Joint Order of the Ministry of Health, Food, Agriculture and Light Industry No. 283/207 validating the National Strategy for Promoting Proper Nutrition and Physical Activity

1. Халдварт бус өвчний нийтлэг эрсдэлт хүчин зүйлийг бууруулах “Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих Үндэсний стратеги”-ийг нэгдүгээр, үндэсний стратегийг хэрэгжүүлэх арга хэмжээний төлөвлөгөөг хоёрдугаар хавсралтаар тус тус баталсугай.

2. Үндэсний стратегийг хэрэгжүүлэхэд Олон улсын байгууллага, хандивлагчдын зээл, тусламжийн тодорхой хэсгийг чиглүүлэхийг Эрүүл мэнд, Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн дэд сайд нарт, стратегийн зорилтыг хэрэгжүүлэх үйл ажиллагааны төлөвлөгөөг жил бүр боловсруулж, хэрэгжилтийг зохион байгуулж, хяналт тавьж ажиллахыг ЭМЯ-ны Нийгмийн эрүүл мэндийн бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газар/С.Төгсдэлгэр/, ХХААХҮЯ-ны Хүнсний үйлдвэрлэл, худалдаа үйлчилгээний бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газар /Ч.Энх-Амгалан/, шаардагдах зардлыг Эрүүл мэнд, Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайдын багц дахь төвлөрсөн арга хэмжээний зардалд тусгах замаар санхүүжүүлэхийг ЭМЯ-ны Санхүү, хөрөнгө оруулалтын газар/Н.Түмэндэмбэрэл/, ХХААХҮЯ- ны Стратеги, бодлого төлөвлөлтийн газар/П.Баянмөнх/-т тус тус үүрэг болгосугай. ЭРҮҮЛ МЭНДИЙН ХҮНС, ХӨДӨӨ АЖ АХУЙ, ХӨНГӨН САЙД ҮЙЛДВЭРИЙН САЙД С.ЛАМБАА Т.БАДАМЖУНАЙ Танилцуулга Монгол Улсын Засгийн газрын 2008-2012 оны үйл ажиллагааны хөтөлбөрийн 1.1.1, Монгол Улсын эдийн засаг, нийгмийг 2009 онд хөгжүүлэх үндсэн чиглэлийн 15.15 дахь заалтыг үндэслэн хүн амд эрүүл аж төрөх хэв маяг, эрүүл мэндээ хамгаалах зөв зан үйлийг төлөвшүүлэх ажлыг сайжруулах зорилгоор “Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих үндэсний стратеги”-ийн төслийг боловсрууллаа. Сүүлийн 15 жилийн турш хамгийн бага өртөг зардлаар урьдчилан сэргийлэх бүрэн боломжтой, хоол, хүнсний хэрэглээ, хөдөлгөөний хомсдолтой холбоотой халдварт бус өвчний улмаас нас баралтын шалтгаанд зүрх судасны өвчин, чихрийн шижин, ясны сийрэгжилт, хавдар болон эдгээр өвчнийг нөхцөлдүүлэгч завсрын хүчин зүйл болох таргалалт, цусны даралт ихсэлт, цусан дахь өөх тос, сахарын хэмжээ нэмэгдэх хандлагатай байна. Тухайлбал: Монгол Улсын хүн амын нас баралтын тэргүүлэх 5 шалтгааныг 10 000 хүн амд ногдох байдлаар авч үзэхэд цусны эргэлтийн тогтолцооны өвчин, хавдар, бэртэл хордлого гадны шалтгаант үр дагавар, хоол шингээх эрхтний өвчин болон амьсгалын тогтолцооны эмгэг эзэлж байгаа бөгөөд цусны эргэлтийн тогтолцооны өвчлөл 15-45 насныхны дунд түгээмэл байна. Судалгааны дүнгээс харахад хүүхэд, өсвөр үеийнхний 80,2 хувь нь тухайн насныхаа бие бялдрын хөгжлийн түвшинд хүрэхгүй, 15-34 насны хүн амын бие бялдрын хөгжлийн үзүүлэлт 35-64 насны бүлгийн үзүүлэлтийн дундаж түвшингээс доогуур, 15–64 насны хүн амын 31.6 хувь нь илүүдэл жин ба таргалалттай байгаа нь анхаарал татсан асуудлын нэг болоод байна. Хүн амын жимс, ногооны хэрэглээ 3.2 нэгж буюу Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага/ДЭМБ/-ын зөвлөмж болгож буй хэмжээ (5 нэгж буюу 400.0 гр)-нд хүрэхгүй, ялангуяа хөдөөгийн хүн амын хэрэглээ туйлын хангалтгүй, хүн амын 70 орчим хувь нь давстай цай хэрэглэдэг, ДЭМБ-ын зөвлөмж (хоногт 6гр) хэмжээнээс их, түүнчлэн хүн амын 35 орчим хувь нь өөх тосны хэрэглээ өндөр байгаа нь монгол хүний хоногт хэрэглэвэл зохих зөвлөмж хэмжээнээс их, нийт өөх тосны хэрэглээний 56–81 хувийг амьтны гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүнээс авч байгаа нь тогтоогдсон. Халдварт бус өвчинд нөлөөлж буй эдгээр эрсдэлт хүчин зүйлсээс сэргийлж, тархалтыг бууруулж чадвал дээрх халдварт бус өвчнөөр өвчлөх, цагаас өмнө нас барах, тахир дутуу болох тохиолдлыг 50 хүртэл хувиар бууруулж нийгэм, эдийн засагт үзүүлж буй дарамтыг бууруулах бүрэн боломжтойг Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага зөвлөдөг. Стратегийг салбарын байгууллагуудын болон салбар дундын хамтын ажиллагаа, бизнес, аж ахуйн нэгж байгууллагын оролцоо, идэвх санаачлагыг өрнүүлэх замаар хэрэгжүүлэх бөгөөд энэхүү стратегийг хэрэгжүүлэх гол салбар нь Эрүүл мэнд, Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн яам юм. Иймээс Засгийн газрын 2009 оны 239 дүгээр тогтоолоор сайшаасан “Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих Үндэсний стратеги, үйл ажиллагааны төлөвлөгөө”-г хамтран батлахаар хүргүүлж байна. Эрүүл мэндийн яам Эрүүл мэндийн сайд, Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайдын 2009 оны дүгээр сарын ....-ний өдрийн 283/207 тоот хамтарсан тушаалын нэгдүгээр хавсралт Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих үндэсний стратеги Нэг. Үндэслэл Дэлхийн эрүүл мэндийн байгууллага (ДЭМБ)-ын тооцоолсноор Халдварт бус өвчин дэлхийн хүн амын өвчлөлийн 43 хувь, нас баралтын шалтгааны 60 хувийг эзэлж байгаа бөгөөд 2020 он гэхэд өвчлөлийн 60 хувь, нас баралтын шалтгаан 73 хувьд хүрэх магадлалтай хэмээн мэдэгдсэн. Халдварт бус өвчин(ХБӨ)-д нөлөөлж байгаа 10 эрсдэлт хүчин зүйлээс хамгийн түгээмэл анхдагч эрсдэлт хүчин зүйлс нь хоол хүнсний зохисгүй хэрэглээ, хөдөлгөөний хомсдол, архи, тамхины хэрэглээ болж байгаа бөгөөд эдгээр нь илүүдэл жин, артерийн даралт ихсэлт, цусан дахь өөх тос, сахарын хэмжээ нэмэгдэх зэрэг завсрын хүчин зүйл байдлаар илэрч улмаар өвчлөл, нас баралтад хүргэдэг. Эдгээрийн 5–6 хүчин зүйл нь хүнсний хэрэглээ ба хөдөлгөөний идэвхтэй нягт холбоотой байна. Эрсдэлт хүчин зүйлсээс сэргийлж, тархалтыг бууруулах замаар ХБӨ-өөр өвчлөх, цагаас өмнө нас барах, тахир дутуу болох тохиолдлыг 50 хүртэл хувиар өөрөөр хэлбэл хүнсний бүтээгдэхүүнийг зөв сонгон хэрэглэж, архины хэрэглээг багасган, тамхинаас татгалзан биеийн жингээ хэвийн хэмжээнд барьж, амьдралынхаа туршид биеийн тамир, дасгал хөдөлгөөнийг эрхэмлэж чадвал зүрх судасны өвчнийг 80 хувь, 2-р хэлбэрийн чихрийн шижинг 90 хүртэл хувиар, хавдрын тохиолдлыг 30 гаруй хувиар бууруулж болно. Өөх тос, чихэр, давсыг хэтрүүлэн хэрэглэснээр артерийн даралт, цусан дахь холестерин, сахарын хэмжээг ихэсгэж, ходоод гэдэсний хорт хавдрын 19 хувь, зүрхний цус хомсдлын 31 хувь нь жимс, хүнсний ногооны бага хэрэглээтэй холбоотой гэж ДЭМБ зөвлөдөг1. Монгол Улсын хүн амын нас баралтын тэргүүлэх 5 шалтгааныг 10 000 хүн амд ногдох байдлаар авч үзэхэд цусны эргэлтийн тогтолцооны өвчин 21.9, хавдар 12.2, бэртэл, хордлого, гадны шалтгаант үр дагавар 11.7, хоол шингээх эрхтний өвчин 5.5, амьсгалын тогтолцооны эмгэг 2.3 промилийг тус тус эзэлж, хүн амын нас баралтын шалтгааны дотор сүүлийн 10 гаруй жилд халдварт бус өвчин (ХБӨ) давамгайлж, тасралтгүй нэмэгдэх хандлагатай байна2. Хүн амын 61.0 хувь нь нийслэл хот болон аймгийн төвд амьдарч байгаа бөгөөд хүн амын 28.9 хувь нь 15 хүртэлх насны хүүхэд, 67 хувь нь 15-64 насныхан, 4.1 хувь нь 65 ба түүнээс дээш насны хүмүүс байна1. Гэвч судалгаагаар хүүхэд, өсвөр үеийнхний 80.2 хувь нь С буюу түүнээс доош үнэлгээтэй, өөрөөр хэлбэл тухайн насныхаа бие бялдрын хөгжлийн түвшинд хүрэхгүй, 15-34 насны хүн амын бие бялдрын хөгжлийн үзүүлэлт 35-64 насны бүлгийн үзүүлэлтийн дундаж түвшингээс доогуур, чихрийн шижин өвчний тархалт Монгол Улсын хүн амын дунд жил ирэх тутам нэмэгдэж 8.2 хувьд хүрсэн3. Мөн хүн амын эрүүл мэндийн статистик судалгаанаас харахад цусны эргэлтийн тогтолцооны өвчлөл 15-45 насныхны дунд түгээмэл байна. ДЭМБ-ын зөвлөмжөөр өгөгдсөн хэмжээнээс хүн амын жимс, хүнсний ногооны хэрэглээ бага, давс, өөх тосны хэрэглээ их байна. Монгол Улс хүн амын жимс, хүнсний ногооны хэрэгцээний 50-70 орчим хувийг импортоор хангадаг бөгөөд импортын жимс, зарим хүнсний ногооны үнэ өндөр, экологийн 1 Эрсдлийг бууруулж, амьдралын эрүүл хэв маягийг дэмжицгээе, Дэлхийн эрүүл мэндийн илтгэл, ДЭМБ, 2002. 2 Эрүүл мэндийн статистикийн үзүүлэлт, 2007 он 3 ХБЄ-ний эрсдэлт хүчин зүйлийн тархалтын түвшин тогтоох судалгаа, ЭМЯ/ДЭМБ, 2006 он цэвэр, аюулгүй жимс, хүнсний ногооны хангамж, хүртээмж дутмаг байна. Хүн амын 72.5 хувь нь өдөрт 3.2 нэгж жимс, хүнсний ногоо хэрэглэж, ДЭМБ-ын зөвлөмж болгож буй хэмжээ (5 нэгж буюу 400.0 гр)-нд хүрэхгүй байна. Ялангуяа хөдөөгийн хүн амын жимс, хүнсний ногооны хэрэглээ туйлын хангалтгүй байгаа төдийгүй хүн амын 70 орчим хувь нь давстай цай хэрэглэж байна. Насанд хүрсэн хүн хоногт дунджаар 10.0 грамм давс хэрэглэж байгаа нь ДЭМБ-ын зөвлөмжөөр өгөгдсөн (хоногт 6 гр) хэмжээнээс их байна2. Түүнчлэн хүн амын 35 орчим хувь нь өөх тосны хэрэглээ өндөр, хот суурин ба хөдөөд хоногт 92.1 ба 112.5 гр өөх тос хэрэглэж байгаа нь Монгол хүний хоногт хэрэглэвэл зохих зөвлөмж хэмжээнээс их, нийт өөх тосны хэрэглээний 56–81 хувийг амьтны гаралтай хүнсний бүтээгдэхүүнээс авч байгаа нь тогтоогджээ4. Хүүхэд, залуучуудын бие бялдрын хөгжил, чийрэгжилтийн түвшин хижээл насныхнаас доогуур байна. Хүн амын 15-34 насныхны бие бялдрын хөгжлийн үзүүлэлт 35-64 насныхнаас доогуур, эрэгтэйчүүдийн бие бялдрын хөгжлийн түвшин эмэгтэйчүүдийнхээс бага, ялангуяа 15-34 насны эрэгтэйчүүдийн 87.7-89.1 хувь нь хөдөлгөөний идэвх багатай, бие бялдрын хөгжил- чийрэгжилтийн байвал зохих түвшинд хүрэхгүй байгаа нь анхаарал татаж байгаа юм2. Сүүлийн жилүүдэд цэргийн насны залуучууд бие бялдрын хөгжлийн үзүүлэлтээр цэргийн албанд тэнцэхгүй байгаа бөгөөд 2008 оны байдлаар тэдний 44.4 хувь энэ үзүүлэлтээр тэнцээгүй байна. Монгол Улсын 15–64 насны хүн амын 31.6 хувь нь илүүдэл жин ба таргалалттай, үүнээс 21.8 хувь нь илүүдэл жинтэй, 9.8 хувь нь таргалалттай байна. Илүүдэл жин (25.54%) ба таргалалттай (12.5%) эмэгтэйчүүдийн эзлэх хувь эрэгтэйчүүдээс (Илүүдэл жин 18.24%, таргалалт 7.22%) харьцангуй өндөр, 15 – 64 насны хүн амын 23.1 (+0.1) хувь нь биеийн хүч бага шаардсан хөдөлгөөн хийдэг буюу хөдөлгөөний хомдолтой, 34.1 (+0.05) хувь нь ажлын байр, 29.8 (+0.1) хувь чөлөөт цагаараа биеийн хүч их болон дунд зэрэг шаардсан хөдөлгөөн хийдэггүй байна2. Түүнчлэн 10 хүн тутмын 6 нь (60.5%) бие бялдрын боловсрол, дасгал хөдөлгөөний талаар зохих мэдлэггүй, тэдгээрийн 51% дасгал хөдөлгөөний ач холбогдлыг ойлгодоггүй, 50% эрүүл мэндийн дэмжих биеийн тамир, дасгал хөдөлгөөнийг их спортоос ялгадаггүй, 57 % нь дасгал хөдөлгөөн, биеийн тамирын дасгалаар хичээллэх орчин нөхцөл муу, энэ талаарх биеийн тамирын арга зүйч багш нарын мэдлэг 51.5 %-д нь хангалтгүй байна5. Хүн амын дунд халдварт бус өвчний эрсдэлт хүчин зүйлийн тархалт их байна. ДЭМБ-ын дэмжлэгтэйгээр 2005 онд Монгол Улсад хийсэн “Халдварт бус өвчний эрсдэлт хүчин зүйлийн тархалтын түвшин тогтоох шатчилсан судалгаа”-аар 15- 64 насны хүн амын 10 хүн тутмын есөд нь (90.6%) ХБӨ-ний нийтлэг эрсдэлт хүчин зүйлсийн аль нэг нь илэрсэн, 5 хүн тутмын (20.7%) нэгд 3 ба түүнээс олон эрсдэлт хүчин зүйлс хавсран тохиолдож, 45 ба түүнээс дээш насны 2 эрэгтэй хүн тутмын нэг нь ХБӨ-өөр өвчлөх эрсдэл өндөр байгаа нь хүнсний зохисгүй хэрэглээ, хөдөлгөөний хомсдол нийгмийн эрүүл мэндийн тулгамдсан асуудлын нэг болж байгааг харуулж байна. Монгол Улсын хүн амын дунд соёл иргэншил, амьдралын хэв маягтай холбоотой ХБӨ-ний өвчлөл, нас баралт, түүнийг нөхцөлдүүлэгч эрсдэлт хүчин зүйлийн тархалт нэмэгдэж, эрүүл мэндийн эдийн засагт давхар дарамт учруулж байна. Бага өртөг зардлаар урьдчилан сэргийлэх бүрэн боломжтой ХБӨ-ний гол эрсдэлт хүчин зүйлс болж буй хүнсний 4 Хүн амын хоол тэжээл, үндэсний хоёрдугаар судалгааны тайлан, ЭМЯ/НҮБХС,Эдмон ХК, 2000он 5 Социологийн судалгаа, БТСУХ, 2005 он. зохисгүй хэрэглээ, хөдөлгөөний хомсдлыг нэгдсэн бодлого, зохицуулалтаар ханган тархалтыг бууруулах боломжтой. Иймээс Засгийн газрын 2005 оны 72 дугаар тогтоолоор батлагдсан “Эрүүл мэндийн салбарын 2006-2015 оны мастер төлөвлөгөө”-ний зорилт, стратеги, Монгол улсын Засгийн газраас “Халдварт бус өвчнөөс сэргийлэх, хянах үндэсний хөтөлбөр”-ийн хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх зорилгоор “Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих үндэсний стратеги”-ийг боловсруулав. Хоёр . Зорилго “Хувь хүн, хамт олон, байгууллага, үндэсний түвшинд хүнсний зохистой хэрэглээ, нийтийн биеийн тамирыг дэмжсэн тогтвортой үйл ажиллагаа явуулах орчинг бүрдүүлэх замаар хүн амын өвчлөл, нас баралтыг бууруулах” Гурав. Үндэсний стратегийн үйл ажиллагаанд баримтлах зарчим 4.1 Нотолгоонд тулгуурласан арга хэмжээг нийгмийн бүлгүүд, нас, хүйсний онцлогт тулгуурлан явуулах; 4.2 Үндэсний уламжлалт соёл, ёс заншил, зан үйл болон дэвшилтэт арга технологид тулгуурлах; 4.3 Төрийн болон төрийн бус байгууллага, нийгмийн бусад бүлгүүдийн оролцоо, салбар дундын хамтын ажиллагааг өргөтгөх. Дөрөв. Стратегийг хэрэгжүүлэх хугацаа Стратегийг 2010-2021 он дуустал 12 жилийн хугацаатай хэрэгжүүлнэ. Дунд хугацааны үнэлгээ 2015 онд хийгдэнэ. Тав. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих үндэсний стратегийн зорилт, хэрэгжүүлэх арга зам, хүрэх үр дүн: Стратегийн зорилт 1. 5.1. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжсэн орчин бүрдүүлнэ. Нэгдүгээр зорилтыг хэрэгжүүлэх арга зам: 5.1.1. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих талаарх холбогдох хууль тогтоомж, стандарт, удирдамж, заавар, журмыг хянан шинэчилж боловсронгуй болгох; 5.1.2. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг үнэ, татварын бодлогоор дэмжих механизм бүрдүүлэх; 5.1.3. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжсэн үйлчилгээг хүн амд үзүүлж байгаа байгууллагуудыг Эрүүл мэндийн даатгалын сангаас урамшуулах механизм бүрдүүлэх; 5.1.4. Хүнсний бүтээгдэхүүний тэжээллэг чанар, аюулгүй байдал, илчлэгийн хяналт, шошгын стандартын шаардлагыг хангах, биеийн тамирыг дэмжсэн байгууллагуудын ажлын уялдаа, оролцоо, хамтын ажиллагааг сайжруулах орчин бүрдүүлэх; 5.1.5. Орон нутгийн хөгжлийн бодлогод иргэдийг биеийн тамир, спортоор хичээллэх, явган болон дугуйгаар явах, хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэд чөлөөтэй зорчих тохиромжтой, аюулгүй зам, талбай, цэцэрлэгт хүрээлэн байгуулах, ашиглалтыг сайжруулах, тохижуулахыг дэмжих; 5.1.6. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжихэд эрүүл мэнд, биеийн тамир, боловсрол, зам тээвэр, хүнсний үйлдвэрлэл, үйлчилгээ, аялал жуулчлал, хот байгуулалт, мэргэжлийн хяналт зэрэг нийгмийн бусад салбарын хамтын ажиллагааг чиглүүлж, оролцоог нэмэгдүүлэх; 5.1.7. Нийтийн хоол, үйлдвэрлэл, үйлчилгээний газар, бялдаржуулах, чийрэгжүүлэх төв, клубийн үйл ажиллагааны удирдамж, байр талбайн стандартын хэрэгжилтэд хяналт тавьж, үйлчилгээний чанарыг сайжруулах; 5.1.8. Бие бялдрыг хөгжүүлэх, Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих хөтөлбөр, төсөл хэрэгжүүлж буй байгууллага, иргэнийг урамшуулах, үйл ажиллагааг нь сурталчилах; 5.1.9. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжихэд иргэний нийгмийн болон олон улсын байгууллагуудын оролцоо, хамтын ажиллагааг өргөжүүлэн олон нийтийг оролцуулсан кампанит ажлыг өрнүүлэх; 5.1.10. Иргэд, хамт олон, олон нийтийн байгууллагууд биеийн тамир, спортоор хичээллэх гүйлт, алхалтын зам, идэвхтэй дасгал хөдөлгөөн хийх ногоон байгууламж бүхий ил талбай, өвлийн улиралд байгалийн болон хиймэл мөс, цасан талбайг орон сууц, гэр хорооллын орчимд байгуулах үйл ажиллагааг дэмжих; 5.1.11. Эрүүл мэнд, биеийн тамирын анхан шатны болон хоёрдогч шатлалын байгууллагуудад зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих тогтвортой бүтэц, чадварлаг хүний нөөцтэй болох; 5.1.12. Эрүүл мэнд, биеийн тамирын байгууллагуудад үйлчлүүлэгчийн хоол тэжээлийн байдал, хөдөлгөөний идэвхийг хянах, үнэлэх багаж хэрэгслийн хангамж, дотоодын үйлдвэрлэлийг сайжруулах; 5.1.13. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих стратегийн хэрэгжилтэнд олон улсын байгууллагын хандив, санхүүгийн дэмжлэгийг нэмэгдүүлэх, бусад холбогдох үндэсний хөтөлбөрийн үйл ажиллагаатай уялдах уялдааг сайжруулах. Хүрэх үр дүн: Хүн ам зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнөөр хичээллэх материаллаг болон эрх зүй, үйл ажиллагааны таатай орчин бүрдсэн байна. Стратегийн зорилт 2. 5.2. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөний тусламжтайгаар эрүүл аж төрөх хэв маягийг хүүхэд ахуй наснаас эхлэн төлөвшүүлж, хүн амын өдөр тутмын хэрэглээ болгоно. Хоёрдугаар зорилтыг хэрэгжүүлэх арга зам: 5.2.1. Хүүхдийг эхийн сүүгээр дагнан хооллох бодлогын хэрэгжилтийг сайжруулах; 5.2.2. Бүх шатны боловсролын байгууллагын “Биеийн тамир-эрүүл мэнд”, “Эрүүл мэнд” хичээлийн агуулга, стандарт, сурах бичгийг шинэчлэх, дадал эзэмших сургалтын орчинг сайжруулах; 5.2.3. Бүх шатны боловсролын байгууллагын чөлөөт цаг, хичээлийн бус цагаараа бие бялдраа чийрэгжүүлэх, биеийн тамираар хичээллэх нөхцөл бололцоог сайжруулж, мэргэжил арга зүйн удирдамжаар хангах; 5.2.4. Бүх шатны боловсролын байгууллагад зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөний талаар сургалт явуулах сургагч багш, эцэг эх, нийгмийн ажилтны мэдлэг, чадварыг сайжруулах; 5.2.5. Бүх шатны боловсролын байгууллагын хоол, цайны газар, биеийн тамирын заал, ил талбайн стандартыг шинэчлэх, ашиглалтыг сайжруулах; 5.2.6. Бүх шатны боловсролын байгууллагын хоолны газар, хүнсний цэгүүдийн багаж төхөөрөмжийн стандартыг шинэчилэх, хангамж, ашиглалтыг сайжруулах; 5.2.7. Эрүүл мэндийг дэмжигч сургууль, цэцэрлэгийг хөгжүүлэх, загвар “Эрүүл мэнд”-ийн хичээлийн кабинет, биеийн тамирын заал, хоол цайны газрыг байгуулж, үйл ажиллагааг нь сурталчилан өргөжүүлэх; 5.2.8. ЕБС, цэцэрлэгийн “Үдийн цай” хөтөлбөрийн хэрэгжилтэд хяналт тавьж, хоол, хүнсний тэжээллэг чанар, ундны усны хүртээмж, аюулгүй байдлыг сайжруулах; 5.2.9. Бүх шатны боловсролын байгууллагын биеийн тамирын заал, талбай, танхим, хоолны газар, хүнсний цэгүүдийн багаж тоног төхөөрөмж, үйл ажиллагааны өнөөгийн байдалд үнэлгээ өгч, хүүхдийн хэрэгцээнд нийцүүлсэн стандартыг бий болгох; 5.2.10. Бүх шатны боловсролын байгууллагад хоол, хүнсний зохистой хэрэглээний “Ногоон жор” хөдөлгөөн өрнүүлэх; 5.2.11. Сургуулийн өмнөх болон ерөнхий боловсролын сургуулийн сурагчдын эцэг, эхчүүдийн эрүүл хоол, хүнс бэлтгэх, хэрэглэх, дасгал хөдөлгөөнөөр хичээллэх мэдлэг, дадлыг сайжруулах. Хүрэх үр дүн: Бүх шатны боловсролын байгууллагад зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих орчин бүрдэж, хүн амын энэ талаарх мэдлэг, хандлага, дадал сайжирсан байна. Стратегийн зорилт 3. 5.3. Хувь хүнд зөв зан үйл, эрүүл аж төрөх ёсыг төлөвшүүлэх мэдээлэл, сургалт, сурталчилгааны чанар, хүртээмжийг сайжруулна. Гуравдугаар зорилтыг хэрэгжүүлэх арга зам: 5.3.1. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих чиглэлээр сургалт явуулах эмч, арга зүйч, сайн дурын идэвхтэнд зориулсан гарын авлага, удирдамж боловсруулж, тэдний мэдлэг, ур чадвар, мэргэшлийг дээшлүүлэх; 5.3.2. Олон нийтэд хүргэх цогц цэгцтэй мэдээлэл, агуулгын нэгдэл бүхий сургалт, сурталчилгаа, мэдээллийн нэгдсэн санг эрүүл мэндийн анхан шатны байгууллагуудад байгуулан үйл ажиллагааг нь тогтмолжуулах; 5.3.3. Хүн амын нас, хүйс, ажил, гэр бүл, амьдралын онцлог, өвөрмөц хэрэгцээнд тохирсон хоол хүнсний зохистой хэрэглээ, биеийн тамир, дасгал хөдөлгөөний талаар мэдээлэл, сургалт, сурталчилгааны цогц материалыг эрүүл мэндийн тусламж, үйлчилгээний шатлал бүрийн онцлогт нийцүүлэн боловсруулах; 5.3.4. Эрүүл мэнд, биеийн тамир, чийрэгжилт, хоол зүйн чиглэлээр ажиллаж буй байгууллагуудын сургалт, сурталчилгааны тоног төхөөрөмж, техник хэрэгслийн хангамжийг сайжруулах; 5.3.5. Хүн ам эрүүл аж төрөх, зөв зан үйлд суралцах бодит, шинэлэг, үндэслэлтэй мэдээллийг түргэн, шуурхай авч ашиглах боломжийг бүрдүүлэх; 5.3.6. Хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслээр олон нийтэд хүргэж байгаа эрүүл аж төрөх, зөв зан үйлтэй холбоотой мэдээний чанар, төрөл, хүртээмжийг сайжруулж, хувийн жинг нэмэгдүүлэх; 5.3.7. Хүн амын зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих сургалтын хөтөлбөр боловсруулж, хэрэгжүүлэх, энэ төрлийн үйл ажиллагаа явуулж байгаа байгууллагыг дэмжих; 5.3.8. “30 минут өөртөө зарцуулья”, “өдөрт 10 000 алхам алхая” болон аэробик, нийтийн бүжиг, явган аялал, гүйлт, хийн болон йогийн дасгал зэрэг бүх нийтийг хамарсан арга хэмжээг өргөжүүлэх; 5.3.9. Хүнсний зохистой хэрэглээ, дасгал хөдөлгөөнийг эрхэмлэн амьдралын эрүүл хэв маягтай үлгэр жишээ хувь хүн, гэр бүл, хамт олон, байгууллагыг сурталчлах, тэдний туршлагыг олон нийтийн хүртээл болгох, бусад орны туршлагаас суралцах боломжийг нэмэгдүүлэх. Хүрэх үр дүн: Хүн амын зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнөөр хичээллэх талаарх мэдлэг, хандлага сайжирч, тэдний эрүүл зан үйл, аж төрөх арга барил сайжирсан байна. Стратегийн зорилт 4. 5.4. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих тандалтын тогтолцоог бэхжүүлнэ. Дөрөвдүгээр зорилтыг хэрэгжүүлэх арга зам: 5.4.1. Хүн амын бие бялдрын хөгжлийн түвшинг тандах мэдээллийн тогтолцоог бэхжүүлэх; 5.4.2. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөний талаарх судалгаа, эрдэм шинжилгээний ажлыг дэмжин хөгжүүлэх замаар нотолгоонд суурилсан удирдлага, арга зүйн дэмжлэгийг хөгжүүлэх; 5.4.3. Нийтийн хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээний газруудын хоол, үйлдвэрлэл, үйлчилгээний одоогийн байдалд үнэлгээ өгөх, үйл ажиллагаанд тавих хяналтыг сайжруулах; 5.4.4. “Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих үндэсний стратеги”-ийн хэрэгжилт, үнэлгээнд олон нийтийн болон төрийн бус байгууллагуудын төлөөллийг оруулж хэвшүүлэх; 5.4.5. “Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих үндэсний стратеги”-ийн хяналт-шинжилгээ, үнэлгээг тогтмолжуулах. Хүрэх үр дүн: Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих нотолгоонд суурилсан удирдлага, арга зүйн дэмжлэгт орчин бүрдэж, стратегийн хэрэгжилт сайжирна. Зургаа. Үндэсний стратегийг хэрэгжүүлэгч талуудын удирдлага, зохион байгуулалт, санхүүжилт Үндэсний стратегийг хэрэгжүүлэхэд бусад салбар, байгууллага, аж ахуйн нэгж болон олон улсын байгууллагын дэмжлэг, оролцоо, хамтын ажиллагааг үндэсний түвшинд Нийгмийн эрүүл мэндийн үндэсний зөвлөлийн дэргэдэх эрүүл мэндийн салбарын ажлын бүлэг, орон нутагт Нийгмийн эрүүл мэндийн салбар зөвлөл зохицуулна. Стратегийн хэрэгжилтийг зохицуулах ажлын албаны үүргийг ЭМЯ, ХХААХҮЯ-ны тухайн асуудлыг хариуцсан нэгжийн хамтарсан “Техникийн ажлын хэсэг” гүйцэтгэж, мэргэжил, арга зүйн зөвлөгөөг холбогдох мэргэжлийн агентлагууд хариуцан хэрэгжүүлнэ. ЭМЯ, ХХААХҮЯ стратегийг хэрэгжүүлэх удирдлага, төлөвлөлтөөр ханган, хэрэгжилтийн явц, үр дүнг Нийгмийн эрүүл мэндийн Үндэсний зөвлөлийн салбарын ажлын бүлэгт 2 жилд нэг удаа тайлагнана. Стратегийн зорилт, үйл ажиллагааны санхүүжилт улсын төсөв, эрүүл мэндийг дэмжих сангийн хөрөнгө, гадаад, дотоодын төрийн болон төрийн бус байгууллага, олон улсын байгууллага, аж ахуйн нэгж, иргэдийн хандив, тусламж болон бусад эх үүсвэрээс бүрдэнэ. Долоо. Үндэсний стратегийн хяналт-шинжилгээ, үнэлгээ, шалгуур үзүүлэлт Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих үйл ажиллагааны хяналт-шинжилгээ, үнэлгээг үе шаттайгаар явуулж, холбогдох байгууллагад эргэн мэдээлж, олон нийтэд өргөнөөр сурталчилна. Стратегийн хэрэгжилтийн явцын хяналт-шинжилгээ, үнэлгээг орон нутагт аймаг, нийслэлийн холбогдох агентлагууд хамтран хийж, үндэсний хэмжээнд ЭМЯ, ХХААХҮЯ зохион байгуулна. Стратегийн хэрэгжилтийн дунд шатны үнэлгээг 2015, эцсийн шатны үнэлгээг 2020 оны дөрөвдүгээр улиралд багтаан хийж, Эрүүл мэндийн сайд, Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайдын зөвлөлийн хурлаар хэлэлцүүлнэ. Стратегийн хэрэгжилтийг дараах шалгуур үзүүлэлтээр үнэлнэ: № Үзүүлэлт Суурь Хүрэх түвшин Түвшин 2015 2020 (2006) 1.1 Хоногт хэрэглэж буй жимс, хүнсний ногооны дундаж хэмжээ (нэгж) 3.2 3.6 4.0 1.2 Хоногт 5 нэгжээс бага жимс, хүнсний ногоо хэрэглэдэг хүн амын эзлэх 72.5 60.0 50.0 хувь 1.3 Хоногт жимс огт хэрэглэдэггүй хүн амын эзлэх хувь 45.5 40.0 35.0 1.4 Гэрийн нөхцөлд хоол, хүнс бэлтгэхдээ өөхөн тос хэрэглэдэг хүн амын 7.2 5.0 3.0 эзлэх хувь 1.5 Гэрийн нөхцөлд хоол, хүнс бэлтгэхдээ ургамлын тос хэрэглэдэг хүн 62.8 70.0 80.0 амын эзлэх хувь 1.6 Давсны хэрэглээ (гр) 10.1 9.0 8.0 1.7 Илүүдэл жин ба таргалалттай хүн амын эзлэх хувь 31.6% 30.0 28.0 1.8 Таргалалттай хүн амын эзлэх хувь 9.8 9.3 8.8 Эр 20.2 Эр 18.0 Эр 16.0 1.9 Төвийн таргалалттай хүн амын эзлэх хувь Эм 42.6 Эм 40.6 Эм 38.0 1.10 Хөдөлгөөний хомсдолтой хүн амын эзлэх хувь 23.1 20.0 18.0 Ажлын байранд идэвхтэй хөдөлгөөн хийж буй дундаж голч хугацаа 1.11 38.6 40.0 42.0 (минут) Ажилдаа ирж очиход зарцуулах хөдөлгөөний дундаж голч хугацаа 1.12 60 65 70 (минут) 1.13 Чөлөөт цагаараа хийх хөдөлгөөний дундаж голч хугацаа (минут) 25.7 30 35 АШИГЛАСАН ХЭВЛЭЛИЙН ЭХ СУРВАЛЖ

1. Болормаа И., Болормаа Н., Халдварт бус өвчний эрсдэлт хүчин зүйлсийн талрхалтын түвшин тогтоох судалгаа – 2006, тайлан, Улаанбаатар хот, НЭМХ, 2006 он

2. Болормаа Н., Нарантуяа Л. ба бусад, Монгол улсын хүн амын дундах таргалалтын тархалтыг судалсан дүн, Монголын анагаах ухааны уламжлал, шинэчлэлийн асуудалд, эрдэм шинжилгээний бага хурлын илтгэлийн хураангуй, Улаанбаатар хот, 2006 он 47-48 хуудас.

3. Нарантуяа Л., Болормаа И., Цэцэгдарь Г. ба бусад, Халдварт бус өвчний тархалтын түвшин тогтоох судалгаа, Монголын анагаах ухааны уламжлал, шинэчлэлийн асуудалд, эрдэм шинжилгээний бага хурлын илтгэлийн хураангуй, Улаанбаатар хот, 2006 он 47-48 хуудас.

4. Нийгмийн эрүүл мэндийн хүрээлэн, Хүн амын хоол тэжээлийн байдал, үндэсний 2-р судалгааны тайлан, 2000 он.

5. Халдварт бус өвчнөөс сэргийлэх, хянах үндэсний хөтөлбөр, Засгийн газрын 2005 оны 12-р сарын 4 өдрийн 246-р тогтоол, Улаанбаатар хот, 2005 он

6. Цэцэгдарь Г., Болормаа Н. Ба бусад, Халдварт бус өвчин ба амьдралын эрүүл хэв маяг, Сургалтын гарын авлага, Улаанбаатар хот, 2006 он, 36-66, 94-121 хуудас.

7. Эрүүл мэндийн хөгжлийн үндэсний төв, Эрүүл мэндийн үзүүлэлтүүд, 2007 он.

8. World health organization, 2002, World health report 2002, reducing risks, promoting healthy lifestyle

9. World health organization, 2004, Global startegy on diet, physical activity and health,

10. Healthy eating – Healthy action, A strategic framework, New zealand, 2003, Эрүүл мэндийн сайд, Хүнс, хөдөө аж ахуй, хөнгөн үйлдвэрийн сайдын 2009 оны … сарын ....өдрийн 283/207 тоот хамтарсан тушаалын хоёрдугаар хавсралт ЗӨВ ХООЛЛОХ, ДАСГАЛ ХӨДЛӨГӨӨНИЙГ ДЭМЖИХ ҮНДЭСНИЙ СТРАТЕГИЙГ ХЭРЭГЖҮҮЛЭХ АРГА ХЭМЖЭЭНИЙ ТӨЛӨВЛӨГӨӨ Хариуцах Хамтран № Зохион байгуулах үйл ажиллагаа байгууллага ажиллах Хүлээгдэж буй үр дүн Шалгуур үзүүлэлт байгууллага 1 2 3 4 5 6 Нэгдүгээр зорилт: Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжсэн орчин бүрдүүлнэ.

1. Хүнсний бүтээгдэхүүний шошгын ХХААХҮЯ, МХЕГ, СХЗҮТ, Хүнсний бүтээгдэхүүний орц, Шинэчилж, баталсан стандартыг шинэчлэн мөрдүүлэх ЭМЯ ШУТИС найрлага тодорхой болж стандарт НЭМХ-ХСТ хоолны зохистой хэрэглээ сайжрах боломж бүрдэнэ.

2. Шошгын стандартын шаардлагыг ХХААХҮЯ, ЭМЯ Шошгоны стандарт хангасан Уулзалт, сургалтад үйлдвэрлэгчид, холбогдох НЭМХ-ХСТ, хүнсний бүтээгдэхүүний тоо хамрагдсан хүний тоо мэргэжлийн байгууллагуудад СХЗҮТ, МХЕГ, нэмэгдэнэ. танилцуулах, хэрэгжилтийг ШУТИС сайжруулах уулзалт, сургалтыг тогтмол зохион байгуулах

3. “Эрүүл хүнс” лого нэвтрүүлэх журам ЭМЯ, БОАЖЯ, МХЕГ, Эрүүл хүнсний бүтээгдэхүүн Журам батлагдан боловсруулж мөрдүүлэх ХХААХҮЯ СХЗҮТ, НЭМХ- нийлүүлэх байгууллагыг гарна ХСТ, ШУТИС дэмжих орчин бүрдэнэ.

4. “Хоол зүйн зөвлөгөө” өгдөг төвүүдийг ЭМЯ НЭМХ-ХСТ, Хүн амд хоол зүйн зөвлөгөө Магадлан магадлан итгэмжлэх журам ЭМГ, МХЕГ өгөх үйлчилгээний чанар итгэмжлэгдсэн төвийн боловсруулах сайжирна. тоо

5. Хоол зүйн зөвлөгөө өгдөг магадлан ЭМЯ, НХХЯ СЯ Хоол зүйн зөвлөгөө өгдөг Магадлан итгэмжлэгдсэн төвүүдийг Эрүүл магадлан итгэмжлэгдсэн итгэмжлэгдсэн төвийн мэндийн даатгалын сангаас төвүүд эрүүл мэндийн тоо санхүүжүүлэх боломжийг судлах даатгалын сангаас санхүүжих боломж бүрдэнэ

6. Орлого багатай хүн амын бүлгийн НЭМХ-ХСТ ЭМЯ, НХХЯ, Эмзэг бүлгийн хүнсний Үнэлгээний дүгнэлт хүнсний хэрэглээнд үнэлгээ өгч, СХЗҮТ, ШУТИС хэрэглээнд үнэлгээ хийсэн гарна. шийдвэр гаргагч нарт үнэлгээний байна. дүнг танилцуулах уулзалтуудыг зохион байгуулах

7. “Намрын ногоон өдрүүд” аян зохион ХХААХҮЯ, НЭМХ, Хоол, хүнсний байгууллагын Шалгарсан эрүүл хүнс байгуулж эрүүл хүнс үйлдвэрлэгч аж ахуйн нэгжийг шалгаруулан ЭМЯ ШУТИС, ХЭАХН, оролцоо, хүнсний үйлдвэрлэгчтийн тоо урамшуулах Хүнсчдийн бүтээгдэхүүний чанар холбоо сайжирна.

8. Эрүүл мэндийн анхан шатны НЭМХ-ХСТ, ЭМЯ Хүнсний зохистой хэрэглээ, Батлагдсан “Ногоон тусламж үйлчилгээний түвшинд ХБӨ- БТСГ, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжсэн жор”-ын тоо ний анхдагч эрсдэлт хүчин зүйлийг ЭМГ зөв зан үйлтэй хүний тоо бууруулах “Ногоон жор” боловсруулж нэмэгдэнэ. хэрэгжүүлэх

9. Эрүүл мэндийн хоёрдогч шатлалын НЭМХ-ХСТ, ЭМЯ Хүнсний зохистой хэрэглээ, Батлагдсан “Ногоон тусламж үйлчилгээний түвшинд ХБӨ- БТСГ, дасгал хөдөлгөөний жор”-ын тоо ний завсрын эрсдэлт хүчин зүйлийг ЭМГ тусламжтайгаар ХБӨ-тэй бууруулах “Ногоон жор” боловсруулж тэмцэх, сэргийлэх хүний тоо хэрэгжүүлэх нэмэгдэнэ.

10. Хоёрдогч хүндрэлээс сэргийлэх, НЭМХ-ХСТ, ЭМЯ Хүнсний зохистой хэрэглээ, Батлагдсан “Ногоон нөхөн сэргээх “Ногоон жор”-ыг БТСГ дасгал хөдөлгөөний жор”-ын тоо боловсруулж хэрэгжүүлэх ЭМГ тусламжтайгаар архаг өвчтэй хүмүүсийн нөхөн сэргэлт сайжран өвчлөлийн дахилт цөөрөх боломж нэмэгдэнэ.

11. Мэдээлэл, харилцаа холбооны НЭМХ, ЭМЯ, “Ногоон жор” хөдөлгөөнд “Ногоон жор” “Unitel” ХХК-г “Ногоон жор” БТСГ Хувийн хэвшил, хувийн хэвшил, бизнесийн хөдөлгөөнийг хөдөлгөөнтэй холбон хамтран Бизнесийн байгууллагуудыг оролцоо хэрэгжүүлсэн ажиллах байгууллага сайжирч, байгууллагын байгууллагуудын тоо. ажиллагсдад эрүүл зан үйл төлөвшинэ.

12. Зонхилон тохиолдох халдварт бус НЭМХ-ХСТ ДЭМБ, Зонхилон тохиолдох халдварт Хүнсний зохистой өвчнөөр өвчилсөн хүмүүсийн ШУТИС, бус өвчнөөр өвчилсөн хэрэглээний хэрэгцээ, шаардлагад нийцсэн ЭМШУИС хүмүүсийн хэрэгцээ, удирдамж батлагдана. хүнсний зохистой хэрэглээний шаардлагад нийцсэн гарын удирдамжийг шинэчлэн авлагатай болно. боловсруулах

13. Хүнсний бүтээгдэхүүний илчлэг, ЭМЯ, ХХААХҮЯ, Эрүүл мэндийн байгууллагын Энэ талаар эрүүл шимт бодисын найрлагыг НЭМХ-ХСТ СХЗҮТ, ШУТИС оролцоо нэмэгдэнэ. мэндийн тодорхойлоход Эрүүл мэндийн байгууллагаас байгууллагын оролцоо, манлайллыг явуулсан арга нэмэгдүүлэх хэмжээний тоо

14. “Эрүүл хүнсний зах, дэлгүүр ЭМГ НЭМХ, Хүнсний аюулгүй байдал, “Эрүүл хүнсний зах, ажиллуулах хөдөлгөөнийг хөгжүүлэх ДЭМБ, тэжээллэг чанар сайжирна. дэлгүүр”-ийн тоо Хүнсдийн холбоо

15. Барилга хот байгуулалтын зураг ЗТБХБЯ, БТСГ, МХЕГ, Биеийн тамир, спортын Биеийн тамир, төлөвлөгөөнд биеийн тамир, спортын ЭМЯ СХЗҮТ, НБТСГ талбайн болон чанарын спортын талбайн талбай байгуулах, түүний чанарын стандарт сайжрах нөхцөл болон чанарын шаардлагыг тогтоосон баримт бүрдэнэ. стандарттай болно. бичгийг боловсруулах

16. Хүн ам болон хөгжлийн бэрхшээлтэй ЗТБХБЯ ЭМЯ, БТСГ, Хүн ам болон хөгжлийн Хүн ам болон иргэд дугуй болон тэргэнцэрээр Аймаг, бэрхшээлтэй иргэд дугуй болон хөгжлийн зорчих таатай орчин бүрдүүлэх нийслэлийн тэргэнцэрээр зорчих таатай бэрхшээлтэй иргэд ЗДТГ, харьяа орчин бүрдэнэ. дугуй болон агентлагууд тэргэнцэрээр зорчих зам, гарцын тоо

17. Аймаг, нийслэл, сум, дүүрэгт нийтийн ЗТБХБЯ Аймаг, Аймаг, нийслэл, сум, дүүрэгт Тохижуулсан биеийн тамир, спортоор хичээллэх ЭМЯ нийслэлийн нийтийн биеийн тамир, цэцэрлэгт орчин бүхий цэцэрлэгт хүрээлэнгийн ЗДТГ, харьяа спортоор хичээллэх орчин хүрээлэнгийн тоо тоог нэмэгдүүлэх агентлагууд бүрдэнэ.

18. Төрийн болон төрийн бус Орон нутгийн Аж ахуйн нэгж, Дугуй, тэргэнцэр, явганаар Дугуй, тэргэнцэр, байгууллага, аж ахуйн нэгжийн эргэн ЗДТГ байгууллага зорчих таатай нөхцөл явганаар зорчиход тойрны эзэмшил газарт дугуй, бүрдүүлэхэд байгууллагын аюулгүй, дугуй тэргэнцэрээр болон явган зорчиход оролцоо сайжирна. хадгалах, тавих аюулгүй орчин бүрдүүлэх нөхцөл бүрдүүлсэн байгууллагын тоо

19. Сууц өмчлөгчдийн үндэсний БТСГ Аймаг, Иргэд биеийн тамираар Биеийн тамир, холбоотой хамтран биеийн тамир, Сууц нийслэлийн хичээллэн эрүүл мэндээ спортыг дэмжигч спортыг дэмжигч СӨХ шалгаруулах өмчлөгчдийн ЗДТГ, харьяа бэхжүүлэх нөхцөл сайжирч СӨХ-ийн тоо болзолт уралдааныг зарлах үндэсний агентлагууд орчин бүрдэнэ. холбоо

20. Нийтэд биеийн тамир, спортын ЭМЯ, ХЗДХЯ, Шинээр болон сэргээн барьж Шаардлага хангасан үйлчилгээ үзүүлэх барилгыг шинээр ТЕГ БТСГ, байгуулж буй барилгын тоо спортын барилгын болон сэргээн барьж байгуулж буй НБТХ нэмэгдэж үйлчилгээний тоо аж ахуйн нэгжийн тухайн үйл хүртээмж сайжирна. ажиллагааг төрөөс хөнгөлөлттэй татвар, зээлийн бодлогоор дэмжих

21. Биеийн тамирын багаж, хэрэгслийг БТСГ Аймаг, Хүн ам биеийн тамираар Үйлдвэрийн тоо үйлдвэрлэх дотоодын үйлдвэрлэлийг нийслэлийн хичээллэх нөхцөл сайжирна. хөгжүүлэх ЗДТГ, харьяа агентлагууд

22. Спортын бараа бүтээгдэхүүний ЭМЯ, СХЗҮТ, МХЕГ , Спортын бараа бүтээгдэхүүний Спортын бараа чанарын стандартыг боловсруулах БТСГ НБТСГ чанар сайжирна. бүтээгдэхүүний чанарын стандарттай болно.

23. Байгууллага, сургууль, орон сууцны НЭМХ, Аймаг, Хүн ам биеийн тамираар Батлагдсан гадаа ил талбайд байрлах багаж БТСГ нийслэлийн хичээллэх нөхцөл сайжирна. стандарттай болно. хэрэгслийн стандарт гаргах ЗДТГ, харьяа агентлагууд, СӨХ

24. Өвлийн улиралд нийтийг хамарсан ЭМЯ, МХЕГ, СХЗҮТ, Хүн ам өвлийн улиралд Стандартад нийцсэн биеийн тамир, спортын үйлчилгээний БТСГ НБТСГ нийтийн биеийн тамир, үйлчилгээний нийтлэг дагаж мөрдөх стандартыг спортоор хичээллэх орчны байгууллагын тоо боловсруулах нөхцөл сайжирна.

25. Бие бялдрын хөгжил, чийрэгжилтийн ЭМЯ, Аймаг, Бие бялдрын хөгжил, Биеийн тамир, түвшин тогтоох сорил авах, зөвлөгөө БТСГ нийслэлийн чийрэгжилтийн түвшин тогтоох чийрэгжүүлэлтийн өгөх төрийн бус байгууллагуудыг ЗДТГ, харьяа сорил авах, зөвлөгөө өгөх ТББ- зөвлөгөө өгөх ТББ-ын байгуулах үйл ажиллагааг дэмжиж, агентлагууд ын мэдлэг, чадвар, оролцоо тоо мэргэжил арга зүйгээр хангах сайжирна.

26. Нийтийн биеийн тамир, нийтлэг ЭМЯ, Бусад салбарын Нийтийн биеийн тамир, нийтлэг Биеийн тамирын арга спортын төрлүүдийг хөгжүүлэхэд БТСГ яамд спортын төрлүүдийг хэмжээ зохион салбарын яам, байгууллагын хөгжүүлэхэд салбарын яам, байгуулж буй яамдын оролцоог сайжруулан биеийн байгууллагын оролцоо тоо тамираар хичээллэгсдийн тоог сайжирна. нэмэгдүүлэх компанит ажил зохиох

27. Аж ахуйн нэгж, байгууллагад биеийн БТСГ Аймаг, Биеийн тамирын арга Байгуулагдсан тамирын хамтлаг, чийрэгжүүлэх нийслэлийн хэмжээнд аж ахуйн нэгжийн спортын хамтлагийн танхим байгуулах, нийтийн биеийн ЗДТГ, харьяа оролцоо сайжирна. тоо тамираар хичээллэх хөдөлгөөнийг агентлагууд өрнүүлэх

28. Зохистой хооллолттой холбогдох ЭМЯ ЭМГ, бусад Хоол тэжээлийн чанарын Зохиогдсон уулзалтын асуудлаар импортлогч, үйлдвэрлэгч НЭМХ холбоо, асуудал сайжрах нөхцөл тоо аж ахуйн нэгж байгуулагуудтай нийгэмлэг бүрдэнэ. уулзалт зохион байгуулах Хоёрдугаар зорилт: Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөний тусламжтайгаар эрүүл аж төрөх хэв маягийг хүүхэд ахуй наснаас эхлэн төлөвшүүлж, хүн амын өдөр тутмын хэрэглэгээ болгоно. 29. 6 сар хүртэлх хүүхдийг эхийн сүүгээр НЭМХ, ЭНЭШТ Хүүхдийг эхийн сүүгээр зөв Хэвлэл мэдээллээр дагнан хооллох зан үйлийг ЭМГ хооллох мэдлэг, дадал сурталчилсан тоо төлөвшүүлэх сурталчилгааны сайжирна материал боловсруулан тогтмол сурталчилах

30. Бүх шатны боловсролын ЭМЯ, ХХААХҮЯ, ЕБС-ын сурагчид эрүүл, Нийтийн цайны газар, байгууллагын хоол, цайны газар, НЭМХ-ХСТ, МХЕГ, аюуйлгүй орчинд сурагч биеийн тамирын заал, биеийн тамирын заал, ил талбайн БТСГ СХЗҮТ, боловсрох нөхцөл бүрдэнэ ил талбайн стандартыг шинэчилэх ШУТИС стандартын тоо

31. Бүх шатны сургуулийн дотуур ЭМЯ, БСШУЯ, Оюутан сурагчид аюулгүй, Дотуур байр, байрны байранд болон байрны гадна талд БТСГ Оюутны спортын цэвэр орчинд биеийн тамир, гадна талд байгуулсан биеийн тамирын дасгал хийх танхим, холбоо спортоор хичээллэх нөхцөл биеийн тамирын талбай байгуулж, байнга ажиллах сайжирна. дасгал хийх танхим, нөхцлийг бүрдүүлэх талбайн тоо

32. ЕБС-ийн “Биеийн тамир-эрүүл мэнд”, БСШУЯ ЭМЯ, БТСГ, “Биеийн тамир-эрүүл мэнд”, Шинэчилсэн сурах “Эрүүл мэнд” хичээлийн агуулга, НЭМХ, “Эрүүл мэнд” хичээлийн бичгийн тоо стандарт, сурах бичгийг шинэчлэн ЭМГ, СХЗҮТ, шинэчилсэн агуулга, стандарт, хүнсний зохистой хэрэглээ, дасгал ОУБ, ТББ сурах бичигтэй, хэрэгжих хөдөлгөөний талаар нэмж оруулах таатай орчин бүрдэнэ.

33. “Эрүүл мэнд”-ийн хичээлийн загвар ЭМЯ, НЭМХ, Олон улсын жишигт нийцсэн Олон улсын жишигт кабинет, Биеийн тамирын загвар ЭМГ, ДЭМБ, кабинет, заал танхим бий нийцсэн кабинет, заал заал байгуулж үйл ажиллагааг нь БТСГ Нийслэлийн болно танхимтай болсон сурталчилах БТСГ, БГ, ЭМГ ЕБС-ийн тоо

34. ЕБС-ийн “Үдийн цай” хөтөлбөрийн ЭМЯ БСШУЯ, “Үдийн цай” хөтөлбөрийн хоол, ЕБС-ийн “Үдийн цай” хоол, хүнсний тэжээллэг чанар, МХЕГ, хүнсний тэжээллэг чанар, хөтөлбөрийн аюулгүй байдалд үнэлгээ өгөх НЭМХ аюулгүй байдал тогтоогдож өвчлөлийн тоо буурна судалгаа хийж, зөвлөмж сайжруулах зөвлөмж гарч арга боловсруулах зам тогтоогдоно

35. Бүх шатны боловсролын НЭМХ, ЭМЯ, Тоног төхөөрөмжийн шинэчлэл, Цаашид авч байгууллагын хоолны газар, хүнсний МХЕГ, ХХААХҮЯ шинэ технологи, үйл хэрэгжүүлэх арга цэгүүдийн багаж тоног төхөөрөмж, БСШУЯ ажиллагааг сайжруулах боломж хэмжээний үйл ажиллагааны өнөөгийн байдалд бий болно төлөвлөгөө гарна үнэлгээ өгөх

36. “Үдийн цай” хөтөлбөрийн хоол, ЭМЯ, МХЕГ, Холбогдох салбарын хамтын Засгийн газрын хүнсний тэжээллэг чанар, аюулгүй ХХААХҮЯ БСШУЯ, ажиллагаа сайжирна. тогтоол, шийдвэр байдлын чанарыг сайжруулах НЭМХ салбар дундын хамтарсан зөвлөгөөнийг зохион байгуулж, тодорхой асуудлаар Засгийн газрын шийдвэр гаргах

37. Нийтийн хоол үйлдвэрлэл, ХХААХҮЯ МХЕГ, Үнэлгээний тайлан гарна. Цаашид авч үйлчилгээний одоогийн байдалд НЭМХ хэрэгжүүлэх арга үнэлгээ өгөх хэмжээний төлөвлөгөө гарна.

38. Бүх шатны боловсролын ЭМЯ, ХХААХҮЯ, Хоолны газар, хүнсний Шинэчлэн баталсан байгууллагын хоолны газар, хүнсний БСШУЯ, МХЕГ, ХЭАХН, цэгүүдийн эрүүл ахуй, аюулгүй стандартыг цэгүүдийн багаж төхөөрөмжийн СХЗҮТ Холбогдох ТББ- байдал сайжирна. нэвтрүүлсэн аж ахуйн стандартыг шинэчлэн боловсруулж, ууд нэгжийн тоо салбар дундын уулзалт зохион байгуулж, мөрдүүлэх ажил зохиох

39. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг ЭМЯ, БСШУЯ, Хүнсний зохистой хэрэглээ, Сургагч багшийн эрх заах сургагч багш бэлтгэн эрх олгох БТСГ, ШУТИС, идэвхтэй хөдөлгөөнийг заах авсан ЭМГ, НЭМХ бэлтгэгдсэн хүний нөөцтэй мэргэжилтнүүдийн тоо болно.

40. Сургууль, цэцэрлэгийн ундны усны БСШУЯ ЭМЯ, Ундны цэвэр усаар хангагдсан Ундны цэвэр усаар аюулгүй байдал, хангамжийг МХЕГ, сургууль, цэцэрлэгтэй болно. хангагдсан сургууль, сайжруулах НЭМХ цэцэрлэгийн тоо

41. Оюутан, сурагчдын чөлөөт цаг, ЭМЯ, БСШУЯ, Чөлөөт цаг, хичээлийн бус Удирдамж гарна хичээлийн бус цагаар бие бялдрыг БТСГ СЯ цагаар бие бялдрыг нь нь чийрэгжүүлэх, биеийн тамираар хөгжүүлэх ажлын чанар хичээллүүлэх удирдамж сайжирна. боловсруулж батлуулах

42. ЕБС-ийн биеийн тамирын багш ЭМЯ, БСШУЯ, Оюутан, сурагчдын чөлөөт цаг, Журам гарна нарын спортын секц, дугуйлан БТСГ СЯ хичээлийн бус цагаар бие ажиллуулах, гүнзгийрүүлсэн бялдрыг нь хөгжүүлж биеийн сургалттай анги бүлэг нээн удирдах, тамираар хичээллэгсдийн тоо биеийн тамирын тэмцээн уралдаанд нэмэгдэнэ баг тамирчдыг оролцуулсан тохиолдолд эдийн засгийн урамшуулал олгох журам гаргаж мөрдүүлэх

43. Сурагчдын дунд “Ногоон жор” БСШУЯ ЭМЯ, “Ногон жор” бүлгэмд оролцсон ЕБС-ын “Ногоон жор” бүлгийг байгуулж, мэргэжил арга БТСГ, сургачдын мэдлэг, оролцоо бүлгийн тоо. зүйн зөвлөгөөгөөр хангах ЭМГ, НЭМХ сайжирна.

44. ЕБС-ийн нийгмийн ажилтан, эмч, ЭМГ, БСШУЯ, ЕБС-ийн багш, ажиллагсдын Зохион байгуулсан хоол үйлдвэрлэл явуулж байгаа баг, БТСГ, ЭМШУИС мэдлэг хандлага нэмэгдэнэ. сургалтын тоо эцэг эхийн зөвлөл, биеийн тамирын НЭМХ багш, эрүүл мэнд хичээлийн багш нарт арга зүйн сургалт явуулах

45. Биеийн тамирын заал, танхим, гадна ЭМЯ, БСШУЯ, Биеийн тамираар хичээллэх Шинэчилсэн, талбайн ашиглалтыг сайжруулах, БТСГ СЯ орчны нөхцөл сайжирна. сайжруулан зассан шинэчлэх арга хэмжээ зохиох заал талбайн тоо

46. Бүх шатны боловсролын ЭМЯ, БСШУЯ, Бие бялдрын хөгжлийн түвшинг Биеийн тамирын байгууллагын биеийн тамирын БТСГ БТДС үнэлэх, хяналт тавих, багш хичээлийн агуулгад хичээлийн сургалтын агуулгад бие нарын ажлыг дүгнэн бие бялдрын бялдрын хөгжлийн түвшин тогтоох сайжруулах нөхцөл бүрдэнэ. хөгжлийн сорил авах сорилыг оруулах, биеийн тамирын тест орсон байна. багш нарын ажлын үзүүлэлтийн нэг болгох

47. Хүүхэд, өсвөр үеийн эрүүл мэндэд ЭМЯ, ЭМГ, Хүүхэд, өсвөр үенийхний эрүүл Хамтарсан журам сөргөөр нөлөөлж буй хүнсний ХХААХҮЯ МХЕГ, бус хүнсний бүтээгдэхүүний батлагдан гарна. бүтээгдэхүүний жагсаалт гаргаж, НЭМХ-ХСТ хэрэглээ буурна. худалдах үйл явцыг зогсоох хамтарсан журам боловсруулах

48. Бие бялдрыг хөгжүүлэх, хүнсний БТСГ Аймаг, Загвар хөтөлбөр хэрэгжүүлж Хөтөлбөр, төсөл зохистой хэрэглээ, дасгал ЭМГ нийслэлийн буй байгууллагуудын үйл хэрэгжүүлсэн хөдөлгөөнөөр илүүдэл жин, НЭМХ ЗДТГ, харьяа ажиллагааны чанар байгууллагад өгсөн таргалалтын тархалтыг бууруулах, агентлагууд сайжруулна. зөвлөгөөний тоо жингээ тогтмол барих загвар хөтөлбөр, төсөл хэрэгжүүлж буй байгууллага, иргэдэд арга зүйн зөвлөгөө өгөх

49. Идэвхтэй, үр дүнтэй ажиллаж буй ЭМЯ ЭМГ ТББ-ын үйл ажиллагаа Батламжилсан бусад ТББ, аж ахуйн нэгжийн үйл ажиллагааг батламжлан нийтэд ХХААХҮЯ БТСГ идэвхжин хүн амын хамрагдалт аж ахуйн нэгжийн тоо сурталчилан таниулах НЭМХ сайжирна.

50. Аж ахуйн нэгж, байгууллагын БТСГ Аймаг, Биеийн тамирын арга хэмжээнд Байгуулагдсан түвшинд биеийн тамирын хамтлаг, нийслэлийн аж ахуйн нэгжийн оролцоо спортын хамтлагийн чийрэгжүүлэх танхим байгуулах, ЗДТГ сайжирна. тоо нийтийн биеийн тамираар хичээллэх хөдөлгөөнийг өрнүүлэх

51. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг ЭМГ Олон нийтийн Хүн амын дундах бие бялдрын Нийтийг хамарсан дэмжих аливаа хөтөлбөр, төсөл, БТСГ телевиз чийрэгжилт нэмэгдэж, илүүдэл хөгжөөнт биеийн жингээ хэвийн хэмжээнд НЭМХ ТББ-д жинтэй хүмүүсийн тоо буурна. нэвтрүүлгийн тоо барих, хяналт тавих зорилго бүхий “Жин хасах тэмцээн, хамгийн их жин хасагч” гэх мэт арга, аргачиллын санал санаачлагыг дэмжин урамшуулах Гуравдугаар зорилт: Хувь хүнд зөв зан үйл, эрүүл аж төрөх ёсыг төлөвшүүлэх мэдээлэл, сургалт, сурталчилгааны чанар, хүртээмжийг сайжруулна.

52. Хүнсний зохистой хэрэглээний “Гэр” НЭМХ ЭМГ Мэргэжлийн ажилтны мэдлэг, Сурталчилгааны зөвлөмж”-ийг шинэчлэн арга барил сайжирч материалын тоо боловсруулж, ашиглах заавар бүхий сурталчилгааны материалын ширхэг гарын авлага боловсруулж хангамж сайжирна. хэвлүүлэх, түгээх

53. Хоол үйлдвэрлэл, үйлчилгээний НЭМХ ЭМГ, Мэргэжлийн ажилтны мэдлэг, Гарын авлага газруудад хоол, хүнсний “Нэгж порц”- ШУТИС, арга барил сайжирч хүн ам хэвлэгдэн гарсан д агуулагдах илчлэг, шимт бодисын Хүнсчдийн “Нэгж порц” тооцон хооллох байна. хэмжээг тооцон бэлтгэх гарын холбоо нөхцөл бүрдэнэ. авлага боловсруулах, түгээх

54. “Эрүүл хоолны жор” боловсруулж, НЭМХ ЭМГ, ШУТИС, Хүн ам зохистой хооллох Эрүүл хоолны жор хэвлүүлэх, түгээх Хүнсчдийн мэдлэг, арга барил сайжирна. гарна. холбоо

55. Хүн бүр гэр, ажлын байранд, чөлөөт БТСГ ЭМГ, БТДС Хүн амын дасгал хөдөлгөөн Хүн ам хэрэгцээнд цагаараа идэвхтэй дасгал хийх Аймаг, сайжрах нөхцөл бүрдэнэ. нийцсэн биеийн хөтөлбөрүүдийг боловсруулж нийслэлийн тамирын дасгал хэвлүүлэх, түгээх ЗДТГ, харьяа хөдөлгөөний агентлагууд хөтөлбөртэй гарна.

56. Өөх тос, сахар, давсны зохистой НЭМХ ЭМГ, Хүн ам зохистой хооллох, Хэвлэл, мэдээллийн хэрэглээ, биеийн жинг хянах аргын БТСГ Аймаг, дасгал хөдөлгөөн хийх ач хэрэгслээр талаар хүн амд зориулсан мэдээлэл, нийслэлийн холбогдлыг ойлгон хэвшүүлэх сурталчилгаа сурталчилгааны гарын авлага, ЗДТГ, харьяа мэдлэг, хандлага сайжирна. тогтмол гарсан байна. сурталчилгааны материал агентлагууд боловсруулан хэвлэл, мэдээллийн хэрэгслээр тогтмол сурталчилах

57. Хэвлэл мэдээлэл, радио, телевизийн БТСГ Холбогдох Хүн амд хүргэж буй мэдээлийн Нэг өдрийн нийт хөтөлбөрт хүнсний зохистой ЭМГ төрийн болон хүртээмж, чанар сайжирна. хөтөлбөрт хүнсний хэрэглээ, дасгал хөдөлгөөний талаар НЭМХ төрийн бус зохистой хэрэглээ, эзлэх мэдээллийн хувь, хүргэх мэдээ байгууллагууд дасгал хөдөлгөөний мэдээллийн төрөл, хэлбэрийг талаарх мэдээллийн нэмэгдүүлэх хувь нэмэгдэнэ.

58. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг БТСГ Холбогдох Хүн амын мэдлэг, хандлага, Хөгжөөнт, цэнгээнт дэмжих олон нийтэд сурталчилсан ЭМГ төрийн болон оролцоо сайжирна. нэвтрүүлгийн тоо. уралдаан, хөгжөөнт, цэнгээнт НЭМХ төрийн бус нэвтрүүлгийн тоо, чанарыг байгууллагууд нэмэгдүүлэх

59. Бие бялдрын соёлтой, дасгал БТСГ, ЭМЯ, Бие бялдрын соёлтой, дасгал Бие бялдрын соёлтой, хөдөлгөөнийг эрхэмлэгч хувь хүн, гэр Аймаг, ЭМГ хөдөлгөөнийг эрхэмлэсэн зан дасгал хөдөлгөөнийг бүл, хамт олныг дэмжиж, улс, аймаг, нийслэлийн үйл, аж төрөх арга барилтай эрхэмлэсэн зан үйл, нийслэлийн нэрэмжит шагнал бий ЗДТГ хувь хүн, гэр бүл, хамт олны аж төрөх арга болгох оролцоо сайжирна. барилтай хувь хүн, гэр бүл, хамт олны тоо

60. “30 минут өөртөө зарцуулья”, өдөрт БТСГ, ЭМЯ Идвэхтэй хөдлөгөөний талаар Бүх нийтийн 10 000 алхам алхая болон аэробик, нийтийн бүжиг, явган аялал, гүйлт, ЭМГ хүн амын мэдлэг, дадал хөдөлгөөн зохион хийн болон йогийн дасгал зэрэг бүх сайжирна. байгуулсан тоо. нийтийг хамарсан хөдөлгөөнийг өргөжүүлэх

61. Хоол.mn, mongoliansport.mn сайтын БТСГ, ХХААХҮЯ, Эрүүл аж төрөх мэдлэг, арга Хоол.mn, үйл ажиллагааг тогтмолжуулж, олон НЭМХ ЭМГ, барил эзэмших боломж mongoliansport.mn нийтэд сурталчилах ШУТИС нэмэгдэнэ. сайтын үйл ажиллагаа тогтмолжино.

62. Хоол судлаач, эмчилгээний хоол ЭМЯ, Өрх, сум, Эмч, мэргэжилтэний мэдлэг Зохион байгуулсан зүйч, чийрэгжилт, биеийн тамирын БТСГ, дүүргийн эрүүл мэдээлэл сайжирч улмаар хүн сургалтын тоо багш, арга зүйч, эмч, ажилтны НЭМХ-ХСТ мэндийн төв амын эрүүл мэндийн мэдлэг хүнсний зохистой хэрэглээ, дасгал боловсрол дээшилнэ. хөдөлгөөний талаарх мэдлэг, ур чадварыг сайжруулах сургалтыг үе шаттайгаар зохион байгуулах

63. Эрүүл мэнд, биеийн тамир, спорт, ЭМЯ, Олон улсын Эрүүл мэнд, биеийн тамир, “Хүнсний зохистой хоол тэжээл, хүнсний мэргэжилтэнд БТСГ, байгууллагууд спорт, хоол тэжээл, хүнсний хэрэглээ, дасгал зориулсан “Хүнсний зохистой НЭМХ-ХСТ мэргэжилтэний мэдлэг, ур хөдөлгөөн” гарын хэрэглээ, дасгал хөдөлгөөн” арга чадвар сайжрах нөхцөл авлагын хэвлэгдсэн зүйн удирдамж боловсруулах, бүрдэнэ. тоо хэвлүүлэх

64. Олон нийтэд чиглэсэн эрүүл мэндийн ЭМЯ, Олон улсын Орон нутаг, байгууллагын Мэдээлэл, үйлчилгээ үзүүлэгч байгууллагуудад НЭМХ-ХСТ, байгуллагууд хүрээнд явуулах мэдээлэл сурталчилгааны олон улсын түвшинд зөвшөөрөгдсөн, БТСГ сурталчилгааны материаллаг материалын тоо нотолгоонд суурилсан гарын авлага, бааз сайжирна. ном, материалаар хангах

65. Эрүүл мэндийн байгууллагуудын ЭМЯ, Сум, дүүргийн Орон нутгийн байгууллагууд Хуваарилсан тоног Биеийн тамир, чийрэгжилтийн БТСГ эрүүл мэндийн багаж тоног төхөөрөмжөөр төхөөрөмжийн тоо төвийн сургалт сурталчилгааны газар хангагдана. багаж, хэрэгслийн хангамжийг сайжруулах

66. Эрүүл мэндийн салбарт хэрэглэгдэж ЭМЯ, Олон улсын Хүнсний зохистой хэрэглээний Шаардлагатай тоног байгаа нийтийн биеийн тамир, НЭМХ-ХСТ, байгуул багаж тоног төхөөрөмжийн төхөөрөмжийн хүнсний зохистой хэрэглээг дэмжсэн БТСГ лагууд одоогийн байдалд үнэлгээ жагсаалт гарч, багаж тоног төхөөрөмжийн хийгдэнэ. хангамжийн нэгдсэн хангамжид үнэлгээ хийж, цаашдын төлөвлөгөө гарна. ханган нийлүүлэх төлөвлөгөө боловсруулах

67. Үйлчлүүлэгчийн хоол тэжээлийн НЭМХ-ХСТ ДЭМБ, Анхан шатны эрүүл мэндийн “Tanita” багажаар байдалд цогц үнэлгээ өгөх зориулалт НҮБ-ын ХС тусламжийн байгууллагад хүн хангагдсан эрүүл бүхий биеийн бүтцийг тодорхойлогч амын хоол тэжээлийн байдалд мэндийн анхан шатны багажаар эрүүл мэндийн анхан үнэлгээ өгөх нөхцөл бүрдэнэ. байгууллагуудын тоо шатны тусламж үзүүлэх байгууллагуудыг хангах

68. Илч зарцуулалт хэмжигч багажаар НЭМХ-ХСТ ДЭМБ, Хүн амын зохистой хоол Илч зарцуулалт хоёрдогч шатны эрүүл мэндийн НҮБ-ын ХС тэжээлийн мэдлэг, дадал хэмжигч багажаар байгууллагуудыг хангах хэвшинэ. хангагдсан байгууллагуудын тоо

69. Халдварт бус өвчний анхдагч ЭМЯ, НЭМХ, Хүн амд зөв зан үйлтэй болох, Компанит ажлын эрсдэлт хүчин зүйлүүдийг бууруулах, ЭМГ, Аймаг, эрүүл аж төрөх талаарх загвартай болно. эрүүл аж төрөх арга барилыг БТСГ нийслэлийн сурталчилгааны хүртээмж сурталчилсан компанит арга хэмжээг ЗДТГ, харьяа сайжирна. зохион байгуулах агентлагууд

70. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг БТСГ, Холбогдох Хэвлэл мэдээллийн Хэвлэл, мэдээлэлийн дэмжих хэвлэл мэдээллийн ЭМГ, төрийн бус байгууллагын оролцоо хэрэгслээр гарч байгууллагуудын оролцоог НЭМХ байгууллага сайжирна. байгаа мэдээний тоо нэмэгдүүлэх, идэвхжүүлэх урамшуулалт ажил зохиох

71. Өнөөдөр дэлхий дахинд гарч байгаа БТСГ, ЭМЯ, Хүнсний шинэ нэр төрлийн Олон нийтэд хүнсний бүтээгдэхүүний аюулгүй НЭМХ ХХААХҮЯ, бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх, зориулсан кино, байдал, бүтэц, найрлага, шинэ ШУТИС, шинэ технологийн талаарх нэвтрүүлэг, технологи, биеийн тамирын шинэ Холбогдох мэдээллийн хүртээмж сэтгүүлийн тоо мэдээ мэдээлэл бүхий олон нийтэд төрийн бус сайжирна. зориулсан кино, нэвтрүүлэг хийх, байгууллага сэтгүүл гарган сурталчилах

72. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг ЭМЯ, БТСГ, НЭМХ Бусад салбар, байгууллагуудын Хамтын ажиллагаа дэмжих эрх зүйн болон материаллаг ЭМГ Бизнес, хамтын ажиллагаа, оролцоо сайжирна. Уулзалтын орчин бүрдүүлэх талаар нийгмийн үйлдвэрлэл сайжирна. тоо бүхий л салбарын шийдвэр эрхлэгчдийн гаргагчид, бодлого боловсруулагчид, холбоо бизнес, үйлдвэрлэгчдийн мэдлэг, оролцоог нэмэгдүүлэх ухуулга, сурталчилгааны сургалт, уулзалт зохион байгуулах Дөрөвдүгээр зорилт: Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг дэмжих тандалтын тогтолцоог бэхжүүлнэ.

73. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөний ЭМЯ Холбогдох Үйл ажиллагааны нэгдсэн Сайдын тушаал чиглэлээр сургалт, судалгааны байгууллагууд зохицуулалт, ажлын уялдаа гарна. үндэсний баг байгуулах холбоо сайжирна

74. НЭМХ-ийн ХСТ-ийн дэргэд “Шим ЭМЯ, Олон улсын Хүнсний тэжээллэгийн Шим тэжээл тэжээл судлалын лаборатори” НЭМХ-ХСТ байгууллагууд үзүүлэлтийг хянах чадамж судлалын байгуулах сайжирна лабораторийн тоо

75. Зөв хооллох, дасгал хөдөлгөөнийг ЭМЯ, Холбогдох Стратегийн хэрэгжилт ХШҮ хийсэн ажлын дэмжих үндэсний стратеги, үйл ажиллагаанд хяналт шинжилгээ, БТСГ, байгууллагууд эрчимжинэ. тоо үнэлгээ хийх НЭМХ

76. Амьдралын хэв маяг, зан үйлийг ЭМЯ, Олон улсын Үндэсний мэргэжилтний Сургагдсан хүний тоо өөрчлөлттэй холбоотой эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажлын арга БТСГ, байгууллагууд мэдлэг, ур чадвар сайжирна. барилд сургах зорилгоор НЭМХ олон улсын зөвлөх урьж ажиллуулан судалгааны багийн гишүүдийг сургах

77. Нийтийн хоол үйлдвэрлэл НЭМХ ШУТИС, Хоол цай, биеийн тамирын Гарсан үнэлгээ, үйлчилгээний одоогийн байдалд ХХААХҮЯ, үйлчилгээний байгууллагуудыг зөвлөмжийн тоо үнэлгээ өгч зөвлөмж боловсруулж МХЕГ хөгжүүлэх цаашдын чиглэл хэрэгжүүлэх тогтоогдоно.

78. Нийтийн хоолны байгууллагуудын МХЕГ ЭМЯ, Хүн амын хэрэгцээнд нийцсэн Магадлан байр, тоног төхөөрөмж, материал ХХААХҮЯ, орчинд чанартай үйлчилгээ итгэмжлэгдсэн хангамжийн хяналтыг тогтмолжуулах ШУТИС явагдах нөхцөл бүрдэнэ. байгууллагын тоо

79. Хүнсний бүтээгдэхүүний илчлэг, ЭМЯ, БОАЖЯ, Хүнсний бүтээгдэхүүний илчлэг, Хүнсний шимт бодисын үндэсний лабораторийг байгуулах ХХААХҮЯ, МХЕГ, шимт бодисын найрлагыг бүтээгдэхүүний НЭМХ-ХСТ СХЗҮТ, тодорхойлох, хянах илчлэг, шимт ШУТИС оношлогооны чадамж бодисын үндэсний сайжирна. лабораторын тоо

80. Биеийн тамирын үйлчилгээний БТСГ МХЕГ, Аймаг, Хоол цай, биеийн тамирын Гарсан үнэлгээ, газруудын үйл ажиллагаанд үнэлгээ нийслэлийн үйлчилгээний байгууллагуудыг зөвлөмжийн тоо өгч зөвлөмж боловсруулж ЗДТГ, харьяа хөгжүүлэх цаашдын чиглэл хэрэгжүүлэх агентлагууд тогтоогдоно.

81. Биеийн тамирын байгууллагуудын БТСГ МХЕГ Хүн амын хэрэгцээнд нийцсэн Магадлан байр, тоног төхөөрөмж, материал орчинд чанартай үйлчилгээ итгэмжлэгдсэн хангамжийн хяналтыг тогтмолжуулах явагдах нөхцөл бүрдэнэ. байгууллагын тоо -оОо-