож мєнгєн шагналыг тухайн сум, дvvргийн Засаг дарга олгоно. 27 дугаар зvйл. Хууль тогтоомж зєрчигчид хvлээлгэх хариуцлага 27.1. Амьтны аймгийн тухай хууль зєрчсєн гэм буруутай этгээдэд эрvvгийн хариуцлага хvлээлгэхээргvй бол эрх бvхий улсын байцаагч дор дурдсан захиргааны хариуцлага хvлээлгэнэ: 27.1.1 хугацаа дууссан зєвшєєрлєєр амьтныг ашигласан, эсхvл зєвшєєрлийг бусдад шилжvvлсэн, зохих зєвшєєрєлгvйгээр амьтныг ашиглахыг завдсан иргэнийг 5000-10000 тєгрєгєєр, аж ахуйн нэгж, байгууллагыг 50000 тєгрєгєєр тус тус торгох; 27.1.2. зохих зєвшєєрєлгvйгээр нэн ховор, ховор амьтныг ашигласан иргэнийг 20000-50000 тєгрєг, аж ахуйн нэгж, байгууллагыг 50000-250000 тєгрєгєєр тус тус торгох; 27.1.3. ховор амьтны тоо толгойг нь хорогдуулсан буюу амьдрах орчинг алдагдуулсан, тэдгээрийн арьс, vс, бусад тvvхий эдийг зохих зєвшєєрєлгvй худалдсан, эсхvл худалдан авсан бол иргэнийг 35000-50000 тєгрєг, аж ахуйн нэгж, байгууллагыг 150000-250000 тєгрєгєєр тус тус торгож, худалдсан, эсхvл худалдан авсан тvvхий эдийг хураан авч улсын орлого болгох; 27.1.4. амьтныг зєвшєєрєлгvйгээр нутагшуулсан, гадаад улсаас оруулсан иргэнийг 35000-50000 тєгрєг, аж ахуйн нэгж, байгууллагыг 75000-200000 тєгрєгєєр тус тус торгох; 27.1.5. амьтныг гэрээ, зєвшєєрєлгvйгээр ашигласан, эзэмшсэн иргэнийг 10000-50000 тєгрєг, аж ахуйн нэгж, байгууллагыг 50000-25000 тєгрєг хvртэл торгож, ашигласан, эзэмшсэн амьтныг тєрийн захиргааны тєв байгууллагын шийдвэрийн дагуу байгальд нь эргvvлэн тавих буюу зохих байгууллагад хvлээлгэн єгєх; 27.2 Энэ хуулийн 27.1.2- 27.1.4-д заасан зєрчлийг давтан vйлдсэн, эсхvл нэн ховор амьтныг агнасан, барьсан, амьдрах орчныг алдагдуулсан, тэдгээрийн арьс, vс, бусад тvvхий эдийг зохих зєвшєєрєлгvйгээр бэлтгэсэн, худалдсан, худалдан авсан, гадаад улсад гаргасан этгээдэд зохих хууль тогтоомжийн дагуу эрvvгийн хариуцлага хvлээлгэнэ. МОНГОЛ УЛСЫН ИХ ХУРЛЫН ДАРГА Р. ГОНЧИГДОРЖ