Order on the implementation of international standard for determining the status of harmful organisms in the area no. 8

МИНИСТЕРСТВО ЗА ЗЕМЈОДЕЛСТВО, ШУМАРСТВО И ВОДОСТОПАНСТВО Врз основа на член 69 алинеја 2 од Законот за здравјето на растенијата („Службен весник на Република Македонија“ број 29/05, 81/08, 20/09, 57/10 и 17/11), министерот за земјоделство, шумарство и водостопанство донесе НАРЕДБА ЗА СПРОВЕДУВАЊЕ НА МЕ УНАРОДНИОТ СТАНДАРД ЗА УТВРДУВАЊЕ НА СТАТУСОТ НА ШТЕТНИ ОРГАНИЗМИ ВО ОБЛАСТА БР. 8 Член 1 Со оваа наредба се пропишува начинот на спроведување на меѓународниот стандард за утврдување на статусот на штетни организми во областа бр.8. Член 2 Во постапката за утврдување на статусот на штетни организми во областа може да се примени меѓународниот стандард за утврдување на статусот на штетни организми во областа бр.8, кој е даден во Прилогот и е составен дел на оваа наредба. Член 5 Оваа наредба влегува во сила со денот на објавувањето во „Службен весник на Република Македонија“. Бр.17-15/5 Министер за земјоделство, август 2011 година шумарство и водостопанство, Скопје ЈБупчо Димовски, ср Прилог УТВРДУВАЊЕ НА СТАТУСОТ НА ШТЕТНИ ОРГАНИЗМИ ВО ОБЛАСТА фитосанитарна мерка бр. 84 (1998) ОДОБРЕНО Овој стандард беше усвоен од страна на привремената комисија за фитосанитарни мерки во ноември 1998 година. ВОБЕД ПРЕДМЕТ Овој стандард ја опишува содржината на податоците за штетни организми, како и употребата на евиденцијата и други информации при утврдување на статусот на штетни организми во областа. Начинот на опишување на статусот на категориите на штетни организми ќе се користи и како препорака при известување. ЛИТЕРАТУРА Речник на фитосанитарни термини 1999. |БРМ 5. ФАО, Рим. Упатства за програми за уништување на штетни организми, 1999, |5РМ 9. ФАО, Рим. Упатство за анализа на ризик на штетни организми. |5РМ 2. 1996, ФАО. Рим. Упатства за надзор, |5РМ 6, 1998. ФАО, Рим. Меѓународна конвенција за заштита на растенијата , 1992, ФАО, Рим. Ревидиран текст на Меѓународна конвенција за заштита на растенијата, 1997. ФАО. Рим. фитосанитарни принципи за заштита на растенијата и примената на фитосанитарни мерки во меѓународната трговија. Г5РМ 1, ФАО, Рим. Барања за утврдување на области слободни од штетни организми, |5РМ 4. 1995, ФАО. Рим. ДЕФИНИЦИИ Дефиниции за фитосанитарните термини кои се користени во овој стандард. можат да се најдат во Г5РМ бр. 5 (Речник на фитосанитарни термини). Поимот и дефиницијата наведени во продолжение. беа дел од оваа мерка и истите се обновени после усвојување на стандардот. Новата дефиниција на овој термин не се усогласува со употребата на терминот во сегашната (РМ, туку овој термин и дефиниција се задржани само за целта на авој стандард, се додека истиот не се ревидира. Оифгеак- Изолирана популација на штатни организми. неодамна откригна и се епидемија- очекува да преживее (да се прошири) во блиска иднина. ПРЕГЛЕД НА УСЛОВИ Податоците за штетните организми се важна компонента на информацијата која се користи за утврдување на нивниот статус во областа. На сите земји увозници и извозници им е потребна информацијата за статусот на штетните организми при изготвување на анализа на ризикот од штетни организми, при утврдување и усогласување со прописите за увоз. како и при утврдување и постоење на зони слободни од штетни организми. Податокот за штетниот организам. дава информација за присуството ипи отсуството на штетниот организам, времето и местото на наблудување. соодветните домаќини, нанесената штета, како и препораки или други важни информации кои се однесуваат на еден преглед. Веродостојноста на податокот за штетниот организам се базира на податоците добиени од собирач. начинот на идентификацијата. времето и местото на откривањето и евидентирањето односно објавувањето на податокот. При утардувањето на статусот на штетниот организам стручната одпука треба да се однесува на информацијата која е достапна во моментот на појавувањето на штетниот организам во областа. Статусот на штетни организми се утврдува користејки информации од поединечни податоци за штетни организми, податоци за штетни организми добиени од истражување, податоци за отсуство на штетни организми. наоди од општ надзор, научни публикации и бази на податоци. Статусот на штетни организми во овој стандард е претставен во три категории: присуство на штетни организми, подразбира: присутни ва сите депови на земјата, присутни само во некои области. итн.: отсуство на штетни организми, подразбира: нема податоци за штетни организми. искоранети се штетните организми или не се присутни и состојба на штетни организми. подразбира: неактивни. активни под надзор. активни кои се искоренуваат односно се уништуваат. за да се олесни меѓународната соработка меѓу договорните страни во исполнувањето на нивните обврски за известување при појава. епидемија или ширење на штетни организми, Фитосанитарната управа треба да применува соодветен начин на известување. Сва се однесува на употребата на точни и веродостојни податоци при евиденција на штетните организми, навремено споделување на информации за статусот на штетниот организам. почитување на легитимните интереси на сите засегнати страни, како и стандардот за определувањето на штетниот организам. ОПШТИ УСЛОВИ ЗА УТВРДУВАЊЕ НА СТАТУСОТ НА ШТЕТНИОТ ОРГАНИЗАМ 1. Цели на утврдување на штетни организми Податокот за штетниот организам е документ ќвклучувајќи и електронски податоци) кој го потврдува присуството или отсуството на одреден штетен организам во одредена локација и време, во рамките на областа или држава. под дадените услови. Податоците за штетниот организам се користат во комбинација са друга информација која се однесува за утврдување на статусот на дадениот штетен организам во областа. Во принцип. обезбедувањето на веродостојните податоци за штетниот организам и утврдување на статусот на штетниот организам. се важни компоненти на бројните активности опфатени од страна на Меѓународната конвенција за заштита на растенијата ЧРРС), и од принципите наведени во ЏОРМ) број 1: Принципи на карантин на растенија кои се однесуваат на меѓународна трговија. и меѓународните стандарди за фитосанитарни мерки кои се развиени од тогаш. Информацијата за статусот на штетниот организам на земјата -увозник и е потребна за: спроведување на анализа на ризик на штетниот организам (РВА-РЕ5Т КК АМАЈУ5!5) врз штетниот организам во друга земја: утврдување на фитосанитарните прописи за да се спречи влез, егзистирање или ширење на штетните организми и спроведување на анализа на ризик на штетниот организам (РКАЈ врз не-карантински штетни организми, со цел нивна регулирање на територијата на земјата увозник. Информацијата за статусот на штетниот организам на земјата - извозник и е потребна за : усогласување са прописите за увоз на земјата увозник за да не се извезуваат пратки заразени со штетни организми кои се регулирани во земјата увозник и исполнување на барањата за информации од страна на земјата увозник. со цел анализа на ризикна штетниот организам (РВАЈ на земјата извозник. Сите земји можат да ја користат информацијата за статусот на штетниот организам: „за анапиза на ризикна штетниот организам (РКА); за планирање на меѓународни, национални и регионални програми за справување со штетни организми; за утврдување на национални листи за штетни организми и . утврдување и одржување на слободни области од штетни организми. Информација за статусот на штетните организми во областите. државите и регионите може да се користи за утврдување на глобалното движење на штетните организми. 2. Податоци за штетни организми 2.1 Податок за штетниот организам (5РМ бр.6: Упатства за надзор ги опишува елементите на информацијата добиена од општиот надзор и посебните испитувања. кои требаат да бидат вклучени во податокот за штетниот организам. Основната информација која е потребна за податокот за штетниот организамот го вклучува следното: моменталното научна име на штетниот организам. вклучувајќи и субспецијализирани термини по потреба (вид, биотип итн); „развоен стадиум или состојба; . таксономска група: метод за идентификација: година и месец на забележување на податокот. ако се познати. а денот ќе биде баран само при посебни околности ќпрвото откривање на одреден штетен организам и неговото следење); локација, поштенски број. адреса. географски координати, одгледување во затворен простор; латинско име на домаќинот; „штета на домаќинот, средина од која се зема примерокот ѓод стапица или примерок од почва): превапанца, показател за степенот на присутност на штетни организми ипи нивниот број и библиографски податоци. Во прилогот на овој стандард е наведена листата на препораки заради консултирање при изготвување на информацијата за штетниот организам. 2.2 Веродостојност Информацијата за податокот за штетниот организам е достапна од повеќе извори и има различни степени на веродостојност. Некои од клучни компоненти се идентификувани во следнава табела. Иако во табелава се рангирани категории на релативна веродостојност во опаѓачки редослед, треба да се признае дека тие не се конечни и се направени за да дадат упатства при оценување на податокот. Особено, треба да се напомене дека штетните организми се разликуваат според степенот на испитување потребна за нивната идентификација. фитосанитарната управа има одговорност да обезбеди точна информација за податокот на штетниот организам. врз основа на барањето. Табела. Упатство за оценување на веродостојноста на податоците за штетниат врганизам (Листа на податоци подредени од најверодостојни кон помалку веродостојни) 1. Собирач / 2. Техничка 3. Место и датум 4. Евидентирање / Идентификатор идентификација Објавување а. Специфични а. Проучувачко а. МРРОГВРРО објавен биохемиски или определување на податок ѓќрецензирано) а. Таксономски молекупарни границите на откривање експерт . , дијагностики кдоколку е можно) 6. Официјална 6. Друго набтудување б.Научно - стручно 6. Специјалист Дијагностичар колекција од куптури вО поле и во местото на Списаниг опишани таксономски произиодство од стручна лице в. Примерок во општа в. Вообичагно или в. Службени историски колекција случајно набтудување записи в. Научник во поле, по можност без укажување за точното место и дата г. Опис со спика г. Откривање во г. Непроверено научно производите или или техничко списание г .Техничар нуспраизводита појавува на штетни организми во пратката д. Остручен аматер д. Само визуелен опис д. Дадена е непозната д. Издание од остручен локација и дата аматер ѓ. матер г. Непознат метод на ѓ. Необјавен научен или : идентификација технички документ е.Нестручно издание. периодичен весник ж. Невфицијална информација, необјавена е. Непознат собирач 3. Статусот на штетните организми во областа 3.1 Опис на статусот на штетните организми во областа Утврдувањето на статусот на штетниот организам бара стручна проценка за моменталното ширење на штетниот организам во областа. Оваа проценка се базира на комбинација на податокот за штетниот организам и информација добиена од други извори. Сегашните и минатите податоци се користат при оценување на моменталната ситуација. Статусот на штетните организми може да се опише во спедните категории: 2.1.1 Присуство Штетниот организам е присутен ако податоците укажуваат на тоа дека е автохтон или внесен. Ако штетниот организам е присутен и има за тоа довопно сигурни податоци. тогаш е можно неговото присуство да се карактеризира со употреба на фрази или комбинации на фрази. како што се следните примери: Присутен во сите делови на областа; Присутен само во некои области (доколку е можно да се прецизира областа): Присутен са исклучок во области слободни од штетни прганизми: Присутен во сите делови на областа каде се одгледува растението домаќин: Присутен само во некои области каде се одгледува растението домаќин “доколу е можно да се прецизира областа), Присутен само во заштитени насади: Присутен сезонски; Присутен под контрола (да се наведат деталите); Присутен како предмат на спужбена контрола; Присутен но се искоренува и Присутен но во ниска зачестеност. Можат да се користат и други фрази за опис, ако се посоодветни. Ако располагаме са помалку сигурни податоци. ќе биде тешко да се опише нивното присуство. Доколку е можно, ќе биде корисно да се опише зачестеноста на штетниот организам (често, повремено, ретко) и степенот на штети предизвикани од штетните организми врз релевантни домаќини. 3.1.2 ОТСУСТВО Ако нема податоци за присуство на штетни организми при општиот преглед во областа. треба да се заклучи дека штетниот организам е отсутен. Ова треба да биде поткрепено со конкретни податоци за отсустао. Можно е да се заклучи дека штетниот арганизам е отсутен иака има податаци кои укажуваат на спротивното. Овие различни ситуации се опишани подолу. Отсуствато може да биде потврдено со одреден надзор ПОРМ бр. „Упатство за надзор"), и ва таков случај треба да се додаде фразата потврдено со надзор“. Во спучај кога г утврдена спободна зона од штетни организми. според соодветна |БРМ П5РМ бр.4 „Услови за утврдување на слободна зона од штетни организми“). треба да се додаде фразата „Пријавена слободна зона од штетни организми“. ОТСУСТВО - НЕМА ПОДАТОЦИ ЗА ШТЕТНИ ОРГАНИЗМИ Општиот надзор укажува дека штетниот организам моментално е отсутен и никогаш не бил забележан (нема податоци). ОТСУСТВО - ШТЕТНИОТ ОРГАНИЗАМ Е УНИШТЕН Податоците за штетниот организам укажуваат дека штетниот организам бил присутен во минатото. Програмата за уништување на штетниот организам, која е документирана. била успешно спроведена (РМ бр.9 „Упатства за програми за уништување на штетните организми". Надзорот го потврдува натамошното отсуство. ОТСУСТВО - ШТЕТНИОТ ОРГАНИЗАМ НЕ Е ПОВЕЌЕ ПРИСУТЕН Податоците за штетниот организам укажуваат дека штетниот организам бил пренесен или утврден во минатото. но општиот надзор укажува дека штетниот организам не е повеќе присутен. Како причини може да св земат: климатски или други природни ограничувања за постоењето на штетниот организам: промена на култура-домаќин; промени во сортиментот и промена во агротехниката. СТСУСТВО - ПОДАТОЦИТЕ ЗА ШТЕТНИОТ ОРГАНИЗАМ СЕ НЕВАЛИДНИ Податоците за штетниот организам укажуваат за присустао на штетниот организам, но постигнатиот закпучек укажува дека податоците се невалидни. како во следните спужбено пријавени случаи: промени во таксономијата: . погрешна идентификација: погрешни податоци и промени во националните граници, каде што г потребно преиспитување на податоците. ОТСУСТВО - НЕБЕРОДОСТОЈНИ ПОДАТОЦИ ЗА ШТЕТНИОТ ОРГАНИЗАМ Податоците укажуваат на присуство на штетниот организам. но детерминацијата води кон закпучокот дека податоците се неверодостојни. како во следните службено пријавени случаи: двосмислена номенклатура: частарен начин на идентификација ипи дијагностички методи и податокот не може да се смета за веродостоен (според Табелата). Отсуство - Само приметен Штетниот организам е забележан на пратката на местото на влез или на почетната дестинација. додека е чуван пред да се ослободи. третира или пак уништи. Надзорот потврдува дека штетниот организам не е присутен. 2.1.3 МИНЛИВОСТ Статусот на штетниот организам се смеата за минлив кога тој е присутен но присуството не се очекува да се појави при техничка процена. Има три типа на минпивост МИНЛИВОСТ - НЕ-АКТИВНА Штетниот организам е откриен само како индивидуална појава или изопирана популација која не се очекува да преживее а не се применети фитосанитарни мерки. МИНЛИВОСТ - АКТИВНА. ПОД НАДЗОР Штетниот организам е откриен како индивидуална појава или изолирана популација која може да преживее во блиска иднина, но не се очекува да опстане. Се применуваат соодветни фитосанитарни мерки, вклучувајки и надзор. МИНЛИВОСТ - АКТИВНА. ЗА УНИШТУВАЊЕ Штетниот организам е откриен како изолирана популација која може да преживее во блиска иднина и може да опстане доколку не се применат фитосанитарни мерки. Се применуваат соодветни фитосанитарни мерки за негово уништување. 3.2 Утврдување на статусот на штетниот организам во областа Утврдувањето на штетниот организам е обезбедено од страна на МРРО. Тоа резултира со одлука за најсоодветен опис на статусот на штетниот организам во областа (види деп 3.1), базирано врз оснава на паткрепувачки информации. Ова вклучува: индивидуални податоци за штетните организми: податоци за штетните организми од надзор. . податоци или други индикации за отсуството на штетните организми; „ резуптати од општите надзори: информации од научните публикации или бази на податоци; фитосанитарни мерки кои се превземаат за да се спречи внесување или нивно ширење и други репевантни информации за проценување на присуството или отсуството на штетниот организам. Треба да се земе во предвид веродостојноста и конзистентноста на информациите. Особена потребна е внимателна одлука кога постои конфликт на информации. 4. Препорачани практики за известување Договорните страни имаат обврски кон |!РРС ќпречистен текст „Член 8 став 1а") да известуваат за настанување епидемија или ширење на штетните организми, поради кои термините на овај стандард. се дел од информациите кои се однесуваат на „статусот на штетниот организам во областа“. Овој стандард не се поврзува со обврските за известување, туку со квалитетот на доставената информација. Прецизните извештаи се важен дел од меѓународната соработка за олеснување на трговијата. Неуспехот да се открие или пријави штетен организам и непрецизни. некомплетни, ненавремени или погрешно интерпретирани извештаи. може да доведе до воспоставување на неоправдани трговски бариери или внесување и ширење на штетните организми. Лицата или организациите кои се инволвирани во собирањето на извештаите за штетни организми, треба да ги следат препораките на овој стандард и да ја обезбедат Нациналната Организација за Заштита на Растенијата со прецизни и комплетни податоци. пред јавно да ја објават информацијата. За да се применуваат добри практики за известување. Националната Организација за Заштита на Растенијата треба: детерминацијата на статусот на штетниот организам да ја базира на најверодостојните и навремено достапните информации: да ја земе во предвид категоријата и детерминираниот статус на штетниот организам. предвидени со овој стандард при размена на информации за статусот на штетни организми меѓу земјите; да ја информираат Националната Организација за Заштита на Растенијата на трговските партнери, како и нивните Регионални Организации за Заштита на Растенијата. за релевантните промени на статусот на штетните организми. а особено извештаите за новоутврдените штетни организми; да известуваат за движење на одредени штетни организми. кои укажуваат на промена на статусот на штетниот организам ро звмјата-извозник кон други земји. исклучиво само после консултации со земјата-изнозник: кога ќе дознае за напријавен податок за штетен организам во друга земја. Националната Организација за Заштита на Растенијата може да даде известување на други земји или Регионалната Организација за Заштита на Растенијата само после информирање, односно консултирање со засегнатата Националната Организација за Заштита на Растенијата; да разменуваат информации за статусот на штетниот организам во согласност со Член 7 (2) и Член 8 Па и 1ц) од |!РРС. на практично ниво и со медиум и јазик прифатлив и за двете страни и да ги карегира погрешните податоци што е можно поскаро. КОРИСНИ РЕФЕРЕНЦИ оваа листа е само за референтни цели. Референците тука се широко достапни, песно прифатпиви, и општа признати кака стручни. Листата не е сеопфатна или крајна, ниту е подобрена како стандардна под оваа |5РМ. Номенклатура. Терминологија и општа Таксономија Ваџеѓ соаиб; 5узѓет, 1996. Еигореап ап Меднеггапеап Рап Ргокесноп Огдаптаноп, Рап5, Егапсе. ВОМЕТАМТЕКМА ПОМАС: доба! педлогк ќог Вгозузѓетансо. САВ |пегпацопа!, машпатога, ЏК. Соде5 Ќог Ње ѓергезепѓаќол ог лате5 о7 соипмез, 150 3166. |пегпанопа! Огдаптгацоп ог Зкапдага5, Сгпеча, ФиќаеПапа (Епаион?Егепсп). ртекоппајќа де адепњ раѓнодепе5 де5 рѓапѓе5 сииеа5, 1992. |. Егаја г: Е. Евуге, 1ППоши! Мајопа! де ја Кеснегсре Адгопотиие. Рап5. Егапсе ЌЕпЧи5Н?Е гепонл ацп). Со55агу оѓ рѓап? ратоѓод!са! ѓепт5. 1997. М.С. 5ришен 5. Сме. Амеге. Атепсап Реуоратојоата! џостеќу. 51. Раи! ММ. Џ5А. бјо55агу оѓ рпнуѓозапќаги ѓегт5. 1099. |ОРМ Ко. 5. ЕАО,. Коте. (ќаџ (Агарегснте5е! Епаи5н?Егепеп"5рапион). Јаѓетабола! софе оГроѓапка! потепсатџга. |петацопа! Воѓапта! Сопаге55. Јаѓетнанола! соде оѓ потенсѓаште ѓог сиуакеа Џ анѓо. |плетацопа! Вигеаи ог Р|ап: Тахопоту апа Матепејашге, Шести, Метнепапа5. ѓлетанопа! соде оѓгооѓоајса! потепоѓајиге. |птегпанопа! Сотптј5ојоп оп 2оо|оајса! Мотепе!ашшге. Џпиед Манопа Тепптојоду Вијеќп Мо. 347, 1995. ОТсе оѓ Сопѓетепсе апа з5ирроЦ 5егисе5. Џпкед Маноп5, МУ ќиМ Метрег пате5 п дгарте"Сппе5е!Епди5Р!Егепси! Киз5тапѓорапјен). Општа идентификација на штетни организми и ширење САВРЕБТ СО-КОМ. САВ |пегпаќопа!, миацпотога, ЏК. Стор ргоѓескоп сотрепатшшт СО-ВОМ. САВ |пегпацопа!, Миајпаѓога, џК. ре5оприопт5 о/7 ипај! апа Бастена. САВ |плетацопа!, бите, ЏК. ренривон тар оѓре5б5. САВ |птегпацопа!. Мѓајпаѓот. ЏК. Ноја5 фе бако5 зовге рјада5 у ерѓегтедаде5 адисоја5 де штротапоа снагепкепана рата /05 раѓе5 тетрбгоз де! ОЈКФОА, чојтепе5 1-4. 1994-1996. Огдаптото |петастопа! Кечопа! Че Запад дагоресџапа, Е! 5ајадог. Матта! 5ресе5 оѓ "те џона: а ѓахопоте апа деодгарнуса! геѓегепсе, 1982. Нопаск ек а!. ед5. АЛеп Рге55 |пс., Кап5а5, ЏЗА. Рѓапѓ рафо/од!5!5 роскеЊоок, 2па ед. 1983. САВ |егпанопа! Мусоодеа! 1поцике, Фитеу, ЏК (Ага ед.. 19490, САВЏЕдО: 5рапњт ед., 1985. ририонед Бу ЕАО Кедтопа! ОЊсе ог | ацп Атепса ап Ша СапрБеап. запиадо. СНИе. (пп соореѓгацоп миП САВЕ. Оџагапкпе ре5ѓ5 ѓог Еџгоре. 2пај ед. Паѓа 5Лееќ5 оп диаѓапиле ре5ќ5 Гог "те Ешгореап Џпјоп апа ког те Еигореап апа Медкепапеап Рјапѓ Етоѓесноп Огаап!ганоп. 1997. |. М. 5тин еќ а!. ед5, САВГЕРРО. САВ |петанопа!, машпдѓотд, ЏК. Бактерии оце ѓо рјанЕ ратоденјс Баскена. 2па ед.. 1997. ЈЕ. Вгадригу 8 СО 5. 5аадег, САВ |птегпацопа! Мусофоајса! 1пошие. 5итеу. ЏК. Мате5 оГрѓапт раштодепе Басфепа 1854-1995, 1995. Ј. 7оцпа ек а!.. Ани. Ке. Рауѓорањојоду. 721 763. Габи АГП5кОЌИ 4. Виору5 аскопаги оѓ те ипај. ВЕ еа. 1995. О.|. Нааколоди ек а!.. САВ |плегпанопа! Мусојоајса! 1пошше. Фитеу, ЏК. таех оЕ упој. САВ |пегпацопа! Мусогофеа! | пени, 5игеу, ЏК. Инсекти и грини (крлежи) АМЕСО: Аппгороад пате тдекх оп СПО-БОМ. САВ |пегпаќопа!. УМѓаШпаѓог. Џк. тесто О есопотис тронансе. а спеск!57 оѓ рееѓетеи пате5, 1988. А.М. Мос, САВ |пкегпанопа!, машпатога, ЏК. Нематоди Арнегепснијае, Гопашондае апа Тненодондае: Меј 5узѓетаќс5 апа Вѓопотјо5. 1993. ОЈ. НипЕ САВ |пкегпанопа!, Уѓапаѓога. ЏК. саѓаѓод оѓѓте Огдег Тиепсиаа, 1991. В.А. Ерзагу. Аапсикиге Сапада. МЕМА-СПО-ВОМ. САВ |птегпацопа!, муапаѓога, ЏК. Растителни болести Соттоп патез5 ѓог рѓанѓ иеазе5. 1996. Сотриед Бу АР5 Соттиве оп зјапдагајтаноп оѓ Соттоп Мате5 ог Ран! Отовазе5, Атепсап РимораќјтоГоајса! 5осеѓу, 51. Раџ. ММ, Џ5А. 5еагснаЏе оп тпе АРопе! плете 5ќе ак ННр:ѓллмил.5о ос ога!ге5аигсеѓсоттогл“. руеазе Сотрепашт Џеѓе5, Атепсап Рпуѓорато рата! 5рсеѓу. 5Е. Раџ!, ММ, ЏБА. ру5ауфикоп тар оѓ рѓапЕ бузеа5е5. САВ |пегпанопа!. мЈашпаѓот, ЏК. Мамтаиа! сотрепајит оГ рап? абеа5е5. чо!5. 1 (1976), 2 (1977). Атенсап Раморатофрајса! 5осегу, 51. Ра! ММ. Џ5А (Сто5оцпаџцаГ 23 Гапацаде5). Ранг Шеазе5 оѓтѓетавонаѓтродапсе. 4 учо|5.. 1992. Ргеписе На!, МЈ, ЏБА. Растенија и плевели Д срески5? оѓ пате5 Ќог 3,000 уазсијаг плапЊ оѓ есопотис штронапсе. Кеч.. 1986. Е. Теге! еѓа!.. ЏОПОА АдпеиНига! Ке5еагсн 5егисе. Мазнпатоп ОС. ЏБА. Ога55 Уева5 1 (1980). Фга55 мЈеец5 2 к1981). Мопосок Меед5 3 (1982). Ста-оешду ЦА.. Вазје, оиаенапаи (Епанон?Е гепсиСегтап!Џрап!оПп). таех Кецеп5ј5. Воуа! Војаптс Сагдеп5. Кеме, Зитеу. ЏК. Ран мапа рѓалѓ ргодиењ. 1983. ЕАдДО Тегтпофрду НВиѓенп 25. Коте, кам (Епаои ЕгенспгСеттапгоратен). феениис ана соттоп пате5 оѓ 7.000 мазсиѓаг рѓанѓо т ќе (ниеа 5ѓање5. 1995. |. Вгако еѓа!, Атепнсап Рпуорајтоодка! 5осеѓу. 5Е. Раи! ММ. Џ5А. мазсиаг рѓапе ѓатие5 апа депега, 1992. К.К. Вгиттки, Коуа! Бокапк Сагдеп5, Кем, 5иггеу. ЏК. Џопа џеед5: паѓига! п)5ѓоле5 апа! шиотрикоп, 1997. |... Нот еј а|.. Јонп Мијеу 5 5оп5, МУ, ЏБА. Вируси резепркол5 ог рап миибе5. Аз5останоп оѓ дрргед Вјогодоќ5, |поМиќе оѓ Номжкеинига! Казгагси, муеПазроигпе. ЏК. МОЕ даѓаразе. а. Вгипт е а. ва5. 5еагспаре оп (е Рјат: мие Опјпе зе оп е |пегпет ај. Рир:тргоодау.апи еди. аигСгоиро:МЕ5“лдетеЊ.нт. Мии5е5 оѓ рап, 1996. А. Вгипк е! а!.. САВ |птегпанопа!, "Лѓатпаѓога, ЏК. Мии5 ѓахоноту: сја55ијсанон апа потепаат оѓинј5е5. 1995. Е.А. Мигрну еј а!. ед5. рН Кероп о ше |петанопа! Согттнее оп Тахопоту оѓ Мги5е5. Агонме5 о Мгајоду"ирретепЕ 10. 5рппаег мепад. Ммеппа, Меш ок. Тре МЏнаех мит Пе5 аге зеагснае оп фе (петте ак Рир-Аие.апи гади. аиллгизе5Искулпдех.Нит!.