Regulation on parameters, conformity checking, methods, manner, scope of analysis and implementation of monitoring of health safety of water for human use

1204. Na osnovu člana 5 stav 3 i člana 22 stav 4 Zakona o obezbjeđivanju zdravstveno ispravne vode za ljudsku upotrebu* ("Službeni list CG", broj 80/17), Ministarstvo zdravlja donijelo je P R AV I L N I K O PARAMETRIMA, PROVJERI USAGLAŠENOSTI, METODAMA, NAČINU, OBIMU ANALIZA I SPROVOĐENjU MONITORINGA ZDRAVSTVENE ISPRAVNOSTI VODE ZA LjUDSKU UPOTREBU* Član 1 Ovim pravilnikom propisuju se parametri i njihove vrijednosti, provjera usaglašenosti, metode, način i obim analiza zdravstvene ispravnosti vode za ljudsku upotrebu (u daljem tekstu: voda), kao i bliža sadržina, način i obim sprovođenja monitoringa vode, mjesto i način uzimanja uzoraka, učestalost uzorkovanja, metode za analize parametara i druga pitanja od značaja za sprovođenje monitoringa. Član 2 Parametri zdravstvene ispravnosti vode su mikrobiološki, fizičko-hemijski i indikatorski (mikrobiološki i fizičko-hemijski). Parametri iz stava 1 ovog člana i njihove vrijednosti – maksimalno dozvoljene koncentracije (u daljem tekstu: MDK vrijednosti) dati su u Prilogu 1 koji je sastavni dio ovog pravilnika. Član 3 Provjera usklađenosti rezultata analize parametara sa propisanim MDK vrijednostima (u daljem tekstu: usaglašenost) vrši se uzimanjem uzoraka vode za laboratorijsku analizu iz izvorišta, pojedinih objekata za javno vodosnabdijevanje i drugih mjesta u određenim vremenskim razmacima (u daljem tekstu: uzorkovanje) i njihovom analizom. Član 4 Laboratorijska analiza zdravstvene ispravnosti vode obuhvata analizu parametara: 1) osnovnu (analiza A); i 2) periodičnu (analiza B i C). Obim analize parametara i učestalost uzorkovanja i analiza iz stava 1 ovog člana dati su u Prilogu 2 koji je sastavni dio ovog pravilnika. Član 5 Sadržina – parametri, način i obim sprovođenja monitoringa, mjesto i način uzimanja uzoraka, kao i učestalost uzorkovanja i analiza dati su u Prilogu 3 koji je sastavni dio ovog pravilnika. Član 6 Uzorkovanje za sprovođenje monitoringa vrši se na mjestima za provjeru usaglašenosti iz člana 7 Zakona o obezbjeđivanju zdravstveno ispravne vode za ljudsku upotrebu* (u daljem tekstu: Zakon), kao i na izvorištima i unutar distributivne mreže u pojedinim djelovima sistema za vodosnabdijevanje ili u postrojenju za obradu vode, gdje se može dokazati da se vrijednosti parametara izmjerenih u tim uzorcima neće promijeniti. Ukupan broj uzoraka za monitoring, kojim se prati usaglašenost parametara na pojedinom području, treba da bude vremenski i prostorno ravnomjerno raspoređen prema mjesecima odnosno nedjeljama, na različitim mjestima za provjeru usaglašenosti i u vodovodnoj mreži u skladu sa programom monitoringa. Uzorkovanje na mjestima za provjeru usaglašenosti treba da bude u skladu sa sljedećim zahtjevima: 1) uzorci za provjeru usaglašenosti određenih hemijskih parametara (bakra, olova, nikla i dr.) uzimaju se na slavini potrošača, bez njenog prethodnog ispiranja, tako da se uzima dnevni slučajni uzorak zapremine od jednog litra u slučajno odabrano vrijeme tokom dana, primijenom alternativne metode kojom se određuje vrijeme zadržavanja vode nakon kojeg se obavlja uzorkovanje, ukoliko se na taj način bolje odražava stanje vodosnabdijevanja u Crnoj Gori, ako to na nivou zone snabdijevanja potrošača ne dovodi do manjeg broja rezultata sa neusaglašenim parametrima, nego primjenom metode slučajnog uzorkovanja tokom dana (vrijeme zadržavanja vode obično je 30 minuta ali može da bude i duže, uz prethodno potpuno ispiranje slavine); 2) uzorkovanje za provjeru usaglašenosti mikrobioloških parametara iz Priloga 3 grupa B na mjestima propisanim Zakonom vrši se u skladu sa standardom EN ISO 19458, a uzorkovanje u distributivnoj mreži u skladu sa standardom ISO 5667-5; 3) uzorkovanje za provjeru usaglašenosti mikrobioloških parametara iz Priloga 3 grupa A u distributivnoj mreži vrši se u skladu sa standardom EN ISO 19458. Član 7 Provjera usaglašenosti parametara i monitoring vrše se metodama laboratorijskih analiza datim u Prilogu 4 koji je sastavni dio ovog pravilnika. Provjera usaglašenosti parametara može da se vrši i drugim međunarodno priznatim i naučno provjerenim metodama. Član 8 Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaju da važe Pravilnik o načinu i obimu ispitivanja kvaliteta vode* ("Službeni list CG", br. 68/15 i 17/16) i Pravilnik o bližim zahtjevima koje u pogledu bezbjednosti treba da ispunjava voda za piće ("Službeni list CG", br. 24/12 i 32/15). Član 9 Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u "Službenom listu Crne Gore". Broj: 011-301/2018 Podgorica, 27. septembra 2018. godine Ministar, dr Kenan Hrapović, s.r. * U ovaj pravilnik prenesena je Direktiva Savjeta 98/83/EC od 3. novembra 1998. godine o kvalitetu vode namijenjene za ljudsku upotrebu PRILOG 1 PARAMETRI ZA ISPITIVANJE ZDRAVSTVENE ISPRAVNOSTI VODE A. Mikrobiološki parametri Parametar Jedinica mjere Jedinica mjere za vodu koja se stavlja na tržište u bocama ili posudama za vodu u originalnom pakovanju MDK vrijednosti Escherichia coli broj/100 ml broj/250 ml 0 Enterococcus spp. broj/100 ml broj/250 ml 0 Ukupni koliformi broj/100 ml - 0 Clostridium perfringens (uključujući spore) 1 broj/100 ml - 0 Broj kolonija 22 o C broj/1 ml broj/1 ml 100 Broj kolonija 37 o C broj/1 ml broj/1 ml 20 Salmonella spp. broj/1000 ml - 0 Shigella spp. broj/1000 ml - 0 Paraziti i protozoe broj/1000 ml - 0 Enterovirusi 2 broj/5000 ml - 0 Pseudomonas aeruginosa 3 broj/100 ml broj/250 ml 0 Legionella spp. 4 cfu/100ml - 0 Drugi parametri koji su utvrđeni po epidemiološkim indikacijama - Napomena: 1. određuje se samo ako je voda po porijeklu površinska ili ako površinska voda na nju utiče; 2. određuju se jedanput godišnje, a po potrebi može i na zahtjev nadležne epidemiološke službe; 3. određuju se u uzorcima vode uzetim na mjestu potrošnje; 4. određuje se u subjektu u poslovanju hranom, ugostiteljskom objektu, zdravstvenoj ili obrazovnoj ustanovi, ustanovi socijalne i dječje zaštite ili drugom objektu od javnog interesa, kao i u objektu koji ima velike sisteme za grijanje vode i druge uređaje u kojima se voda rasprskava, najmanje jedanput godišnje. Mjerna mjesta i učestalost se određuju prema procjeni rizika. B. Mikrobiološki parametri za vodu koja se stavlja na tržište u bocama ili posudama za vodu u originalnom pakovanju, u momentu punjenja Parametar Jedinica mjere MDK vrijednosti Escherichia coli 1 broj/250 ml 0 Enterokoki 1 broj/250 ml 0 Broj kolonija 22 °C broj/1 ml 100 Broj kolonija 37 °C broj/1 ml 20 Pseudomonas aeruginosa 1 broj/250 ml 0 Napomena: 1. određuje se i u vodi u bocama ili posudama za vodu u originalnom pakovanju koja je stavljena na tržište. C. Fizičko-hemijski parametri 1. Maksimalno dozvoljene koncentracije fizičko-hemijskih parametara: Parametar Jedinica mjere MDK vrijednosti Parametar Jedinica mjere MDK vrijednosti Akrilamid 1 µg/l 0.1 Epihlorhidrin 1 µg/l 0.10 Aluminijum (Al) mg/l 0.2 Fenoli 3 µg/l Amonijak (NH4 + ) mg/l 0.50 Fluoridi (F ) mg/l 1.50 Antimon (Sb) µg/l 5.0 Fosfati (PO4 3 ) mg/l 0.30 Arsen (As) µg/l 10 Isparni ostatak ili ukupan ostatak nakon isparavanja na 105°C mg/l < 1000 Bakar (Cu) 2 mg/l 2.0 Kadmijum (Cd) µg/l 5.0 Barijum (Ba) 3 mg/l 0.70 Kalcijum (Ca) 3 mg/l Benzen µg/l 1.0 Kalijum (K) mg/l 12.0 Benzo(a)piren µg/l 0.010 Hloridi (Cl ) mg/l 250 Berilijum(Be) µg/l - Hlorit (ClO2 ) µg/l 400 Boja ºCo-Pt skale 20 Kobalt (Co) 3 µg/l Bor (B) mg/l 1.0 Koncentracija vodonikovih jona 5 pH jedinica 6.5-9.5 Bromati 4 µg/l 25 Hrom (Cr) µg/l 50.0 Cijanidi (CN ) µg/l 50.0 Magnezijum (Mg) 3 mg/l Cink (Zn) mg/l 3.0 Mangan (Mn) µg/l 50.0 Deterdženti – anjonski µg/l 200.0 Mineralna ulja µg/l 20.0 Deterdženti – katjonski µg/l 200.0 Miris - bez Mutnoća 6 NTU 1.0 Suma tetrahloreten i trihloreten µg/l 10.0 Natrijum (Na) mg/l 200 Temperatura °C 25 Nikal (Ni) 2 µg/l 20.0 Ukupna tvrdoća (CaCO3 ) 3 mg/l Nitrati (NO 3 ) 7 mg/l 50.0 Ukupne suspendovane čvrste supstance mg/l 10 Nitriti (NO 2 ) 7 mg/l 0.50 Oksidabilnost 11 mg/l O2 5.0 Ukus - - Vinil hlorid 1 µg/l 0.50 Olovo (Pb) µg/l 10.0 Vanadijum µg/l 5.0 Policiklični aromatični ugljovodonici 8 µg/l 0.10 Vodonik sulfid µg/l bez Pesticidi ukupno 9 µg/l 0.50 Elektrolitička provodljivost 6 µS/cm /20 o C 2500 Pesticidi 10 µg/l 0.10 Gvožđe (Fe) µg/l 200 Selen (Se) µg/l 10.0 Živa (Hg) µg/l 1.0 Silikati (SiO2 ) mg/l 50.0 TOC 12 mg/l Slobodni hlor (Cl2 ) mg/l 0.50 THM – ukupni 13 µg/l 100 Sulfati (SO4 2 ) 3 mg/l 250 Rastvorni ozon 14 µg/l 50 Srebro (Ag) µg/l 10.0 Bromat 14 µg/l 3 1,2-dihloroetan µg/l 3.0 Bromoform 14 µg/l 1 Drugi parametri koji su utvrđeni po epidemiološkim indikacijama U skladu sa vrstom parametara Napomena: 1. MDK vrijednosti se odnose na rezidualnu koncentraciju monomera u vodi, izračunato prema specifikacijama maksimalnog oslobađanja iz odgovarajućeg polimera u kontaktu sa vodom; 2. vrijednost se primjenjuje na uzorak vode uzorkovan prema odgovarajućoj metodi uzorkovanja na slavini, tako da predstavlja reprezentativnu prosječnu vrijednost koju konzumira potrošač; 3. MDK vrijednosti za tumačenje rezultata koriste se preporuke SZO; 4. treba da se postigne što niža vrijednost bromata, bez štetnog uticaja na kvalitet dezinfekcije; 5. voda ne smije biti agresivna; 6. za vodovode do 5000 stanovnika dozvoljena je mutnoća do 5,0 NTU; 7. vrijednost iznosi za [nitrat]/50 + [nitrit]/3 ≤ 1, gdje uglaste zagrade označavaju koncentraciju u mg/l za nitrat (NO3) i nitrit (NO2). Za nitrite MDK vrijednost iznosi 0,10 mg/l u vodi na izlasku iz uređaja za preradu vode za piće; 8. specifična jedinjenja su: benzo(b)fluoranten, benzo(k)fluoranten, benzo(ghi)perilen, indeno(1,2,3-cd) pirene; 9. obuhvata zbir svih pojedinačnih pesticida kvalitativno i kvantitativno određenih u postupku praćenja; 10. ispituju se samo oni pesticidi za koje postoji vjerovatnoća da su prisutni u određenom vodovodnom objektu (MDK vrijednost parametara određena je za svaki pojedini pesticid, a za aldrin, dieldrin, heptahlor i heptahlor-epoksid je 0,030μg/l; 11. ovaj parametar nije potrebno mjeriti ako je analiziran TOC, osim ako to zahtijevaju posebni razlozi; 12. ovaj parametar ne smije bitno odstupati od prosječnih vrijednosti za svako pojedinačno izvorište i nije ga potrebno mjeriti kod snabdijevanja vodom ispod 10 000 m3/dan; 13. nastojati da se postigne najniža vrijednost trihalometana (THM), bez štetnog uticaja na kvalitet dezinfekcije (specifična jedinjenja su: hloroform, bromoform, dibromhlormetan, bromdihlormetan); 14. maksimalno dozvoljena količina ostataka nakon obrade vode gasom obogaćenim ozonom. 2. Maksimalno dozvoljene koncentracije fizičko-hemijskih parametara za vrijeme vanrednog stanja: Parametar MDK (mg/l) Bakar (Cu) 3,0 Barijum (Ba) 1,0 Bor (B) 2,0 Cijanidi (CN ) 0,1 Cink (Zn) 5,0 Fluoridi (F ) 3,0 Kadmijum (Cd) 0.01 Mangan (Mn) 0.2 Nikal (Ni) 0.05 Nitrati (NO3 ) 75.0 PAHs 0.0002 Benzo(a)piren 0.00001 Pesticidi ukupno 0.001 Mineralna ulja 0.05 Fenoli 0.001 PCBs 0.0005 Gvožđe 0.45 Akrilamid 0.00025 Hlor dioksid 0.6 Slobodni hlor 1.0 Mutnoća 6 Boja 50 Oksidabilnost 1 12 Napomena: 1. Ako je vrijednost KMnO4 iznad 12 mg/l voda se ne smije hlorisati; već treba koristiti druge načine dezinfekcije. D. Indikatorski parametri Parametar Jedinica mjere MDK vrijednost Napomena Aluminijum mg/l 0.2 Amonijak mg/l 0,50 Hloridi mg/l 250 1 Boja ºCo-Pt skale 20 Elektrolitička provodljivost µS/cm /20°C 2500 1 Koncentracija vodonikovih jona (pH vrijednost) pH jedinice 6.5-9.5 1 Gvožđe mg/l 0.2 Mangan µg /l 50 Miris bez Oksidabilnost mg/l O2 5,0 Sulfati mg/l 250 1 Ukus - bez Natrijum mg/l 200 TOC mg/l - 3 i 4 Mutnoća NTU 1 5 Clostridium perfringens (uklučujući spore) broj/100ml 0 2 Broj kolonija 22°C broj/1 ml 100 Ukupni koliformi broj/100ml 0 Napomena: 1. voda ne smije biti agresivna; 2. parametre ne treba mjeriti ako voda ne potiče ili nije pod uticajem površinske vode; 3. ovaj parametar nije potrebno ispitivati ako je određena oksidabilnost; 4. ovaj parametar ne mora se mjeriti za vodosnabdijevanje ispod 10000m 3 ; 5. za vodosnabdijevanja do 5000 stanovnika dozvoljena je mutnoća do 5 NTU. PRILOG 2 OBIM ANALIZA PARAMETARA I UČESTALOST UZORKOVANJA A. OBIM ANALIZA 1. Osnovno ispitivanje (analiza A) (napomena 1) Tabela 1 Fizičko-hemijski i hemijski parametri Mikrobiološki parametri Aluminijum (napomena 2) Escherichia coli Amonijak Ukupni koliformi Boja Enterococci Elektrolitička provodljivost Broj kolonija 22 o C Koncentracija vodonikovih jona (pH vrijednost) Broj kolonija 37 o C Miris Clostridium perfringens (uključujući spore) (napomena 3) Mutnoća Pseudomonas aeruginosa Nitriti (napomena 4) Ukus Gvožđe (napomena 2) Mangan Hloridi Nitrati Oksidabilnost Rezidue dezinfekcionih sredstava (SRH, hlorit, hlorat, ozon,…) Temperatura Fluoridi TOC (napomena 5) Napomena: 1. osnovno ispitivanje parametara iz tabele 1 vrši se: a) za samokontrolu; b) u novoizgrađenim i rekonstruisanim građevinskim objektima prije upotrebe u stambenim objektima i stambenom dijelu stambeno poslovnih objekata vrši se u 50 % stanova (jedan uzorak po stanu), ravnomjerno raspoređenih po spratovima objekta. U objektima namijenjenim za javno vodosnabdijevanje uzima se najmanje po jedan uzorak za svaki zasebni komunalni vodni objekat u sistemu za vodosnabdijevanje i na najmanje 10 % ukupnog broja hidranata duž transportnog i transportno-distributivnog cjevovoda, ako su obuhvaćene krajnje tačke na mreži. U objektima u kojima djelatnost obavljaju subjekti u poslovanju hranom, ugostiteljskim objektima, objektima namijenjenim za predmete opšte upotrebe, uzorci se uzimaju na najmanje 25 % mjesta za potrošnju vode. U zdravstvenoj ili obrazovnoj ustanovi, ustanovi socijalne i dječje zaštite ili drugom objektu od javnog interesa uzorkovanje se vrši u 25 % smještajnih jedinica (jedan uzorak po smještajnoj jedinici) ravnomjerno raspoređenih po spratovima. U svim drugim objektima od javnozdravstvenog interesa uzorkovanje se vrši na 25 % mjesta za potrošnju vode ravnomjerno raspoređenih po objektu; 2. vrši se samo kad se koristi kao flokulant ili ako je prirodno prisutan u vodi; 3. vrši se samo kad je voda po porijeklu površinska voda ili ako na nju površinska voda utiče; 4. vrši se kada se koristi hloramin kao dezinfekciono sredstvo, osim ako to nalažu stručni razlozi; 5. ovaj parametar se ne ispituje, ako je određena oksidabilnost. 2. Periodična ispitivanja 2.1 Periodična ispitivanja – analiza B Ova vrsta analize obuhvata sve parametre iz analize A, kao i ostale parametre iz Priloga 1, koji su prisutni u okolini i mogu potencijalno ugroziti izvorište, kao i one koje se upotrebljavaju u postupku prerade vode ili su identifikovane u količini iznad MDK vrijednosti. Tabela 2 Fizičko-hemijski i hemijski parametri Mikrobioloski parametri Aluminijum (napomena 1) Escherichia coli (E. coli) Amonijak Enterococci Boja Ukupni kolifomi Elektrolitička provodljivost Clostridium perfringens (napomena 2) Koncentracija vodonikovih jona (pH vrijednost) Pseudomonas aeruginosa Miris Broj kolonija 22 °C Mutnoća Broj kolonija 37 °C Nitrit (napomena 3) Salmonella spp. Ukus Shigella spp. Gvožđe (napomena 1) Paraziti i protozoe Hlorid Nitrat Oksidabilnost (napomena 4) Rezidue dezifekcionih sredstava (SRH, hlorit, hlorat, ozon,…) Temperatura Fluoridi TOC Deterdženti Fenoli Sulfati Mangan Natrijum THM ukupni Napomena: 1. vrši se samo kad se koristi kao flokulant ili ako je prirodno prisutan u vodi; 2. vrši se samo kad je voda za piće po porijeklu površinska voda ili ako površinska voda na nju utiče; 3. vrši se kada se koristi hloramin kao dezinfekciono sredstvo, osim ako to nalažu stručni razlozi; 4. ovaj parametar nije potrebno mjeriti ako je parametar TOC analiziran, osim ako to nalažu stručni razlozi. 2.2 Periodična ispitivanja – analiza C Ova vrsta analize obuhvata sve parametre iz Priloga 1 ovog pravilnika, osim parametara za koje se može dokazati da ne mogu dostići MDK vrijednost. Periodično ispitivanje (analiza C) vrši se četiri puta godišnje, prije početka korišćenja novog vodozahvata i najmanje jednom u dvije godine nakon puštanja u funkciju sistema za vodosnabdijevanje, prema Prilogu 1 ovog pravilnika. B. UČESTALOST UZORKOVANJA I ANALIZE VODE Tabela 3 Broj potrošača unutar mreže Količina isporučene vo de unutar zone vodo snabdijevanja m3/dan Vrsta analize Broj uzorkovanja mjesečno Broj tačaka na distributivnoj mreži Broj uzoraka (najmanji broj uzoraka godišnje) Osnovno ispi tivanje analiza A (najmanji broj uzoraka mjesečno) Periodično ispiti vanje analiza B (najmanji broj uzoraka godišnje) <500* <100 2-4 0 0,5* 2 12 501-5000 >100-1000 4 2 1 4 48 5001-20000 >1000-4000 10 2 2 5 120 20001-50000 >4000-10000 18 3 3 6 216 50001-200000 >10000-40000 32 4 4 8 384 200001-500000 >40000-100000 50 6 5 10 600 *kod javnih vodovodnih sistema koji snabdjevaju manje od 500 korisnika uzorci vode za analizu se uzimaju jednom u dva mjeseca u objektima za snabdijevanje vodom obrazovno-vaspitnih ustanova vrše se u toku školske godine četiri osnovna ispitivanja (analiza A) vode. Za vijeme raspusta ispitivanja se vrše 15 dana prije početka nastave.; u objektima za rekreativnu nastavu, odmor djece i mladih vrše se četiri osnovna (analiza A) i dva periodična (analiza B) ispitivanja; u javnim objektima i subjektima u poslovanju hranom ispitivanje vode vrši se minimalno jednom u tri mjeseca, u obimu analize A. Ispitivanje vode iz arteških bunara i drugih objekata za vodosnabdijevanje, ukoliko ne postoje vodovodni sistemi vrši se godišnje, prema broju stanovnika koji se snabdijevaju vodom iz svakog takvog objekta, i to: Broj stanovnika Osnovno ispitivanje analiza A Periodično ispitivanje analiza B Arteški bunar Ostali objekti Arteški bunar Ostali objekti do 1000 4 4 2 2 1001 - 5000 5 6 2 2 PRILOG 3 SADRŽINA – PARAMETRI, NAČIN I OBIM SPROVOĐENJA MONITORINGA, MJESTO I NAČIN UZIMANJA UZORAKA, KAO I UČESTALOST UZORKOVANJA I ANALIZA PARAMETRI (GRUPA A) ZA KONTROLNI MONITORING PARAMETRI GRUPA A Fizičko-hemijski i hemijski parametri Boja Mutnoća Ukus Miris Koncentracija vodonikovih jona (pH vrijednost) Elektroprovodljivost Amonijak (Napomena 1) Nitriti (Napomena 1) Nitrati Hloridi Fluoridi Oksidabilnost (Napomena 2) Rezidue dezinficijensa (slobodni hlor, hloriti, hlorati, ozon,…) Temperatura Aluminijum (Napomena 3) Gvožđe (Napomena 3) Arsen (Napomena 3 ) Mangan (Napomena 3) Olovo Mikrobiološki parametri Escherichia coli (E. coli) Ukupni koliformi Enterokoki Broj kolonija 22 °C Broj kolonija 37 °C Closridium perfringens (uključujući spore) (Napomena 4) Pseudomonas aeruginosa (Napomena 5) Drugi parametri koji su utvrđeni kao bitni u programu monitoringa i nijesu obuhvaćeni Prilogom 1 ovog pravilnika, i prema potrebi, u okviru procjene rizika, u skladu sa Zakonom Napomena: 1. vrši se kada se koristi hloramin kao dezinfekcijsko sredstvo, osim ako to nalažu stručni razlozi; 2. ovaj parametar nije potrebno mjeriti ako su rezultati analize TOC prihvatljivi, osim ako to nalažu stručni razlozi; 3. vrši se samo kad se koristi kao flokulant ili ako je prirodno prisutan u vodi u povećanoj količini; 4. vrši se samo kad je voda po porijeklu površinska voda ili ako površinska voda može na nju da utiče; 5. određuje se u uzorcima vode uzetim na mjestu potrošnje u subjektu u poslovanju hranom, ugostiteljskom objektu, zdravstvenoj ili obrazovnoj ustanovi, ustanovi socijalne i dječje zaštite ili drugom objektu od javnog interesa. PARAMETRI (GRUPA B) ZA REVIZIONI MONITORING Parametri grupe B prate se u sprovođenju monitoringa radi utvrđivanja usaglašenosti parametara datih u Prilogu 1 ovog pravilnika, osim parametara datih u tački B Priloga 1. 3.UČESTALOST UZORKOVANJA I ANALIZA Tabela 1. Učestalost uzorkovanja i analiza vode u monitoringu Količina isporučene vode unutar zone za snabdijevanje vodom m 3 /dan (Napomena 1 i 2) Parametri grupe A: Broj uzoraka godišnje (Napomena 3 i 4) Parametri grupe B: Broj uzoraka godišnje (Napomena 4) Faktor umnoška za monitoring u Crnoj Gori ≤ 100 2 1 1 > 100 ≤ 1 000 4 1 2 > 1 000 ≤ 10 000 4 + 3 za svakih 1000 m 3 /dan i njihov dio ukupne zapremine 1 + 1 za svakih 4500 m 3 /d i njihov dio ukupne zapremine 3 > 10 000 ≤100 000 4 + 3 za svakih 1 000 m 3 /dan i njihov dio ukupne zapremine 3 + 1 za svakih 10 000 m 3 /d i njihov dio ukupne zapremine 4 > 100 000 4 + 3 za svakih 1000 m 3 /dan i njihov dio ukupne zapremine 12 + 1 za svakih 25 000 m 3 /d i njihov dio ukupne zapremine 4 Napomena: 1. zona snabdijevanja je geografski određeno područje unutar kojega voda dolazi iz jednog ili više izvora te unutar kojeg se kvalitet vode može smatrati približno ujednačenim; 2. količine se izračunavaju kao prosječne vrijednosti tokom jedne kalendarske godine. Umjesto količine vode, za određivanje minimalne učestalosti, može se upotrijebiti broj stanovnika u zoni snabdijevanja, uz pretpostavku da potrošnja iznosi 200 l/dan po stanovniku; 3. navedena učestalost izračunava se na sljedeći način: npr. 4 300 m 3 /d = 16 uzoraka (četiri za prvih 1 000 m 3 /d + 12 za dodatnih 3 300 m 3 /d); 4. u slučaju kratkotrajnog prekida snabdijevanja vodom, Komisija za vodu određuje učestalost praćenja vode koja se distribuira u cistijernama, u skladu sa Zakonom. PRILOG 4 METODE ZA ISPITIVANJE PARAMETARA Za određivanje količina pojedinih fizičko-hemijskih i hemijskih parametara koristite se standardne MEST ISO/IEC metode, a za parametre za koje ove metode ne postoje koriste se provjerene metode sa dokazanom tačnošću. PARAMETRI ZA KOJE POSTOJE STANDARDNE MEST ISO/IEC METODE: Parametar Metoda Escherichia coli MEST EN ISO-9308-1 ili ISO 9308-2 UkupnI koliformi MEST EN ISO-9308-1 ili ISO 9308-2 Enterococci ISO 7899-2 Broj kolonija 22°C ISO 6222 Broj kolonija 37°C ISO 6222 Salmonella spp. ISO 19250 Pseudomonas aeruginosa ISO/DIS 16266 Clostridium perfringens (uključujući spore) ISO 14189 PARAMETRI ZA KOJE NE POSTOJE STANDARDNE MEST ISO/IEC METODE: 1. boja 2. miris 3. ukus 4. mutnoća (Napomena 1). Napomena: 1. za monitoring mutnoće u tretiranim površinskim vodama zahtijevane karakteristike izvođenja su da se korišćenom metodom obezbijedi da se kao minimum izmjeri koncentracije jednake MDK vrijednosti sa tačnošću od 25%, preciznošću od 25% i 25% granice detekcije. MINIMALNE KARAKTERISTIKE ISPITIVANJA “MJERNA NESIGURNOST” Parametri “Mjerna nesigurnost” (Napomena 1) % vrijednosti parametra osim za pH) Napomena Aluminijum 25 Amonijak 40 Antimon 40 Arsen 30 Benzo(a)piren 50 5 Benzen 40 Bor 25 Parametri “Mjerna nesigurnost” (Napomena 1) % vrijednosti parametra osim za pH) Napomena Bromati 40 Kadmijum 25 Hloridi 15 Hrom 30 Elektrolitička provodljivost 20 Bakar 25 Cijanidi 30 6 1,2-dihloroetan 40 Fluoridi 20 Koncentracija vodonikovih jona (izraženo u pH jedinicama) 0,2 7 Gvožđe 30 Olovo 25 Mangan 30 Živa 30 Nikl 25 Nitrati 15 Nitriti 20 Oksidabilnost 50 8 Pesticidi 30 9 Policiklički aromatski ugljenovodonici 50 10 Selen 40 Natrijum 15 Sulfati 15 Tetrahloroeten 30 11 Trihloroeten 40 11 Trihalometani – ukupno 40 10 Ukupni organski ugljienik (TOC) 30 12 Mutnoća 30 13 Akrilamid, epihlorohidrin i vinil-hlorid potrebno je kontrolisati pomoću specifikacija proizvoda. TAČNOST, PRECIZNOST I GRANICA DETEKCIJE ANALITIČKIH METODA Parametar Tačnost, u % mjerne vrijednosti parametra (Napomena 2) Preciznost, u % mjerne vrijednosti parametra (Napomena 3) Granica detekcije u % od mjerne vrijednosti parametra (Napomena 4) Napomena Akrilamid Aluminijum 10 10 10 Amonijak 10 10 10 Antimon 25 25 25 Arsen 10 10 10 Benzen 25 25 25 Benzo(a)piren 25 25 25 Bor 10 10 10 Bromati 10 10 10 Kadmijum 10 10 10 Hlorid 10 10 10 Hrom 10 10 10 Elektrolitička provodljivost 10 10 10 Bakar 10 10 10 Cijanidi 10 10 10 6 1,2-dihloretan 25 25 10 Epihlorhidrin Fluoridi 10 10 10 Koncentracija vodonikovih jona (pH) 0.2 0.2 - 7 Gvožđe 10 10 10 Olovo 10 10 10 Mangan 10 10 10 Živa 20 10 20 Nikal 10 10 10 Nitrat 10 10 10 Nitrit 10 10 10 Oksidabilnost 25 25 10 8 Pesticidi 25 25 25 9 Policiklički aromatični 25 25 25 10 Parametar Tačnost, u % mjerne vrijednosti parametra (Napomena 2) Preciznost, u % mjerne vrijednosti parametra (Napomena 3) Granica detekcije u % od mjerne vrijednosti parametra (Napomena 4) Napomena ugljenikovodonici Selen 10 10 10 Natrijum 10 10 10 Sulfati 10 10 10 Tetrahloreten 25 25 10 11 Trihloreten 25 25 10 11 Ukupni trihalometani 25 25 10 10 Mutnoća 25 25 25 Akrilamid, epihlorohidrin i vinil-hlorid potrebno je kontrolisati pomoću specifikacija proizvoda. Napomena (za minimalne karakteristike ispitivanja “mjerna nesigurnost” i tačnost, preciznost i granica detekcije analitičkih metoda): 1. “mjerna nesigurnost” je negativni parametar koji opisuje rasipanje vrijednosti veličine koje se na osnovu upotrijebljenih podataka dodaju mjerenoj veličini. Kriterijum djelovanja za “mjernu nesigurnost” (k = 2) procenat je vrijednost parametra navedena u tabeli ili veći od navedenog. “Mjerna nesigurnost” procjenjuje se na nivou MDK vijednosti parametra, osim ako nije drugačije određeno; 2. tačnost je mjera sistemske greške, tj. razlika između srednje vrijednosti velikog broja ponovljenih mjerenja i stvarne vrijednosti. Dalje specifikacije su one utvrđene u standardu ISO 5725; 3. preciznost je mjera slučajne greške i obično se izražava kao standardno odstupanje (unutar serije i između serija) raspona rezultata od srednje vrijednosti. Prihvatljiva preciznost je dvostruko relativno standardno odstupanje. Taj je pojam dodatno objašnjen u standardu ISO 5725; 4. granica detekcije je ili: trostruka vrijednost standardne devijacije unutar serije prirodnog uzorka koji sadrži nisku koncentraciju parametra ili peterostruka vrijednost standardne devijacije slijepe probe (unutar serije); 5. ako se vrijednost “mjerne nesigurnosti” ne može postići, trebalo bi odabrati najbolju dostupnu tehniku (do 60 % od MDK vrijednosti); 6. metodom bi se trebalo da se utvrdi ukupna količina cijanida u svim oblicima; 7. vrijednosti za tačnost, preciznost i mjernu nesigurnost izražene su u pH jedinicama; 8. referentna metoda: EN ISO 8467; 9. karakteristike ispitivanja za pojedinačne pesticide navedene su kao naznaka. Za nekoliko pesticida mogu da se postignu niske vrijednosti za “mjernu nesigurnost” od čak 30% od MDK vrijednosti, a za neke pesticide mogu Da budu dopuštene više vrijednosti, do 80 % od MDK vrijednosti; 10. karakteristike ispitivanja primjenjuju se na pojedine supstance, pri 25% od MDK vrijednosti parametra iz tačke B Priloga 1; 11. karakteristike ispitivanja primjenjuju se na pojedine supstance, pri 50% od MDK vrijednosti parametra iz tačke B Priloga 1; 12. “mjernu nesigurnost” treba procjenjivati pri nivou od 3 mg/l ukupnog organskog ugljenika (TOC). Primjenjuju se Smjernice za određivanje ukupnog organskog ugljenika (TOC) i rastvorenog organskog ugljenika (DOC) CEN 1484; 13. “mjernu nesigurnost” treba procjenjivati pri nivou od 1,0 NTU (jedinice nefelometrijske mutnoće) u skladu sa standardom EN ISO 7027-1.