Regulation on minimum energy efficiency requirements for buildings

3.1 Opšti pojmovi i definicije Za potrebe ove metodologije primjenjuju se sljedeći pojmovi i definicije:

3.1.1 Automatizacija zgrade implementacija opreme, softvera i usluga za automatsku kontrolu i regulaciju, praćenje i optimizaciju, kao i za rad i upravljanje tehničkom opremom u zgradi na energetski efikasan, ekonomičan i bezbjedan način

3.1.2 Broj izmjena vazduha na čas protok vazduha (po jedinici zapremine)

3.1.3 Bruto zapremina, spoljna zapremina zapremina zgrade ili zone zgrade izračunata na osnovu spoljašnjih dimenzija Napomena: Ova zapremina obuhvata, u najmanju ruku, sve prostore u zgradi ili zoni koji su direktno ili, ukoliko su međusobno povezani, indirektno kondicionirani u skladu sa njihovim korišćenjem.

3.1.4 Distribucija energije podsistem u kojem se potrebna količina energije transportuje od generatora do podsistema za emisiju (i kontrolu) energije

3.1.5 Djelimična ventilacija ventilacija zone se vrši samo djelimično, u zavisnosti od površine, pomoću sistema koji sadrže ventilatore ili u zoni postoje različiti ventilacioni sistemi koji sadrže ventilatore Napomena: Tipični primjeri djelimične ventilacije su centralni ventilacioni sistem sa dovodnim/odvodnim vazduhom u dnevnom boravku i prirodna ventilacija (provjetravanje otvaranjem prozora) u susjednim prostorijama koje se slabije koriste, ili decentralizovani ventilacioni uređaji sa dovodnim/odvodnim vazduhom u pojedinim prostorijama/grupama prostorija i ventilacioni sistem sa odvodnim vazduhom u ostalim prostorijama.

3.1.6 Dodatno hlađenje, recooling hlađenje dovodnog vazduha u skladu sa zahtjevima upotrebne cijeline/zone zgrade (individualna regulacija u prostorijama) Napomena: Temperatura dovodnog vazduha se kontroliše kako bi se održala određena konstantna vrijednost. Nedostajuća razlika do potrebne temperature u prostoriji može se postići statičkim sistemima/površinama sa izmjenjivačima toplote, sekundarnim sistemima za hlađenje vazduha ili dodatnim hlađenjem dovodnog vazduha.

3.1.7 Dodatno zagrijavanje, dogrijavanje grijanje dovodnog vazduha u skladu sa zahtjevima upotrebne cijeline/zone zgrade (individualna regulacija u prostorijama) Napomena: Temperatura dovodnog vazduha se kontroliše kako bi se održala određena konstantna vrijednost. Nedostajuća razlika do potrebne temperature u prostoriji može se postići ili statičkim sistemima/površinama sa izmjenjivačima toplote ili dodatnim zagrijavanjem dovodnog vazduha.

3.1.8 Efektivni toplotni kapacitet (termalna masa) dio toplotnog kapaciteta u zoni zgrade koji ima uticaja na potrebnu energiju za grijanje, kao i na klimatizaciju prostorija u ljetnjem periodu

3.1.9 Efikasnost rekuperacije toplote, stepen rekuperacije toplote opšti termin za efikasnost komponente za rekuperaciju toplote u pogledu temperature i/ili vlage prema EN 308, posmatrano sa strane dovodnog vazduha

3.1.10 Ekvivalent CO2 izračunata količina gasova staklene bašte koja nastaje usljed energije isporučene na granici sistema (zgrade), pri čemu se emisije pojedinih gasova ponderišu u odnosu na uticaj koji ugljen-dioksid ima na efekat staklene bašte, a takođe su uzeti u obzir i svi procesi u proizvodnom lancu, uključujući ekstrakciju, konverziju i distribuciju upotrijebljenih energenata ili materijala

3.1.11 Emisija (i kontrola) energije podsistem u kojem se energija emituje (npr. u prostor), uz održavanje definisanih zahtjeva (naročito u pogledu komfora)

3.1.12 Eenergija iz obnovljivih izvora, obnovljiva energija energija iz izvora koji se neće iscrpiti korišćenjem, kao što su (termalna i fotonaponska) solarna energija, energija vjetra, hidroenergija, energija iz obnovljive biomase Napomena: Energija iz izvora koji se neće iscrpiti za vrijeme naših života, tj. izvora koji su dostupni u neograničenim količinama, predstavlja energiju životne sredine. Energija biomase (čvrsta, gasovita, tečna) takođe se računa kao obnovljiva energija, iako je njena dostupnost ograničena.

3.1.13 Energija iz okoline solarna energija (termalna, fotonaponska i energija za potrebe osvjetljenja), geotermalna energija, grijanje ili hlađenje energijom iz okoline (energija koja se uzima iz okolnog vazduha ili vode), energija vetra

3.1.14 Energija sunčevog zračenja energija zračenja koja upada na ravan po jedinici površine, izračunata integracijom sunčevog zračenja u određenom vremenskom intervalu, najčešće u toku sata ili dana Napomena: Energija sunčevog zračenja se obično izražava u MJ/m2 za definisani vremenski interval.

3.1.15 Energija za rasvjetu izračunata energija potrebna za osvjetljenje zone u zgradi (sa kvalitetom osvjetljenja koji je naveden u profilu korišćenja u skladu sa Prilogom 6)

3.1.16 Faktor iskorišćenja toplotnih dobitaka faktor kojim se smanjuju ukupni dobici toplote iz mjesečno/godišnje aktivnih izvora toplote kako bi se odredio dio toplote iz tih izvora koji se može koristiti za pokrivanje toplotnih gubitaka Napomena: Neiskoristivi dio toplotnih dobitaka se manifestuje kao prekomjerna sobna temperatura i/ili prekomjerna razmjena vazduha u zoni u grejnom periodu. U sezoni hlađenja, ovi dobici dovode do potrebe za hlađenjem.

3.1.17 Faktor utroška energije faktor koji opisuje napor potreban za odvijanje nekog procesa u odnosu na koristi koje taj proces donosi Napomena: Osnova za procjenu su količine energije, pri čemu je sâm faktor utroška bezdimenziona veličina (napor u odnosu na koristi). Pod pojmom proces se podrazumijeva emisija/kontrola, distribucija, skladištenje i proizvodnja energije.

3.1.18 Fotonaponski (FN) generator generator koji koristi fotonaponski efekat za pretvaranje sunčeve svjetlosti u električnu energiju

3.1.19 Granica sistema, granica energetskog bilansa (spoljno) razgraničenje zone ili oblasti snabdijevanja tehničkim sistemom za koje se računa energetski bilans

3.1.20 Gubici gubici koji nastaju u segmentima tehničkog procesa od potrebne energije do isporučene energije, odnosno gubici koji nastaju usljed kontrole i emisije, distribucije, skladištenja i proizvodnje. Ukoliko se ovi gubici javljaju unutar kondicioniranih prostora, oni se smatraju toplotnim izvorima ili ponorima.

3.1.21 Gubici u standby režimu utrošak toplote specificiran u odnosu na toplotni kapacitet, potreban za održavanje generatora toplote na određenoj temperaturi kada se toplotna energija ne isporučuje povezanim sistemima

3.1.22 Isporučena energija izračunata količina energije koja se isporučuje tehničkim sistemima u zgradi (sistem grijanja, sistem ventilacije i klimatizacije, sistem za pripremu sanitarne tople vode, sistem rasvjete), kako bi se obezbijedila zadata unutrašnja temperatura, grijanje sanitarne tople vode i željeni kvalitet osvjetljenja tokom cijele godine Napomena: Ova energija uključuje pomoćnu energiju potrebnu za rad tehničkih sistema u zgradi. Isporučena energija se predaje na interfejsu koji se sastoji od spoljašnjeg omotača zgrade i predstavlja količinu energije koja je neophodna za upotrebu zgrade (u skladu sa njenom predviđenom namjenom u standardizovanim graničnim uslovima), odnosno energiju koju je potrebno platiti za upotrebu zgrade. U tom kontekstu, isporučena energija se iskazuje za svaki energent pojedinačno.

3.1.23 Isporučena energija za transport vazduha izračunata električna energija potrebna sistemu koji se sastoji od ventilatora, prenosnog sistema i motora, za transport vazduha, u toku perioda koji se koristi u proračunima

3.1.24 Izlazna energija (generatora) količina toplotne energije koju generator isporučuje nosiocu toplote u jedinici vremena Napomena: Ukoliko se toplota odvodi iz unutrašnjeg izmjenjivača toplote u cilju odmrzavanja (defrost režim rada), i ona se, takođe, uzima u obzir.

3.1.25 Kalorijska vrijednost (energetski sadržaj) količina toplotne energije proizvedena potpunim sagorijevanjem određene količine goriva pri konstantnom pritisku od 101 320 Pa Napomena: Kada se izrazi kao bruto kalorijska vrijednost, energetski sadržaj uključuje latentnu toplotu oslobođenu kondenzacijom vodene pare. Neto kalorijska vrijednost ne uključuje ovu latentnu toplotu.

3.1.26 Koeficijent efikasnosti faktor koji opisuje iskoristivi dio ulazne energije Napomena: Osnova za procjenu su količine energije, pri čemu je sâm koeficijent efikasnosti bezdimenziona veličina (korist u odnosu na napor). Pod pojmom proces se podrazumijeva emisija/kontrola, distribucija, skladištenje i proizvodnja energije.

3.1.27 Koeficijent prolaza toplote ili U-vrijednost protok toplote u stacionarnom stanju podijeljen sa površinom i temperaturnom razlikom između okruženja sa obje strane ravnog uniformnog sistema Napomena: U-vrijednost ili koeficijent prolaza toplote se izražava u W/m²K i predstavlja recipročnu vrijednost otporu prolasku toplote (R-vrijednosti iskazanoj u m2 K/W).

3.1.28 Koeficijent transmisionog gubitka toplote protok toplote kroz građevinski element u jedinici vremena, zasnovan na temperaturnoj razlici vazduha sa obje strane elementa (recipročna vrijednost ukupnog otpora prolasku toplote za posmatrani građevinski element)

3.1.29 Koeficijent ventilacionog gubitka toplote razmjena toplote kroz zapreminski protok vazduha u jedinici vremena, zasnovan na temperaturnoj razlici (toplotna snaga zapreminskog protoka vazduha, zasnovana na temperaturnoj razlici)

3.1.30 Kogeneracija (kombinovana proizvodnja toplote i električne energije) istovremena proizvodnja toplotne energije i električne i/ili elektrohemijske i/ili mehaničke energije u termodinamičkom ili elektrohemijskom procesu

3.1.31 Kondicionirani prostor/prostorija prostor/prostorija ili grupa prostorija, koji se zagrijavaju i/ili hlade do definisane zadate temperature i/ili ventiliraju i/ili ovlažuju i/ili osvijetljavaju i/ili snabdijevaju sanitarnom toplom vodom (što znači da se najmanje jedan režim kondicioniranja primjenjuje)

3.1.32 Kondicioniranje stvaranje definisanih uslova u zatvorenim prostorima putem grijanja, hlađenja, ventilacije, ovlaživanja, osvjetljenja i snabdijevanja sanitarnom toplom vodom Napomena: Cilj klimatizacije je da ispuni zahtjeve u pogledu sobne temperature, dovoda svježeg vazduha, osvjetljenja, vlažnosti i/ili sanitarne tople vode.

3.1.33 Lokalno proizvedena energija iz obnovljivih izvora energija proizvedena korišćenjem obnovljivih izvora energije u tehničkim instalacijama direktno povezanim sa zgradom

3.1.34 Nekondicioniran prostor/prostorija prostori koje ne karakteriše niti jedan oblik kondicioniranja nazivaju se „nekondicionirani prostori/prostorije“, i mogu se svrstati u nekondicionirane zone

3.1.35 Neto korisna površina poda (referentna površina) korisna podna površina unutar kondicioniranog dijela zgrade Napomena: Neto površina poda (ANF) se koristi kao referentna površina.

3.1.36 Neto proizvedena električna energija ukupna električna energija koju proizvodi fotonaponski sistem umanjena za ukupnu pomoćnu energiju koja je potrošena unutar granica podsistema koji se posmatra

3.1.37 Neto zapremina, zapremina vazduha (unutrašnja zapremina) zapremina koja je predmet razmjene vazduha u kondicioniranoj zoni ili u cijeloj zgradi. Neto zapremina se određuje na osnovu unutrašnjih dimenzija, tj. zapremina same građevinske konstrukcije nije uključena. Neto zapremina se izračunava množenjem odgovarajuće neto površine poda sa svijetlom visinom prostorije.

3.1.38 Nominalna snaga maksimalna isporučena ili utrošena snaga pod određenim radnim uslovima Napomena: Za kotlove nominalna snaga predstavlja kontinuiranu izlaznu energiju koju je proizvođač specificirao za generator toplote, a koja odgovara najvećoj satnoj vrijednosti za upotrebljivu količinu toplote koja se isporučuje vodi kao nosiocu toplote. Za pumpe nominalna snaga predstavlja potrošnju električne energije pri nominalnom naponu pod određenim radnim uslovima i maksimalnom opterećenju.

3.1.39 Nosilac energije, energent supstanca ili proces koji se može koristiti za proizvodnju mehaničkog rada ili toplote ili za upravljanje hemijskim ili fizičkim procesima

3.1.40 Nosilac toplote bilo koji medijum (npr. voda, vazduh, itd.) koji se koristi za prenos toplote, pri tom ne mijenjajući svoje stanje Napomena: Pored vode koja cirkuliše u krugovima grijanja, u nosioce toplote spadaju i rashladni fluid koji cirkuliše u isparivaču, rashladni fluid koji cirkuliše u kondenzatoru i medijum koji cirkuliše u izmjenjivaču toplote (rekuperacija toplote).

3.1.41 Oblast snabdijevanja (tehničkim sistemom) površina koja obuhvata djelove zgrade koje opslužuje jedan isti tehnički sistem Napomena: Jedna oblast snabdijevanja nekim tehničkim sistemom (za grijanje, pripremu sanitarne tople vode, ventilaciju, hlađenje, osvjetljenje itd.) može da pokriva nekoliko zona u zgradi. Jedna zona može da obuhvata nekoliko oblasti snabdijevanja tehničkim sistemima.

3.1.42 Oblast snabdijevanja sistemom za grijanje površina koja obuhvata djelove zgrade koji se snabdijevaju istim sistemom grijanja; ona se može prostirati na više zona, dok, s druge strane, jedna zona može uključivati veći broj ovih oblasti

3.1.43 Oblast snabdijevanja sistemom za hlađenje površina koja obuhvata djelove zgrade, upotrebne cjeline i tehničke sisteme u zgradi koji se snabdijevaju iz istog izvora rashladne energije Napomena: Ova oblast može obuhvatati više zona i upotrebnih cjelina, a može se sastojati i samo od njihovih djelova.

3.1.44 Odnos električne i toplotne snage odnos neto proizvedene električne energije i neto proizvedene toplotne energije u procesu kogeneracije

3.1.45 Osvijetljenost količina svjetlosnog fluksa koji pada na površinu elementa Napomena: Jedinica mjere: lux (lx)

3.1.46 Period proračuna vremenski period korišćen u energetskom bilansu, period za koji se računaju relevantni energetski tokovi u zgradi Napomena: Period za proračun isporučene i primarne energije je jedna godina. Za izračunavanje parcijalnih vrijednosti energije mogu se koristiti periodi od jednog mjeseca ili jednog dana.

3.1.47 Podrazumijevana vrijednost podatak koji se može koristiti za proračun ako nisu dostupni odgovarajući podaci o proizvodu

3.1.48 Podsistem tehničkog sistema u zgradi dio tehničkog sistema u zgradi koji obavlja određenu funkciju (npr. proizvodnja toplotne energije, distribucija toplotne energije, skladištenje toplotne energije, emisija (i kontrola) toplotne energije)

3.1.49 Pomoćna energija energija koja je dodatno potrebna sistemima grijanja, hlađenja, pripreme sanitarne tople vode, klimatizacije (uključujući ventilaciju) i osvjetljenja kako bi obezbijedili snabdijevanje potrebnom energijom (energija za rad pumpi, ventilatora, regulacije, elektronike itd.)

3.1.50 Potrebna energija opšti pojam za potrebnu energiju za grijanje, hlađenje, pripremu sanitarne tople vode, osvjetljenje i ovlaživanje

3.1.51 Potrebna energija za grijanje izračunata energija potrebna za grijanje kako bi se održali zadati termički uslovi u prostorijama u zoni zgrade tokom grejnog perioda

3.1.52 Potrebna energija za hlađenje izračunata energija potrebna za hlađenje kako bi se održali zadati termički uslovi u prostorijama u zoni zgrade tokom perioda u kojima izvori toplote generišu više energije nego što je potrebno

3.1.53 Potrebna energija za pripremu sanitarne tople vode izračunata energija potrebna za snabdijevanje zone zgrade količinom sanitarne tople vode na zahtijevanoj temperaturi u skladu sa profilom zahtjeva za sanitarnom toplom vodom

3.1.54 Potrebna energija za termičko kondicioniranje vazduha izračunata energija potrebna za grijanje i hlađenje vazduha, kao i za grijanje u cilju odvlaživanja ili generisanja pare za ovlaživanje kako bi se termički uslovi vazduha promijenili iz uslova koji se odnose na spoljašnji vazduh u uslove koji su zadati za dovodni vazduh. Ova energija se izračunava uzimajući u obzir konfiguraciju komponenti u sistemu, osnovni način kontrole rada sistema, kao i bilo koji instaliran sistem za povrat energije.

3.1.55 Primarna energija izračunata količina energije koja uzima u obzir energetski sadržaj potrebnog goriva i pomoćnu energiju za rad tehničkih sistema u zgradi, kao i energiju utrošenu van objekta koja je neophodna za odvijanje procesa ekstrakcije, konverzije i distribucije korišćenih goriva

3.1.56 Proizvodnja energije podsistem koji obezbjeđuje, i po potrebi isporučuje, količinu energije potrebnu za sisteme u zgradi

3.1.57 Referentna unutrašnja temperatura prosječna unutrašnja temperatura u zgradi ili zoni zgrade koja se koristi za proračun potrebne energije za grijanje i hlađenje, pri čemu se uzimaju u obzir različite sheme grijanja sa prostorno ili vremenski ograničenim radom grijanja, a u slučaju proračuna potrebne energije za hlađenje, razmatraju se dozvoljene temperaturne varijacije Napomena: Obično se pretpostavljaju različite vrijednosti temperature za grijanje i za hlađenje.

3.1.58 Sistem za grijanje, ventilaciju i klimatizaciju/hlađenje (HVAC sistem) korišćenje različitih tehnologija za kontrolu temperature, vlažnosti i čistoće vazduha u zatvorenom prostoru kako bi se obezbijedio toplotni komfor i prihvatljiv kvalitet vazduha

3.1.59 Sistem za ventilaciju i klimatizaciju ventilacioni sistem sa mehaničkim transportom vazduha koji se koristi za ispunjavanje zahtjeva za kvalitetom vazduha u zatvorenom prostoru

3.1.60 Skladištenje energije podsistem u kome se skladišti toplotna energija sadržana u medijumu (nosiocu toplote) Napomena: U krugovima grijanja skladištenje se odnosi na bafer rezervoar (npr. u sistemima sa toplotnom pumpom).

3.1.61 Spoljna temperatura temperatura spoljašnjeg vazduha koja se utvrđuje na osnovu meteoroloških mjerenja i procjena, i koja se uzima kao osnova za proračune

3.1.62 Sunčevo zračenje, sunčeva radijacija gustina snage zračenja koje upada na ravan, tj. količnik energijskog fluksa koji upada na određenu ravan i površine te ravni, odnosno snaga upadnog zračenja po jedinici površine Napomena: Sunčevo zračenje se obično izražava u W/m2.

3.1.63 Svjetiljka uređaj kojim se distribuira, filtrira ili transformiše svjetlost koju proizvodi jedna ili više sijalica, i koji uključuje sve elemente neophodne za fiksiranje i zaštitu ovih sijalica i, ukoliko je potrebno, ožičenje i uređaje za njhovo priključenje na električnu mrežu, ali ne i same sijalice

3.1.64 Tehnički sistem u zgradi tehnička oprema za grijanje, hlađenje, ventilaciju, ovlaživanje, odvlaživanje, pripremu sanitarne tople vode, osvjetljenje, automatizaciju i kontrolu zgrada, i proizvodnju električne energije Napomena: Tehnički sistem u zgradi se može odnositi na jednu ili više uslužnih funkcija zgrade (npr. grijanje, grijanje i priprema sanitarne tople vode). Tehnički sistem u zgradi se sastoji od različitih podsistema. Proizvodnja električne energije može uključivati kogeneraciju, sisteme koji koriste energiju vjetra i fotonaponske sisteme.

3.1.65 Termički (ne)kondicioniran prostor/prostorija prostor/prostorija ili grupa prostorija, koja se grije i/ili hladi, naziva se „termički kondicioniranim“; prostor/prostorija ili grupa prostorija, koja se ne grije niti hladi, naziva se „termički nekondicioniranim“

3.1.66 Termički omotač (površina) spoljna granica svake zone Napomena: Površina termičkog omotača predstavlja granicu između kondicioniranih prostora i spoljašnjeg vazduha, tla ili nekondicioniranih prostora. Hlađeni ili grijani prostori gube toplotu ili dobijaju toplotu preko ove površine, pa se iz tog razloga naziva „površina termičkog omotača“. Ona predstavlja materijalnu granicu, najčešće formiranu od spoljašnje fasade, unutrašnjih zidova, donjih elemenata/poda ili gornjih elemenata/krova.

3.1.67 Toplotna energija energija koja se direktno koristi za pokrivanje energetskih potreba za grijanjem

3.1.68 Toplotni izvor količina toplote sa temperaturama iznad unutrašnje temperature prostora, koja se dovodi ili generiše unutar zone zgrade Napomena: Ovdje nije uključeno kontrolisano dovođenje toplotne energije pomoću tehničkih sistema u zgradi (grijanje, ventilacija) kako bi se održavala unutrašnja temperatura u prostoru.

3.1.69 Toplotni ponor količina toplote koja se odvodi iz zone zgrade Napomena: Ovdje nije uključeno kontrolisano odvođenje toplote pomoću sistema za hlađenje.

3.1.70 Uslovi dovodnog vazduha termodinamički uslovi, uključujući i vlažnost, vazduha koji se sistemom za ventilaciju i klimatizaciju dovodi u dio zgrade koji taj sistem snabdijeva

3.1.71 Uslovi odvodnog vazduha termodinamičko stanje vazduha, uključujući i vlažnost, koji sistem za ventilaciju i klimatizaciju izvlači iz dijela zgrade koji snabdijeva

3.1.72 Uslovi otpadnog vazduha termodinamičko stanje vazduha, uključujući i vlažnost, koji sistem za ventilaciju i klimatizaciju emituje u spoljašnje okruženje zgrade

3.1.73 Uslovi spoljašnjeg vazduha termodinamički uslovi, uključujući i vlažnost, spoljašnjeg vazduha koji okružuje zgradu opremljenu sistemom za ventilaciju i klimatizaciju

3.1.74 Uslužne funkcije zgrade opšti naziv za tehničke sisteme u zgradi koji obezbjeđuju zahtijevane uslove unutrašnjeg prostora: grijanje, hlađenje, priprema sanitarne tople vode, ventilacija, ovlaživanje i osvjetljenje Napomena: Jedna uslužna funkcija zgrade može uključivati više od jednog tehničkog sistema, npr. centralizovana i decentralizovana proizvodnja toplotne energije za pripremu sanitarne tople vode.

3.1.75 Vazdušno grijanje u stambenim zgradama sistem grijanja koji snabdijeva zonu toplotnom energijom koristeći isključivo vazduh kao nosilac toplote Napomena: Sistemi vazdušnog grijanja imaju najmanje jedan generator toplote (npr. toplotnu pumpu koja koristi otpadni vazduh kao izvor toplote). Pored toga, oni mogu sadržati i izmjenjivač toplote za rekuperaciju toplote. Sistemi za vazdušno grijanje mogu da rade koristeći samo spoljašnji vazduh, samo recirkulacioni vazduh, ili kombinaciju spoljašnjeg i recirkulacionog vazduha.

3.1.76 Ventilacija u stambenim zgradama sistem za dovod svježeg vazduha i/ili odvod potrošenog vazduha, kojim se spoljašnji vazduh dovodi u zgradu, a koji može uključivati rekuperaciju toplote i klimatizaciju Napomena: Sistemi za dovod svježeg vazduha i/ili odvod potrošenog vazduha mogu biti decentralizovani sistemi namijenjeni za jednu prostoriju/grupu prostorija ili centralni sistemi sa dovodom i/ili odvodom vazduha.

3.1.77 Visina prostorije, svijetla visina prostorije razlika u visini između gornje površine poda posmatranog sprata i donje površine sprata koji se nalazi iznad posmatranog sprata, odnosno spuštenog plafona

3.1.78 Visina sprata razlika u visini između gornje površine poda posmatranog sprata i gornje površine poda sprata koji se nalazi iznad posmatranog sprata

3.1.79 Vrijednost specifična za proizvod vrijednost koju navodi proizvođač na osnovu: — izjave o usaglašenosti sa harmonizovanim evropskim specifikacijama ili odgovarajućim evropskim direktivama, ili — izjave o usaglašenosti sa opštepriznatim tehničkim standardima, ili — potvrdu o upotrebljivosti izdatu od građevinske inspekcije, a koja je pogodna za datu proceduru proračuna.

3.1.80 Vrijeme grijanja vrijeme rada sistema grijanja kako bi se obezbijedile temperature zadate za predviđeni način korišćenja prostora

3.1.81 Vrijeme rada uključuje vrijeme grijanja i vrijeme rada u set-back/switch-off režimu

3.1.82 Zadata vrijednost unutrašnje temperature definisana željena temperatura unutar zgrade ili zone zgrade, u zavisnosti od profila korišćenja, koja predstavlja zadatu temperaturu u prostoriji kada je sistem grijanja ili hlađenja u upotrebi Napomena: Obično se pretpostavljaju različite zadate vrijednosti temperature za grijanje i za hlađenje.

3.1.83 Zona osnovna prostorna jedinica koja se koristi za proračun energetskih bilansa. Zona obuhvata (neto podnu) površinu grupe prostorija koje karakteriše isti način korišćenja i kondicioniranja, i za koje ne postoje prepreke u pogledu dodatnih kriterijuma zoniranja.

3.2 Simboli, jedinice i indeksi Tabela 1 sadrži pregled važnih simbola koji su generalno primjenljivi na ukupan bilans opisan u dokumentu. U Tabeli 2 su navedeni indeksi koji se koriste u proračunima bilansa. Tabela 1 – Simboli i jedinice Simbol Značenje Jedinica α udio — A površina, površina termičkog omotača m2 B širina m  stepen opterećenja — kJ/(kg · K), c specifični toplotni kapacitet Wh/(kg · K) COP koeficijent grijanja, koeficijent performanse — d broj dana d Δ razlika — e faktor utroška energije — EER koeficijent hlađenja, koeficijent energetske efikasnosti — f, F faktor — FC faktor opterećenja — g ukupna propusnost sunčeve energije, g-vrijednost — h sat h h visina m H koeficijent gubitka toplote (opšti) W/K (HT / HV) indeks: T: transmisija / V: ventilacija H kalorijska vrijednost kWh/m3, (Hi / Hs) index i: neto / index s: bruto kWh/l, kWh/kg I sunčevo zračenje, sunčeva radijacija W/m2 k koeficijent — λ toplotna provodljivost W/(mK) L dužina m n broj — Simbol Značenje Jedinica n broj izmjena vazduha 1/h η efikasnost, faktor iskorišćenja — θ temperatura °C p pritisak Pa P snaga kW PLV faktor djelimičnog opterećenja — specifična potrebna energija u odnosu na zapreminski Wh/(m3/h) q protok vazduha R otpor prolasku toplote, površinski otpor (m2K)/W t vrijeme (period) h τ vremenska konstanta (zone zgrade) h Q energija kWh snaga, izlazna energija, kapacitet kW U koeficijent prolaza toplote W/(m2K) V (neto) zapremina m3 zapreminski protok vazduha m3/h w ponder — W pomoćna energija kWh ρ gustina kg/m3 odnos toplotnih izvora i toplotnih ponora — rashladni odnos kW/kW κ udio pokrivenosti, učešće — odnos — Ψ linearni koeficijent provođenja toplote W/(mK)  toplotno opterećenje, snaga W ekvivalent CO2 g/kWh Tabela 2 – Indeksi Indeks Značenje aut automatizacija aux pomoćna energija av prosječna vrijednost, srednja vrijednost bu back-up grijanje c kontrola (sistem) sistem hlađenja (prostora), sistemi za klimatizaciju/hlađenje u c prostorijama funkcija hlađenja u HVAC sistemu, snabdijevanje rashladnom energijom c* za sistem klimatizacije ce kontrola i emisija energije (gubici) CHP kombinovana proizvodnja toplote i električne energije CO2 ugljen-dioksid režim rada sa kombinovanim funkcijama (grijanje prostora i priprema combi sanitarne tople vode) cu uređaj za hlađenje D (u zavisnosti od) dnevnog osvjetljenja d distribucija energije (gubici) D,S snabdijevanje dnevnom svjetlošću dan dan, dnevno del isporučena energija dir direktni e spoljašnji, eksterni effec efektivni EHA otpadni vazduh el električni, električna energija EMS sistem energetskog menadžmenta ETA odvodni vazduh ev evaporativni ovlaživač evaporativni ovlaživač – otpadni vazduh (HVAC sistem koji koristi eve proces sorpcije) evaporativni ovlaživač – dovodni vazduh (HVAC sistem koji koristi evs proces sorpcije) exch izmjenjivač toplote fac uređaji, mašine, oprema fan ventilator FC slobodno hlađenje, free cooling g godina, godišnji g, gen proizvodnja energije (gubici) goods roba, proizvodi gr-exch izmjenjivač toplote zemlja/dovodni vazduh Indeks Značenje GW podzemne vode GS zemlja (geotermalna sonda) h sistem grijanja (prostora) funkcija grijanja u HVAC sistemu, snabdijevanje toplotnom energijom h* za sistem klimatizacije H grijač HK krug grijanja Hp, hp toplotna pumpa HVAC sistem grijanja, ventilacije i hlađenja/klimatizacije hydr hidraulički I unutrašnji (izvori toplote) i unutrašnjost, unutrašnji in isporučen, doveden (u) inf infiltracija int rad sa prekidima iu od termički kondicionirane zone ka termički nekondicioniranoj zoni i, j, k, x indeks l sistem rasvjete m srednji, prosječni max maksimalni mech mehanički min minimalni mj mjesec, mjesečni mot motor, mašina NA smanjenje temperature (tokom noći), set-back režim rada ND bez dnevne svjetlosti nd potrebna energija NF neto (površina) poda night tokom noći O (u zavisnosti od) zauzetosti prostora op radni, operativni opaq neprozirni, netransparentni out isporučeno (van granica sistema) outg (neto) izlazna energija generatora (ce+d+s) p primarna energija p osobe, ljudi P0 stand-by Pint djelimično opterećenje pk maksimalna, vršna (snaga) Indeks Značenje PM upravljanje pumpom Pn puno opterećenje, nazivno opterećenje prod proizvedeno PP elektrana pre-h predgrijač Pu pumpa PV fotonaponski sistem rB projektovano vrijeme rada rc sistem hlađenja u stambenim zgradama re-h grijač (za dodatno zagrijavanje) rec rekuperacija toplote reg regenerativni res stambeni rL projektovani vijek trajanja RL temperatura povratnog voda rv sistem ventilacije u stambenim zgradama s tlo, zemlja s skladištenje energije (gubici) S solarni, sunčev S dovod, dovodni self sopstveno, samo(proizvedeno) set zadata vrijednost sink toplotni ponor režim rada sa samo jednom funkcijom (grijanje prostora ili priprema sng sanitarne tople vode) sol solarni source toplotni izvor st ovlaživanje (sistem) SUP dovodni vazduh T transmisija tb djelimično grijano therm toplotna energija tot totalni, ukupni tr transparentni u nekondicionirana, negrijana ili nehlađena prostorija ili zona zgrade ue od negrijane zone zgrade ka spoljašnjem vazduhu use (zavistan od) upotrebe, korišćen v sistem ventilacije V ventilacija Indeks Značenje vc sistem ventilacije (HVAC – hlađenje) vh sistem ventilacije (HVAC – grijanje) VL temperatura polaznog voda w sistem za pripremu sanitarne tople vode WB toplotni most we vikend WEP vjetrogenerator, vjetroelektrana win provjetravanje (otvaranjem prozora) z susjedna zona zgrade Z cirkulacioni krug Na Slici 2 i u Tabeli 3 prikazan je sistem koji se koristi za označavanje količina energije u bilansima. Slika 2 – Sistem dodjeljivanja indeksa Tabela 3 – Sistem označavanja i dodjeljivanja indeksa Izlazna Potrebna Kontrola i energija Distribucija Skladištenje Proizvodnja Isporučena energija za emisija generatora energije energije energije energija zgradu energije (toplotna/ rashladna) Potrebna Isporučena Sistem energija za — — — — — energija za rasvjete rasvjetu rasvjetu l,nd l,del Gubici u Gubici u Gubici u Izlazna Gubici u sistemu Isporučena Potrebna sistemu sistemu energija sistemu grijanja pri energija za Sistem energija za grijanja pri grijanja pri generatora za grijanja pri emisiji (i sistem grijanja grijanje distribuciji skladištenju sistem proizvodnji kontroli) grijanja energije energije grijanja energije energije h,nd h,ce h,d h,s h,outg h,g ,del Gubici u Gubici u Gubici u Izlazna Gubici u sistemu Isporučena Potrebna sistemu sistemu energija sistemu hlađenja pri energija za Sistem energija za hlađenja pri hlađenja pri generatora za hlađenja pri emisiji (i sistem hlađenja hlađenje distribuciji skladištenju sistem proizvodnji kontroli) hlađenja energije energije hlađenja energije energije c,nd c,ce c,d c,s c,outg c,g c,del Gubici u Gubici u Neto sistemu sistemu energetska ventilacije/ ventilacije/ Sistem potrošnja za ventilacije/ klimatizacije klimatizacije — — — — grijanje u klimatizacije sistemima pri emisiji pri (grijanje) klimatizacije (i kontroli) distribuciji energije energije vh,nd vh,ce vh,d Gubici u Gubici u Neto sistemu sistemu energetska ventilacije/ ventilacije/ Sistem potrošnja za ventilacije/ hlađenje u klimatizacije klimatizacije — — — — klimatizacije sistemima pri emisiji pri (hlađenje) klimatizacije (i kontroli) distribuciji energije energije vc,nd vc,ce vc,d Gubici pri Gubici pri Gubici pri Izlazna Gubici pri emisiji (i Isporučena distribuciji skladištenju energija proizvodnji Potrebna kontroli) energija za Funkcija energije za energije za generatora za energije za energija za energije za funkciju funkciju funkciju funkciju funkciju grijanja u grijač HVAC funkciju grijanja u HVAC grijanja u grijanja u grijanja u grijanja u sistema grijanja u HVAC sistemu HVAC HVAC HVAC HVAC HVAC sistemu sistemu sistemu sistemu sistemu sistemu h ,nd h ,ce h ,d h ,s h ,outg h ,g h ,del Gubici pri Gubici pri Gubici pri Izlazna Gubici pri emisiji (i Isporučena Potrebna distribuciji skladištenju energija proizvodnji Funkcija kontroli) energija za energija za energije za energije za generatora za energije za hlađenja u energije za funkciju hladnjak funkciju funkciju funkciju funkciju HVAC funkciju hlađenja u HVAC hlađenja u hlađenja u hlađenja u hlađenja u sistemu hlađenja u HVAC sistema HVAC HVAC HVAC HVAC HVAC sistemu sistemu sistemu sistemu sistemu sistemu Izlazna Potrebna Kontrola i energija Distribucija Skladištenje Proizvodnja Isporučena energija za emisija generatora energije energije energije energija zgradu energije (toplotna/ rashladna) c ,nd c ,ce c ,d c ,s c ,outg c ,g c ,del Gubici pri Gubici pri Izlazna Gubici pri Potrebna emisiji (i Isporučena distribuciji energija proizvodnji energija za kontroli) — energija za Ovlaživanje ovlaživanje energije za generatora za energije za energije za ovlaživanje ovlaživanje ovlaživanje ovlaživanje ovlaživanje st,nd st,ce st,d st,outg st,g st,del Gubici pri Gubici pri Gubici pri Izlazna Gubici pri Potrebna emisiji (i Isporučena distribuciji skladištenju energija proizvodnji energija za kontroli) energija za Sistem energije u energije u generatora za energije u sistem energije u sistem ventilacije ventilacije u sistemu sistemu sistem sistemu sistemu ventilacije u u stambenim ventilacije u ventilacije u ventilacije u ventilacije u rez. ventilacije u rez. zgradama rez. rez. rez. rez. zgradama rez. zgradama zgradama zgradama zgradama zgradama zgradama rv,nd rv,ce rv,d rv,s rv,outg rv,g rv,del Gubici pri Gubici pri Gubici pri Izlazna Gubici pri Potrebna emisiji (i Isporučena distribuciji skladištenju energija proizvodnji energija za kontroli) energija za Sistem energije u energije u generatora za energije u sistem energije u sistem hlađenja sistemu sistemu sistem sistemu hlađenja u sistemu hlađenja u hlađenja u hlađenja u hlađenja u hlađenja u u stambenim rez. hlađenja u rez. zgradama rez. rez. rez. rez. zgradama rez. zgradama zgradama zgradama zgradama zgradama zgradama rc,nd rc,ce rc,d rc,s rc,outg rc,g rc,del Gubici pri Gubici pri Gubici pri Izlazna Gubici pri Potrebna emisiji (i Isporučena distribuciji skladištenju energija proizvodnji energija za kontroli) energija za Priprema energije za energije za generatora za energije za pripremu energije za pripremu sanitarne pripremu pripremu pripremu pripremu sanitarne pripremu sanitarne tople vode sanitarne sanitarne sanitarne sanitarne tople vode sanitarne tople vode tople vode tople vode tople vode tople vode tople vode ,nd ,ce ,d ,s ,outg ,g ,del 4. Procedura proračuna Princip izrade energetskog bilansa opisan je u kontekstu potrebne energije, isporučene energije i primarne energije za sve vrste kondicioniranja, odnosno sve vrste uslužnih funkcija zgrade (grijanje, hlađenje, ventilacija, ovlaživanje, osvjetljenje i snabdijevanje sanitarnom toplom vodom). Bilans svih energetskih tokova, sa izuzetkom osvjetljenja, odvija se po istom postupku: isporučena energija se računa na osnovu energetskih potreba zgrade (izračunate potrebne energije) i gubitaka u tehničkim sistemima za emisiju, distribuciju i skladištenje energije, kao i gubitaka pri proizvodnji energije za pojedinačne vrste kondicioniranja. Proračun primarne energije se vrši na osnovu izračunate isporučene energije, pri čemu se isporučena energija procjenjuje pojedinačno za svaki korišćeni energent uz primjenu faktora koji odražavaju uticaj tog energenta na životnu sredinu.

4.1 Zoniranje zgrada Prije sprovođenja energetskog bilansa, zgradu je potrebno podijeliti na zone. Površine objekta koje karakteriše isti način korišćenja i koje ne pokazuju značajne razlike u pogledu vrste kondicioniranja, kao i drugih kriterijuma zoniranja, objedinjuju se u jednu zonu. Zoniranje i kriterijumi za podjelu zgrada na zone dati su u tački 5 ovog priloga.

4.2 Određivanje potrebne energije za svaku zonu Potrebne energije (za grijanje, hlađenje ili klimatizaciju, ventilaciju, ovlaživanje, osvjetljenje i pripremu sanitarne tople vode) određuju se posebno za svaku zonu u zgradi. Potrebna energija za grijanje i hlađenje se određuje upoređivanjem toplotnih izvora i toplotnih ponora u posmatranoj zoni zgrade. Neophodnost prethodne podjele zgrade na zone je, između ostalog, opravdana činjenicom da se u složenim zgradama toplotni izvori i toplotni ponori javljaju na različitim mjestima u zgradi. Međutim, samo se prostori za koje se pretpostavlja da imaju slične toplotne izvore i toplotne ponore mogu grupisati u jednu zonu.

4.3 Određivanje potrebne energije za grijanje i hlađenje iterativnom metodom Potrebne energije za grijanje i hlađenje se određuju u iterativnom postupku. Budući da proračun potrebne energije zahtijeva poređenje svih toplotnih izvora i toplotnih ponora, prvi korak u ovom postupku predstavlja njihovo potpuno izračunavanje. Veličina toplotnih izvora i toplotnih ponora zavisi, između ostalog, od strukturnih uslova zgrade i njenog korišćenja. Većina bilansnih komponenti se može odrediti u jednom postupku, bez daljih iteracija (npr. unutrašnji izvori toplote usljed metabolizma ljudi koji borave u zgradi, transmisija, ventilacija, solarni izvori toplote itd.). S druge strane, toplotni izvori i toplotni ponori koji se odnose na tehničke sisteme u zgradi (npr. toplotni dobici od cjevovoda u sistemima grijanja), zavise od sâmih potreba zgrade za energijom (tj. potrebne energije). S obzirom da je potrebna energija primarni cilj poređenja toplotnih izvora i toplotnih ponora, neophodna je iteracija. Ovaj postupak je opisan u podtački 6.2.

4.4 Određivanje gubitaka u tehničkim sistemima, isporučene energije i primarne energije U slučaju kada postoji više tehničkih sistema, potrebna energija izračunata za svaku zonu se raspodjeljuje između njih. Na vrijednost potrebne energije se dodaju gubici usljed emisije, distribucije i skladištenja energije određeni za sve tehničke sisteme, čime se dobija količina energije koju treba da obezbijedi generator/generatori. Nakon toga se vrši evaluacija generatora, što uključuje određivanje toplotnih gubitaka generatora. Dva posljednja koraka u proceduri proračuna se odnose na određivanje energije koja se isporučuje generatoru/generatorima (isporučena energija) i evaluaciju primarne energije u odnosu na izračunate isporučene energije. Bilansi isporučene i primarne energije uključuju i električnu energiju koja je dodatno potrebna tehničkim sistemima u zgradi (pomoćna energija). Ako tehnički sistem u zgradi snabdijeva više od jedne zone (npr. centralni sistem za hlađenje ili grijanje projektovan za cijelu zgradu) ili u zoni postoji više od jednog tehničkog sistema za jednu vrstu uslužne funkcije zgrade (npr. centralno i decentralizovano snabdijevanje sanitarnom toplom vodom u kantini), onda se karakteristične vrijednosti za svaku oblast snabdijevanja tehničkim sistemom određuju u jednom postupku i zatim raspoređuju po zonama.

4.5 Vremenski intervali Bilansi isporučene energije ili primarne energije se izračunavaju za period od jedne godine. Djelimični bilansi se mogu proračunavati u manjim vremenskim intervalima, npr. za dan ili mjesec. Godišnje vrijednosti energetskih karakteristika se izračunavaju sabiranjem vrijednosti odgovarajućih energetskih karakteristika na mjesečnom nivou. U slučaju mjesečne raspodjele određenih godišnjih karakterističnih vrijednosti, primjenjuje se sljedeći postupak:  Procjena generatora: mjesečni gubici pri proizvodnji energije g proizilaze iz godišnjih gubitaka, proporcionalno izlaznoj energiji generatora outg . Isti princip važi i za isporučenu energiju del,in koja se dovodi sistemu (generatoru) spolja (kroz granicu bilansa), isporučenu energiju del,out kojom generator snabdijeva procese van granica sistema, i regenerativnu isporučenu energiju del,prod .  Procjena gubitaka za skladištenje, distribuciju i emisiju energije: mjesečni gubici pri emisiji ce , distribuciji d i skladištenju energije s proizilaze iz odgovarajućih gubitaka na godišnjem nivou, proporcionalno potrebnoj energiji nd .  Procjena pomoćne energije: mjesečne vrijednosti za pomoćnu energiju W proizilaze iz odgovarajućih godišnjih vrijednosti za pomoćnu energiju, proporcionalno odgovarajućoj isporučenoj energiji Q.

4.6 Opšta procedura proračuna Procedura proračuna se u opštem slučaju sastoji od sljedećih koraka: 1) Određivanje graničnih uslova korišćenja i, po potrebi, zoniranje zgrade u odnosu na način upotrebe, građevinsku fiziku i tehničke instalacije i opremu u zgradi, uključujući osvjetljenje. 2) Prikupljanje ulaznih podataka potrebnih za izračunavanje bilansa zona zgrade (površine, karakteristike koje se odnose na građevinsku fiziku i tehničke instalacije i opremu u zgradi, temperature dovodnog vazduha, broj izmjena vazduha na čas za pojedine tipove ventilacionih sistema). 3) Određivanje potrebne energije i isporučene energije za osvjetljenje, kao i izvora toplote koji nastaju usljed osvjetljenja u posmatranoj zoni. 4) Određivanje toplotnih izvora i toplotnih ponora koji nastaju usljed mehaničke ventilacije u posmatranoj zoni. 5) Određivanje toplotnih izvora i toplotnih ponora koji nastaju usljed prisustva osoba, uređaja, itd. (tehničke instalacije i oprema u zgradi se ne uzimaju u obzir). 6) Početna procjena bilansa potrebne energije za grijanje i hlađenje posmatrane zone (odvojeno za dane korišćenja i dane kada se zona ne koristi), uzimajući u obzir već poznate toplotne izvore i toplotne ponore. 7) Preliminarna alokacija bilansa potrebne energije između različitih uslužnih funkcija zgrade (klimatizacija, ventilacija u stambenim zgradama, grijanje i hlađenje). 8) Određivanje toplotnih izvora nastalih usljed grijanja posmatrane zone (distribucija, skladištenje i, gdje je primjenjivo, proizvodnja energije unutar zone) na osnovu procijenjene potrebne energije za grijanje. 9) Određivanje toplotnih izvora i toplotnih ponora nastalih usljed hlađenja posmatrane zone (distribucija, skladištenje i, gdje je primjenjivo, proizvodnja energije unutar zone) na osnovu procijenjene potrebne energije za hlađenje. 10) Određivanje toplotnih izvora nastalih usljed pripreme sanitarne tople vode (distribucija, skladištenje i, gdje je primjenjivo, proizvodnja energije unutar zone). 11) Proračun bilansa potrebne energije za grijanje i hlađenje posmatrane zone (određuje se odvojeno za dane korišćenja i dane kada se zona ne koristi), ponovljen u iterativnoj petlji (ali ne više od 10 puta), sve dok razlika između dva uzastopna rezultata za potrebnu energiju za grijanje i potrebnu energiju za hlađenje ne bude veća od 0,1 %. 12) Određivanje potrebne energije za klimatizaciju, ventilaciju i, ako je primjenljivo, izračunavanje zbira potrebnih energija za hlađenje svih zona (sistemi sa promjenljivim protokom vazduha - VAV sistemi). 13) Konačna alokacija bilansa potrebne energije između različitih uslužnih funkcija zgrade (klimatizacija, ventilacija u stambenim zgradama, grijanje i hlađenje). 14) Određivanje gubitaka pri kontroli i emisiji, distribuciji i skladištenju energije u sistemima grijanja (izlazna toplotna energija generatora). 15) Određivanje gubitaka pri kontroli i emisiji, i distribuciji energije u sistemima za transport vazduha. 16) Određivanje gubitaka pri kontroli i emisiji, distribuciji i skladištenju energije za snabdijevanje HVAC sistema toplotnom energijom (izlazna toplotna energija generatora). 17) Određivanje gubitaka pri kontroli i emisiji, distribuciji i skladištenju energije u sistemima hlađenja, kao i za snabdijevanje HVAC sistema rashladnom energijom (izlazna rashladna energija generatora). 18) Određivanje gubitaka pri kontroli i emisiji, distribuciji i skladištenju energije u sistemima za pripremu sanitarne tople vode (izlazna toplotna energija generatora). 19) Alokacija izlazne toplotne energije svih generatora između različitih sistema za proizvodnju toplotne energije. 20) Alokacija izlazne rashladne energije svih generatora između različitih sistema za proizvodnju rashladne energije. 21) Određivanje gubitaka pri proizvodnji rashladne energije. 22) Određivanje gubitaka pri proizvodnji pare. 23) Određivanje gubitaka pri proizvodnji toplotne energije (generator toplote, sistemi ventilacije u stambenim zgradama, grijanje sanitarne tople vode, kogeneracijske jedinice i, gdje je to primjenjivo, višak toplote od rashladnih uređaja). 24) Klasifikovanje izračunatih pomoćnih energija. 25) Klasifikovanje isporučenih energija i nosilaca energije. 26) Procjena primarne energije. Kada je u pitanju procjena stambenih zgrada, procedura proračuna je u izvjesnoj mjeri pojednostavljena: ne vrši se podjela zgrade na zone, bilans energije se ne sprovodi odvojeno za dane korišćenja i dane kada se zona ne koristi, a takođe se ni osvjetljenje ne uzima u obzir u energetskim bilansima. 5 Zoniranje zgrada

5.1 Opšte informacije Za izradu energetskog bilansa kod poslovnih zgrada, obično je potrebno izvršiti podjelu zgrade na nekoliko zona. Zona obuhvata prostorije, prostore ili djelove zgrade koje karakterišu uniformni granični uslovi korišćenja (npr. temperatura, ventilacija i osvjetljenje). Cilj zoniranja je da se u jednu zonu grupišu svi djelovi zgrade koje imaju slične toplotne izvore i toplotne ponore, a samim tim i slične energetske zahtjeve (tj. količine potrebne energije za datu zonu). Zoniranje se zasniva na principu da isti način korišćenja predstavlja najvažniju karakteristiku koja definiše slične energetske zahtjeve, odnosno slične toplotne izvore i toplotne ponore (npr. „individualna kancelarija“). Stoga, isti način korišćenja prostorija uvijek predstavlja prvi kriterijum koji se primjenjuje pri zoniranju zgrada. Ako se prostorije koriste na potpuno različite načine, one moraju biti dodijeljene različitim zonama. Čak i sa istim načinom korišćenja, slični energetski zahtjevi, odnosno slični toplotni izvori i toplotni ponori, mogu se pretpostaviti samo za prostorije sa istom vrstom kondicioniranja. Stoga, u slučaju različitih vrsta kondicioniranja, prostorije moraju biti dodijeljene različitim zonama uprkos istom načinu korišćenja (npr. „individualna kancelarija sa osvjetljenjem, grijanjem, ventilacijom i hlađenjem“ nasuprot „individualna kancelarija sa osvjetljenjem, grijanjem i ventilacijom“). Pored načina korišćenja i vrste kondicioniranja, postoje i drugi kriterijumi koji mogu dovesti do toliko različitih energetskih zahtjeva, odnosno toplotnih izvora i toplotnih ponora, da obuhvaćene prostorije ne mogu biti predstavljene u zajedničkom energetskom bilansu, a samim tim i pripadati istoj zoni. Ove karakteristike se nazivaju „dodatni kriterijumi zoniranja“. Oni se uglavnom odnose na prostorije koje se hlade, i gdje je relevantan npr. udio staklene fasade. U tom smislu će „kancelarije sa grijanjem, ventilacijom i hlađenjem, ali sa udjelom transparentnih površina fasade od 25 %“ morati da se zoniraju odvojeno od onih sa udjelom od 75 % Princip zoniranja je, dakle, princip razdvajanja, sa ciljem grupisanja što homogenijih oblasti, za koje se potom vrši balansiranje na nivou jedne zone. Potrebna energija za čitavu zgradu predstavlja zbir potrebnih energija svih zona unutar zgrade. Na slici 3 je prikazan dijagram toka postupka zoniranja sa različitim načinima korišćenja i vrstama kondicioniranja, kao i dodatnim kriterijumima za zoniranje, a na kome su predstavljeni prethodno navedeni primjeri. Slika 3 – Primjer dijagrama toka zoniranja, zasnovanog na načinu korišćenja, vrsti kondicioniranja i dodatnim kriterijumima Da bi se pojednostavio energetski bilans zgrade, treba formirati samo onoliko zona koliko je potrebno da se uzmu u obzir najvažnije energetske razlike unutar zgrade. Treba izbjegavati kreiranje previše zona, jer to može značajno povećati napor proračuna bez značajnog poboljšanja rezultata.

5.2 Pojmovi koji se odnose na zoniranje

5.2.1 Zona Zona je osnovna jedinica za proračun prema ovoj metodologiji. Zona obuhvata (neto) površinu grupe prostorija unutar zgrade koje karakteriše:  identičan način korišćenja,  ista vrsta kondicioniranja (grijanje, hlađenje, ventilacija, ovlaživanje, osvjetljenje i snabdijevanje sanitarnom toplom vodom),  uniformni dodatni kriterijumi zoniranja.

5.2.2 Kondicionirana zona/termički kondicionirana zona Zona može imati sve vrste kondicioniranja (grijanje, hlađenje, ventilacija, ovlaživanje, osvjetljenje) ili samo jednu (npr. osvjetljenje). Prostorije ili zone koje imaju bar jednu vrstu kondicioniranja nazivaju se „kondicionirane prostorije“ ili „kondicionirane zone“. U slučaju da se zona grije i/ili hladi, ona se naziva „termički kondicionirana zona“.

5.2.3 Nekondicionirana zona/termički nekondicionirana zona Prostori u zgradi koje nisu kondicionirani grupišu se zajedno kao „nekondicionirane” prostorije ili zone. Zgrada može imati nekoliko „nekondicioniranih zona” (npr. potkrovlje). U slučaju da je zona samo osvijetljena i/ili ventilirana, ali ne i grijana i/ ili hlađena, ona se naziva „termički nekondicionirana zona“.

5.2.4 Oblast snabdijevanja tehničkim sistemom Oblast snabdijevanja tehničkim sistemom (za grijanje, pripremu sanitarne tople vode, ventilaciju, hlađenje, rasvjetu, itd.) obuhvata djelove zgrade koje opslužuje jedan te isti tehnički sistem u zgradi. Jedna oblast snabdijevanja tehničkim sistemom može obuhvatati nekoliko zona, a jedna zona može uključivati više oblasti snabdijevanja tehničkim sistemima. Zgrada se može podijeliti na oblasti snabdijevanja tehničkim sistemima potpuno nezavisno od zoniranja. Vrijednosti energetskih karakteristika ili udjeli koji su u energetskom bilansu određeni za pojedine oblasti snabdijevanja tehničkim sistemima, mogu se podijeliti među zonama zgrade prema pravilima objašnjenim u podtački 5.5.

5.3 Definisanje zona

5.3.1 Opšte informacije Zgrada se dijeli na zone u tri koraka: 1) Grupisanje prostora sa istim načinom korišćenja; 2) Ukoliko je neophodno, dalja podjela grupisanih prostora (sa istim načinom korišćenja) usljed različitih vrsta kondicioniranja i dodatnih kriterijuma zoniranja; 3) Pridruživanje veoma malih prostora u zgradi zbog njihovog zanemarljivog značaja. Prostorije koje nisu direktno grijane ili hlađene (npr. podrum, potkrovlje, tehničke prostorije, itd.) treba grupisati u jednu ili više „termički nekondicioniranih zona“ u zgradi. Temperatura u ovoj zoni se određuje isključivo na osnovu toplotnih tokova iz susjednih prostorija ili toplotnih izvora ili toplotnih ponora. Ovim prostorijama takođe moraju biti dodijeljeni profili korišćenja u skladu sa Prilogom 6.

5.3.2 Korak 1: Grupisanje prostora sa istim načinom korišćenja Prostorije se grupišu u jednu zonu kada mogu biti dodijeljene istom profilu korišćenja, kada su kondicionirane na isti način i kada ne postoje ograničenja u pogledu dodatnih kriterijuma zoniranja. Granične uslove za najzastupljenije načine korišćenja je potrebno definisati u nacionalnim pravilnicima. U slučaju da su potrebni i neki drugi načini korišćenja, neophodno je odrediti relevantne granične uslove. U slučaju značajne razmjene vazduha između različitih prostorija ili grupa prostorija, posebno usljed prinudnih strujanja vazduha putem mehaničke ventilacije, bira se jedna od sljedećih metoda:  Prostorije između kojih postoji značajna razmjena vazduha mogu biti grupisane u jednu zonu zgrade.  Protok vazduha između prostorija može se uzeti u obzir izračunavanjem rezultujućih toplotnih izvora ili toplotnih ponora u bilansu zona. U narednoj podtački su opisani dodatni kriterijumi za zoniranje. U slučaju da se nijedno od ovih pravila ne primjenjuje, zoniranje se vrši samo na osnovu dodjeljivanja odgovarajućim profilima korišćenja.

5.3.3 Korak 2: Primjena dodatnih kriterijuma za podjelu na zone Dio zgrade sa prostorijama koje se koriste na isti način mora biti dodatno izdijeljen ukoliko postoje strukturne ili tehničke karakteristike koje se razlikuju u toj mjeri da je potreban odvojeni bilans energije za grijanje, hlađenje, osvjetljenje itd. Dalje zoniranje zgrade se vrši u skladu sa navedenim kriterijumima (tabele 4 i 5). U svakom slučaju, ovi kriterijumi zoniranja uvijek se primjenjuju nakon dodjeljivanja odgovarajućim profilima korišćenja u skladu sa Prilogom 6. Tabela 4 – Dodatni kriterijumi za podjelu na zone Kriterijum Opis 1 Vrsta Prostorije (ili područja) sa istim profilom korišćenja treba razdvojiti u različite kondicioniranj zone kada se zahtjevi za kondicioniranjem razlikuju. a One mogu biti kombinovane u jednu zonu u slučaju da postoje:  isti zahtjevi za termičkim kondicioniranjem i osvjetljenjem,  isključivo zahtjevi za osvjetljenjem,  isključivo zahtjevi za termičkim kondicioniranjem. 2 Tip sistema Prostorije (ili područja) sa istim profilom korišćenja treba razdvojiti u različite ventilacije zone kada su opremljeni različitim sistemima za ventilaciju i klimatizaciju. One mogu biti kombinovane u jednu zonu u slučaju da postoje:  samo prirodna ventilacija,  HVAC/ventilacioni sistemi sa konstantnom brzinom protoka vazduha,  HVAC/ ventilacioni sistemi sa promjenljivom brzinom protoka vazduha,  HVAC/ ventilacioni sistemi sa sistemom vazduh/voda,  uređaji za klimatizaciju u prostorijama (split/multi-split jedinice). Tabela 5 sadrži dalje granične uslove (kriterijumi 1 do 6) koji su relevantni samo za prostorije ili područja u kojima postoje sistemi za hlađenje. Prostorije se objedinjuju u jednu zonu samo ako su klasifikovane na isti način po svim karakteristikama prema tabeli 5. Tabela 5 – Dodatni kriterijumi za podjelu na zone, primjenjuju se samo na zone koje se hlade Kriterijum Opis 1 Funkcije Prostorije (ili područja) sa HVAC sistemima treba razdvojiti u različite zone HVAC sistema kada sistemi obezbjeđuju različite funkcije. One mogu biti kombinovane u jednu zonu u slučaju da postoje iste karakteristike sistema u vezi sa:  grijanjem;  hlađenjem;  ovlaživanjem i odvlaživanjem. 2 Protok Prostorije (ili područja) sa HVAC sistemima treba razdvojiti u različite zone u spoljnog slučajevima kada sistemi obezbjeđuju različite protoke svježeg vazduha u toku vazduha u rada. Ovo se odnosi na prostorije (ili područja), gdje HVAC sistem: zavisnosti od  radi sa protokom svježeg vazduha od 5 % ili više u odnosu na ukupan uslova rada protok vazduha za zgradu;  omogućava kapacitet hlađenja od 12 kW ili više;  omogućava protok vazduha od 3000 m³/h ili više. 3 Instalirana Prostorije (ili područja) treba razdvojiti u različite zone ukoliko se razlikuju po snaga instaliranoj snazi za vještačko osvjetljenje. Ovo se primjenjuje kada je vještačkog instalirana specifična snaga u nekom području za najmanje 20 W/m² veća od osvjetljenja specifične snage instalirane u ostatku zone, i kada područje uključuje više od 10 % ukupne površine zone, ili kada je instalirana snaga u području sa većom instaliranom snagom veća od 5 kW. 4 Dubina zgrade Prostorije (ili područja) treba razdvojiti u različite zone ukoliko se razlikuju po i prostorije dostupnom dnevnom svijetlu ili uslovima koji se odnose na kondicioniranje vazduha u prostoru. Zgrade sa dubinom većom od 16 m (spoljne dimenzije) moraju biti podijeljene na unutrašnju zonu i spoljašnju zonu paralelno sa fasadama koje imaju prozore. Ovaj kriterijum se ne odnosi na hale ili slične prostore koji nemaju fizičke pregrade (pregradne zidove) između unutrašnje i spoljašnje zone. 5 Izgled fasade i Prostorije (ili područja) koje se nalaze uz fasade treba razdvojiti u različite udio staklenih zone kada se razlikuju po udjelu staklenih površina na fasadi. Ovo se odnosi površina na sljedeće udjele staklenih površina na fasadi:  < 30%  ≥ 30% i < 50%  ≥ 50% i < 70%  ≥ 70% Međutim, moguće je odstupiti od toga i grupisati prostorije (ili područja) sa drugim udjelima staklenih površina, pod uslovom da se ti udjeli ne razlikuju za više od 20% unutar jedne zone. 6 Zaštita od Prostorije (ili područja) koje se nalaze uz fasade treba razdvojiti u različite sunca i zone kada se razlikuju po zaštiti od sunčevog zračenja, npr. po različitim orijentacija sistemima za zaštitu od sunca ili orijentaciji. Za svaku od navedenih zgrade kategorija, potrebno je da odgovarajuća prostorija/područje bude dodijeljena određenoj zoni. Bez obzira na orijentaciju:  stalno zasjenčene fasade;  sredstvo za zaštitu od sunca sa spoljne strane sa tot < 0,12 U zavisnosti od orijentacije (prema jugu, istoku, zapadu ili sjeveru):  sredstvo za zaštitu od sunca sa spoljne strane sa tot ≥ 0,12;  sredstvo za zaštitu od sunca sa unutrašnje strane tot < 0,35;  sredstvo za zaštitu od sunca sa unutrašnje strane sa tot ≥ 0,35;  bez sredstava za zaštitu od sunca.

5.3.4 Korak 3: Pridruživanje veoma malih prostora usljed njihovog zanemarljivog uticaja Posljednji korak u proceduri definisanja zona predstavlja pridruživanje preostalih površina u zgradi ostalim zonama usljed njihovog neznatnog uticaja, u skladu sa sljedećim pravilima:  Mali prostori koji čine do 5 % ukupne površine zgrade mogu biti pridruženi drugim zonama koje karakterišu slični tehnički uslovi, ali različit način korišćenja, pod uslovom da se unutrašnja opterećenja zona ne razlikuju u značajnoj mjeri. Sistemi grijanja, hlađenja i ventilacije se mogu razlikovati. U ovim slučajevima, bira se zona koja je najviše slična u pogledu načina korišćenja i postojećih tehničkih sistema.  Veoma mala područja koja čine do 1 % ukupne površine zgrade mogu biti pridružena drugim zonama, čak i ako ih karakterišu različite vrste kondicioniranja. U ovim slučajevima, bira se zona koja je najviše slična u pogledu načina korišćenja i kondicioniranja. Korak 3 u postupku zoniranja nije primjenljiv na prostore sa vrlo visokim unutrašnjim opterećenjem i velikim brojem izmjena vazduha na čas (npr. kuhinje u kantinama).

5.4 Oblast snabdijevanja tehničkim sistemom Nakon izvršenog zoniranja, zgrada se dijeli na oblasti snabdijevanja tehničkim sistemima u odnosu na uslužne funkcije zgrade. Oblast snabdijevanja tehničkim sistemom grupiše prostore u zgradi koji dijele istu tehničku instalaciju. Podjela na oblasti snabdijevanja tehničkim sistemima se obavlja potpuno nezavisno od zoniranja, u skladu sa odgovarajućim tehničkim zahtjevima za proračun. Oblasti snabdijevanja su relevantne za određivanje parcijalnih energetskih karakteristika (npr. toplotnih gubitaka generatora koji snabdijeva nekoliko zona). Ovi parametri se zatim dodjeljuju pripadajućim zonama kako je navedeno u podtački 5.5.

5.5 Dodjeljivanje komponenti bilansa

5.5.1 Opšte informacije Energetski bilans opisan u ovom dokumentu služi za utvrđivanje karakterističnih vrijednosti za isporučenu i primarnu energiju posmatrano za zgradu kao cjelinu. Međutim, pored toga je neophodno odrediti čitav niz karakterističnih vrijednosti za svaku zonu zgrade, gdje spadaju:  toplotni izvori i toplotni ponori u zoni;  vrste potrebne energije u zoni;  gubici u sistemima i pomoćna energija u zoni;  zahtjevi zone u pogledu isporučene energije i primarne energije. Jedan od rezultata zoniranja je činjenica da granice između zona i oblasti snabdijevanja tehničkim sistemom nisu uvijek iste. Konkretno, gubici u sistemu, kao i zahtijevana isporučena energija i primarna energija, inicijalno se određuju za svaku oblast snabdijevanja, a ne za svaku zonu. Tek nakon toga se određuju karakteristične vrijednosti koje se odnose na zone. Sljedeća pravila se primjenjuju prilikom dodjeljivanja parcijalnih bilansa zonama u odnosu na uslužne funkcije zgrade:  ako jedna oblast snabdijevanja pokriva više od jedne zone ili ako granica zone prolazi kroz oblast snabdijevanja, zahtjevi za energijom moraju biti preraspodijeljeni između pojedinih zona;  ako je zona podijeljena na nekoliko oblasti snabdijevanja, onda potrebna energija za datu zonu predstavlja zbir energija potrebnih za sve parcijalne površine koje se odnose na sve oblasti snabdijevanja unutar zone. Pravila dodjeljivanja su detaljno objašnjena na primjeru zgrade prikazane na slici 4. Proračuni za potrebnu energiju zgrade, gubitke u sistemima, pomoćnu energiju, isporučenu energiju i primarnu energiju su opisani u nastavku. Slika 4 – Zgrada korišćena kao primjer za pravila dodjeljivanja Potrebne energije za sve vrste kondicioniranja (grijanje, hlađenje, ventilacija, ovlaživanje, osvjetljenje i snabdijevanje sanitarnom toplom vodom) određuju se samo jednom za svaku zonu. Pretpostavlja se da su potrebne energije ravnomjerno raspoređene u okviru odgovarajuće zone. Za potrebe bilansa sljedeće komponente potrebne energije se moraju odrediti za svaku zonu:  potrebna energija za grijanje, u skladu sa podtačkom 6.2 ovog priloga;  potrebna energija za hlađenje, u skladu sa podtačkom 6.2 ovog priloga;  potrebna energija za kondicioniranje vazduha, uključujući ovlaživanje, uu skladu sa podtačkom 6.3 ovog priloga;  potrebna energija za pripremu sanitarne tople vode, uu skladu sa podtačkom 6.4 ovog priloga;  potrebna energija za osvjetljenje, u skladu sa podtačkom 6.1 ovog priloga. Ovo znači da je potrebna energija (u odnosu na neto korisnu površinu poda) ista za bilo koji dio zone. Za određivanje potrebne energije za grijanje i hlađenje zone, neophodno je poznavati toplotne izvore i toplotne ponore u zoni. Pri izračunavanju bilansa pomoću metode date u tački 6, pretpostavlja se da su svi toplotni izvori i toplotni ponori u zoni ravnomjerno raspoređeni na cjelokupnu neto korisnu površinu poda.

5.5.2 Pravila dodjeljivanja Ako se karakteristične vrijednosti energije/bilansne komponente za oblasti snabdijevanja tehničkim sistemima određuju prema zonama, treba napraviti razliku između tri vrste slučaja.

5.5.2.1 Slučaj 1: Oblast snabdijevanja tehničkim sistemom i zona su identični Ako zona ima samo jedan tehnički sistem za svaku uslužnu funkciju zgrade (granice energetskog bilansa zone i oblasti snabdijevanja tehničkim sistemom su iste), onda se:  svi gubici u tehničkim sistemima zgrade,  sva isporučena energija, uključujući energiju iz okoline koju koriste tehnički sistemi zgrade,  sva pomoćna energija za tehničke sisteme zgrade, i  svi toplotni izvori i toplotni ponori koji proizilaze iz gorenavedenog unutar zone, određuju u bilansima samo jednom za posmatranu zonu. U ovom slučaju dodjeljivanje nije potrebno. U proračunima se pretpostavlja da su svi gubici u sistemima, sva pomoćna energija i svi rezultujući toplotni izvori i toplotni ponori ravnomjerno raspoređeni unutar zone. To znači da su energetske karakteristike, definisane u odnosu na neto korisnu površinu, iste za bilo koji dio zone. Ovaj slučaj se odnosi na tip ventilacionog sistema u primjeru zgrade prikazane na slici 4 (slučaj (a) na slici 4).

5.5.2.2 Slučaj 2: Nekoliko oblasti snabdijevanja tehničkim sistemima se nalazi u jednoj zoni Ako zona ima više tehničkih sistema za jednu istu uslužnu funkciju zgrade, onda se:  svi gubici u tehničkim sistemima zgrade,  sva isporučena energija, uključujući energiju iz okoline koju koriste tehnički sistemi zgrade,  sva pomoćna energija za tehničke sisteme zgrade, i  svi toplotni izvori i toplotni ponori koji proizilaze iz gorenavedenog unutar zone određuju u bilansima posebno za svaku oblast snabdijevanja tehničkim sistemom. Dobijene apsolutne vrijednosti (u kWh po jedinici vremena) za gubitke u sistemima, isporučenu energiju, pomoćnu energiju i rezultujuće toplotne izvore i toplotne ponore se zatim sabiraju za sve oblasti snabdijevanja tehničkim sistemima unutar zone kako bi se dobile ukupne vrijednosti za zonu. Prilikom proračuna, pretpostavlja se da su ukupne vrijednosti ravnomjerno raspoređene unutar odgovarajuće zone. To znači da su relativne vrijednosti energije, definisane u odnosu na neto korisnu površinu poda, iste za bilo koji dio ili sektor zone. Ovaj slučaj se odnosi na osvjetljenje u zoni 1 u zgradi prikazanoj na slici 4 (slučaj (b) na slici 4).

5.5.2.3 Slučaj 3: Nekoliko zona se nalazi u jednoj oblasti snabdijevanja tehničkim sistemom Ako jedan isti tehnički sistem zgrade snabdijeva oblast koja je veća od jedne zone, onda se bilans karakterističnih vrijednosti sprovodi prema sljedećem:  Gubici u sistemu usljed kontrole i emisije energije određuju se kao karakteristične vrijednosti za svaku zonu.  Gubici u sistemu usljed distribucije energije određuju se kao karakteristične vrijednosti za svaku zonu. Osnovni podaci potrebni za proračune (ovo se posebno odnosi na dužine cijevi i kapacitete pumpi) određuju se samo jednom za cijelu oblast snabdijevanja, a ukoliko nisu dostupni stvarni podaci o projektu, koriste se podrazumijevane vrijednosti. Ove vrijednosti se zatim raspodjeljuju po zonama u skladu sa odnosom odgovarajućih neto korisnih površina poda. Isti postupak se primjenjuje i za unutrašnje toplotne izvore i toplotne ponore, kao i za pomoćnu energiju za distribuciju.  Gubici u sistemu usljed skladištenja energije određuju se samo jednom i to kao apsolutna vrijednost za cjelokupnu oblast snabdijevanja, koja se zatim raspoređuje na snabdijevane zone. Udio gubitaka pri skladištenju i povezane pomoćne energije za svaku zonu, izračunava se ponderisanjem prema potrebnoj energiji za grijanje ili hlađenje zona koje snabdijeva posmatrani rezervoar za skladištenje energije. Unutrašnji izvori toplote su u potpunosti efektivni samo u zoni u kojoj se nalazi rezervoar (tj. ovi toplotni izvori se ne raspoređuju na više zona).  Gubici u sistemu usljed proizvodnje, kao i korišćene energije iz okoline i povezane pomoćne energije raspoređuju se na snabdijevane zone prema udjelima izlazne toplotne/rashladne energije generatora u ovim zonama. Unutrašnji toplotni izvori i toplotni ponori se ne raspoređuju na više zona, već su u potpunosti efektivni samo u zoni u kojoj se nalazi generator. Ovaj slučaj se odnosi na centralno snabdijevanje sanitarnom toplom vodom (slučaj (c) na slici 4) i sistem grijanja (slučaj (d) na slici 4) u zgradi prikazanoj na slici 4.

5.5.2.4 Pretvaranje godišnjih vrijednosti u mjesečne vrijednosti Generalno se procjena energije zasniva na mjesečnom bilansu. Međutim, pojedini koraci u proceduri proračuna su dostupni samo na godišnjem nivou. Ako ne postoji drugo pravilo za raspodjelu godišnjih karakterističnih vrijednosti na mjesečne vrijednosti, primjenjuje se sljedeće:  Gubici pri kontroli i emisiji, distribuciji i skladištenju energije (kao i povezana pomoćna energija) se raspodjeljuju u skladu sa odnosom mjesečne prema godišnjoj potrebnoj energiji nd ;  Gubici pri proizvodnji energije (i povezana pomoćna energija) se raspodjeljuju u skladu sa odnosom mjesečne prema godišnjoj izlaznoj snazi generatora outg . 6 Bilans potrebne energije Potrebna energija proističe direktno iz uslova korišćenja i mora biti obezbijeđena kroz svaku uslužnu funkciju zgrade. Identifikovane su sljedeće vrste potrebne energije: — Potrebna energija za osvjetljenje, odnosno električna energija potrebna za obezbjeđivanje odgovarajućeg osvjetljenja zgrade ili zone zgrade; — Potrebna energija za grijanje, odnosno količina toplotne energije koja se dodatno isporučuje zgradi ili zoni zgrade na kontrolisan način (u skladu sa potražnjom) radi održavanja zadate unutrašnje temperature; — Potrebna energija za hlađenje, odnosno količina rashladne energije koja se dodatno isporučuje zgradi ili zoni zgrade na kontrolisan način (u skladu sa potražnjom) radi održavanja zadate unutrašnje temperature; — Potrebna energija za klimatizaciju, odnosno količina energije koja se mora prenijeti do/od sistema za ventilaciju i klimatizaciju za grijanje, hlađenje, ovlaživanje i odvlaživanje kako bi se održao zahtijevani kvalitet dovodnog vazduha; — Potrebna energija za pripremu sanitarne tople vode, odnosno količina energije potrebna za zagrijevanje sanitarne tople vode do temperature tople vode na potrošnom mjestu. Klimatizacija u ovom kontekstu obuhvata obradu spoljašnjeg vazduha koji se usisava sve dok se ne postigne određeni kvalitet dovodnog vazduha, i to na kontrolisan način koji ne zavisi od trenutnog zahtjeva u zoni zgrade. Potrebna energija za grijanje i hlađenje iz bilansnog proračuna za zonu zgrade predstavlja dodatni zahtjev koji mora biti ispunjen dodatnim zagrijavanjem/hlađenjem vazduha, povećanjem zapremine vazduha ili nekim drugim metodama grijanja ili hlađenja, kako bi se održala zadata unutrašnja temperatura. U zgradama u kojima postoje sistemi za ventilaciju i klimatizaciju, izračunata potrebna energija za grijanje i hlađenje za zonu zgrade dodjeljuje se različitim komponentama sistema za grijanje i hlađenje, u zavisnosti od tipa sistema. Na taj način je potrebna energija za grijanje i hlađenje raspodijeljena između nekoliko sistema u zgradi (npr. hlađenje putem sistema za ventilaciju i hlađenje putem rashladnih plafona). Potrebna energija za grijanje i hlađenje se takođe može raspodijeliti u zgradama ili zonama zgrade koje nemaju sistem ventilacije i klimatizacije, ukoliko sadrže različite sisteme grijanja i/ili hlađenja koji se paralelno koriste (npr. kombinacija podnog grijanja i grijanja putem radijatora).

6.1 Potrebna energija za osvjetljenje Potrebna energija za osvjetljenje l,nd predstavlja količinu energije koja je neophodna kako bi se obezbijedilo odgovarajuće osvjetljenje u zgradi ili zoni zgrade putem sistema vještačkog osvjetljenja. Oblast relevantna za bilansne proračune odnosi se na zonu za koju se postavljaju specifični zahtjevi za osvjetljenje. Međutim, pri određivanju potrebne energije za osvjetljenje, zone su dodatno podijeljene na manje prostorne jedinice, u zavisnosti od npr. mogućnosti iskorišćenja dnevnog osvjetljenja. Potrošnja dodatne energije koja nije direktno povezana sa funkcijom osvjetljenja, kao što je energija koju koristi oprema za regulaciju, ne smatra se dijelom energije za osvjetljenje. Određivanje energije za osvjetljenje ne prati proceduru proračuna kojom se isporučena energija dobija na osnovu izračunate potrebne energije, kojoj se zatim dodaju gubici u sistemima, kao što je slučaj sa grijanjem i hlađenjem. Kod osvjetljenja potrebna energija je ekvivalentna isporučenoj energiji, što je objašnjeno u tački 8. Obično se cjelokupna energija za osvjetljenje smatra efektivnim unutrašnjim izvorom toplote.

6.2 Potrebna energija za grijanje i hlađenje Zona zgrade predstavlja površinu relevantnu za bilansne proračune. Granice energetskog bilansa formiraju elementi toplotnog omotača zgrade koji obuhvataju zonu zgrade. U slučaju ventilacionih sistema, granica bilansa za protok dovodnog vazduha predstavlja mjesto gdje vazduh ulazi u uređaje u kojima se vrši njegovo dodatno zagrijavanje ili hlađenje, u zavisnosti od potrebne energije za zonu zgrade. Prosječan dan u mjesecu se načelno koristi kao referentni period za koji se proračunava bilans toplotnih izvora i toplotnih ponora (period proračuna). Tamo gdje je primjenljivo, poseban bilans se računa za dane u kojima radni uslovi značajno odstupaju od uobičajenih (npr. vikendi, praznici itd.). Nakon toga se vrši sabiranje vrijednosti koje se odnose na dane standardnog korišćenja i dane u kojima postoji odstupanje od standardnog korišćenja (vikendi, praznici). Na potrebnu energiju za grijanje i hlađenje u zoni zgrade utiče veličina nekontrolisanih dobitaka i gubitaka energije u vidu toplotnih izvora i toplotnih ponora. Iz tog razloga se prvo vrši njihovo određivanje za svaku zonu.

6.2.1 Određivanje svih toplotnih izvora i toplotnih ponora Toplotni tokovi unutar zone zgrade, kao i na granicama posmatrane zone, djeluju kao toplotni izvori (npr. unos toplotne energije, toplotni dobici) ili toplotni ponori (npr. unos rashladne energije, toplotni gubici) za posmatranu zonu (pogledati tabelu 6). Zbir svih toplotnih izvora i zbir svih toplotnih ponora se međusobno upoređuju kako bi se sproveo energetski bilans, iz kog se zatim određuju potrebne energije za grijanje i hlađenje. U energetski bilans su uključeni sljedeći toplotni izvori i toplotni ponori (pri čemu se samo osjetna toplota uzima u obzir): 1) Transmisioni toplotni izvori ili ponori, nastali usljed provođenja toplote kroz elemente omotača i prenosa toplote kroz granične površine zone zgrade; 2) Ventilacioni toplotni izvori ili ponori, nastali usljed zamjene unutrašnjeg vazduha spoljašnjim vazduhom (infiltracijom ili provjetravanjem – otvaranjem prozora) i/ili vazduhom iz drugih zona zgrade; 3) Ventilacioni toplotni izvori ili ponori, nastali razmjenom vazduha putem sistema mehaničke ventilacije, kojima se u zonu najčešće dovodi prethodno kondicioniran vazduh; 4) Solarni toplotni izvori, nastali usljed prodora sunčevog zračenja kroz transparentne elemente zgrada; 5) Toplotni izvori ili ponori, nastali usljed apsorpcije sunčevog zračenja i toplotnog zračenja na spoljnim površinama netransparentnih elemenata zgrada; 6) Unutrašnji toplotni izvori i toplotni ponori, nastali usljed rada (električnih) uređaja, vještačkog osvjetljenja, disipacije toplote od osoba (metabolička toplota), unošenja toplih ili hladnih materijala i/ili proizvoda u zonu zgrade, protoka grejnih i rashladnih medijuma u cjevovodima i kanalima za distribuciju energije; 7) U uslovima smanjenog rada/korišćenja objekta (dani u kojima radni uslovi značajno odstupaju od uobičajenih – vikendi, praznici), uzima se u obzir toplota koja je uskladištena u elementima termičkog omotača tokom perioda standardnog korišćenja, a koja se gubi tokom perioda smanjenog rada. Tabela 6 – Toplotni izvori i toplotni ponori Toplotni Toplotni Stavka energetskog bilansa izvor ponor source sink T Transmisija kroz površine elemenata T < Transmisija omotača T,WB Transmisija kroz toplotne mostove < V V,inf Ventilacija usljed infiltracije < Ventilacija Ventilacija usljed aktivnosti korisnika ili V, in < provjetravanja (otvaranjem prozora) V,mech Nekontrolisana mehanička ventilacija < S Solarni topotni dobici od netransparentnih 0 S,opa S,opa S,opa < 0 Solarni elemenata omotača toplotni izvori/ Solarni topotni dobici od transparentnih toplotni ponori S,trans uvijek — elemenata omotača I Unutrašnji toplotni dobici od metaboličke Unutrašnji I,p uvijek — toplote toplotni izvori/ toplotni ponori Unutrašnji toplotni dobici ili gubici od I,goods < unijetih materijala/proizvoda Unutrašnji toplotni dobici ili gubici od I,fac < uređaja, mašina i opreme Unutrašnji toplotni dobici ili gubici od I,el uvijek — ostalih električnih uređaja Toplotni Toplotni Stavka energetskog bilansa izvor ponor source sink I,l Unutrašnji toplotni dobici od osvjetljenja uvijek — I,h Unutrašnji toplotni dobici ili gubici od uvijek — I,h sistema grijanja, uključujući klimatizaciju Unutrašnji toplotni dobici od sistema za I, uvijek — pripremu sanitarne tople vode I,c Unutrašnji toplotni dobici ili gubici od sistema hlađenja, uključujući I,c < klimatizaciju i hlađenje u stambenim I,rc zgradama Unutrašnji toplotni dobici usljed I,st proizvodnje i distribucije pare za proces uvijek — ovlaživanja I,vh Unutrašnji toplotni dobici ili gubici od I,vc < sistema za mehaničku ventilaciju I,rv

6.2.1.1 Toplotni ponori 6.2.1.1.1 Opšte informacije Ukupan iznos toplotnih ponora sink predstavlja zbir transmisionih i ventilacionih toplotnih ponora (gubitaka toplote), toplotnih ponora koji potiču od sistema ventilacije, unutrašnjih toplotnih ponora u zoni zgrade i toplotnih gubitaka usljed zračenja. sink T V I,sink S C,sink (1) gdje je: sink ukupan iznos toplotnih ponora u zoni zgrade; T protok toplote usljed transmisionih toplotnih ponora; V protok toplote usljed ventilacionih toplotnih ponora; I,sink protok toplote usljed unutrašnjih toplotnih ponora u zoni zgrade; S protok toplote usljed zračenja, uključujući i sunčevo zračenje; C,sink toplota uskladištena u elementima zgrade tokom perioda standardnog korišćenja, a koja se gubi tokom perioda smanjenog rada. U energetskom bilansu se uzima u obzir samo za dane standardnog korišćenja. 6.2.1.1.2 Transmisioni toplotni ponori Transmisioni toplotni tokovi djeluju kao toplotni izvori ili kao toplotni ponori, u zavisnosti od temperatura sa obje strane elementa zgrade. Ako se zona zgrade graniči sa prostorima sa različitim nivoima temperature, moguće je da istovremeno postoje i transmisioni toplotni izvori i transmisioni toplotni ponori. Transmisioni toplotni ponori će se pojaviti na svim granicama sa susjednim prostorima u kojima su srednje temperature niže od unutrašnje temperature zone zgrade koja se razmatra. Ovo se uglavnom odnosi na prolaz toplote ka spoljašnjoj sredini. Transmisioni toplotni ponori se generalno izračunavaju pomoću jednačine (2): T T, za (2) gdje je: T, koeficijent transmisionog gubitka toplote između zone zgrade i susjednog prostora j; referentna unutrašnja temperatura zone zgrade; j prosječna mjesečna spoljna temperatura ili srednja temperatura susjedne zone; t dužina vremenskog intervala proračuna (t = 24 h). Koeficijent transmisionog gubitka toplote T, se izračunava na osnovu koeficijenata prolaza toplote pojedinih elemenata i njihovih površina, kako je navedeno u standardima MEST EN ISO 13789 i MEST EN ISO 13370, uzimajući u obzir linearne i tačkaste toplotne mostove. Radi pojednostavljenja, uticaj toplotnih mostova može se uzeti u obzir povećanjem vrijednosti koeficijenta prolaza toplote, U [W/(m²·K)], svakog elementa omotača grijanog/hlađenog dijela zgrade za ∆UTM [W/(m²·K)]: - ∆UTM=0.05 [W/(m²•K)], ako su toplotni mostovi izolovani u skladu sa preporučenim rješenjima dobre prakse, - ∆UTM= 0.10 [W/(m²•K)], ako toplotni mostovi nijesi izvedeni u skladu sa preporučenim rješenjima dobre prakse. U svim slučajevima kada je temperatura u susjednoj zoni niža od unutrašnje temperature u zoni zgrade koja se posmatra, sljedeći toplotni tokovi se uzimaju u obzir: — Prenos toplote transmisijom kroz spoljašnje elemente omotača — Prenos toplote transmisijom prema susjednim negrijanim zonama zgrade ili staklenicima — Prenos toplote transmisijom prema susjednim grijanim ili hlađenim zonama zgrade — Prenos toplote transmisijom prema tlu 6.2.1.1.3 Ventilacioni toplotni ponori Ventilacioni toplotni tok nastaje usljed infiltracije kroz spojeve i procjepe u omotaču zgrade, provjetravanja prostora (otvaranjem prozora) ili rada sistema mehaničke ventilacije. U svakom slučaju, vazduh koji ulazi u zonu zgrade treba da bude uključen u bilans energije. U zavisnosti od temperature vazduha koji ulazi u zonu, toplotni tok predstavlja ili toplotni ponor ili toplotni izvor. Ako se zona zgrade graniči sa prostorima sa različitim nivoima temperature, usljed različitih vazdušnih strujanja moguće je da istovremeno postoje i ventilacioni toplotni izvori i ventilacioni toplotni ponori. Toplotni tokovi nastali zbog ventilacionih toplotnih ponora se generalno izračunavaju pomoću jednačine (3): V i k za (3) gdje je: koeficijent ventilacionog gubitka toplote usljed uticaja spoljašnjeg vazduha, vazduha iz drugih zona u zgradi ili sistema ventilacije; i referentna unutrašnja temperatura zone zgrade; k prosječna mjesečna spoljna temperatura, ili srednja temperatura vazduha iz druge zone u zgradi, ili srednja temperatura vazduha koji se dovodi putem sistema ventilacije; t dužina vremenskog intervala proračuna (t = 24 h). Koeficijent ventilacionog gubitka toplote se izračunava na osnovu srednjeg zapreminskog protoka, specifičnog toplotnog kapaciteta vazduha i gustine vazduha. Srednji zapreminski protok se obično prikazuje kao proizvod prosječne vrijednosti za broj izmjena vazduha na čas i zapremine zone u zgradi. Ukoliko je je srednja temperatura vazduha koji ulazi u zonu zgrade niža od unutrašnje temperature vazduha u posmatranoj zoni, sljedeći toplotni tokovi se uzimaju u obzir: Ventilacioni toplotni ponori usljed infiltracije spoljašnjeg vazduha Spoljašnji vazduh može ući u zonu zgrade kroz procjepe, spojeve i pukotine u spoljnim elementima omotača zgrade (infiltracija). Infiltracija zavisi od sâme konstrukcije zgrade, a posebno od njene vazdušne propustljivosti (npr. veličina procjepa i njihova raspodjela po omotaču zgrade). Budući da je unutrašnja temperatura u večini slučajeva viša od srednje temperature spoljašnjeg vazduha, infiltracija spoljašnjeg vazduha obično ima efekat toplotnog ponora u zoni zgrade. V,inf inf i e Ventilacioni toplotni ponori usljed provjetravanja (otvaranjem prozora) Zamjena unutrašnjeg vazduha spoljašnjim vazduhom koji ulazi kroz prozore, vrata ili druge elemente omotača zgrade koji se mogu otvarati/zatvarati, rezultat je aktivnosti korisnika i zavisi od načina korišćenja zone zgrade (uglavnom je promjenljivog karaktera). Ova razmjena vazduha takođe predstavlja toplotni ponor: V, in in i e Toplotni ponori koji potiču od sistema mehaničke ventilacije Toplotni ponori koji potiču od sistema za grijanje, ventilaciju i klimatizaciju/hlađenje (HVAC) u zoni zgrade, moraju se uzeti u obzir ako se javljaju nezavisno od trenutnog toplotnog/rashladnog opterećenja. To je slučaj sa, na primjer, sistemima za ventilaciju u stambenim zgradama i sistemima za ventilaciju sa centralnom pripremom vazduha. Za sisteme sa promjenljivim protokom vazduha, kod kojih se regulacija vrši u skladu sa potražnjom, pretpostavlja se minimalan protok vazduha. Prilikom računanja toplotnih ponora koji nastaju usljed dovođenja vazduha, uzima se u obzir razlika između temperature dovodnog vazduha i referentne unutrašnje temperature, kao i vrijeme rada sistema ventilacije. Temperatura dovodnog vazduha se obično definiše za sisteme sa regulacijom temperature, kao i za sisteme ventilacije u stambenim zgradama. V,mech mech i V,mech Za zone zgrade bez sistema mehaničke ventilacije, primjenjuje se jednačina (4): V,mech (4) Ventilacioni toplotni ponori usljed razmjene vazduha sa drugim zonama Ako postoji intenzivna razmjena vazduha između različitih prostora ili djelova zgrade, ovi prostori/djelovi zgrade bi trebalo bi da budu objedinjeni u jednu zonu zgrade. Na ovaj način se u najvećem broju slučajeva pretpostavlja da razmjena vazduha između zona zgrade iznosi nula. Ako se, u konkretnim slučajevima, između dvije zone odvija razmjena vazduha, tada se toplotni ponori koji nastaju zbog ulaska vazduha u zonu računaju za onu zonu u koju se vazduh dovodi, korišćenjem jednačine (3) i unošenjem odgovarajućih vrijednosti. Ovo je neophodno, na primjer, u slučajevima kada imamo zone sa sistemima ventilacije sa odvodom vazduha, gdje se zamjenski vazduh izvlači iz drugih zona. V,z z i z 6.2.1.1.4 Unutrašnji toplotni ponori Unutrašnji toplotni ponori u zoni zgrade mogu biti prisutni u vidu cjevovoda rashladnog fluida, cijevi za distribuciju hladne vode ili kanala za distribuciju hladnog vazduha koji se nalaze unutar zone. "Gubici" usljed distributivnih cjevovoda i vazdušnih kanala računaju se na način u skladu sa podtač. 7.3 i 7.6 ovog priloga. Toplotni ponori mogu nastati i usljed opreme (npr. rashladni pultovi sa spoljnom proizvodnjom rashladne energije, split jedinice), kao i prisustva hladnih materijala ili objekata (npr. proizvodni materijali), koji se redovno unose u zonu zgrade. U jednoj zoni zgrade mogu istovremeno postojati unutrašnji toplotni ponori i unutrašnji toplotni izvori. Ukupni unutrašnji toplotni ponori se izračunavaju na sljedeći način: (5) gdje je: I,sink,c toplotni ponori koji potiču od sistema hlađenja (usljed distributivnih cjevovoda i vazdušnih kanala sa temperaturama koje su niže od unutrašnje temperature); I,sink,fac toplotni ponori koji potiču od uređaja, opreme i mašina; I,sink,goods toplotni ponori koji potiču od materijala ili proizvoda koji se unose u zonu zgrade, a čije su temperature niže od unutrašnje temperature zone. U inicijalnoj procjeni bilansa, pretpostavlja se da je vrijednost I,sink,c jednaka nuli. 6.2.1.1.5 Toplotni ponori usljed prenosa toplote zračenjem Dobici toplote usljed sunčevog zračenja na netransparentnim površinama se u energetskom bilansu upoređuju sa gubicima toplote koji nastaju usljed dugotalasnog toplotnog zračenja tih istih površina. Ovo može dovesti do pojave toplotnog ponora ukoliko su nivoi sunčevog zračenja niski, a nivoi toplotnog zračenja visoki. Pomenuti toplotni tokovi doprinose da svaki element zgrade djeluje ili kao toplotni izvor ili toplotni ponor. 6.2.1.1.6 Skladištenje toplote Toplota uskladištena u elementima zgrade tokom perioda standardnog korišćenja, a koja se gubi tokom perioda smanjenog rada (tokom vikenda ili praznika), uzima se u obzir u energetskom bilansu. Za dane kada se objekat ne koristi, ova toplote se direktno oduzima od potrebne energije za grijanje, dok se za dane korišćenja ova toplota tretira kao toplotni ponor.

6.2.1.2 Toplotni izvori 6.2.1.2.1 Opšte informacije Prema jednačini (6), ukupna količina toplotnih izvora predstavlja zbir toplotnih tokova nastalih usljed sunčevog zračenja, transmisionih toplotnih izvora, ventilacionih toplotnih izvora koji su rezultat prirodne i mehaničke ventilacije, i unutrašnjih toplotnih izvora u zoni zgrade. , (6) gdje je: source ukupan iznos toplotnih izvora u zoni zgrade; S protok toplote usljed sunčevog zračenja; T protok toplote usljed transmisionih toplotnih izvora; V protok toplote usljed ventilacionih toplotnih izvora; I,source protok toplote usljed unutrašnjih toplotnih izvora u zoni zgrade. 6.2.1.2.2 Toplotni izvori usljed sunčevog zračenja Sunčevo zračenje može biti direktno apsorbovano unutar zone zgrade ako ulazi kroz prozore ili druge transparentne elemente zgrade, ili se može apsorbovati na netransparentnim elementima spoljnog omotača zgrade, a zatim djelovati indirektno kao izvor toplote provođenjem apsorbovane toplote u zonu zgrade. Stoga se ukupni dobici toplote usljed sunčevog zračenja izračunavaju za sve elemente zgrade na sljedeći način: (7) gdje je: zbir toplotnih dobitaka usljed sunčevog zračenja kroz transparentne elemente zgrade; zbir toplotnih dobitaka usljed sunčevog zračenja kroz netransparentne elemente zgrade. Toplotni izvori usljed sunčevog zračenja kroz transparentne elemente zgrade Količina toplote koja se dobija sunčevim zračenjem koje u grijanu ili hlađenu zonu zgrade prodire kroz transparentne elemente, izračunava se na sljedeći način: Sunčevo zračenje se odnosi na srednju mjesečnu vrijednost intenziteta sunčevog zračenja koja upada na određenu ravan, i predstavlja funkciju nagiba i orijentacije te ravni. Površina je površina transparentnog elementa omotača zgrade. Ova površina se umanjuje množenjem sa faktorom okvira , kako bi se uzeli u obzir neprozirni djelovi koji ulaze u sastav ovog transparentnog elementa. Efektivna ukupna propusnost sunčeve energije transparentnog dijela uzima u obzir sljedeće faktore koji utiču na smanjenje količine zračenja na/kroz dati element: — propusnost sunčeve energije za dato zastakljenje; — postojanje sredstava za zaštitu od sunčevog zračenja; — način regulacije rada sredstava za zaštitu od sunčevog zračenja; — zasjenčenja od okolnih zgrada i topografskih obilježja. Efekat sredstava za zaštitu od sunčevog zračenja, čiji se rad reguliše automatski ili ručno, se proračunava u skladu sa njihovom očekivanom aktivnošću. Toplotni izvori usljed sunčevog zračenja kroz netransparentne elemente zgrade Da bi se odredili toplotni izvori nastali usljed sunčevog zračenja na netransparentnim elementima omotača, sunčevo zračenje koje je apsorbovano od strane datog elementa, u energetskom bilansu se upoređuje sa toplotnim zračenjem površine tog elementa. Udio apsorbovanog zračenja koje je efektivno unutar zone zgrade zavisi od toplotnog otpora na unutrašnjoj i spoljašnjoj površini apsorbujućeg sloja. U zavisnosti od tipa elementa zgrade (npr. spoljašnji zid, spoljašnji zid sa transparentnom toplotnom izolacijom), primjenjuju se različite metode proračuna. Navedeni su sljedeći toplotni izvori koji nastaju usljed sunčevog zračenja: — zračenje netransparentnog elementa omotača bez transparentne toplotne izolacije; — zračenje netransparentnog elementa omotača sa transparentnom toplotnom izolacijom. Toplotni izvori usljed sunčevog zračenja koje prolazi kroz ili ulazi u negrijane zastakljene prostore (staklenike) Pri određivanju solarnih toplotnih dobitaka koji nastaju prolazom zračenja kroz zastakljene prostore, uzima se u obzir i spoljašnje zastakljenje posmatranog zastakljenog prostora. Određivanje solarnih toplotnih dobitaka unutar zastakljenog prostora je neophodno kako bi se omogućilo izračunavanje temperature unutar tog zastakljenog prostora, koja se dalje koristi u proračunima transmisionih i ventilacionih toplotnih tokova. Solarni toplotni dobici kroz dvostruke staklene fasade sa pregradama na svakom spratu se računaju primjenom metoda koje se generalno primjenjuju na nezagrijane zastakljene prostore (staklenike), ali uz korišćenje posebnih graničnih uslova. 6.2.1.2.3 Transmisioni toplotni izvori Transmisioni toplotni tokovi kroz bilo koji element zgrade zavise od temperatura sa obje strane elementa, što znači da oni mogu predstavljati toplotne izvore ili toplotne ponore. Toplotni tokovi djeluju kao toplotni izvori ako je srednja temperatura u susjednoj zoni veća od unutrašnje temperature u posmatranoj zoni zgrade. Ako se zona zgrade nalazi uz prostore sa različitim nivoima temperatura, moguće je da istovremeno postoje i transmisioni toplotni izvori i transmisioni toplotni ponori. Toplotni tokovi nastali usljed transmisionih toplotnih izvora se generalno izračunavaju pomoću jednačine (8): T T za (8) gdje je: T koeficijent transmisionog gubitka toplote između zone zgrade i susjednog prostora j; referentna unutrašnja temperatura zone zgrade; prosječna mjesečna spoljna temperatura ili srednja temperatura susjedne zone; dužina vremenskog intervala proračuna (t = 24 h). Koeficijent transmisionog gubitka toplote T, se izračunava na osnovu koeficijenata prolaza toplote pojedinih elemenata i njihovih površina, kako je navedeno u standardima MEST EN ISO 13789 i MEST EN ISO 13370, uzimajući u obzir linearne toplotne mostove. Radi pojednostavljenja, prilikom evaluacije uticaja toplotnih mostova mogu se pretpostaviti podrazumijevane vrijednosti. — Prenos toplote transmisijom kroz spoljašnje elemente omotača Imajući u vidu da je prosječna spoljna temperatura obično niža od unutrašnje temperature, ova vrsta toplotnog izvora se uzima u obzir samo u posebnim slučajevima. T,e e — Prenos toplote transmisijom prema susjednim negrijanim zonama zgrade ili staklenicima T,u u — Prenos toplote transmisijom prema susjednim grijanim ili hlađenim zonama zgrade T,z z — Prenos toplote transmisijom prema tlu T,s e 6.2.1.2.4 Ventilacioni toplotni izvori Ventilacioni toplotni izvori mogu nastati, na primjer, usljed dovoda toplog vazduha putem sistema ventilacije koji sadrži funkciju zagrijavanja vazduha. U pojedinim slučajevima gdje je prosječna spoljašnja temperatura viša od unutrašnje temperature, infiltracija spoljašnjeg vazduha, kao i provjetravanje prostora otvaranjem prozora, takođe predstavljaju toplotne izvore. Ako se zona zgrade graniči sa prostorima sa različitim nivoima temperature, usljed različitih vazdušnih strujanja moguće je da istovremeno postoje i ventilacioni toplotni izvori i ventilacioni toplotni ponori. Toplotni tokovi nastali zbog ventilacionih toplotnih izvora se generalno izračunavaju pomoću jednačine (9): V V za (9) gdje je: V koeficijent ventilacionog gubitka toplote usljed uticaja spoljašnjeg vazduha, vazduha iz drugih zona u zgradi ili sistema ventilacije; referentna unutrašnja temperatura zone zgrade; prosječna mjesečna spoljna temperatura, ili srednja temperatura vazduha iz druge zone u zgradi, ili srednja temperatura vazduha koji se dovodi putem sistema ventilacije; dužina vremenskog intervala proračuna (t = 24 h). Koeficijent ventilacionog gubitka toplote se izračunava na osnovu srednjeg zapreminskog protoka, specifičnog toplotnog kapaciteta vazduha i gustine vazduha. Srednji zapreminski protok se obično prikazuje kao proizvod prosječne vrijednosti za broj izmjena vazduha na čas i zapremine zone u zgradi. Ukoliko je je srednja temperatura vazduha koji ulazi u zonu zgrade viša od unutrašnje temperature vazduha u posmatranoj zoni, sljedeći toplotni tokovi se uzimaju u obzir: Ventilacioni toplotni izvori usljed infiltracije spoljašnjeg vazduha Budući da je prosječna temperatura spoljašnjeg vazduha u većini slučajeva niža od unutrašnje temperature, ovaj toplotni izvor se razmatra samo u posebnim slučajevima. V,inf e Ventilacioni toplotni izvori usljed provjetravanja (otvaranjem prozora) Budući da je prosječna temperatura spoljašnjeg vazduha u većini slučajeva niža od unutrašnje temperature, ovaj toplotni izvor se razmatra samo u posebnim slučajevima. V, in e Ventilacioni toplotni izvori koji potiču od sistema mehaničke ventilacije Toplotni dobici od sistema za grijanje, ventilaciju i klimatizaciju/hlađenje (HVAC) u zoni zgrade, moraju se uzeti u obzir ako se javljaju nezavisno od trenutnog toplotnog/rashladnog opterećenja. To je slučaj sa, na primjer, sistemima za ventilaciju u stambenim zgradama i sistemima za ventilaciju sa centralnom pripremom vazduha. Sistemi vazdušnog grijanja generalno predstavljaju sisteme sa regulacijom koja se zasniva na potražnji i, kao takvi, ne moraju biti uključeni u proračune koji su ovdje opisani. Za sisteme sa promjenljivim protokom vazduha, kod kojih se regulacija vrši prema toplotnom opterećenju, pretpostavlja se minimalan protok vazduha. Prilikom proračuna toplotnih dobitaka usljed dovođenja vazduha putem sistema mehaničke ventilacije, uzima se u obzir razlika između temperature dovodnog vazduha i referentne unutrašnje temperature, kao i vrijeme rada sistema ventilacije. Temperatura dovodnog vazduha se obično definiše za sisteme sa regulacijom temperature, kao i za sisteme ventilacije u stambenim zgradama. V,mech V,mech Za zone zgrade bez sistema mehaničke ventilacije, primjenjuje se jednačina (4): V,mech Ventilacioni toplotni izvori usljed razmjene vazduha sa drugim zonama Ako postoji intenzivna razmjena vazduha između različitih prostora ili djelova zgrade, ovi prostori/djelovi zgrade bi trebalo bi da budu objedinjeni u jednu zonu zgrade. Na ovaj način se u najvećem broju slučajeva pretpostavlja da razmjena vazduha između zona zgrade iznosi nula. Ako se, u konkretnim slučajevima, između dvije zone odvija razmjena vazduha, tada se toplotni izvori koji nastaju zbog ulaska vazduha u zonu računaju za onu zonu u koju se vazduh dovodi, korišćenjem jednačine (9) i unošenjem odgovarajućih vrijednosti. Ovo je neophodno, na primjer, u slučajevima kada imamo zone sa sistemima ventilacije sa odvodom vazduha, gdje se zamjenski vazduh izvlači iz drugih zona. V,z z 6.2.1.2.5 Unutrašnji toplotni izvori Unutrašnji toplotni izvori uključuju osobe prisutne u zoni zgrade, (električne) uređaje i opremu koji se koriste u zoni i, naročito, vještačko osvjetljenje. Unutrašnji toplotni izvori u zoni zgrade mogu biti prisutni u vidu cijevnog razvoda u centralnim sistemima grijanja, cijevi za distribuciju sanitarne tople vode, kanala za distribuciju toplog vazduha i/ili jedinica za skladištenje toplote, grejnih ili rashladnih uređaja smještenih unutar zone, ili mogu biti rezultat prisustva toplih materijala ili proizvoda (npr. proizvodni materijali) koji se redovno unose u zonu zgrade. U jednoj zoni zgrade mogu istovremeno postojati unutrašnji toplotni ponori i unutrašnji toplotni izvori. Ukupni unutrašnji toplotni izvori se izračunavaju na sljedeći način: , , , , , , , , , (10) , , gdje je: I,source,p toplotni izvori koji potiču od prisustva osoba; I,source,l toplotni izvori koji potiču od vještačkog osvjetljenja; I,source,fac toplotni izvori koji potiču od uređaja, opreme i mašina; I,source,goods toplotni izvori koji potiču od materijala ili proizvoda koji se unose u zonu zgrade, a čije su temperature više od unutrašnje temperature zone; I,source,h toplotni izvori koji potiču od sistema grijanja i hlađenja (usljed distributivnih cjevovoda i vazdušnih kanala sa temperaturama koje su više od unutrašnje temperature, kao i dobici toplote od proizvodnje i skladištenja energije). U inicijalnoj procjeni bilansa, pretpostavlja se da je vrijednost I,source,h jednaka nuli. Procijenjena ukupna vrijednost unutrašnjih toplotnih izvora I,source,p , I,source,l , I,source,fac i I,source,goods se za stambene zgrade pretpostavlja u skladu sa graničnim parametrima koje je potrebno specificirati. U svakom slučaju, toplotni izvori I,source,h koji potiču od distributivnih cjevovoda i vazdušnih kanala, određuju se posebno, čak i za stambene zgrade. 6.2.1.2.6 Iskorišćenje toplotnih izvora Izračunavanje iskoristivog dijela toplote iz toplotnih izvora na osnovu faktora iskorišćenja je približna metoda koja uzima u obzir činjenicu da gubici i dobici toplote usljed toplotnih izvora i toplotnih ponora variraju tokom perioda proračuna i ponekad se pojavljuju u različitim trenucima sa različitim intenzitetom. U zavisnosti od vremenske konstante zone zgrade, toplotni izvori i toplotni ponori će se kompenzovati međusobno u manjoj ili većoj mjeri. Kao rezultat toga, faktor iskorišćenja toplotnog izvora mora uzeti u obzir sljedeće: — toplotni kapacitet zgrade i (specifični) koeficijent transmisionog gubitka toplote i koeficijent ventilacionog gubitka toplote zone zgrade za datu vremensku konstantu; — odnos toplotnih izvora i toplotnih ponora tokom perioda proračuna; — period proračuna; — varijacije unutrašnje temperature koje toleriše korisnik ili koje dozvoljava tehnički sistem zgrade (uglavnom se pretpostavlja vrijednost od 2 K). Faktor iskorišćenja se prvo aproksimira zanemarivanjem unutrašnjih toplotnih dobitaka i gubitaka koji potiču od sistema grijanja i hlađenja. Tako procijenjene potrebne energije za grijanje i hlađenje zone zgrade se zatim koriste za kvantifikaciju ovih unutrašnjih toplotnih izvora i toplotnih ponora. Nakon potpunog određivanja unutrašnjih toplotnih izvora i toplotnih ponora, vrijednost faktora iskorišćenja se izračunava putem iteracije. Faktor iskorišćenja η u velikoj mjeri zavisi od odnosa toplotnih tokova koji nastaju usljed toplotnih izvora i toplotnih tokova koji nastaju usljed toplotnih ponora u zoni zgrade (γ). S obzirom da se uglavnom različiti granični uslovi primjenjuju zavisno od operativnih režima grijanja i hlađenja, dana korišćenja i dana kada se zona ne koristi, faktor iskorišćenja se određuje posebno za svaki od ovih slučajeva, u zavisnosti od odgovarajućih odnosa toplotnih izvora i toplotnih ponora. (11) Još jedan parametar koji treba uzeti u obzir prilikom određivanja faktora iskorišćenja je vremenska konstanta zone zgrade. Vremenska konstanta se izračunava na osnovu efektivnog toplotnog kapaciteta zone zgrade i zbira koeficijenata transmisionog i ventilacionog gubitka toplote, uključujući toplotne tokove usljed mehaničkog sistema ventilacije. (12) gdje je: efektivni toplotni kapacitet, koji se određuje korišćenjem izraza datih u Tabeli 7; ukupni koeficijent transmisionog i ventilacionog gubitka toplote, uključujući toplotne tokove usljed mehaničke ventilacije. Tabela 7 – Efektivni toplotni kapacitet zgrade Vrsta Vrlo laka Laka Srednja Teška Vrlo teška konstrukcije (laki zidovi (spušteni plafoni, (drveni pod na (betonski plafon (betonski plafon spolja i unutar prostirka na betonu, betonski dominantno izložen, linoleum objekta, gipsani betonskom podu, plafon djelimično izložen (70%), ili sl. na zidovi) laka konstrukcija izložen (20%), laka linoleum ili sl. betonskom podu, zidova spolja i laki konstrukcija zidova na betonskom teški zidovi zidovi unutar spolja i laki zidovi podu, laki zidovi spolja i 50% objekta) unutar objekta) spolja i unutar unutar objekta) objekta) Cm, Wh/K 20*AC 30*AC 50*AC 100*AC 150*AC Ukupni koeficijent gubitka toplote je suma koeficijenata transmisionog i ventilacionog gubitka toplote: (13) Faktor iskorišćenja se određuje aproksimacijom, na osnovu odnosa toplotnih izvora i toplotnih ponora , na sljedeći način: ako je ≠1 (14) i ako je =1 (15) Ovdje je numerički parametar koji uzima u obzir vremensku konstantu za zonu zgrade. (16) i su konstante. U slučajevima kada postoji mehanička ventilacija sa velikim brojem izmjena vazduha na čas, pretpostavlja se da je faktor iskorišćenja jednak 1.

6.2.2 Bilansne jednačine za izračunavanje potrebne energije za grijanje Potrebna energija za grijanje prvo se određuje kao vrijednost na dnevnom nivou (vrijednost za 24 sata) za svaki mjesec. Zbir svih toplotnih ponora se upoređuje sa zbirom svih toplotnih izvora, pri čemu se bilans izračunava primjenom jednačine (17), uzimajući u obzir faktor iskorišćenja. Uskladištena toplota koja se oslobađa u toku smanjenog rada/korišćenja zone zgrade, uzima se u obzir u bilansu energije za dane u kojima radni uslovi značajno odstupaju od uobičajenih (vikendi, praznici). Potrebna energije za grijanje na mjesečnom nivou se izračunava množenjem dobijenog rezultata sa brojem dana u mjesecu, primjenom jednačine (20), i uzimajući u obzir, kada je primjenjivo, dane standardnog korišćenja i dane smanjenog korišćenja (vikendi, praznici). ,nd ,nd (17) gdje je: h,nd potrebna energija za grijanje za zonu zgrade: h,nd,use za dane korišćenja i h,nd, e za dane kada se zona ne koristi; sink zbir toplotnih ponora u zoni zgrade pod datim graničnim uslovima; source zbir toplotnih izvora u zoni zgrade pod datim graničnim uslovima; c,nd toplota koja se oslobađa iz elemenata omotača zgrade u toku smanjenog rada/korišćenja zone zgrade, tj. vikendima i praznicima ( c,nd =0 za neprekidan rad); faktor iskorišćenja toplotnih izvora (za potrebe grijanja) na mjesečnom nivou.

6.2.3 Bilansne jednačine za izračunavanje potrebne energije za hlađenje Potrebna energija za hlađenje se određuje kao vrijednost na dnevnom nivou primjenom jednačine (18). Ona se smatra doprinosom toplotnih izvora koji premašuju aktuelnu potrebnu energiju (višak toplote). Generalno se pretpostavljaju različiti granični uslovi (npr. različite referentne unutrašnje temperature) za režim grijanja i režim hlađenja. Iz tog razloga se toplotni izvori i toplotni ponori moraju odvojeno odrediti za grijanje i hlađenje. Zavisno od graničnih uslova, toplotni izvori i toplotni ponori se mogu značajno razlikovati od onih koji se koriste u proračunima potrebne energije za grijanje. Potrebna energije za hlađenje na mjesečnom nivou se izračunava množenjem dobijenog rezultata sa brojem dana u mjesecu, primjenom jednačine (21), i uzimajući u obzir, kada je primjenjivo, dane standardnog korišćenja i dane smanjenog korišćenja (vikendi, praznici). ,nd (18) gdje je: c,nd potrebna energija za hlađenje za zonu zgrade: c,nd,use za dane korišćenja i c,nd, e za dane kada se zona ne koristi; source zbir toplotnih izvora u zoni zgrade pod datim graničnim uslovima; faktor iskorišćenja toplotnih izvora (za potrebe grijanja) na mjesečnom nivou.

6.2.4 Uzimanje u obzir rada vikendom i tokom praznika Za poslovne zgrade je potrebno uzeti u obzir dane u kojima radni uslovi značajno odstupaju od uobičajenih (npr. vikendi i praznici). U ovim slučajevima, mogu se razlikovati sljedeći parametri: — zadata vrijednost za temperaturu; — prisutnost u zoni zgrade i unutrašnji toplotni izvori (ili ponori); — broj izmjena vazduha na čas u vezi sa načinom korišćenja, odnosno mehaničkom ventilacijom; — dnevno radno vrijeme sistema za grijanje i/ili hlađenje; — korišćenje sredstava za zaštitu od sunčevog zračenja. Bilansi potrebne energije za grijanje i potrebne energije za hlađenje se posebno izračunavaju za dane standardnog korišćenja i dane smanjenog korišćenja. U nekim slučajevima ovo može značiti da toplotne izvore, toplotne ponore i faktor iskorišćenja treba izračunati posebno za četiri različita skupa graničnih uslova (grijanje/hlađenje; radni dani/vikendi). Dobijene vrijednosti se projektuju na mjesečni nivo u skladu sa njihovim udjelom u ukupnom radnom vremenu kako bi se dobio mjesečni rezultat (pogledati jednačine (22) i (23)).

6.2.4.1 Bilans potrebne energije za grijanje Prilikom razmatranja redukovanog režima grijanja, prosječna unutrašnja temperatura za dane kada se zona ne koristi, određuje se pomoću jednačine (31). Toplota koja je uskladištena u toplotnom omotaču tokom perioda standardnog korišćenja zone, a koja se oslobađa tokom perioda smanjenog korišćenja, uzima se u obzir na sljedeći način: — U bilansu za dane standardnog korišćenja ili korišćenja bez prekida: u jednačini (17) c,nd = c,nd,use = 0 i u jednačini (1) c,sink = c,sink,use — U bilansu za dane smanjenog korišćenja (vikendi, praznici): u jednačini (17) c,nd = c,nd, e i u jednačini (1) c,sink = c,nd, e = 0 Da bi se odredila uskladištena toplota, prvo se izračunava bilans za dane smanjenog korišćenja.

6.2.4.2 Bilans potrebne energije za hlađenje U slučajevima kada su sistemi ventilacije i/ili klimatizacije (hlađenja) isključeni tokom vikenda ili praznika, može se pretpostaviti sljedeće: c,nd, e = 0 (19) Prenos toplote između dana korišćenja i dana kada se zona zgrade ne koristi, ne uzima se u obzir u bilansu potrebne energije za hlađenje. U jednačini (1): c,sink = 0

6.2.5 Vrijednosti na mjesečnom i godišnjem nivou Potrebna energija za grijanje i potrebna energija za hlađenje na mjesečnom nivou se izračunavaju kroz projekciju dnevnih suma na cjelokupan mjesec: Za stambene zgrade i zgrade sa neprekidnim korišćenjem: (20) (21) gdje je: broj dana u mjesecu; potrebna energija za grijanje zone zgrade određena bilansom; potrebna energija za hlađenje zone zgrade određena bilansom. Za zone zgrada sa različitim režimima rada, vrijednosti za dane standardnog korišćenja (npr. radni dani) i vrijednosti za dane smanjenog korišćenja (npr. praznici ili vikendi), računaju se prema njihovom udjelu u posmatranom mjesecu. (22) (23) gdje je: broj dana u mjesecu u kojima se zona zgrade koristi na standardan način (najčešće se primjenjuje sljedeće: , gdje je broj dana korišćenja u toku godine); potrebna energija za grijanje zone zgrade određena bilansom za dane standardnog korišćenja; potrebna energija za hlađenje zone zgrade određena bilansom za dane standardnog korišćenja; broj dana u mjesecu u kojima se zona zgrade ne koristi ili se koristi u smanjenom obimu (npr. vikendi, praznici), uzimajući u obzir jednačinu (24); potrebna energija za grijanje zone zgrade određena bilansom za dane smanjenog korišćenja (npr. vikendi, praznici) ili dane kada se zona ne koristi; potrebna energija za hlađenje zone zgrade određena bilansom za dane smanjenog korišćenja (npr. vikendi, praznici) ili dane kada se zona ne koristi. Ukupan broj dana u mjesecu je: (24) Godišnja potrebna energija za grijanje zone zgrade se izračunava sabiranjem vrijednosti koje su izračunate za svaki mjesec. Godišnja potrebna energija za hlađenje zone zgrade se dobija prema istom principu. mth mth (25) mth mth (26) gdje je: godišnja potrebna energija za grijanje zone zgrade; potrebna energija za grijanje na mjesečnom nivou; godišnja potrebna energija za hlađenje zone zgrade; mth potrebna energija za hlađenje na mjesečnom nivou.

6.3 Potrebna energija za ventilaciju i klimatizaciju Obrada spoljašnjeg vazduha u cilju obezbjeđenja dovodnog vazduha željenog kvaliteta, definisanog određenim opsegom temperature i vlažnosti, postiže se uz pomoć raznih komponenti sistema (grijači, hladnjaci, ovlaživači). Za svaku komponentu sistema za grijanje, ventilaciju i klimatizaciju (HVAC sistema), količina energije koju treba prenijeti vazduhu se određuje na osnovu: — konfiguracije postojećeg HVAC sistema i njegovog načina rada, — parametara koji se odnose na korišćenje (zahtjevi u pogledu temperature dovodnog vazduha, ovlaživanja i odvlaživanja), i — svih ostalih gubitaka u distribuciji vazduha između zone zgrade i lokacije jedinice za obradu vazduha. Kod sistema sa promjenljivim protokom vazduha, dodatni protok vazduha koji je potreban za ispunjenje zahtjeva za energijom za grijanje ili hlađenje se izračunava na osnovu potrebne energije za grijanje ili hlađenje zone zgrade. Specifična potrebna energija za klimatizaciju vazduha se izračunava za svaku komponentu HVAC sistema (grijače, hladnjake i ovlaživače).

6.3.1 Potrebna energija za funkciju grijanja u HVAC sistemu Jednačina (27) se koristi za izračunavanje energije koja je potrebna za funkciju grijanja u HVAC sistemu. Pored energije potrebne za klimatizaciju, određene na osnovu parametara koji se odnose na korišćenje prostora koji se razmatra, uzimaju se u obzir i gubici pri kontroli, emisiji i distribuciji energije za sistem ventilacije (HVAC). (27) gdje je: potrebna energija za funkciju grijanja u HVAC sistemu; neto energetska potrošnja za grijanje u sistemima klimatizacije; gubici pri kontroli i emisiji energije u sistemu ventilacije (HVAC); gubici pri distribuciji energije u sistemu ventilacije (HVAC).

6.3.2 Potrebna energija za funkciju hlađenja u HVAC sistemu Jednačina (28) se koristi za izračunavanje energije koja je potrebna za funkciju hlađenja u HVAC sistemu. Pored energije potrebne za klimatizaciju, određene na osnovu parametara koji se odnose na korišćenje prostora koji se razmatra, uzimaju se u obzir i gubici pri kontroli, emisiji i distribuciji energije za sistem ventilacije (HVAC). (28) gdje je: potrebna energija za funkciju hlađenja u HVAC sistemu; neto energetska potrošnja za hlađenje u sistemima klimatizacije; gubici pri kontroli i emisiji energije u sistemu ventilacije (HVAC); gubici pri distribuciji energije u sistemu ventilacije (HVAC).

6.4 Potrebna energija za pripremu sanitarne tople vode Potrebna energija za pripremu sanitarne tople vode je količina energije koju sadrži topla voda koja se koristi (na mjestima potrošnje, npr. slavinama) unutar zgrade ili zone zgrade. Potrebna energija se određuje korišćenjem temperature hladne vode kao referentne vrijednosti, temperature vode na mjestima potrošnje i količine tople vode, pomoću jednačine (29). (29) gdje je: potrebna energija za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; gustina vode, u kg/m3 ; specifični toplotni kapacitet vode (1,163 10-3 kWh/(kg·K)); zapremina vode (u posmatranom mjesecu), u l; prosječna temperatura na mjestima potrošnje, u °C; prosječna temperatura dovodne hladne vode, u °C.

6.5 Određivanje pojedinih varijabli za proračun mjesečnog bilansa energije

6.5.1 Referentna unutrašnja temperatura za proračun potrebne energije za grijanje U proračunu mjesečnog bilansa potrebne energije za grijanje, obično se koristi srednja mjesečna vrijednost za zadatu unutrašnju temperaturu grijanja i,h,set . Kako bi se uzelo u obzir smanjenje rada sistema grijanja u određenim prostornim jedinicama ili u određenim vremenskim periodima, vrši se korekcija unutrašnje temperature primjenom jednačina (30), (31) ili (32). Za neprekidan rad (24 sata), primjenjuje se sljedeće: i,h i,h,set . Ako se u proračunima uzima u obzir smanjeni rad sistema grijanja tokom noći, onda se za korekciju mjesečne unutrašnje temperature koristi jednačina (30). Svi vremenski periodi u kojima je dozvoljeno da temperatura u prostoriji bude niža od standardne zadate vrijednosti za unutrašnju temperaturu, smatraju se periodima smanjenog rada sistema grijanja. Postoji razlika između sljedećih režima smanjenog rada sistema grijanja: — Set-back režim rada: smanjenje temperature grijanja na određeni period tokom noći; — Switch-off režim rada: isključivanje sistema grijanja na određeni period tokom noći (ovaj period uključuje vrijeme koji se odnosi na smanjenje i povećavanje intenziteta grijanja u vezi sa tim). U oba slučaja, u proračunima se može koristiti samo smanjenje temperature do definisanog maksimalnog smanjenja temperature ( i,NA ). Referentna unutrašnja temperatura za dane za koje je navedeno vrijeme korišćenja (radni dani), izračunava se na mjesečnom nivou, kao funkcija spoljašnje temperature. U svakom slučaju, u bilansnim jednačinama se moraju koristiti barem vremenski ponderisana srednja temperatura pri standardnom korišćenju i maksimalno smanjenje temperature u noćnom periodu i,NA . i,h i,h,set i,h,set e i,h,set i,NA (30) gdje je: korektivni faktor za smanjeni rad grijanja tokom noći; i,h,set zadata unutrašnja temperatura u standardnom režimu grijanja; e prosječna mjesečna vrijednost temperature spoljašnjeg vazduha; i,NA dozvoljena set-back temperatura za smanjeni režim grijanja; vrijeme smanjenog rada grijanja u toku dana (period povećavanja intenziteta grijanja se računa kao dio vremena rada sistema grijanja) ( = 24 h ; gdje je dnevno vrijeme rada sistema grijanja); dodatak kojim se uzima u obzir automatizacija zgrade. Kako bi se uzeo u obzir smanjeni rad sistema grijanja tokom vikenda i praznika, vrše se dodatni bilansni proračuni potrebne energije za grijanje na mjesečnom nivou, sa graničnim uslovima koji se odnose na rad vikendom i praznicima. Potrebna energija za grijanje u standardnim uslovima rada i potrebna energija za grijanje tokom vikenda i praznika se zatim sabiraju. Slično kao i za smanjeni rad sistema grijanja tokom noći, postoji razlika između set-back režima rada (smanjenje temperature grijanja) i switch-off režima rada (sa kontrolisanim periodima smanjenja i povećavanja intenziteta grijanja). Set-back režim rada u danima kada se zona zgrade ne koristi je ograničen maksimalnim smanjenjem temperature za rad tokom noći i,NA . Mjesečna vrijednost unutrašnje temperature koja se koristi za izračunavanje potrebne energije za grijanje na mjesečnom nivou za dane u kojima se zona ne koristi ili se samo djelimično koristi (tj. vikendom i tokom praznika), određuje se prema jednačini (31). , , , , , , , , (31) gdje je: korektivni faktor za smanjeni rad sistema grijanja tokom perioda koji je duži od jednog dana; i,h,set zadata unutrašnja temperatura u standardnom režimu grijanja; e prosječna mjesečna vrijednost temperature spoljašnjeg vazduha; i,NA dozvoljena set-back temperatura za smanjeni režim grijanja. Djelimično grijanje zgrada koje se isključivo griju i koje se mogu posmatrati kao jedna zona (uglavnom stambene zgrade), uzima se u obzir korišćenjem srednje unutrašnje temperature direktno grijanih i indirektno grijanih površina zgrade. Indirektno grijane površine su odvojeni prostori koji se griju indirektno preko grijanih površina, a u kojima je dozvoljeno da temperatura bude niža od zadate unutrašnje temperature. Referentna unutrašnja temperatura se izračunava prema jednačini (32). , , , , , (32) gdje je: korektivni faktor za djelimično grijanje; , , srednja unutrašnja temperatura u standardnom režimu grijanja; prosječna mjesečna vrijednost temperature spoljašnjeg vazduha.

6.5.2 Referentna unutrašnja temperatura za proračun potrebne energije za hlađenje Dozvoljeno povećanje temperature od 2 K iznad zadate vrijednosti za temperaturu u režimu grijanja, uzima se u obzir uključivanjem faktora iskorišćenja toplotnih izvora u bilansnim jednačinama. Stoga se u proračunu mjesečnog bilansa koristi vrijednost koja je za 2 K niža od unutrašnje temperature za hlađenje: , , , (33) Prilikom izračunavanja koeficijenta gubitka toplote za mehaničku ventilaciju uzima se u obzir dnevno radno vrijeme sistema mehaničke ventilacije u standardnim radnim uslovima (tj. radnim danima). Jednačina (33) ostaje nepromijenjena prilikom razmatranja sistema hlađenja koji radi sa prekidima. Obično se sistemi ventilacije i hlađenja ne koriste vikendom ili tokom praznika. Budući da ne postoji potreba za hlađenjem tokom tih perioda, nije potrebno vršiti dodatne proračune bilansa sa odgovarajućim graničnim uslovima.

6.5.3 Temperatura u susjednoj negrijanoj ili nehlađenoj zoni Tokom rada grijanja, toplotni tokovi kroz susjedne negrijane prostore se uzimaju u obzir ili preko koeficijenta prolaza toplote (U-vrijednosti), u skladu sa standardom MEST EN ISO 6946, ili se vrši izračunavanje temperature nezagrijanog prostora. Prosječna temperatura u negrijanom prostoru (tokom rada grijanja) izračunava se pojednostavljenom metodom prema jednačini (34): (34) gdje je: referentna unutrašnja temperatura u zoni zgrade (za grijanje: ,h prema 6.5.1); faktor korekcije temperature. Temperatura izračunata prema jednačini (34) se uzima kao spoljna temperatura za sve elemente omotača zgrade koji se ne graniče sa spoljnim vazduhom ili grijanim/hlađenim djelovima zgrade. To uključuje, na primjer, površine koje se graniče sa: negrijanim podrumima, tavanima koji nisu namijenjeni za stanovanje, ostalim krovnim prostorima, negrijanim zastakljenim prostorima (staklenicima), negrijanim povezanim stepeništem, tlom. Za određivanje koeficijenata prolaza toplote netransparentnih elemenata omotača zgrade uglavnom se primjenjuju granični uslovi prema standardu MEST EN ISO 6946. Prilikom korišćenja faktora korekcije temperature za elemente omotača zgrade koji se graniče sa tlom, koeficijent prolaza toplote U se dobija na osnovu redosljeda slojeva elementa zgrade i otpora prolasku toplote: — Rsi = 0,17 m2 K/W za horizontalne elemente sa toplotnim tokom prema dolje; — Rsi = 0,10 m2 K/W za horizontalne elemente sa toplotnim tokom prema gore; — Rsi = 0,13 m2 K/W za vertikalne elemente; i — Rse = 0 m2 K/W. Radi standardizacije, prilikom razmatranja zgrada u nizu, modelovanih kao jedna zona, ili modelovanja zgrada sa više zona, geometrijski granični uslovi razmatrane površine zgrade se uzimaju kao osnova za određivanje karakteristične dimenzije podne ploče. U slučaju zona unutar zgrade koje se čitavim obimom graniče isključivo sa grijanim prostorima i zbog toga ih nije moguće uzeti u obzir, koristi se geometrija čitave zgrade. Ovo se odnosi na određivanje karakteristične dimenzije podne ploče B' (površina A, obim P), kao i, u slučaju detaljnog proračuna prema standardu MEST EN ISO 13370, debljine spoljnih zidova na nivou tla w. U metodi detaljnog proračuna, srednja temperatura u negrijanom ili nehlađenom dijelu zgrade se izračunava prema MEST EN ISO 13789 ili prema jednačini (35): T T (35) T T gdje je: toplotni tok (od toplotnih izvora) ka negrijanoj ili nehlađenoj zoni zgrade (npr. usljed sunčeve toplote ili unutrašnjih toplotnih izvora); ukoliko postoje toplotni ponori u tim zonama (npr. toplotni tokovi kroz elemente koji su u kontaktu sa tlom, izračunati u skladu sa MEST EN ISO 13370), oni takođe moraju biti uzeti u obzir, pri čemu treba voditi računa o smjeru toplotnih tokova (npr. dodjeljivanjem odgovarajućih predznaka); T koeficijent transmisionog gubitka toplote za elemente između razmatrane zone i susjedne negrijane ili nehlađene zone; T koeficijent transmisionog gubitka toplote za elemente između susjedne negrijane ili nehlađene zone i spoljašnje sredine; koeficijent ventilacionog gubitka toplote između razmatrane zone i susjedne negrijane ili nehlađene zone (obično se može smatrati da je ); koeficijent ventilacionog gubitka toplote između susjedne negrijane ili nehlađene zone i spoljašnje sredine.

6.5.4 Temperatura u susjednoj grijanoj ili hlađenoj zoni Toplotni tokovi između susjednih grijanih ili hlađenih zona se uzimaju u obzir samo ako se zadate unutrašnje temperature dviju zona razlikuju za više od 4 K. Prilikom razmatranja grijanja, temperatura susjedne zone se uzima kao referentna unutrašnja temperatura grijanja. Prilikom razmatranja hlađenja, se uzima kao referentna unutrašnja temperatura hlađenja. z i,h,z u bilansu potrebne energije za grijanje (36) z i,c,z u bilansu potrebne energije za hlađenje (37) gdje je: i,h,z referentna unutrašnja temperatura susjedne zone zgrade za grijanje prema 6.5.1; i,c,z referentna unutrašnja temperatura susjedne zone zgrade za hlađenje prema 6.5.2.

6.5.5 Broj izmjena vazduha na čas usljed infiltracije Broj izmjena vazduha na čas usljed infiltracije određuje se kao dnevna srednja vrijednost izračunata na osnovu vazdušne propustljivosti zgrade. Vazdušna propustljivost zgrade je data u odnosu na izmjereni broj izmjena vazduha na čas pri razlici pritiska od 50 Pa (n50-vrijednost). Za zgrade koje nisu testirane na propustljivost vazduha specificirane su orijentacione vrijednosti za infiltraciju prema stanju i položaju objekta, date u Tabeli 8. Tabela 8 – Infiltracija (orijentacione vrijednosti) Minimalne vrijednosti Infiltracija n [h-1] Svi tipovi zgrada (radno vrijeme/van radnog vremena) 0.5 / 0.3 Procijenjene vrijednosti prema stanju i položaju objekta Infiltracija n [h-1] Umjereno Veoma Stanje zgrade Otvoren otvoren zaklonjen Prozori i spoljašnji zidovi u lošem stanju 1.4 0.9 0.55 Prozori i spoljašnji zidovi u normalnom stanju 0.9 0.6 0.5 Prozori i spoljašnji zidovi dobro zaptiveni 0.6 0.4 0.3 Infiltracija na osnovu Blower-door Testa Fa tor položa a ob e ta (KPol) *n=n50 /15*KPol 1.4 1.0 0.7 Kada se ne koristi mehanička ventilacija (sistem ventilacije nije instaliran ili se sistem ventilacije isključuje vikendom ili tokom praznika), dnevna srednja vrijednost za broj izmjena vazduha na čas usljed infiltracije se određuje prema jednačini (38): inf 50 ATD (38) Mehanička ventilacija smanjuje dnevnu srednju vrijednost za broj izmjena vazduha na čas usljed infiltracije, kao što je prikazano u jednačini (39): (39) inf 50 ATD e 24 h gdje je: 50 broj izmjena vazduha na čas pri razlici pritisaka od 50 Pa; - ukoliko je izvršen test propustljivost vazduha, koristi se izmjerena vrijednost; - ukoliko nije izvršeno testiranje i ne planira se sprovođenje testa na propustljivost vazduha, koristi se podrazumijevana ili izračunata vrijednost; koeficijent zaštite od vjetra; pretpostavlja se podrazumijevana vrijednost ind = 0,07 (što odgovara koeficijentu zaštite prema MEST EN ISO 13789 za umjereno zaklonjene zgrade sa više od jedne fasade izložene vjetru); dnevno radno vrijeme sistema ventilacije; e faktor koji uzima u obzir povećanje ili smanjenje infiltracije usljed mehaničke ventilacije; ATD faktor koji uzima u obzir uređaje za prenos vazduha.

6.5.6 Broj izmjena vazduha na čas usljed provjetravanja (otvaranjem prozora) Proračun broja izmjena vazduha na čas usljed provjetravanja (otvaranjem prozora) obuhvata sve tokove razmjene vazdušha kroz prozore, vrata i druge otvore prema spoljašnjoj sredini, uključujući otvore za ispuštanje vazduha kod ventilacionih sistema. Izmjena vazduha usljed provjetravanja se određuje kao srednja dnevna vrijednost potrebne izmjene unutrašnjeg vazduha spoljašnjim, koja je definisana u odnosu na način korišćenja prostora. Pri izračunavanju broja izmjena vazduha na čas usljed provjetravanja uzimaju se u obzir smanjenja koja su u funkciji infiltracije. U slučaju kada se u zonu zgrade vazduh dovodi putem mehaničkog sistema ventilacije, broj izmjena vazduha na čas provjetravanjem se dodatno smanjuje za broj izmjena vazduha na čas ostvaren sistemom ventilacije. Međutim, u slučaju mehaničkih sistema ventilacije u kojima je protok vazduha koji se odvodi veći od protoka vazduha koji se dovodi, neophodno je povećati broj izmjena vazduha na čas usljed provjetravanja do nivoa gdje se protok odvodnog vazduha balansira kombinacijom provjetravanja, infiltracije i dovodnog vazduha iz ventilacionog sistema. Kada se ne koristi mehanička ventilacija (sistem ventilacije nije instaliran ili se sistem ventilacije isključuje vikendom ili tokom praznika; SUP = ETA = 0), dnevna srednja vrijednost za broj izmjena vazduha na čas usljed provjetravanja se određuje prema jednačini (40): (40) 24 h gdje je: — za < 1,2 h-1 – – – (41) — za ≥ 1,2 h-1 – (42) gdje je: minimalni broj izmjena vazduha na čas usljed provjetravanja; minimalni broj izmjena vazduha na čas definisan u odnosu na način korišćenja prostora, izračunat pomoću jednačine (45); broj izmjena vazduha na čas usljed infiltracije, izračunat pomoću jednačine (38); dnevno vrijeme korišćenja zone. U slučaju korišćenja mehaničkog sistema ventilacije, srednja dnevna vrijednost broja izmjena vazduha na čas usljed provjetravanja, određuje se prema jednačini (43), pod uslovom da vrijeme korišćenja zone nije veće od vremena rada ventilacionog sistema (standardni slučaj: ): (43) 24 h U slučaju korišćenja mehaničkog sistema ventilacije čije je vrijeme rada kraće od vremena korišćenja zone zgrade, srednja dnevna vrijednost broja izmjena vazduha na čas usljed provjetravanja se određuje prema jednačini (44) (specijalni slučaj: < ): (44) 24 h 24 h gdje je: minimalni broj izmjena vazduha na čas usljed provjetravanja; dodatni broj izmjena vazduha na čas usljed provjetravanja tokom perioda kada se zgrada koristi, a sistem mehaničke ventilacije nije u funkciji, izračunat prema jednačinama (41) i (42); dodatni broj izmjena vazduha na čas usljed provjetravanja tokom perioda kada je sistem mehaničke ventilacije u funkciji; dnevno vrijeme korišćenja zone; dnevno vrijeme rada sistema ventilacije. Ako se mehanički sistem ventilacije koristi u susjednoj zoni, broj izmjena vazduha na čas usljed prenosa vazduha iz te zone se mora uzeti u obzir. Minimalni broj izmjena vazduha na čas koji zavisi od načina korišćenja prostora obezbjeđuje se provjetravanjem (otvaranjem prozora) i/ili mehaničkom ventilacijom. A NF (45) gdje je: A minimalni protok spoljašnjeg vazduha u odnosu na jediničnu površinu, u m3/(h m2); NF neto korisna površina zone zgrade, u m2 ; neto zapremina prostora, u m3.

6.5.7 Broj izmjena vazduha na čas usljed mehaničke ventilacije Broj izmjena vazduha na čas usljed mehaničke ventilacije se određuje kao srednja dnevna vrijednost vazduha koji se dovodi u zonu zgrade putem ventilacionog sistema, u odnosu na zapreminu vazduha koji može biti zamijenjen u toj zoni. Vrijednost minimalnog protoka spoljašnjeg vazduha definisana u graničnim uslovima korišćenja, može se po potrebi povećati u skladu sa minimalnim zahtjevima tehnologije sistema ili, u slučaju sistema sa konstantnim protokom vazduha projektovanim da u potpunosti pokrivaju toplotno opterećenje, može se povećati u odnosu na maksimalno toplotno opterećenje. U slučaju sistema sa promjenljivim protokom vazduha koji zavisi od toplotnog opterećenja, pretpostavlja se minimalni protok vazduha. Za sisteme ventilacije u stambenim zgradama i sisteme koji samo djelimično pokrivaju zahtjeve za potrebnom izmjenom spoljnim vazduhom, specificirane su podrazumijevane vrijednosti. Srednja dnevna vrijednost za broj izmjena vazduha na čas usljed sistema ventilacije se izračunava pomoću jednačine (46). mech mech,SUP (46) 24 h gdje je: mech,SUP broj izmjena vazduha na sat usljed dovoda vazduha kada je sistem ventilacije u funkciji; dnevno vrijeme rada sistema ventilacije. Za sisteme ventilacije koji imaju samo odvod vazduha, mech = mech,SUP = 0 h-1. U ovim slučajevima, protok odvodnog vazduha se direktno koristi za izračunavanje energije potrebne za rad ventilatora i, po potrebi, za rekuperaciju toplote. Protok vazduha koji je potrebno dovesti radi balansiranja vazduha koji se odvodi ventilacionim sistemom, uzima se u obzir pri određivanju vrijednosti za broj izmjena vazduha na čas usljed provjetravanja (otvaranjem prozora). 7 Izračunavanje gubitaka pri kontroli i emisiji, distribuciji i skladištenju energije Nakon određivanja potrebne energije (za grijanje, hlađenje, pripremu sanitarne tople vode, sisteme ventilacije/klimatizacije i osvjetljenje) za zone zgrade, sljedeći korak u proračunu energetskog bilansa je određivanje gubitaka u sistemima usljed kontrole i emisije, distribucije i skladištenja energije. Nakon izračunavanja ovih gubitaka, oni se sabiraju sa već određenom potrebnom energijom kako bi se izračunala izlazna energija koju generator ili generatori treba da isporuče sistemu (izlazna energija generatora: toplotna energija ili (neto) rashladna energija).

7.1 Osvjetljenje Kao što je objašnjeno u podtački 6.1, određivanje energije za osvjetljenje ne prati proceduru proračuna prema kojoj se isporučena energija dobija na osnovu izračunate potrebne energije, na koju se zatim dodaju gubici u sistemima, kao što je slučaj sa određivanjem isporučene energije za grijanje i hlađenje. Gubici u sistemu rasvjete se ne određuju zasebno, već se izračunavanje isporučene energije za osvjetljenje vrši se u skladu sa tačkom 8 ovog priloga.

7.2 Grijanje (sistem grijanja i funkcija grijanja u HVAC sistemu)

7.2.1 Opšte informacije Prilikom izračunavanja energetskog bilansa za sistem grijanja, sa jedne strane procjenjuju se količine toplotne energije isporučene zoni zgrade ili zgradi putem konvencionalnog grijanja prostora (radijatorsko grijanje, direktno električno grijanje, električno grijanje sa akumulacijom toplote, itd.), dok se sa druge strane procjenjuje toplotna energija isporučena HVAC sistemu za funkciju grijanja (sa jednim ili više grijača), kao i dodatna energija koja je potrebna za obezbjeđivanje ove toplotne energije.

7.2.2 Izlazna energija generatora za sistem grijanja Jednačina (47) se koristi za izračunavanje izlazne energije generatora (toplotna energija koju obezbjeđuje generator). U ovoj jednačini, gubici u sistemu usljed kontrole i emisije, distribucije i skladištenja energije (gdje je primjenljivo), dodaju se potrebnoj energiji za grijanje (tj. toplotna energija koja se isporučuje grijanoj zoni putem konvencionalnih sistema grijanja, a ne putem HVAC sistema). (47) gdje je: izlazna energija generatora za sistem grijanja; potrebna energija za grijanje (tj. dio koji se isporučuje prostoru putem konvencionalnih sistema grijanja); gubici u sistemu grijanja usljed kontrole i emisije energije; gubici u sistemu grijanja usljed distribucije energije; gubici u sistemu grijanja usljed skladištenja energije. Ako zgradu ili zonu zgrade snabdijeva nekoliko nezavisnih sistema grijanja, jednačina (47) se primjenjuje posebno za svaki sistem kako bi se odredila izlazna energija generatora za svaki sistem (npr. zgrada se dijelom grije direktno putem električnih grejnih uređaja, a dijelom putem centralnog sistema grijanja sa cirkulacijom tople vode). Ako postoji nekoliko tipova kontrole i emisije i/ili distribucije i/ili skladištenja toplote u okviru sistema grijanja, količine energije pojedinačnih koraka procesa se sabiraju i unose u jednačinu (47), respektivno.

7.2.2.1 Određivanje faktora utroška energije 7.2.2.1.1 Kontrola i emisija energije U nastavku su navedene energetske karakteristike potrebne za određivanje gubitaka koji se odnose na prenos toplote u prostoriji. se izračunava za svaki mjesec prema jednačini (48). (48) gdje je: dodatni gubitak usljed kontrole i emisije energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; potrebna energija (u posmatranom mjesecu), u kWh; varijacija temperature koja uzima u obzir sve faktore uticaja, u K; referentna unutrašnja temperatura, u °C; prosječna spoljna temperatura u periodu proračuna, u °C. Pomoćna energija koja se koristi za poboljšanje procesa prenosa toplote u prostoriji se izračunava prema jednačini (49). h,ce C fan,Pu (49) gdje je: h,ce pomoćna energija (u posmatranom mjesecu), u kWh; C pomoćna energija potrebna za rad sistema kontrole (u posmatranom mjesecu), u kWh; fan,Pu pomoćna energija za rad ventilatora i dodatnih pumpi (u posmatranom mjesecu), u kWh. 7.2.2.1.2 Distribucija energije Za gubitke u cjevovodima sistema za centralno grijanje generalno se primjenjuje sljedeća jednačina: HK,av h,r (50) Gubici u cijevnoj mreži, koja se sastoji iz nekoliko različitih sekcija, se računaju prema jednačini (51): (51) gdje je: linearni koeficijent prolaza toplote, u W/(m·K); HK,av srednja temperatura grejnog medijuma, u °C; temperatura okruženja, u °C; dužina cjevovoda, u m; h,r mjesečno projektovano vrijeme rada, u h. U zonama kroz koje prolaze cijevi, gubici odgovaraju nekontrolisanim dobicima toplote: h (52) gdje je: h nekontrolisani dobici u zoni koj potiču od sistema za distribuciju toplotne energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; gubitak toplote koji potiče od sistema za distribuciju toplotne energije (u posmatranom mjesecu), u kWh. Potrošnja pomoćne energije potrebne za rad cirkulacionih pumpi u sistemu grijanja računa se na osnovu hidrauličkog zahtjeva za sistem distribucije toplotne energije i faktora utroška energije koji se odnosi na rad pumpe. h,d,au (53) gdje je: potrošnja pomoćne energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; zahtijevana hidraulička energija (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,d,au faktora utroška energije koji se odnosi na rad pumpe. Zahtijevana hidraulička energija sistema za distribuciju toplotne energije se dobija iz sljedeće jednačine: h d,PM (54) gdje je: hidraulička snaga pumpe u radnoj tački, u W; srednja vrijednost za djelimično opterećenje sistema distribucije; h broj sati grijanja u posmatranom mjesecu; korektivni faktor kojim se uzima u obzir hidraulički krug; d,PM korektivni faktor za generatore sa integrisanim upravljanjem pumpom. 7.2.2.1.3 Skladištenje energije Ako grejni krug ima rezervoar za skladištenje toplote (npr. radi smanjenja cikličnog rada generatora ili skladištenja solarne energije), gubici usljed skladištenja se računaju prema jednačini (55). op,mth (55) gdje je: toplotni gubitak u rezervoaru za skladištenje energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; faktor koji uzima u obzir gubitak toplote iz cijevi koja povezuje generator toplote i rezervoar za skladištenje energije; srednja temperatura rezervoara za skladištenje energije, u °C; prosječna temperatura okruženja, u °C; op,mth mjesečno vrijeme rada, u d; dnevni gubitak toplote u stand-by režimu, u kWh/d. Ako se rezervoar za skladištenje energije nalazi u zoni, gubici odgovaraju nekontrolisanim dobicima toplote: I,h,s h,s (56) gdje je: I,h,s nekontrolisani dobici toplote u zoni koji potiču od rezervoara za skladištenje energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,s gubitak toplote koji potiče od rezervoara za skladištenje energije (u posmatranom mjesecu), u kWh. Ako je za rad rezervoara za skladištenje energije potrebna posebna cirkulaciona pumpa, tada se pomoćna energija određuje prema jednačini (57). (57) gdje je: pomoćna energija za rad pumpe (u posmatranom mjesecu), u kWh; snaga potrebna za rad pumpe, u W; vrijeme rada pumpe (u posmatranom mjesecu), u h.

7.2.3 Izlazna energija generatora za funkciju grijanja u HVAC sistemu Izlazna energija generatora za funkciju grijanja u HVAC sistemu je ukupna energija koju jedan ili više generatora obezbeđuju za HVAC sistem kada radi u režimu grijanja. Ovo uključuje energiju koja je potrebna grijaču HVAC sistema, kao i gubitke usljed kontrole i emisije, distribucije i skladištenja tople vode, koji se javljaju između mjesta proizvodnje energije i mjesta gdje se toplota prenosi vazdušnom toku. Ovo je opisano jednačinom (58). (58) gdje je: izlazna energija generatora za funkciju grijanja u HVAC sistemu; potrebna energija za grijač HVAC sistema; gubici usljed kontrole i emisije u vezi sa funkcijom grijanja u HVAC sistemu; gubici usljed distribucije u vezi sa funkcijom grijanja u HVAC sistemu; gubici usljed skladištenja u vezi sa funkcijom grijanja u HVAC sistemu. Ako postoji nekoliko grijača koji su povezani na zajedničku toplovodnu mrežu koju snabdijeva zajednički generator (ili zajedničko centralno grejno postrojenje sa više generatora), tada se jednačina (58) primjenjuje na analogan način. Isto važi i za slučaj kada postoji više tipova distribucije i/ili skladištenja. Zbir količina energije pojedinačnih procesnih koraka se unosi u jednačinu (58), respektivno. Ako se koristi nekoliko nezavisnih sistema za proizvodnju toplote, jednačina (58) se primjenjuje posebno za svaki sistem kako bi se odredila izlazna energija generatora za svaki sistem (npr. jedan grijač se snabdijeva toplom vodom iz kotla, dok se drugi grijač napaja električnom energijom). Kao što je navedeno u podtački 6.3.1, potrebna energija za funkciju grijanja u HVAC sistemu se izračunava prema jednačini (27): gdje je: potrebna energija za funkciju grijanja u HVAC sistemu; neto energetska potrošnja za grijanje u sistemima klimatizacije; gubici pri kontroli i emisiji energije u sistemu ventilacije (HVAC); gubici pri distribuciji energije u sistemu ventilacije (HVAC). Gubici pri kontroli i emisiji energije u sistemu ventilacije (gubici toplote usljed cirkulacije vazduha) se izračunavaju prema jednačini (59): (59) gdje je: efikasnost kontrole i emisije toplote u prostoriju – cirkulacije grejnog vazduha. Za distribuciju vazduha unutar termičkog omotača (hlađene/grijane zone) zgrade važi: = 0 (sa aspekta ukupnog bilansa energije, ova toplota se računa kao korisna za zgradu). Ako su djelovi sistema vazdušnih kanala i opreme instalirani izvan termičkog omotača zgrade (hlađene/grijane zone), tada se ovi djelovi procjenjuju u odnosu na površinu za koju se smatra da se nalazi izvan omotača. U ovom slučaju se pretpostavlja postojanje sloja izolacije sa koeficijentom termičke provodljivosti od najmanje 0,04 W/(m K) i debljinom od 50 mm. (60) gdje je: gubici pri distribuciji energije u sistemu ventilacije (HVAC), u kWh; koeficijent gubitka toplote pri distribuciji vazduha (grijanje); površina izvan termičkog omotača zgrade, u m2 ; vrijeme potrebno za rad HVAC sistema (funkcije grijanja) u posmatranom mjesecu. Gubici u sistemu usljed kontrole i emisije, distribucije i skladištenja tople vode određuju se na način u skladu sa podtačkom 7.2.2.

7.2.4 Unutrašnji toplotni izvori koji potiču od sistema grijanja Doprinos unutrašnjih izvora toplote koji potiču od sistema grijanja (kao i udio koji se odnosi na funkciju grijanja u HVAC sistemu ) se izračunava na osnovu gubitaka toplote usljed distribucije ( ) i gubitaka toplote usljed skladištenja ( ) u sistemu grijanja.

7.3 Hlađenje (sistem hlađenja i funkcija hlađenja u HVAC sistemu)

7.3.1 Opšte informacije Prilikom izračunavanja energetskog bilansa za sistem hlađenja, sa jedne strane procjenjuju se količine toplotne energije isporučene zoni zgrade ili zgradi putem direktnog hlađenja prostora (npr. rashladni plafoni, decentralizovani uređaji za hlađenje, itd.), dok se sa druge strane procjenjuje toplotna energija isporučena HVAC sistemu za funkciju hlađenja (sa jednim ili više hladnjaka), kao i dodatna energija koja je potrebna za obezbjeđivanje ove toplotne energije.

7.3.2 Izlazna energija generatora za sistem hlađenja (klimatizacija/hlađenje prostora) Jednačina (61) se koristi za izračunavanje izlazne energije generatora (rashladna energija koju obezbjeđuje generator). U ovoj jednačini, gubici u sistemu usljed kontrole i emisije, distribucije i skladištenja energije (gdje je primjenljivo), dodaju se potrebnoj energiji za hlađenje (tj. dio koji se isporučuje hlađenoj zoni putem konvencionalnih sistema hlađenja, a ne putem HVAC sistema). (61) gdje je: izlazna energija generatora za sistem hlađenja; potrebna energija za hlađenje (tj. dio koji se isporučuje prostoru putem statičkih rashladnih površina); gubici u sistemu hlađenja usljed kontrole i emisije energije; gubici u sistemu hlađenja usljed distribucije energije; gubici u sistemu hlađenja usljed skladištenja energije. Ako zgradu ili zonu zgrade snabdijeva nekoliko nezavisnih sistema hlađenja, jednačina (61) se primjenjuje posebno za svaki sistem kako bi se odredila izlazna energija generatora za svaki sistem. Ako postoji nekoliko tipova kontrole i emisije i/ili distribucije i/ili skladištenja u okviru sistema hlađenja, količine energije pojedinačnih koraka procesa se sabiraju i unose u jednačinu (61), respektivno. Gubici u sistemu hlađenja usljed kontrole i emisije energije se izračunavaju prema jednačini (62). (62) gdje je: gubici usljed kontrole i emisije energije u sistemu hlađenja prostora; efikasnost kontrole i emisije energije u sistemu hlađenja prostora; efikasnost (u kontekstu osjetne toplote) kontrole i emisije energije u sistemu hlađenja prostora; ovdje se uzima u obzir neželjeno odvlaživanje u postojećim uređajima za hlađenje vazduha. Gubici u sistemu hlađenja usljed distribucije energije se izračunavaju prema jednačini (63). (63) gdje je: gubici usljed distribucije energije u sistemu hlađenja prostora; efikasnost distribucije energije u sistemu hlađenja prostora. Gubici u sistemu skladištenja energije se izračunavaju prema jednačini (64). c,nd c,s C,s (64) c,nd c ,nd gdje je: c,s (proporcionalni) gubici usljed skladištenja energije u sistemu hlađenja prostora; C,s ukupni gubici skladištenja energije. Električna energija koja je potrebna za rad ventilatora sekundarnog vazduha u sistemima hlađenja prostora c,ce izračunava se u odnosu na tip uređaja i dizajn pojedinih uređaja. Navedena potrošnja energije odnosi se na uređaje sa višestepenom regulacijom brzine (osnova: 1000 sati rada ventilator- konvektora, 500 sati punog korišćenja sistema hlađenja). c,ce c,ce,au c,outg C,op /1 000 h (65) gdje je: c,ce,au specifična energetska potrošnja ventilatora sekundarnog vazduha povezana sa izlaznom energijom generatora; c,outg izlazna energija generatora za sistem hlađenja prostora; C,op vrijeme zahtijevano za rad sistema hlađenja prostora.

7.3.3 Izlazna energija generatora za funkciju hlađenja u HVAC sistemu Izlazna energija generatora za funkciju hlađenja u HVAC sistemu je zbir svih količina energije koje jedan ili više generatora obezbeđuje za HVAC sistem kada radi u režimu hlađenja. Ovo uključuje energiju koja je potrebna hladnjaku HVAC sistema, kao i gubitke usljed kontrole i emisije, distribucije i skladištenja rashladne vode koji se javljaju između mjesta proizvodnje energije i mjesta gdje se rashladna energija prenosi vazdušnom toku. Ovo je opisano jednačinom (66). (66) gdje je: izlazna energija generatora za funkciju hlađenja u HVAC sistemu; potrebna energija za hladnjak HVAC sistema; gubici usljed kontrole i emisije u vezi sa funkcijom hlađenja u HVAC sistemu; gubici usljed distribucije u vezi sa funkcijom hlađenja u HVAC sistemu; gubici usljed skladištenja u vezi sa funkcijom hlađenja u HVAC sistemu. Ako postoji nekoliko hladnjaka koji su povezani na zajedničku mrežu rashladne vode koju snabdijeva zajednički generator (ili zajedničko centralno rashladno postrojenje sa više generatora), tada se jednačina (66) primjenjuje na analogan način. Isto važi i za slučaj kada postoji više tipova distribucije i/ili skladištenja. Zbir količina energije pojedinačnih procesnih koraka se unosi u jednačinu (66), respektivno. Ako se koristi nekoliko nezavisnih sistema za proizvodnju rashladne energije, jednačina (66) se primjenjuje posebno za svaki sistem kako bi se odredila izlazna energija generatora za svaki sistem. Potrebna energija za funkciju hlađenja u HVAC sistemu se izračunava prema jednačini: gdje je: potrebna energija za funkciju hlađenja u HVAC sistemu; neto energetska potrošnja za hlađenje u sistemima klimatizacije; gubici pri kontroli i emisiji energije u sistemu ventilacije (HVAC); gubici pri distribuciji energije u sistemu ventilacije (HVAC). Gubici pri kontroli i emisiji energije u sistemu ventilacije (gubici toplote usljed cirkulacije vazduha) se izračunavaju prema jednačini (67): (67) gdje je: efikasnost kontrole i emisije toplote u prostoriju (pri distribuciji vazduha). Distribucija vazduha unutar termičkog omotača zgrade je: , . Ako su djelovi sistema vazdušnih kanala i opreme instalirani izvan termičkog omotača zgrade, tada se ovi djelovi procjenjuju u odnosu na površinu za koju se smatra da se nalazi izvan omotača. U ovom slučaju se pretpostavlja postojanje sloja izolacije sa koeficijentom termičke provodljivosti od najmanje 0,04 W/(m K) i debljinom od 50 mm. vc,d vc,d K,A C ,op,mth /1 000 (68) gdje je: vc,d gubici pri distribuciji energije u sistemu ventilacije (HVAC), u kWh; vc,d koeficijent gubitka toplote pri distribuciji vazduha (hlađenje), u W/m2; K,A površina izvan termičkog omotača zgrade, u m2 ; C ,op,mth vrijeme potrebno za rad HVAC sistema (funkcije hlađenja) u posmatranom mjesecu. Gubici u vezi sa funkcijom hlađenja u HVAC sistemu usljed kontrole i emisije, distribucije i skladištenja određuju se na sljedeći način: (69) gdje je: gubici usljed kontrole i emisije energije u vezi sa funkcijom hlađenja u HVAC sistemu; efikasnost kontrole i emisije energije u vezi sa funkcijom hlađenja u HVAC sistemu (konstantna vrijednost); efikasnost (u kontekstu osjetne toplote) kontrole i emisije energije u vezi sa funkcijom hlađenja u HVAC sistemu; ovdje se uzima u obzir neželjeno odvlaživanje u postojećim uređajima za hlađenje vazduha. (70) gdje je: gubici usljed distribucije energije u vezi sa funkcijom hlađenja u HVAC sistemu; efikasnost distribucije energije u vezi sa funkcijom hlađenja u HVAC sistemu. c ,nd c ,s C,s (71) c,nd c ,nd gdje je: c ,s (proporcionalni) gubici usljed skladištenja energije u vezi sa funkcijom hlađenja u HVAC sistemu; C,s ukupni gubici skladištenja energije.

7.3.4 Pomoćna energija za distribuciju rashladne vode Pomoćna energija potrebna za distribuciju rashladne vode se računa prema detaljnoj proceduri ili, na pojednostavljen način, prema proceduri koja je prikazana u nastavku. Slika 5 – Osnovna struktura sistema za distribuciju rashladne vode Specifična potrošnja električne energije za odgovarajuće podsisteme određuje se na osnovu podrazumijevanih vrijednosti za različite konfiguracije sistema i koncepte rada. Procjena hidrauličke energije koja je potrebna za distribuciju vrši se prema jednačini (72): Z, au , d, a Z, i z, i use (72) gdje je: i broj i tip krugova distribucije; Z, i zbir kapaciteta hlađenja u posmatranom krugu distribucije u projektnom slučaju (primarni krug, glavni razvod/distribucija, centralna jedinica za obradu vazduha, hlađenje zgrade, dodatno hlađenje); z, i specifična potrošnja električne energije za distribuciju u posmatranom krugu distribucije (primarni krug, glavni razvod/distribucija, centralna jedinica za obradu vazduha, hlađenje zgrade, dodatno hlađenje); use faktor konverzije za druge namjene u posmatranom krugu distribucije. Vrijednosti na mjesečnom nivou se računaju na osnovu vrijednosti za energiju na godišnjem nivou, proporcionalno iznosu potrebne energije za hlađenje za odgovarajuće krugove distribucije.

7.3.5 Sistemi za skladištenje rashladne energije Sistemi za skladištenje rashladne energije koji se primjenjuju za hlađenje prostora i funkciju hlađenja u HVAC sistemu, često se koriste za upravljenje opterećenjem i smanjenje instaliranog kapaciteta rashladnih uređaja, ali i kao rezervni sistemi u slučaju kvara rashladnog uređaja. Potreba za energijom zgrade zavisi od različitih složenih parametara. Prema pojednostavljenoj metodi sistemi skladištenja se procjenjuju pomoću podrazumijevanih vrijednosti za efikasnost. C,s C,nd C,s (73) gdje je: C,s ukupni gubici skladištenja rashladne energije; C,nd potrebna energija za hlađenje prostora i funkciju hlađenja u HVAC sistemu; C,s efikasnost skladištenja rashladne energije.

7.3.6 Unutrašnji toplotni ponori koji potiču od sistema hlađenja Doprinos unutrašnjih ponora toplote koji potiču od sistema hlađenja (kao i udio koji se odnosi na funkciju hlađenja u HVAC sistemu ) se izračunava na osnovu gubitaka toplote usljed distribucije ( ) i gubitaka toplote usljed skladištenja ( ) u sistemu hlađenja.

7.4 Ovlaživanje u HVAC sistemima

7.4.1 Izlazna energija generatora za snabdijevanje HVAC sistema vodenom parom U energetskom bilansu snabdijevanje HVAC sistema vodenom parom se vrednuje prema metodi koja zavisi od tipa sistema grijanja i hlađenja. Izlazna energija generatora koja je potrebna za snabdijevanje vodenom parom izračunava se na osnovu zbira potrebne energije za ovlaživanje vazduha u HVAC sistemu i gubitaka nastalih usljed kontrole, emisije i distribucije vodene pare. Odnosi između ovih veličina su predstavljeni jednačinom (74). (74) gdje je: izlazna energija generatora za funkciju ovlaživanja u HVAC sistemu; potrebna energija za ovlaživanje vazduha u HVAC sistemu; gubici pri kontroli i emisiji energije za ovlaživanje; gubici pri distribuciji energije za ovlaživanje.

7.4.2 Unutrašnji toplotni izvori koji potiču od snabdijevanja vodenom parom Doprinos unutrašnjih izvora toplote koji potiču od snabdijevanja vodenom parom se izračunava na osnovu gubitaka toplote nastalih usljed distribucije vodene pare .

7.5 Ventilacija u stambenim zgradama

7.5.1 Opšte informacije Pri izračunavanju energetskog bilansa sistema ventilacije u stambenoj zgradi uzimaju se u obzir količine toplote koje se isporučuju zgradi ili grijanoj zoni zgrade putem sistema ventilacije, sa ili bez funkcije grijanja, kao i dodatna potrošnja energije potrebna za rad tehničkih sistema koji obezbjeđuju ovu uslužnu funkciju.

7.5.2 Izlazna energija generatora za sistem ventilacije u stambenoj zgradi Izlazna energija generatora se izračunava pomoću jednačine (75). Gubici usljed kontrole i emisije, distribucije i skladištenja energije (gdje je primjenljivo) se sabiraju sa potrebnom energijom za sistem ventilacije u stambenoj zgradi. (75) gdje je: izlazna energija generatora za sistem ventilacije u stambenoj zgradi; potrebna energija za sistem ventilacije u stambenoj zgradi; gubici usljed kontrole i emisije energije u sistemu ventilacije u stambenoj zgradi; gubici usljed distribucije energije u sistemu ventilacije u stambenoj zgradi; gubici usljed skladištenja energije u sistemu ventilacije u stambenoj zgradi. Ako postoji nekoliko nezavisnih sistema koji snabdijevaju zgradu, jednačina (75) se primjenjuje posebno za svaki sistem kako bi se odredila izlazna energija generatora za svaki sistem. Ako postoji nekoliko tipova kontrole i emisije i/ili distribucije i/ili skladištenja energije u okviru sistema ventilacije u stambenoj zgradi, količine energije pojedinačnih koraka procesa se sabiraju i unose u jednačinu (75), respektivno.

7.5.2.1 Gubici pri kontroli i emisiji energije Gubici toplote usljed kontrole i emisije se izračunavaju na mjesečnom nivou, primjenom jednačine (76). (76) gdje je: mjesečni gubici toplote usljed kontrole i emisije (u posmatranom mjesecu), u kWh; potrebna energija za grijanje na mjesečnom nivou (u posmatranom mjesecu), u kWh; faktor djelimične ventilacije j; varijacija temperature za sistem ventilacije j, u K; mjesečna referentna unutrašnja temperatura za grijanje, u °C; mjesečna prosječna spoljna temperatura u periodu proračuna, u °C. Jednačina (77) se koristi za izračunavanje pomoćne energije potrebne za poboljšanje procesa prenosa toplote koji se odnose na sisteme ventilacije i sisteme vazdušnog grijanja u stambenim zgradama. (77) gdje je: pomoćna energija za rad sistema kontrole i emisije (u posmatranom mjesecu), u kWh; nominalna snaga kontrolnog uređaja i u sistemu ventilacije j, koja zavisi od konfiguracije sistema, u W; ukupno mjesečno vrijeme rada sistema ventilacije j, u h/mth.

7.5.2.2 Gubici pri distribuciji energije Gubici toplote u vazdušnim kanalima se javljaju prilikom distribucije toplog dovodnog vazduha, kao i tokom odvođenja vazduha. U tom kontekstu se mogu uočiti sljedeći gubici toplote: — gubici toplote u vazdušnim kanalima kojima se vazduh dovodi od generatora toplote do uređaja za prenos vazduha, i — gubici toplote u odvodnim vazdušnim kanalima koji se nalaze van termičkog omotača zgrade. Gubici toplote za sekciju k vazdušnog kanala se u opštem slučaju mogu odrediti na mjesečnom nivou primjenom jednačine (78). rv,d,mth,k ,av,mth u,av,mth rv,mech,mth (78) gdje je: rv,d,mth,k gubici toplote za sekciju k sistema vazdušnih kanala (u posmatranom mjesecu), u kWh; linearni koeficijent prolaza toplote za sekciju k sistema vazdušnih kanala, u W/(m K); dužina posmatrane sekcije k sistema vazdušnih kanala, u m; ,av,mth srednja mjesečna temperatura vazduha u kanalima, u °C; u,av,mth prosječna mjesečna temperatura okruženja, u °C; rv,mech,mth ukupno mjesečno vrijeme rada sistema ventilacije, u h/mj. Mjesečni i godišnji gubici toplote u cjelokupnom sistemu kanala za distribuciju vazduha, koji se sastoji iz nekoliko različitih kanalskih sekcija (npr. kanali unutar i izvan termičkog omotača zgrade, sa različitim toplotnim izolacijama), izračunavaju se sabiranjem vrijednosti pojedinačnih kanalskih sekcija k za posmatrane periode. Pomoćna energija potrebna za rad ventilatora za distribuciju vazduha kroz sistem vazdušnih kanala se izračunava ili zasebno ( ), ili zajedno sa pomoćnom energijom potrebnom za rad uređaja za ventilaciju, ako ventilator predstavlja integralnu komponentu ventilacionog uređaja i uključen je u procjenu potrebne energije za taj uređaj. Ako se koriste odvojeni ventilatori (npr. za recirkulaciju), oni se uzimaju u obzir primjenom jednačine (79). (79) gdje je: pomoćna energija za distribuciju vazduha (u posmatranom mjesecu), u kWh; nominalna snaga ventilatora i sistema ventilacije j, uključujući kontrolu rada ventilatora, u W; ukupno mjesečno vrijeme rada sistema ventilacije j, u h/mth.

7.5.2.3 Gubici pri skladištenju energije Ukoliko uređaj za ventilaciju u stambenoj zgradi u kombinaciji sa toplotnom pumpom (otpadni vazduh/voda) koristi rezervoar za skladištenje toplote, gubici toplote usljed skladištenja se izračunavaju prema jednačini (80). (80) rv,mech, con gdje je: toplotni gubici usljed skladištenja (u posmatranom mjesecu), u kWh; faktor djelimične ventilacije j; srednja temperatura rezervoara za skladištenje, u °C; srednja mjesečna temperatura okruženja, u °C; rv,mech, broj dana rada uređaja za ventilaciju u toku mjeseca, u d/mth; dnevni gubitak toplote u stand-by režimu, u kWh/d; con faktor koji uzima u obzir gubitak toplote iz cijevi koja povezuje generator toplote i rezervoar za skladištenje energije. Ako je potrebna posebna cirkulaciona pumpa za rezervoar za skladištenje toplote, i ukoliko se prenos toplote ne odvija putem direktne kondenzacije, pomoćna energija se određuje primjenom jednačine (81). (81) gdje je: pomoćna energija za rad pumpe (u posmatranom mjesecu), u kWh; nominalna snaga cirkulacione pumpe za rezervoar za skladištenje toplote u sistemu ventilacije j, u W; vrijeme rada cirkulacione pumpe za rezervoar za skladištenje toplote u sistemu ventilacije j (u posmatranom mjesecu), u h.

7.5.3 Unutrašnji toplotni izvori koji potiču od sistema ventilacije u stambenim zgradama Doprinos unutrašnjih izvora toplote koji potiču od sistema ventilacije u stambenim zgradama se izračunava na osnovu gubitaka toplote usljed distribucije i gubitaka toplote usljed skladištenja .

7.6 Hlađenje u stambenim zgradama

7.6.1 Opšte informacije Pri izračunavanju energetskog bilansa sistema hlađenja u stambenoj zgradi uzimaju se u obzir količine toplote koje se isporučuju zgradi ili hlađenoj zoni zgrade putem sistema hlađenja, kao i dodatna potrošnja energije potrebna za rad tehničkih sistema koji obezbjeđuju ovu uslužnu funkciju.

7.6.2 Izlazna energija generatora za sistem hlađenja u stambenim zgradama Izlazna energija generatora se izračunava pomoću jednačine (82). Gubici usljed kontrole i emisije, distribucije i skladištenja energije se sabiraju sa potrebnom energijom za sistem hlađenja u stambenoj zgradi. (82) gdje je: izlazna energija generatora za sistem hlađenja u stambenoj zgradi; potrebna energija za sistem hlađenja u stambenoj zgradi; gubici usljed kontrole i emisije energije u sistemu hlađenja u stambenoj zgradi; gubici usljed distribucije energije u sistemu hlađenja u stambenoj zgradi; gubici usljed skladištenja energije u sistemu hlađenja u stambenoj zgradi. Ako postoji nekoliko nezavisnih sistema koji snabdijevaju zgradu, jednačina (82) se primjenjuje posebno za svaki sistem kako bi se odredila izlazna energija generatora za svaki sistem. Ako postoji nekoliko tipova kontrole i emisije i/ili distribucije i/ili skladištenja energije u okviru sistema hlađenja u stambenoj zgradi, količine energije pojedinačnih koraka procesa se sabiraju i unose u jednačinu (82), respektivno.

7.6.2.1 Gubici pri kontroli i emisiji energije Gubici toplote usljed kontrole i emisije u sistemu hlađenja u stambenoj zgradi rc,ce,mth se izračunavaju na mjesečnom nivou, primjenom jednačine (83): rc,ce,mth rc,ce rc,ce,sens c,nd,mth c,part c,limit (83) gdje je: rc,ce,mth mjesečni gubici toplote usljed kontrole i emisije u sistemu hlađenja u stambenoj zgradi, u kWh; rc,ce efikasnost kontrole i emisije energije u prostoriji; rc,ce,sens efikasnost (u kontekstu osjetne toplote) kontrole i emisije energije u prostoriji kojim se uzima u obzir neželjeno odvlaživanje u postojećim uređajima za hlađenje vazduha; c,nd,mth potrebna energija za hlađenje na mjesečnom nivou, u kWh; c,part faktor djelimičnog hlađenja; c,limit faktor hlađenja. Pomoćna energija potrebna za rad ventilatora sekundarnog vazduha u sistemima hlađenja u stambenim zgradama izračunava se pomoću jednačine (84). Navedena potrošnja energije odnosi se na uređaje sa višestepenom regulacijom brzine (osnova: 1000 radnih sati, 500 sati punog korišćenja). rc,limit,mth rc,outg,mth c,ce, (84) gdje je: pomoćna energija za emisiju i kontrolu u sistemima hlađenja (u posmatranom mjesecu), u kWh; rc,outg,mth izlazna energija generatora na mjesečnom nivou, u kWh; c,ce, specifična energetska potrošnja ventilatora sekundarnog vazduha, u kWh/kWh; rc,limit,mth mjesečno vrijeme rada sistema hlađenja, u h/mth.

7.6.2.2 Gubici pri distribuciji energije Gubici u sistemu hlađenja usljed distribucije energije rc,d,mth se izračunavaju prema jednačini (85): rc,d,mth rc,d c,nd,mth c,part c,limit rc,d,duct,mth (85) gdje je: rc,d,mth mjesečni gubici toplote usljed distribucije u sistemu hlađenja, u kWh; rc,d efikasnost distribucije energije; c,nd,mth potrebna energija za hlađenje na mjesečnom nivou, u kWh; c,part faktor djelimičnog hlađenja; c,limit faktor hlađenja; rc,d,duct,mth mjesečni gubici toplote usljed distribucije kroz vazdušne kanale koji se nalaze izvan termičkog omotača zgrade, u kWh. Mjesečni gubici toplote usljed distribucije kroz vazdušne kanale koji se nalaze izvan termičkog omotača zgrade rc,d,duct,mth se izračunavaju primjenom jednačine (86). Za vazdušne kanale unutar termičkog omotača zgrade, kao i za cjevovode u kojima cirkuliše hladna voda ili rashladni fluid rc,d,duct,mth = 0. rc,d,duct,mth u,av,mth ,av,mth rc,limit,mth (86) gdje je: linearni koeficijent prolaza toplote za sekciju vazdušnog kanala j, u W/(m K); dužina sekcije vazdušnog kanala j, u m; u,av,mth prosječna mjesečna temperatura okruženja, u °C; ,av,mth srednja mjesečna temperatura vazduha u kanalima, u °C; rc,limit,mth ukupno mjesečno vrijeme rada sistema hlađenja, u h/mth.

7.6.2.3 Gubici pri skladištenju energije Korišćenje rezervoara za skladištenje hladne vode u sistemima hlađenja u stambenim zgradama nije uobičajeno. Iz tog razloga se generalno pretpostavlja da se sistemi hlađenja u stambenim zgradama izvode bez rezervoara za skladištenje hladne vode, i da za gubitke toplote usljed hlađenja i nekontrolisane dobitke toplote usljed hlađenja, važi sljedeće: rc,s = 0 kWh I,rc,s = 0 kWh Takođe, pretpostavlja se da za pomoćnu energiju važi sljedeće: rc,s = 0 kWh

7.6.3 Unutrašnji toplotni ponori koji potiču od sistema hlađenja u stambenim zgradama Doprinos unutrašnjih ponora toplote koji potiču od sistema hlađenja u stambenim zgradama se izračunava na osnovu gubitaka toplote usljed distribucije i gubitaka toplote usljed skladištenja .

7.7 Priprema sanitarne tople vode

7.7.1 Opšte informacije Prilikom proračuna energetskog bilansa sistema za pripremu sanitarne tople vode uzimaju se u obzir količine toplote koje se isporučuju zgradi ili zoni zgrade kao neto energija, kao i gubici energije u tehničkim sistemima koji obezbjeđuju ovu uslužnu funkciju.

7.7.2 Izlazna energija generatora za pripremu sanitarne tople vode Izlazna energija generatora za pripremu sanitarne tople vode se izračunava pomoću jednačine (87). Gubici usljed kontrole i emisije, distribucije i skladištenja toplote (gdje je primjenljivo) se sabiraju sa potrebnom energijom za pripremu sanitarne tople vode. (87) gdje je: izlazna energija generatora za sistem za pripremu sanitarne tople vode; potrebna energija za pripremu sanitarne tople vode; gubici usljed kontrole i emisije energije u sistemu za pripremu sanitarne tople vode; gubici usljed distribucije energije u sistemu za pripremu sanitarne tople vode; gubici usljed skladištenja energije u sistemu za pripremu sanitarne tople vode. Ako postoji nekoliko nezavisnih sistema za grijanje, jednačina (87) se primjenjuje posebno za svaki sistem kako bi se odredila izlazna energija generatora za svaki sistem (npr. dio zgrade se djelimično snabdijeva toplom vodom direktno pomoću lokalnih električnih bojlera, dok se drugi dio snabdijeva putem centralnog sistema za grijanje sanitarne tople vode). Ako postoji nekoliko tipova distribucije i/ili skladištenja energije u okviru sistema za pripremu sanitarne tople vode, količine energije pojedinačnih koraka procesa se sabiraju i unose u jednačinu (87), respektivno.

7.7.2.1 Gubici pri kontroli i emisiji energije Utrošak toplote koji proizilazi iz neiskorišćene količine sanitarne tople vode na mjestima potrošnje već je uračunat u iznos potrebne energije za pripremu sanitarne tople vode . Stoga su gubici pri kontroli i emisiji, kao i pomoćna energija jednaki nuli (tj. = 0, = 0).

7.7.2.2 Gubici pri distribuciji energije Gubici toplote kroz sekciju i cjevovoda za sanitarnu toplu vodu sa ili bez cirkulacije se izračunavaju na sljedeći način: op,mth op,day (88) gdje je: gubici toplote za sekciju cjevovoda i (u posmatranom mjesecu), u kWh; linearni koeficijent prolaza toplote, u W/(m K); dužina sekcije cjevovoda i, u m; srednja mjesečna temperatura vode u sekciji cjevovoda i, u °C; prosječna temperatura okruženja, u °C; op,mth mjesečno vrijeme rada sistema za pripremu sanitarne tople vode, u d; op,day dnevno vrijeme rada sa odgovarajućom temperaturom , u h. Gubici toplote kod sistema sa cirkulacijom uključuju gubitke koji nastaju tokom rada cirkulacione pumpe, kao i gubitke prilikom prekida cirkulacije. Kod centralnih sistema za pripremu sanitarne tople vode, potrošnja pomoćne energije potrebna za rad cirkulacionih pumpi izračunava se na osnovu hidrauličkog zahtjeva za sistem distribucije toplotne energije i faktora utroška energije koji se odnosi na rad pumpe. ,d ,d,hydr ,d,au (89) gdje je: ,d potrošnja pomoćne električne energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,d,hydr zahtijevana hidraulička energija (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,d,au faktora utroška energije koji se odnosi na rad pumpe. Zahtijevana hidraulička energija sistema za distribuciju toplotne energije se dobija na osnovu hidrauličke snage pumpe u radnoj tački ( ) i vremena rada cirkulacione pumpe: ,d,hydr op,mth (90) gdje je: hidraulička snaga pumpe u radnoj tački, u W; op,mth vrijeme rada sistema za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u d; dnevno vrijeme rada cirkulacione pumpe, u h.

7.7.2.3 Gubici pri skladištenju energije Gubici toplote rezervoara za sanitarnu toplu vodu koji se grije na indirektan način, izračunavaju se prema jednačini (91), pri čemu se pretpostavlja da se sva toplota koju emituje rezervoar tokom perioda proračuna smatra gubitkom. (91) gdje je: gubici toplote rezervoara za sanitarnu toplu vodu (u posmatranom mjesecu), u kWh; prosječna temperatura u rezervoaru, u °C; za sisteme bez cirkulacije ili grejnih kablova, prosječna temperatura u rezervoaru se smanjuje za 5 K; temperatura okruženja, u °C; mjesečno vrijeme rada sistema za pripremu sanitarne tople vode, u d; dnevni gubitak toplote u stand-by režimu, u kWh; faktor koji uzima u obzir dodatne gubitke od cjevovoda povezanog sa rezervoarom. Pomoćna energija potrebna za rad cirkulacionih pumpi rezervoara za sanitarnu toplu vodu izračunava se na osnovu jednačine (92). (92) gdje je: potrošnja pomoćne električne energije za rad pumpe (u posmatranom mjesecu), u kWh; nominalna snaga pumpe, u W; period rada cirkulacione pumpe (u posmatranom mjesecu), u h. Gubici u rezervoaru sanitarne tople vode koji se grije putem električne energije ili gasa, izračunavaju se prema jednačini (93), pri čemu se pretpostavlja da se sva toplota koju emituje rezervoar tokom perioda proračuna smatra gubitkom. (93) gdje je: gubici toplote rezervoara za sanitarnu toplu vodu (u posmatranom mjesecu), u kWh; prosječna temperatura u rezervoaru, u °C; za sisteme bez cirkulacije ili grejnih kablova, prosječna temperatura u rezervoaru se smanjuje za 5 K; temperatura okruženja, u °C; mjesečno vrijeme rada sistema za pripremu sanitarne tople vode, u d; dnevni gubitak toplote u stand-by režimu, u kWh.

7.7.3 Unutrašnji toplotni izvori koji potiču od sistema za pripremu sanitarne tople vode Doprinos unutrašnjih izvora toplote koji potiču od sistema za pripremu sanitarne tople vode se izračunava na osnovu gubitaka toplote usljed distribucije i gubitaka toplote usljed skladištenja . 8 Bilans isporučene energije

8.1 Opšte informacije Isporučena energija predstavlja zbir potrebne energije, gubitaka u sistemu usljed kontrole i emisije, distribucije i skladištenja energije (međuzbir: izlazna energija generatora – toplotna ili rashladna) i gubitaka usljed proizvodnje energije. Isporučena energija se može razvrstati u sljedeće kategorije: isporučena energija za osvjetljenje, isporučena energija za grijanje i hlađenje (uključujući HVAC sisteme u poslovnim zgradama, odnosno sisteme ventilacije i hlađenja u stambenim zgradama, kao i sisteme za pripremu sanitarne tople vode), isporučena energija za električne aparate/sisteme i isporučena energija za pomoćnu energiju. Isporučena energija se izračunava posebno za svaku uslužnu funkciju zgrade i za svaki nosilac energije. Dio isporučene energije se proizvodi ili tehnički koristi neposredno u prostornom okruženju zgrade. Ovo se obično odnosi na regenerativnu toplotnu energiju koja se koristi za grijanje (solarno grijanje, geotermalno grijanje, grijanje korišćenjem energije iz okoline) ili hlađenje (geotermalno hlađenje, hlađenje korišćenjem energije iz okoline), kao i električnu energiju (fotonaponski sistemi, sistemi koji koriste energiju vjetra, kogeneracija). Na osnovu proračuna pojedinačnih generatora energije (toplotna energija, rashladna energija, električna energija) dobija se podatak o količini energije koju generatori potroše putem odgovarajućeg nosioca energije, kao i količini energije , koja se isporučuje iz zgrade van granica bilansa. Ovo se uglavnom odnosi na viškove proizvedene električne energije (fotonaponski sistemi, vjetroelektrane, kogeneraciona postrojenja), ali se i toplotna energija takođe može isporučivati drugim korisnicima. Na sličan način se određuju količine energije koje se zgradi dovode spolja (kroz granicu bilansa) putem raznih nosilaca energije. To uključuje sva goriva, kao i električnu energiju, energiju za grijanje i hlađenje koje se zgradi isporučuju iz mreža javne infrastrukture. Uopšteni prikaz bilansa isporučene energije prikazan je na slici 6. Slika 6 – Bilans isporučene energije Bilans isporučene energije se sprovodi posebno za svaki nosilac energije. Za svaki nosilac energije, mogu se odrediti sljedeći udjeli iz količina energije:  del,use : udio isporučene energije koja se proizvodi i koristi unutar same zgrade za sopstvene potrebe;  del,out : udio isporučene energije koja se proizvodi i isporučuje izvan granica sistema drugim korisnicima ili se ubacuje u javnu mrežu;  del,self : udio isporučene energije koja se proizvodi unutar granica sistema u pokrivanju energetskih potreba zgrade;  del,in : udio isporučene energije koja se zgradi dovodi spolja kroz granicu sistema (npr. iz javne mreže ili u obliku goriva) u pokrivanju energetskih potreba zgrade.

8.1.1 Bilans isporučene energije za nosioce energije koji se zgradi dovode spolja (kroz granicu bilansa) Svi tokovi energije koja se zgradi isporučuje, odnosno dovodi spolja kroz granicu bilansa, kako bi se pokrile njene energetske potrebe, sumirani su u jednačini (94). Indeks j se koristi za prikazivanje različitih nosilaca energije. Isporučena energija se objedinjuje na način da se može procjenjivati uz pomoć faktora primarne energije. Shodno tome, nosioci energije su električna energija, razna goriva, kao i daljinsko i lokalno grijanje. (94) gdje je: isporučena energija koja se tehničkim sistemima u zgradi dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j; isporučena energija koja se sistemu grijanja dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j; isporučena energija koja se za funkciju grijanja u HVAC sistemu dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j; isporučena energija koja se sistemu hlađenja dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j; isporučena energija koja se za funkciju hlađenja u HVAC sistemu dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j; isporučena energija koja se za potrebe ovlaživanja dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j; isporučena energija koja se sistemu ventilacije u stambenoj zgradi dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j; isporučena energija koja se sistemu hlađenja u stambenoj zgradi dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j; isporučena energija koja se sistemu za pripremu sanitarne tople vode dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j; isporučena energija koja se sistemu rasvjete dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j; isporučena pomoćna energija koja se tehničkim sistemima u zgradi dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j; isporučena energija koja se električnim aparatima/sistemima u zgradi dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j; udio isporučene energije koja se zgradi dovodi spolja kroz granicu sistema (npr. iz javne mreže ili u obliku goriva), putem nosioca energije j, u pokrivanju energetskih potreba zgrade. Isporučena energija u jednačini (94) je prikazana u odnosu na bruto kalorijsku vrijednost. Ukoliko je potrebno koristiti isporučenu energiju koja je iskazana preko neto kalorijske vrijednosti, pretvaranje iz bruto kalorijske vrijednosti se vrši pomoću jednačine (95). (95) gdje je: isporučena energija koja se tehničkim sistemima zgrade dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j, u odnosu na neto kalorijsku vrijednost ; isporučena energija koja se tehničkim sistemima zgrade dovodi spolja (kroz granicu bilansa) putem nosioca energije j, u odnosu na bruto kalorijsku vrijednost ; faktor konverzije (odnos bruto i neto kalorijske vrijednosti) za isporučenu energiju.

8.1.2 Bilans isporučene energije za nosioce energije koji se iz zgrade isporučuju van granica bilansa Svi tokovi energije koja se iz zgrade isporučuje van granica bilansa i time postaje upotrebljiva za procese van granica bilansa, sumirani su u jednačini (96). Indeks j se koristi za prikazivanje različitih nosilaca energije. Isporučena energija se objedinjuje na način da se može procjenjivati uz pomoć faktora primarne energije. Shodno tome, nosioci energije su obično električna energija i toplotna energija (grijanje i hlađenje). (96) gdje je: energija isporučena za procese van granica bilansa putem nosioca energije j; isporučena energija koju obezbjeđuje sistem grijanja za procese van granica bilansa putem nosioca energije j; isporučena energija koju obezbjeđuje funkcija grijanja u HVAC sistemu za procese van granica bilansa putem nosioca energije j; isporučena energija koju obezbjeđuje sistem hlađenja za procese van granica bilansa putem nosioca energije j; isporučena energija koju obezbjeđuje funkcija hlađenja u HVAC sistemu za procese van granica bilansa putem nosioca energije j; isporučena energija koju obezbjeđuje funkcija ovlaživanja u HVAC sistemu za procese van granica bilansa putem nosioca energije j; isporučena energija koju obezbjeđuje sistem za pripremu sanitarne tople vode za procese van granica bilansa putem nosioca energije j; isporučena energija koju obezbjeđuje sistem ventilacije u stambenoj zgradi za procese van granica bilansa putem nosioca energije j; isporučena energija koju obezbjeđuje sistem hlađenja u stambenoj zgradi za procese van granica bilansa putem nosioca energije j; isporučena energija koju obezbjeđuje fotonaponski sistem za procese van granica bilansa putem nosioca energije j; isporučena energija koju obezbjeđuje vjetroelektrana za procese van granica bilansa putem nosioca energije j; isporučena energija koju obezbjeđuje kogeneracijsko postrojenje za procese van granica bilansa putem nosioca energije j.

8.2 Isporučena energija za grijanje i hlađenje i gubici u sistemu pri proizvodnji energije

8.2.1 Opšte informacije Nakon izračunavanja izlazne energije generatora (toplotne ili rashladne), na način u skladu sa tačkom 7 ovog priloga, može se izračunati isporučena energija. Isporučena energija se dobija dodavanjem gubitaka pri proizvodnji energije izlaznoj energiji generatora (toplotnoj ili rashladnoj). U nastavku je prvo opisan bilans isporučene energije za jednu uslužnu funkciju zgrade sa jednim generatorom energije (osnovna varijanta). Zatim se opisuju načini proračuna za sisteme u kojima energiju obezbjeđuje više generatora za jednu uslužnu funkciju u zgradi. Na kraju je predstavljena najčešća situacija, tj. situacija kada se više uslužnih funkcija u zgradi obezbjeđuje jednim ili više generatora.

8.2.2 Sistemi koji obezbjeđuju jednu uslužnu funkciju u zgradi i sadrže jedan generator energije

8.2.2.1 Opšte informacije Postoje razne kombinacije generatora i sistema (primjeri navedeni u ovoj podtački), koji koriste jedan generator za snabdijevanje energijom jedne uslužne funkcije u zgradi (npr. grijanje, hlađenje, priprema sanitarne tople vode itd.)

8.2.2.2 Jedan generator koji obezbjeđuje toplotnu energiju za potrebe grijanja (97) gdje je: isporučena energija za generator toplotne energije; izlazna energija generatora za sistem grijanja; gubici pri proizvodnji energije u sistemu grijanja, uzimajući u obzir sistem za automatizaciju zgrade, gdje je to primjenljivo; isporučena energija koja se generatoru dovodi spolja (kroz granicu bilansa); isporučena energija (iz obnovljivih izvora) koju ovaj generator koristi za grijanje; isporučena energija koju ovaj generator obezbjeđuje za procese van granica bilansa.

8.2.2.3 Jedan generator koji obezbjeđuje toplotnu energiju za potrebe funkcije grijanja u HVAC sistemu Jednačina (97) se primjenjuje analogno, uz korišćenje bilansnih pojmova koji se odnose na funkciju grijanja u HVAC sistemu, označenih indeksom "h ".

8.2.2.4 Jedan generator koji obezbjeđuje rashladnu energiju za potrebe hlađenja (98) gdje je: isporučena energija za generator rashladne energije; (neto) izlazna energija generatora za sistem hlađenja; gubici pri proizvodnji energije u sistemu hlađenja, uzimajući u obzir sistem za automatizaciju zgrade, gdje je to primjenljivo; isporučena energija koja se generatoru dovodi spolja (kroz granicu bilansa); isporučena energija (iz obnovljivih izvora) koju ovaj generator koristi za hlađenje; isporučena energija koju ovaj generator obezbjeđuje za procese van granica bilansa.

8.2.2.5 Jedan generator koji obezbjeđuje rashladnu energiju za potrebe funkcije hlađenja u HVAC sistemu Jednačina (98) se primjenjuje analogno, uz korišćenje bilansnih pojmova koji se odnose na funkciju hlađenja u HVAC sistemu, označenih indeksom "c ".

8.2.2.6 Jedan generator koji obezbjeđuje toplotnu ili električnu energiju za potrebe ovlaživanja (generisanje vodene pare) Jednačina (97) se primjenjuje analogno, uz korišćenje bilansnih pojmova koji se odnose na funkciju ovlaživanja u HVAC sistemu, označenih indeksom "st".

8.2.2.7 Jedan generator koji obezbjeđuje toplotnu energiju za potrebe sistema ventilacije u stambenim zgradama Jednačina (97) se primjenjuje analogno, uz korišćenje bilansnih pojmova koji se odnose na sisteme ventilacije u stambenim zgradama, označenih indeksom "rv".

8.2.2.8 Jedan generator koji obezbjeđuje toplotnu energiju za potrebe sistema hlađenja u stambenim zgradama Jednačina (98) se primjenjuje analogno, uz korišćenje bilansnih pojmova koji se odnose na sisteme hlađenja u stambenim zgradama, označenih indeksom "rc".

8.2.2.9 Jedan generator koji obezbjeđuje toplotnu energiju za potrebe pripreme sanitarne tople vode Jednačina (97) se primjenjuje analogno, uz korišćenje bilansnih pojmova koji se odnose na pripremu sanitarne tople vode, označenih indeksom " ".

8.2.2.10 Unutrašnji toplotni izvori/ponori U slučajevima kada su generatori smješteni u termički kondicioniranim zonama, gubici pri proizvodnji energije imaju efekat unutrašnjih toplotnih izvora ili toplotnih ponora. U tim slučajevima se izračunavaju pojedinačni doprinosi unutrašnjih toplotnih izvora/toplotnih ponora (koji se označavaju kao , , , itd., gdje je primjenljivo).

8.2.3 Sistemi koji obezbjeđuju jednu uslužnu funkciju u zgradi i sadrže više od jednog generatora energije Ako energiju za jednu uslužnu funkciju u zgradi obezbjeđuje više od jednog generatora (npr. priprema sanitarne tople vode pomoću kotla na lož-ulje i solarnog termalnog sistema), tada se izračunata izlazna energija generatora (tolplotna/rashladna) raspoređuje na pojedinačne generatore. Za svaki generator se primjenjuje odgovarajuća jednačina prikazana u podtački 8.2.2, ali sa odgovarajućom (proporcionalnom) izlaznom energijom za grijanje/hlađenje koju treba da obezbijedi taj generator. U slučajevima kada su generatori smješteni u termički kondicioniranim zonama, gubici pri proizvodnji energije imaju efekat unutrašnjih toplotnih izvora ili toplotnih ponora. U tim slučajevima se izračunavaju pojedinačni doprinosi unutrašnjih toplotnih izvora/toplotnih ponora (koji se označavaju kao , , , itd., gdje je primjenljivo).

8.2.4 Sistemi koji obezbjeđuju više uslužnih funkcija u zgradi i sadrže jedan ili više generatora energije Korišćenje jednog ili više generatora koji obezbjeđuju energiju za više uslužnih funkcija u zgradi je najčešći tip sistema za snabdijevanje energijom (npr. kotao koji se koristi i za grijanje prostora i za pripremu sanitarne tople vode). Za svaki generator se primjenjuje odgovarajuća jednačina data u podtački 8.2.2. U slučajevima kada su generatori smješteni u termički kondicioniranim zonama, gubici pri proizvodnji energije imaju efekat unutrašnjih toplotnih izvora ili toplotnih ponora. U tim slučajevima se izračunavaju pojedinačni doprinosi unutrašnjih toplotnih izvora/toplotnih ponora (koji se označavaju kao , , , itd., gdje je primjenljivo).

8.2.5 Proizvodnja toplotne energije

8.2.5.1 Sistemi grijanja Prilikom razmatranja sistema grijanja, ukoliko postoje dodatni zahtjevi za proizvodnjom toplotne energije koji potiču od drugih sistema (npr. za HVAC sistem), oni se takođe uzimaju u obzir. S druge strane, ako se toplotna energija iz drugih sistema koristi za sistem grijanja (npr. u slučaju toplotne pumpe koja koristi otpadni vazduh kao izvor toplote), ona se takođe mora uzeti u obzir prilikom definisanja zahtjeva za proizvodnjom toplotne energije. Preostala potreba za toplotnom energijom, koju pokriva dodatni generator toplote (npr. kotao) izračunava se na sljedeći način: h,outg h,outg h,sol rv,h,outg (99) gdje je: h,outg preostala izlazna energija generatora (u posmatranom mjesecu), u kWh, (koja će se koristiti za h,outg u daljim proračunima); h,outg izlazna energija generatora za sistem za distribuciju toplotne energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; rv,h,outg toplotna energija koja se generiše u sistemu ventilacije u stambenoj zgradi i koristi se za grijanje prostora (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,sol prinos energije solarnog sistema za grijanje prostora (u posmatranom mjesecu), u kWh. Ako se isti generator toplote koristi za grijanje prostora i pripremu sanitarne tople vode, onda se u daljem proračunu vrijeme rada sistema grijanja umanjuje za vrijeme rada sistema za grijanje sanitarne tople vode. Isporučena energija za generator toplotne energije se dobija prema jednačini (100): g g,PM (100) U odnosu na različite vrste isporučene energije primjenjuje se sljedeća jednačina: (101) gdje je: isporučena energija za generator toplote, u kWh; izlazna energija generatora za sistem grijanja, u kWh; g gubici pri proizvodnji toplote u sistemu grijanja (u posmatranom mjesecu), u kWh; isporučena energija koja se generatoru dovodi spolja, kroz granicu bilansa (u posmatranom mjesecu), u kWh; isporučena energija koju obezbjeđuje ovaj generator i koja se koristi za grijanje (u posmatranom mjesecu), u kWh; isporučena energija koju ovaj generator obezbjeđuje za procese van granica bilansa (u posmatranom mjesecu), u kWh; g,PM korektivni faktor za generatore sa integrisanim upravljanjem pumpom. Za dalju procjenu vrijednosti isporučene energije , i , neophodno je navesti odgovarajuće nosioce energije. 8.2.5.1.1 Toplotne pumpe (na električni i gasni pogon) 8.2.5.1.1.1 Opšte informacije Za toplotne pumpe na električni pogon, energetski bilans gubitaka toplote za podsistem koji se odnosi na proizvodnju energije se izračunava prema jednačini (102): h,del h,outg h,g rd,g h,g h,in (102) gdje je: h,del isporučena energija za generator toplote (toplotnu pumpu) (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,outg izlazna energija generatora za sistem grijanja (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,g gubici pri proizvodnji toplote u sistemu grijanja (u posmatranom mjesecu), u kWh; rd,g dio pomoćne energije koja se može ponovo koristiti; h,g potrošnja pomoćne energije potrebne za rad generatora (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,in toplotna energija iz okoline (u posmatranom mjesecu), u kWh. Dio pomoćne energije koja se može ponovo koristiti se ne uzima u obzir u bilansu: rd,g = 0. Energija potrebna za rad toplotne pumpe h,del treba da bude u skladu sa rezultatima mjerenja prema EN 14511-3. U obzir se uzima pomoćna energija za rad cirkulacionih pumpi na strani toplotnog izvora i toplotnog ponora (primarna i sekundarna strana), koje su potrebne za prevazilaženje padova pritiska u isparivaču toplotne pumpe (toplotni izvor) i kondenzatoru toplotne pumpe (sistem grijanja), kao i pomoćna energija za kontrolu, odmrzavanje (defrost režim rada) i sve dodatne grejne uređaje, ukoliko postoje. Za toplotne pumpe na gasni pogon, energetski bilans gubitaka toplote za podsistem koji se odnosi na proizvodnju energije se izračunava prema jednačini (103): h,outg h,g rd,g h,g h,in h,del (103) rd,mot gdje je: h,del isporučena energija za generator toplote (toplotnu pumpu) (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,outg izlazna energija generatora za sistem grijanja (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,g gubici pri proizvodnji toplote u sistemu grijanja (u posmatranom mjesecu), u kWh; rd,g dio pomoćne energije koja se može ponovo koristiti; h,g potrošnja pomoćne energije potrebne za rad generatora (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,in toplotna energija iz okoline (u posmatranom mjesecu), u kWh. rd,mot udio goriva kojim se snabdijeva generator koji se može ponovo koristiti. Dio pomoćne energije koja se može ponovo koristiti se ne uzima u obzir u bilansu: rd,g = 0. U proceduri proračuna opisanoj u nastavku, uzimaju se u obzir sljedeći faktori koji utiču na godišnji koeficijent grijanja i potrošnju energije toplotne pumpe:  Tip toplotne pumpe (vazduh-voda, rasolina-voda, voda-voda, direktna kondenzacija bez funkcije ventilacije, (djelimično korišćen) otpadni vazduh-voda), na električni ili gasni pogon;  Konfiguracija sistema (prioritetno prebacivanje funkcije grijanja sanitarne tople vode u odnosu na funkciju grijanja prostora, kombinovani rad sa istovremenim funkcijama grijanja sanitarne tople vode i grijanja prostora);  Bivalentni režim rada (paralelni, djelimično paralelni, alternativni);  Radno vrijeme za grijanje prostora, grijanje sanitarne tople vode i kombinovani rad;  Uticaj varijacije temperature toplotnog izvora i toplotnog ponora na izlaznu energiju i koeficijent grijanja (COP) toplotne pumpe;  Uticaj rada pri djelimičnom opterećenju (cikličan, kontrolabilan) jednostepenih, višestepenih i kontinuirano kontrolisanih toplotnih pumpi na izlaznu energiju i koeficijent grijanja;  Pomoćna energija potrebna za rad toplotne pumpe, koja nije uzeta u obzir prilikom ispitivanja;  Gubici u sistemu usljed instaliranih rezervoara za skladištenje energije. Na osnovu gorenavedenih ulaznih podataka, izračunavaju se sljedeći izlazni podaci:  Isporučena energija u obliku električne energije ili goriva h,del , potrebna za obezbjeđivanje izlazne energije generatora;  Ukupni gubici toplote toplotne pumpe h,g ;  Pomoćna energija h,g potrebna za rad toplotne pumpe;  Ukupni gubici toplotne pumpe koji se mogu povratiti rd,g h,g . 8.2.5.1.1.2 Procedura proračuna Procedura za energetsku procjenu toplotnih pumpi podijeljena je u sljedeće korake:  Procjena temperatura toplotnog izvora;  Smanjenje izlazne energije generatora (toplotne pumpe) u bivalentnom radu;  Dodjeljivanje izlazne snage generatora temperaturnim klasama;  Korekcija tačaka ispitivanja (mjesečne temperature izvora i ponora toplote, projektovana vrijednost razlike u temperaturi);  Uzimanje u obzir rada pri djelimičnom opterećenju;  Izračunavanje radnog vremena toplotne pumpe;  Izračunavanje izlazne energije generatora, gubitaka pri proizvodnji toplote i ukupne potrošnje energije generatora;  Izračunavanje izlazne energije sekundarnog generatora (back-up sistem grijanja);  Određivanje udjela regenerativne energije;  Određivanje koeficijenta grijanja. Temperatura spoljnog vazduha kao izvora toplote može značajno varirati tokom mjeseca. Zbog toga se energetska evaluacija toplotnih pumpi za određeni mjesec ne sprovodi na jednostavan način u jednom koraku, već se uzima u obzir raspodjela učestalosti temperature izvora toplote u različitim temperaturnim klasama u datom mjesecu. Kada su u pitanju zemlja i podzemne vode kao toplotni izvori, opseg fluktuacije temperature izvora toplote je značajno manji. U slučaju ova dva izvora toplote energetska evaluacija se vrši korekcijom temperature ispitnih tačaka prema prosječnoj mjesečnoj temperaturi izvora toplote. Kod toplotnih pumpi koje koriste otpadni vazduh, pretpostavlja se konstantna vrijednost temperature otpadnog vazduha. Ponor toplote može biti sistem grijanja sa vodom kao nosiocem toplote ili, u slučaju sistema sa direktnom kondenzacijom, unutrašnji vazduh. Temperatura ponora toplote se može se razlikovati od temperature ispitnih tačaka. Kod sistema grijanja sa vodom kao nosiocem toplote, karakteristične vrijednosti ispitnih tačaka se koriguju prema prosječnoj mjesečnoj temperaturi polaza. Za sisteme sa direktnom kondenzacijom, temperatura ponora toplote odgovara zadatoj vrijednosti temperature unutrašnjeg vazduha ponderisanoj u odnosu na površinu. Toplotne pumpe se mogu koristiti u bivalentnom režimu rada, što znači da sekundarni generator toplote preuzima dio izlazne energije generatora (toplotne pumpe). Ovaj udio se mora oduzeti prilikom dalje evaluacije toplotne pumpe u odgovarajućoj temperaturnoj klasi. Podjela preostale izlazne energije generatora među pojedinačnim temperaturnim klasama i za određeni mjesec vrši se pomoću faktora ponderisanja. Toplotne pumpe se uglavnom testiraju pod standardnim uslovima. Tačke ispitivanja se definišu prema normativnim uslovima: temperaturom izvora toplote (spoljašnji vazduh, otpadni vazduh, rasolina ili temperatura vode na ulazu), temperaturom ponora toplote (unutrašnji vazduh ili temperatura polaza vode) i temperaturnom razlikom između izvora i ponora toplote. Za toplotne pumpe sa mogućnošću upravljanja, to dovodi do izbora slobodnog parametra: brzine invertora ili potrošnje energije. Korekcija tačaka ispitivanja uključuje prilagođavanje koeficijenta grijanja, izlazne toplotne energije i potrošnje električne energije. Toplotne pumpe koje se kontrolišu u fazama ili kontinuirano karakteriše povećanje efikasnosti pri djelimičnom opterećenju. Proizvođači specificiraju tačku ispitivanja za kontrolabilne toplotne pumpe kao optimizaciju izlazne energije generatora i koeficijenta grijanja. Karakteristične vrijednosti pri minimalnom i maksimalnom opterećenju se određuju na osnovu tačaka ispitivanja pri djelimičnom opterećenju. Pomoću ovih referentnih tačaka moguće je procijeniti aktuelnu radnu tačku u kontrolnom opsegu između minimalnog i maksimalnog opterećenja u svakoj temperaturnoj klasi. Za jednostepene (nekontrolabilne) toplotne pumpe koristi se ista metoda proračuna kao i za kontrolabilne toplotne pumpe. Njihova glavna osobina je da su karakteristične vrijednosti pri minimalnom opterećenju identične karakterističnim vrijednostima pri maksimalnom opterećenju i samim time se opseg kontrolabilnosti smanjuje na nulu. Vrijeme rada toplotne pumpe za grijanje prostora se smanjuje usljed različitih uticaja, uključujući vrijeme kada se objekat ne koristi, prekide u snabdijevanju električnom energijom i prioritetne šeme za kombinovani rad i funkciju grijanja sanitarne tople vode. Smanjeno vrijeme rada može rezultirati time da toplotna pumpa nije u stanju da obezbijedi potrebnu izlaznu energiju generatora. U tom slučaju, potrebno je izračunati preostalu izlaznu energiju koju obezbjeđuje sekundarni generator toplote. 8.2.5.1.1.2.1 Izračunavanje izlazne energije generatora, gubitaka pri proizvodnji toplote i ukupne potrošnje energije generatora 8.2.5.1.1.2.1.1 Izlazna energija generatora Korisna toplotna energija koju proizvodi toplotna pumpa za grijanje prostora sastoji se od dijela koji se odnosi na režim rada sa kombinovanim funkcijama i dijela koji se odnosi na režim rada sa samo jednom funkcijom u svim temperaturnim klasama. h,hp,outg h,outg,combi,i h,outg,sng,i (104) gdje je: h,hp,outg izlazna energija generatora (toplotne pumpe) za grijanje prostora (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,outg,combi,i izlazna energija generatora za grijanje prostora u režimu rada sa kombinovanim funkcijama u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,outg,sng,i izlazna energija generatora za grijanje prostora u režimu rada sa samo jednom funkcijom u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.1.1.2.1.2 Gubici pri proizvodnji toplote Ukoliko toplotna pumpa sadrži akumulacioni rezervoar (bafer), gubici toplote su uključeni u koeficijent grijanja. Oni se u tom slučaju predstavljaju kao dobitak toplote za prostor i njihova raspodjela u pojedinačne temperaturne klase se vrši prema jednačini (105): h,g,s,i h,s (105) gdje je: h,g,s,i gubici toplote rezervoara prema okolini u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,s gubici toplote bafer rezervoara (u posmatranom mjesecu), u kWh; težinski faktor u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu). Za toplotne pumpe na električni pogon, ne razmatraju se dodatni gubici h,g,hp,i = 0. Za toplotne pumpe sa pogonom gas, koriste se podaci dobijeni iz rezultata ispitivanja ili podaci od proizvođača. Ovi gubici su uključeni u koeficijent grijanja i prikazani su kao dobitak toplote za prostor: h,g,i h,g,s,i h,g,hp,i (106) gdje je: h,g,i ukupni gubici toplote generatora u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,g,s,i gubici toplote rezervoara prema okolini u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,g,hp,i gubici toplote toplotne pumpe u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.1.1.2.1.3 Izračunavanje ukupne potrošnje energije 8.2.5.1.1.2.1.3.1 Toplotne pumpe na električni pogon Potrošnja električne energije toplotne pumpe se izračunava sabiranjem potrošnje električne energije u pojedinačnim klasama i pojedinačnim režimima rada. Potrošnja energije u režimu rada sa kombinovanim funkcijama se ravnomjerno dijeli između funkcije pripreme sanitarne tople vode i funkcije grijanja prostora. Potrošnja energije uključuje pomoćnu energiju za rad pumpi i ventilatora, koje se uzima u obzir u ispitnim tačkama za prevazilaženje unutrašnjih gubitaka pritiska. class h,outg,sng, h,combi,i rd,g h,g h,del Pint,sng class (107) h,outg,combi h,combi,i rd,g h,g, Pint,combi gdje je: h,del isporučena energija potrebna za rad toplotne pumpe za grijanje prostora (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,outg,sng, izlazna energija generatora u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), koja se postiže toplotnom pumpom u režimu rada sa samostalnom funkcijom grijanja prostora, u kWh; h,outg,combi izlazna energija generatora u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), koja se postiže toplotnom pumpom u režimu rada sa kombinovanim funkcijama grijanja prostora i pripreme sanitarne tople vode, u kWh; rd,g dio pomoćne energije koja se može ponovo koristiti kao toplotna energija (za toplotne pumpe na električni pogon: rd,g = 0); h,g pomoćna energija za rad toplotne pumpe za grijanje prostora u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u kWh; Pint,sng koeficijent grijanja za toplotnu pumpu u režimu rada sa samostalnom funkcijom grijanja prostora u temperaturnoj klasi i; Pint,combi koeficijent grijanja za toplotnu pumpu u režimu rada sa kombinovanim funkcijama grijanja prostora i pripreme sanitarne tople vode u temperaturnoj klasi i; h,combi,i udio kombinovanog grijanja prostora i pripreme sanitarne tople vode (istovremeni rad) u temperaturnoj klasi i; class broj klasa. Udio kombinovanog grijanja prostora i pripreme sanitarne tople vode h,combi,i se izračunava pomoću udjela vremena rada prema jednačini (108): g,op,combi,i h,combi,i (108) g,op,combi,i h,g,op,sng,i ,g,op,sng,cor,i gdje je: h,combi,i udio kombinovanog grijanja prostora i pripreme sanitarne tople vode (istovremeni rad) u temperaturnoj klasi i; g,op,combi,i vrijeme rada toplotne pumpe u režimu rada sa kombinovanim funkcijama grijanja prostora i pripreme sanitarne tople vode u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u h; h,g,op,sng,i vrijeme rada toplotne pumpe u režimu rada sa samostalnom funkcijom grijanja prostora u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u h; ,g,op,sng,cor,i korigovano vrijeme rada toplotne pumpe u režimu rada sa samostalnom funkcijom pripreme sanitarne tople vode u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u h. 8.2.5.1.1.2.1.3.2 Toplotne pumpe na gasni pogon Toplotne pumpe na gasni pogon mogu povratiti dio toplotnih gubitaka iz pogonskog sistema putem izmjenjivača toplote. rd,mot,g je karakteristika toplotne pumpe i zavisi od efikasnosti i tehničke konfiguracije sistema za povrat toplote iz procesa hlađenja i izduvnih gasova. rd,mot,g rd,mot (109) h,del gdje je: rd,mot udio goriva kojim se snabdijeva generator koji se može ponovo koristiti; rd,mot,g energija koja se može povratiti iz pogonskog sistema (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,del energija koja se isporučuje generatoru (u posmatranom mjesecu), u kWh. Potrošnja energije toplotne pumpe se izračunava sabiranjem potrošnje energije u pojedinačnim klasama prema jednačini (110). class h,outg,sng, h,combi,i rd,g h,g Hs/Hi h,del,1 Pint,sng class (110) h,outg,combi h,combi,i rd,g h,g, Hs/Hi Pint,combi where: h,del,1 isporučena energija (gas) potrebna za rad toplotne pumpe za grijanje prostora (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,outg,sng, izlazna energija generatora u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), koja se postiže toplotnom pumpom u režimu rada sa samostalnom funkcijom grijanja prostora, u kWh; h,outg,combi izlazna energija generatora u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), koja se postiže toplotnom pumpom u režimu rada sa kombinovanim funkcijama grijanja prostora i pripreme sanitarne tople vode, u kWh; rd,g dio pomoćne energije koja se može ponovo koristiti kao toplotna energija (za toplotne pumpe na električni pogon: rd,g = 0); h,g pomoćna energija za rad toplotne pumpe za grijanje prostora u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u kWh; Pint,sng koeficijent grijanja za toplotnu pumpu u režimu rada sa samostalnom funkcijom grijanja prostora u temperaturnoj klasi i; Pint,combi koeficijent grijanja za toplotnu pumpu u režimu rada sa kombinovanim funkcijama grijanja prostora i pripreme sanitarne tople vode u temperaturnoj klasi i; h,combi,i udio kombinovanog grijanja prostora i pripreme sanitarne tople vode (istovremeni rad) u temperaturnoj klasi i; Hs/Hi odnos bruto i neto kalorijske vrijednosti za korišćeno gorivo (podrazumijevana vrijednost: Hs/Hi = 1,11); udio goriva kojim se snabdijeva generator koji se može ponovo koristiti; podrazumijevana vrijednost: ; class broj klasa. 8.2.5.1.1.2.1.3.3 Potrošnja pomoćne energije h,g,i prim,au h,g,op,sng,i sek,au g,op,au ,i (111) gdje je: h,g,i ukupna potrošnja pomoćne energije u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u kWh; prim,au snaga primarnog kruga (samo spoljna pomoćna snaga, u slučaju da koeficijent grijanja uzima u obzir interni udio snage; inače se odnosi na ukupnu pomoćnu snagu pumpe ili se računa prema jednačini (112)), u W; sek,au snaga sekundarnog kruga (samo spoljna pomoćna snaga, u slučaju da koeficijent grijanja uzima u obzir interni udio snage; inače se odnosi na ukupnu pomoćnu snagu pumpe ili se računa prema jednačini (112)), u W; h,g,op,sng,i vrijeme rada toplotne pumpe u režimu rada sa samostalnom funkcijom grijanja prostora u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u h; g,op,au ,i vrijeme rada posmatrane pomoćne komponente u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u h. U slučaju da snaga pomoćne komponente nije poznata, ona se izračunava prema jednačini (112): prim/sek,au (112) au gdje je: prim,au snaga primarnog kruga, u W; sek,au snaga sekundarnog kruga, u W; pad pritiska na primarnoj/sekundarnoj strani, u Pa; zapreminski protok, u m3/h (ova vrijednost se može preuzeti iz mjerenja na testnom postrojenju prema standardu EN 14511-3 ili se može koristiti vrijednost specifična za proizvod (navedena od strane proizvođača)); au efikasnost cirkulacione pumpe (postavljena na vrijednost: au = 0,3 prema EN 14511). Za toplotne pumpe sa direktnom ekspanzijom važi da je h,g,i jer je utrošak za proizvodnju energije uključen u određivanje koeficijenta grijanja. 8.2.5.1.1.2.2 Izlazna energija sekundarnog generatora (back-up sistem grijanja) bu,h,i h,outg,bu h,outg,i h,outg,sng,i i (113) bu,h,i h,outg,combi,i h,outg,i i gdje je: h,outg,bu izlazna energija generatora u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), koju obezbjeđuje sekundarni generator (back-up sistem grijanja), u kWh; h,outg,sng,i izlazna energija generatora u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), koja se postiže toplotnom pumpom u režimu rada sa samostalnom funkcijom grijanja prostora, u kWh; h,outg,combi,i izlazna energija generatora u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), koja se postiže toplotnom pumpom u režimu rada sa kombinovanim funkcijama grijanja prostora i pripreme sanitarne tople vode, u kWh; h,outg,i izlazna energija generatora (toplotne pumpe) u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u kWh; težinski faktor u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu); bu,h,i udio pokrivenosti (učešće) sekundarnog generatora (back-up sistem grijanja) u temperaturnoj klasi i (u posmatranom mjesecu), u zavisnosti od režima rada. Na osnovu određene izlazne energije sekundarnog generatora, potrošnja energije h,del,bu se izračunava prema tipu generatora toplote. Ako se za back-up grijanje koristi isključivo električni sistem, tada potrošnja energije odgovara izlaznoj energiji generatora. Za druge generatore toplote vrše se odgovarajuće konverzije. 8.2.5.1.1.2.3 Udio regenerativne energije Regenerativna energija koja se koristi za snabdijevanje toplotnom energijom se izračunava na sljedeći način: h,in h,outg h,del,1 h,del,bu h,g,i (114) gdje je: h,in toplotna energija iz okoline za sistem grijanja (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,outg izlazna energija generatora za sistem grijanja (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,del,1 isporučena energija potrebna za rad toplotne pumpe (na električni/gasni pogon) za grijanje prostora (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,del,bu isporučena energija potrebna za rad sekundarnog generatora (back-up sistem grijanja) za grijanje prostora (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,g,i gubici u sistemu grijanja pri proizvodnji energije u temperaturnoj klasi i, (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.1.1.2.4 Koeficijent grijanja koji uzima u obzir podsistem proizvodnje energije Godišnji koeficijent grijanja se može izračunati na osnovu zbira mjesečnih potreba za energijom za grijanje i utroška energije prema jednačini (115): h,outg month g,t,a (115) h,del,1 h,del,bu h,g month Mjesečni koeficijent grijanja se može izračunati prema jednačini (116): h,outg g,t (116) h,del,1 h,del,bu h,g gdje je: g,t,a godišnji koeficijent grijanja toplotne pumpe; g,t mjesečni koeficijent grijanja toplotne pumpe; h,outg izlazna energija generatora za sistem grijanja (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,del,1 isporučena energija potrebna za rad toplotne pumpe (na električni/gasni pogon) za grijanje prostora (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,del,bu isporučena energija potrebna za rad sekundarnog generatora (back-up sistem grijanja) za grijanje prostora (u posmatranom mjesecu), u kWh; h,g ukupna potrošnja pomoćne energije (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.1.2 Konvencionalni kotlovi 8.2.5.1.2.1 Opšte informacije Nominalni kapacitet kotla se određuje na način da se uvijek dobiju stepeni opterećenja h,g,i ≤ 1. Ukoliko postoji samo jedan kotao, vrijednost β se računa na sljedeći način: h,g d,in n (117) gdje je: h,g stepen djelimičnog opterećenja; d,in srednja izlazna toplotna snaga za sistem za distribuciju toplotne energije, u kW; n nominalni kapacitet kotla, u kW. 8.2.5.1.2.2 Proizvodnja toplote iz više izvora Za izračunavanje različitih konfiguracija sistema, one su grupisane u sljedeće kategorije: a) Toplotna pumpa i ostali generatori toplote (kotlovi); b) Mikrokogeneracijsko postrojenje i ostali generatori toplote (kotlovi); c) Kogeneracijsko postrojenje i ostali generatori toplote (kotlovi); d) Sistem sa više kotlova. Sve kategorije se mogu dopuniti solarnim sistemom za back-up grijanje i pripremu sanitarne tople vode. Prema podtački 8.2.5.1.3, energiju solarnog sistema je potrebno oduzeti od potrebne izlazne energije generatora. Shodno tome, potrebno je i energiju za pripremu sanitarne tople vode uključiti u proračune. Algoritam proračuna se razlikuje samo po vrsti prvog generatora toplote za različite konfiguracije sistema. Osim prvog generatora toplote, svi ostali generatori toplote su označeni indeksom "OHG". Algoritam proračuna za ostale generatore toplote se ponavlja sve dok se proračunom ne obuhvate svi dodatni generatori toplote. h,outg h,outg,1 d,in,OHG (118) op,mth h,op,day gdje je: d,in,OHG srednja izlazna toplotna snaga dodatnog generatora toplote, u kW; h,outg izlazna energija generatora za sistem grijanja, u kWh; h,outg,1 izlazna energija prvog generatora toplote, u kWh; h,op,day vrijeme rada grijanja u toku dana, u h; op,mth radno vrijeme u toku mjeseca, u d. Doprinos ostalih generatora toplote se izračunava na sljedeći način: — Za n,OHG,i d,in,OHG n,OHG,i 1 , primjenjuje se sljedeće: h,outg,OHG,i op,mth h,op,day n,OHG,i (119) — Za n,OHG,i d,in,OHG n,OHG,i 1 primjenjuje se sljedeće: h,outg,OHG,i h,outg h,outg,1 h,outg,OHG,i 1 (120) gdje je: n,OHG,i nominalna snaga dodatnog generatora toplote i, u kW; h,outg,OHG,i izlazna energija dodatnog generatora toplote i, u kWh. Ako je uslov n,OHG,i d,in,OHG n,OHG,i 1 ispunjen za generator toplote, svi ostali generatori toplote sa većim indeksom i neće biti aktivni za posmatrani mjesec. Broj generatora toplote mora biti takav da za generator toplote sa najvećim indeksom i, bar u jednom mjesecu mora biti ispunjen uslov n,OHG,i d,in,OHG n,OHG,i 1 . Udio pokrivenosti (učešće) svakog od generatora toplote se izračunava na osnovu udjela energija u ukupnoj energiji prema jednačini (121): h,outg,OHG,i i (121) h,outg gdje je: i udio pokrivenosti (učešće) dodatnog generatora toplote i. 8.2.5.1.2.3 Sistemi koji koriste gorivo (kotlovi) 8.2.5.1.2.3.1 Opšte informacije Gubici toplote i pomoćna energija kotla se izračunavaju na osnovu nominalnog kapaciteta kotla n , efikasnosti , u skladu sa Uredbom (EU) br. 813/2013, gubitaka u stand-by režimu P0,70 i električne snage pomoćnih komponenti kotla. Ove vrijednosti se mogu odrediti na jedan od sljedećih načina: primjenom vrijednosti specifičnih za proizvod (navedenih od strane proizvođača) prema standardima EN 304, EN 3035, EN 15502-2-2, EN 15035 ili EN 656, zatim putem mjerenja u slučaju postojećih instalacija, a u slučaju da ove vrijednosti nisu dostupne, korišćenjem podrazumijevanih vrijednosti. Ukupni gubici toplote sistema grijanja pri proizvodnji energije , iskazani u odnosu na bruto kalorijsku vrijednost (Hs), izračunavaju se pomoću jednačine (122): (122) gdje je: ukupni gubici toplote u sistemu grijanja pri proizvodnji energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; dnevni gubici toplote kotla, u kWh/d; izračunati broj radnih dana (u posmatranom mjesecu), u d. Dnevni gubici kotla pri proizvodnji energije h,g,ls,day se određuju u zavisnosti od srednjeg djelimičnog opterećenja kotla h,g,i i opsega opterećenja koji se uzimaju u obzir prilikom ispitivanja kotla, a to su djelimično opterećenje h,g,Pint i nominalno opterećenje h,g,Pn (= 1,0): h,g,i h,g,ls,day,i g,Pint g,P0 g,P0 h,r ,day ,Pn,day (123) h,g,Pint Ako je h,g,Pint h,g,i 1,0: h,g,i h,g,Pint h,g,ls,day,i g,Pn g,Pint g,Pint h,g,Pint (124) h,r ,day ,Pn,day gdje je: h,g,i stepen djelimičnog opterećenja kotla; g,Pn gubici snage kotla pri nominalnom opterećenju, u kW; g,Pint gubici snage kotla pri djelimičnom opterećenju, u kW; g,P0 gubici snage kotla u stand-by režimu, u kW; h,r ,day izračunato vrijeme trajanja u toku dana, u h; ,Pn,day dnevno radno vrijeme kotla pri nominalnom opterećenju za pripremu sanitarne tople vode, u h. 8.2.5.1.2.3.2 Prosječna izlazna energija u procesu proizvodnje Ako generator treba da ispuni zahtjeve samo za grijanje prostora ili zahtjeve za grijanje prostora u kombinaciji sa pripremom sanitarne tople vode, prosječna izlazna energija se računa prema jednačini (125): h,outg d,in (125) h,rB h,r ,day ,Pn,day Kada ne postoji potreba za grijanjem u određenom mjesecu ( h,rB = 0), onda i d,in postaje jednako 0. Ako generator treba da ispuni dodatne zahtjeve za grijanje, pored grijanja prostora i zagrijavanja sanitarne tople vode (npr. za klimatizaciju), prosječna izlazna energija se računa prema jednačini (126): h,outg d,in (126) h,g,op,day ,Pn,day gdje je: h,outg ukupna izlazna energija generatora; h,g,op,day dnevno vrijeme rada grijanja, uzimajući u obzir sva toplotna opterećenja koja treba da budu pokrivena. Izračunavanje gubitaka toplote Gubici toplote u stand-by režimu rada kotla g,P0 se izračunavaju na sljedeći način: n g,P0 P0, Hs (127) k,Pn Hi gdje je: P0, gubici u stand-by režimu pri srednjoj temperaturi kotla; n nominalni kapacitet kotla, u kW; k,Pn efikasnost kotla pri nominalnom opterećenju; Hs odnos bruto kalorijske vrijednosti i neto kalorijske vrijednosti korišćenog goriva. Hi Gubici u stand-by režimu rada P0, pri srednjoj temperaturi kotla se izračunavaju na sljedeći način: HK,av I P0, P0,70 (128) gdje je: P0,70 gubici u stand-by režimu pri srednjoj temperaturi kotla od 70 °C; HK,av srednja temperatura kotla, u °C; I temperatura okruženja, u °C. Efikasnosti kotla određene pod testnim uslovima ( , ) se koriguju kako bi se uzela u obzir stvarna radna temperature ( ili ) na sljedeći način: (129) (130) Gubici toplote pri djelimičnom opterećenju se izračunavaju prema jednačini (131): Hs g,Pint Hi (131) g,Pint h,g,Pint n g,Pint Gubici toplote pri nominalnom opterećenju se izračunavaju prema jednačini (132): Hs g,Pn Hi (132) g,Pn n g,Pn 8.2.5.1.2.3.3 Izračunavanje iskoristivih gubitaka toplote Nekontrolisani toplotni dobici od generatora instaliranih unutar grijane zone, koji nastaju usljed gubitaka toplote kroz omotač kotla ( ), uzimaju se u obzir na sljedeći način:  specijalno za gasni kotao prema jednačini (133): (133)  za sve ostale tipove kotla prema jednačini (134): (134) Na taj način se ukupni gubici usljed zračenja I,h,gen u razmatranom periodu određuju prema jednačini (135): n I,h,gen s, h,r ,day ,Pn,day h,rB (135) k,Pn 8.2.5.1.2.3.4 Pomoćna energija Pomoćna energija za proizvodnju toplote se računa na osnovu pomoćne snage kotla (izmjerene pri nominalnom opterećenju, pri djelimičnom opterećenju i u stand-by režimu rada), zatim zapreminskog protoka pri razlici temperatura polaza i povrata od 20 K, kao i srednjeg djelimičnog opterećenja kotla . U set-back režimu rada, generator toplote radi sa smanjenom temperaturom i smanjenim vremenom rada. Ovi uticaji, kao i mogući periodi prekida rada, uzimaju se u obzir preko izračunatog vremena rada, prema jednačini (136): (136) gdje je: pomoćna energija za proizvodnju toplote, u kWh; potrošnja električne energije kotla u stand-by režimu rada, u kW; mjesečno izračunato vrijeme rada, u h; broj dana u posmatranom mjesecu, u d. Ako je 0 < ≤ tada je: (137) gdje je: potrošnja električne energije kotla tokom rada, in kW; potrošnja električne energije kotla pri djelimičnom opterećenju, u kW; potrošnja električne energije kotla u stand-by režimu, u kW. Ako je < < 1,0, tada je: (138) gdje je: potrošnja električne energije kotla pri nominalnom opterećenju, u kW. 8.2.5.1.3 Solarni sistemi grijanja 8.2.5.1.3.1 Opšte informacije Solarni sistemi se razmatraju na osnovu njihovog udjela u pokrivanju energetskih potreba sistema za pripremu sanitarne tople vode sa podrškom grijanju prostora (back-up centralnog sistema za grijanje). Udio koji se uzima u obzir za back-up grijanje se računa na osnovu potrebne energije za grijanje i gubitaka toplote pri kontroli i emisiji, distribuciji i skladištenju energije. Gubici toplote kod rezervoara ili prostora za skladištenje koji se koriste isključivo za skladištenje solarne energije već su obuhvaćeni u energetskom zahtjevu ,outg 8.2.5.1.3.2 Određivanje energetskog prinosa solarnog termalnog sistema Energetski prinos solarnog sistema se računa određivanjem prosječnih vrijednosti na satnom nivou za energiju sunčevog zračenja koja upada na kolektor i za efikasnosti kolektora, koje se zatim usklađuju tokom relevantnih sati u danu kako bi se dobila prosječna energija sunčevog zračenja u toku dana u posmatranom mjesecu. Korišćenjem solarnog prinosa po m2 kolektorske površine, potrebna površina kolektora se izračunava u m2 na sljedeći način: (139) gdje je: dnevna količina toplotne energije koja se proizvodi za pripremu sanitarne tople vode, u kWh/(m2 d); dnevna količina toplotne energije koja se proizvodi za podršku sistemu grijanja prostora (back-up grijanje), u kWh/d (pojednostavljena definicija: = ); dnevni prinos sunčeve energije u odnosu na površinu, pri čemu se maksimalna vrijednost određuje uzimajući u obzir sve mjesece, u kWh/d; faktor utroška energije za prenos toplote od solarnog kruga do rezervoara za skladištenje toplote (podrazumijevana vrijednost = 1,03); faktor utroška energije za prenos toplote u solarnom krugu (podrazumijevana vrijednost = 1,03). Za izračunavanje preporučene veličine rezervoara za skladištenje, dnevna količina toplotne energije ,outg,d se određuje na osnovu sljedeće jednačine: ,outg,d (140) gdje je: potrebna energija za pripremu sanitarne tople vode na dnevnom nivou, u kWh/d; gubici pri kontroli i emisiji energije sistema za pripremu sanitarne tople vode na dnevnom nivou, u kWh/d; gubici pri distribuciji energije sistema za pripremu sanitarne tople vode na dnevnom nivou, u kWh/d; faktor utroška energije za skladištenje u sistemu pripreme sanitarne tople vode (radi pojednostavljenja može se pretpostaviti da je 1.1). Ukupan kapacitet skladištenja u kWh/d odgovara dnevnoj potražnji za energijom i podijeljen je između solarnog i stand-by dijela: (141) (142) gdje je: kapacitet skladištenja – solarni dio, u kWh/d; kapacitet skladištenja – stand-by dio, u kWh/d. Zapremine rezervoara su: (143) (144) gdje je: temperaturna razlika u solarnom dijelu rezervoara (25 K); temperaturna razlika u stand-by dijelu rezervoara (30 K); faktor iskorišćenja ; pri čemu N označava broj stambenih jedinica. Udio pokrivenosti (učešće) solarnog termalnog sistema u odnosu na isporučenu energiju iznosi: — za podršku grijanju prostora (back-up grijanje) (samo za > 0): (145) — za pripremu sanitarne tople vode: (146) Jednačine (145) i (146) se primjenjuju za vrijednosti na mjesečnom i godišnjem nivou. Pri tome, mjesečni udjeli energije iz solarnog sistema se računaju na sljedeći način: — za pripremu sanitarne tople vode: — za podršku grijanju prostora (back-up grijanje): gdje je: mjesečni iznos energije potrebne za pripremu sanitarne tople vode, u kWh/mth; mjesečni iznos energije potrebne za podršku grijanju prostora (back-up grijanje), u kWh/mth; dok se mjesečni prinos sunčeve energije računa na sljedeći način: (147) Cilj postupka je da se odredi potrebna površina kolektora i veličina rezervoara za skladištenje u odnosu na potražnju. Prilikom procjene postojećih sistema ili proizvoljno odabranih površina kolektora i veličina rezervoara za skladištenje vrše se korekcije. Korekcije se vrše samo na osnovu srednjih mjesečnih temperaturnih razlika između prosječne temperature kolektora i spoljašnje temperature. Ako nisu poznati parametri potrebni za proračun solarnog sistema, udio pokrivenosti solarnog sistema koji snabdijeva površine manje od ANF = 3000 m2, može se odrediti na pojednostavljen način korišćenjem podrazumijevanih vrijednosti. Energija koju proizvode solarni sistemi koji snabdijevaju veće površine (ANF > 3000 m2) uvijek se mora detaljno izračunati prema postupku opisanom u ovoj podtački. Za upotrebu solarnog sistema za podršku grijanju prostora (back-up grijanje), pretpostavlja se da je grejni sistem podešen na temperature 55/45 ili 35/28. 8.2.5.1.3.3 Pomoćna energija za rad solarne pumpe Pomoćna energija za rad solarne pumpe se izračunava prema jednačini (148): ,g Pu,sol Pu,sol (148) gdje je: ,g pomoćna energija za rad solarne pumpe (u posmatranom mjesecu), u kWh; Pu,sol nominalna potrošnja električne energije solarne pumpe, u W; Pu,sol vrijeme rada solarne pumpe (u posmatranom mjesecu), u h. Ako navedeni parametri nisu poznati usljed nedostatka projektnih proračuna, pomoćna energija solarnih pumpi može se aproksimirati korišćenjem sljedećih graničnih uslova: (149) gdje je: energetski prinos solarnog sistema za pripremu sanitarne tople vode na dnevnom nivou (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.1.4 Decentralizovani sistemi koji koriste gorivo U slučaju decentralizovanih sistema koji koriste gorivo, potrošnja energije za neto (korisnu) toplotu, kontrolu i emisiju, distribuciju i proizvodnju se objedinjuju u jednu vrijednost (količinu energije), koja se zatim koristi u daljem proračunu bilansa. Samim tim, ova vrijednost odgovara ukupnoj energiji koju treba isporučiti generatoru toplote. a) Uređaji za grijanje prostorija na gas a.1) Uređaji koji zahtijevaju dimnjak do 1985 h,del = 1,40 h,nd u kWh u posmatranom mjesecu nakon 1985 h,del = 1,34 h,nd u kWh u posmatranom mjesecu a.2) Jedinice na spoljašnjem zidu do 1985 h,del = 1,47 h,nd u kWh u posmatranom mjesecu nakon 1985 h,del = 1,40 h,nd u kWh u posmatranom mjesecu b) Samostojeće peći na lož-ulje sa gorionikom do 1985 h,del = 1,40 h,nd u kWh u posmatranom mjesecu nakon 1985 h,del = 1,34 h,nd u kWh u posmatranom mjesecu c) Kaljeve peći h,del = 1,55 h,nd u kWh u posmatranom mjesecu d) Peći na ugalj h,del = 1,60 h,nd u kWh u posmatranom mjesecu e) Decentralizovani sistemi grijanja velikih prostora (hala) Gubici pri proizvodnji energije kod decentralizovanih sistema grijanja velikih prostora (hala) se izračunavaju pomoću jednačine (150): HS/Hi h,g h,outg (150) h,g gdje je: h,g mjesečni gubici pri proizvodnji energije kod decentralizovanih sistema grijanja velikih prostora (hala), u kWh; HS/Hi odnos bruto kalorijske vrijednosti i neto kalorijske vrijednosti korišćenog goriva; h,g efikasnost generatora toplote u odnosu na kalorijsku vrijednost; h,outg izlazna energija generatora na mjesečnom nivou, u kWh. 8.2.5.1.5 Pojedinačne kaminske peći (kao dodatni generatori toplote) U slučaju decentralizovanih kaminskih peći koje koriste biomasu, a koje se upotrebljavaju kao dodatni izvor toplote uz centralni sistem grijanja, potrošnja energije za neto (korisnu) toplotu, kontrolu i emisiju, distribuciju i proizvodnju se objedinjuju u jednu vrijednost (količinu energije), koja se zatim koristi u daljem proračunu bilansa. Samim tim, ova vrijednost odgovara ukupnoj energiji koju treba isporučiti generatoru toplote. Isporučena energija za decentralizovanu kaminsku peć se izračunava prema jednačini (151): (151) gdje je: isporučena energija za kaminsku peć (u posmatranom mjesecu), u kWh; procenat potrebne energije za grijanje koji se pokriva kaminskom peći; potrebna energija za grijanje (u posmatranom mjesecu), u kWh; specifični gubici pri kontroli i emisiji energije kod pojedinačnih kaminskih peći sa direktnom emisijom toplote, u kWh/m2a; neto korisna površina poda, u m2. U slučaju pojedinačnih peći na biomasu koje su hidraulično integrisane i koje se koriste uz glavni generator toplote, dolazi do indirektnog i direktnog emitovanja toplote. Indirektno emitovanje toplote se odnosi na prenos toplote na grejnu vodu putem toplotnog izmjenjivača, nakon čega se ta toplota koristi za grijanje prostora i pripremu sanitarne tople vode. U ovoj podtački se razmatra direktni i indirektni prenos toplote u kontekstu grijanja prostora. Za proračun isporučene energije za hidraulično integrisanu kaminsku peć, potrošnja energije za neto (korisnu) toplotu, kontrolu i emisiju, distribuciju i proizvodnju se objedinjuju u jednu vrijednost (količinu energije), koja se zatim koristi u daljem proračunu bilansa. Isporučena energija za hidraulično integrisanu kaminsku peć se izračunava na sljedeći način: (152) gdje je: isporučena energija za pojedinačnu kaminsku peć (u posmatranom mjesecu), u kWh; procenat potrebne energije za grijanje koji se pokriva kaminskom peći (direktni prenos toplote); potrebna energija za grijanje (u posmatranom mjesecu), u kWh; specifični gubici pri kontroli i emisiji energije kod pojedinačnih kaminskih peći sa direktnom emisijom toplote, u kWh/(m2∙a); neto korisna površina poda, u m2; procenat potrebne energije za grijanje koji se pokriva kaminskom peći (indirektni prenos toplote); preostala izlazna energija generatora (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.1.6 Generatori toplote koji koriste električnu energiju Decentralizovani sistemi koji koriste električnu energiju uzimaju se u obzir tokom procesa puštanja u rad. U slučaju centralizovanih sistema za proizvodnju toplote koji koriste električnu energiju, gubici se izračunavaju na sljedeći način: — Skladištenje sa odvojenom proizvodnjom: = 0,11 h,outg , u kWh mjesečno; — Skladištenje sa integrisanom proizvodnjom: = 0,09 h,outg , u kWh mjesečno. gdje je: h,outg izlazna energija generatora (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.1.7 Daljinsko i lokalno grijanje Za evaluaciju daljinskog i lokalnog grijanja, primjenjuju se sljedeće odredbe: — Razmatraju se toplopredajne stanice za grijanje i pripremu sanitarne tople vode, pri čemu priprema sanitarne tople vode ima prioritet; — Određivanje kapaciteta koji se obično primjenjuje za prioritetnu operaciju (kao maksimum između kapaciteta za grijanje i kapaciteta za grijanje sanitarne tople vode); — Svi gubici toplote u stanici se dodjeljuju grijanju (radi pojednostavljenja). Gubici toplote h,g u stanicama i podstanicama sistema daljinskog grijanja se izračunavaju prema jednačini (153): h,g DS DS (153) uz (154) i DS DS prim,DS sek,DS (155) gdje je: DS godišnji specifični gubici toplote u toplotnoj stanici, u kWh/(K a); koeficijent koji se odnosi na nivo izolacije; nominalni kapacitet toplotne stanice u sistemu daljinskog grijanja, u kW; DS faktor primarne temperature; prim,DS srednja temperatura na primarnoj strani, u °C; sek,DS srednja temperatura na sekundarnoj strani, u °C; broj dana u mjesecu, u d. Kako je razmatranje ovog sistema na mjesečnom nivou suviše složeno, preporučuje se da se za period proračuna odabere godina, a da se prilikom narednog proračuna uzmu u obzir toplotni gubici koji ostaju nepromijenjeni u toku godine. U nekim slučajevima je korisno izračunati odvojene vrijednosti za ljeto i zimu. Potrošnja pomoćne energije u stanicama sistema daljinskog grijanja se zanemaruje. Ako se temperatura polaza za sistem grijanja zgrade kontroliše centralnim sistemom upravljanja, pretpostavlja se vrijednost od h,gen = 10 kWh na mjesečnom nivou.

8.2.5.2 Sistemi za pripremu sanitarne tople vode Za pripremu sanitarne tople vode mogu biti dostupni različiti generatori (npr. solarni sistem, kotao, toplotna pumpa ili dodatno električno grijanje). Ukupna potreba svih potrošača za toplotnom energijom odgovara ukupnoj izlaznoj energiji svih generatora toplote: ,outg, in,d, (156) gdje je: ,outg, izlazna energija generatora j (u posmatranom mjesecu), u kWh; in,d, energija koja se unosi u sistem za distribuciju toplotne energije k (u posmatranom mjesecu), u kWh. Ukoliko postoji više generatora toplote, ukupan zahtjev za toplotnom energijom distributivnog sistema in,d, se raspoređuje među raspoloživim generatorima. Proračuni se obavljaju posebno za svaki generator toplote j na osnovu ,outg, . Ukoliko se toplotna energija za sistem za pripremu sanitarne tople vode obezbjeđuje iz drugih sistema ili uslužnih funkcija (npr. putem toplotne pumpe koja koristi otpadni vazduh kao izvor toplote, solarnog grijanja itd.), to se takođe mora uzeti u obzir prilikom razmatranja zahtjeva za proizvodnju toplotne energije. Preostala potreba za toplotnom energijom koju obezbjeđuje dodatni generator toplote (npr. kotao), izračunava se na sljedeći način: ,outg ,sol (157) gdje je: preostala izlazna energija generatora (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,outg izlazna energija generatora za sistem za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; toplotna energija koja se generiše u sistemu ventilacije u stambenoj zgradi i koristi se za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,sol prinos energije solarnog sistema za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.2.1 Toplotne pumpe (na električni i gasni pogon) za pripremu sanitarne tople vode 8.2.5.2.1.1 Opšte informacije U proceduri proračuna opisanoj u nastavku, uzimaju se u obzir sljedeći faktori koji utiču na godišnji koeficijent grijanja i potrošnju energije toplotne pumpe:  Tip toplotne pumpe (vazduh-voda, rasolina-voda, voda-voda, (djelimično korišćen) otpadni vazduh-voda sa ili bez prethodnog izmjenjivača toplote, podrumski vazduh-voda), na električni ili gasni pogon;  Konfiguracija sistema (grijanje sanitarne tople vode, kombinovani rad sa istovremenim grijanjem sanitarne tople vode i grijanjem prostora);  Radno vrijeme za grijanje sanitarne tople vode;  Uticaj varijacije temperature toplotnog izvora i toplotnog ponora na izlaznu energiju i koeficijent grijanja (COP) toplotne pumpe;  Pomoćna energija potrebna za rad toplotne pumpe, koja nije uzeta u obzir prilikom ispitivanja prema standardima EN 16147 or EN 14511-2;  Gubici u sistemu usljed instaliranih rezervoara za skladištenje energije. Na osnovu gorenavedenih ulaznih podataka, izračunavaju se sljedeći izlazni podaci:  Isporučena energija u obliku električne energije ili goriva ,del , potrebna za obezbjeđivanje izlazne energije generatora;  Ukupni gubici toplote toplotne pumpe ,g ;  Pomoćna energija ,g potrebna za rad toplotne pumpe;  Ukupni gubici toplotne pumpe koji se mogu povratiti rl,g ;  Vrijeme rada toplotne pumpe u prioritetnom režimu rada ,g,op,sng i u kombinovanom režimu rada ,g,op,combi 8.2.5.2.1.2 Procedura proračuna Procedura za energetsku procjenu toplotnih pumpi podijeljena je u sljedeće korake:  Procjena temperatura toplotnog izvora;  Korekcija tačaka ispitivanja (prema temperaturama izvora i ponora toplote);  Izračunavanje radnog vremena toplotne pumpe;  Izračunavanje izlazne energije generatora, gubitaka pri proizvodnji toplote, potrošnje pomoćne energije i ukupne potrošnje energije generatora;  Izračunavanje izlazne energije sekundarnog generatora (back-up sistem grijanja);  Određivanje prinosa regenerativne energije;  Određivanje koeficijenta grijanja. Efikasnost toplotne pumpe zavisi u velikoj mjeri od radnih uslova, posebno od temperatura izvora toplote i ponora toplote. Temperatura spoljnog vazduha kao izvora toplote može značajno varirati tokom mjeseca. S obzirom na to da standard EN 16147 definiše ispitne tačke za samo jednu spoljnu temperaturu (7 °C), dok standard EN 14511-3 definiše ispitne tačke za četiri različite temperaturne klase (-15 °C, -7 °C, 2 °C i 7 °C), prosječna mjesečna spoljna temperatura može se izračunati sa dovoljnom tačnošću. Kada su u pitanju zemlja i podzemne vode kao toplotni izvori, opseg fluktuacije temperature izvora toplote je značajno manji. U slučaju ova dva izvora toplote energetska evaluacija se vrši korekcijom temperature ispitnih tačaka prema prosječnoj mjesečnoj temperaturi izvora toplote. Kod toplotnih pumpi koje koriste otpadni ili podrumski vazduh, pretpostavlja se konstantna vrijednost temperature izvora toplote. Temperatura ponora toplote se može se razlikovati od temperature ispitnih tačaka. Karakteristične vrijednosti ispitnih tačaka se koriguju prema prosječnoj mjesečnoj temperaturi polaza, koja je 5 K iznad podešene temperature rezervoara za skladištenje sanitarne tople vode (kada se testira prema standardu EN 14511), ili prema podešenoj temperaturi rezervoara za skladištenje sanitarne tople vode (kada se testira prema standardu EN 16147). Vrijeme rada toplotne pumpe je ograničeno brojem radnih sati tokom mjeseca, vremenom rada sistema za pripremu sanitarne tople vode i periodima isključenja od strane elektroprivrednog preduzeća. Ako je maksimalna temperatura polaza toplotne pumpe niža od prosječne temperature na mjestima potrošnje sanitarne tople vode, to zahtijeva upotrebu dodatnog (back-up) sistema za grijanje. Udio potrebne energije za pripremu sanitarne tople vode uz pomoć dodatnog sistema za grijanje (drugog toplotnog generatora) određuje se na osnovu granične temperature do koje toplotna pumpa može isporučivati energiju. Iznad ove temperaturne granice, preostala količina energija se obezbjeđuje dodatnim (back-up) sistemom za grijanje. U zavisnosti od vrste toplotne pumpe, toplotne pumpe mogu raditi u režimu rada sa kombinovanim funkcijama (istovremeno zagrijavanje sanitarne tople vode i grijanje prostora), kao i u režimu rada sa samo jednom funkcijom. Režim rada sa kombinovanim funkcijama ima prioritet u odnosu na režim rada sa samo jednom funkcijom zbog veće efikasnosti. Proračun režima rada sa kombinovanim funkcijama nije primjenljiv ako je toplotna pumpa predviđena samo za rad sa jednom funkcijom. U ovom slučaju, radno vrijeme i izlazna energija generatora za režim rada sa kombinovanim funkcijama imaju vrijednost nula. Izlazna energija generatora za režim rada sa samo jednom funkcijom se računa kao preostala izlazna energija generatora umanjena za izlaznu energiju dodatnog (back-up) sistema grijanja usljed gornjeg temperaturnog ograničenja i izlaznu energiju generatora u režimu rada sa kombinovanim funkcijama. 8.2.5.2.1.2.1 Izračunavanje izlazne energije generatora, gubitaka pri proizvodnji toplote i ukupne potrošnje energije generatora 8.2.5.2.1.2.1.1 Izlazna energija sekundarnog generatora (back-up grijanje) Energija koju je potrebno da obezbijedi sekundarni generator zbog ograničenja vremena rada toplotne pumpe se računa prema jednačini (158). ,outg,bu,t 0; ,outg,bu g,sng,corr ,g,op,sng g,combi,corr (158) ,g,op,combi gdje je: ,outg,bu,t energija koju je potrebno da obezbijedi sekundarni generator zbog ograničenja vremena rada toplotne pumpe (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,outg,bu izlazna energija generatora za sistem za pripremu sanitarne tople vode koji pokriva dodatni (back-up) sistem grijanja (sekundarni generator toplote), (u posmatranom mjesecu), u kWh; preostala izlazna energija generatora za sistem za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; g,sng,corr toplotni kapacitet toplotne pumpe u režimu rada sa samo jednom funkcijom, korigovan prema prosječnoj mjesečnoj temperaturi izvora i ponora toplote, u kW; ,g,op,sng vrijeme rada toplotne pumpe u režimu rada sa samo jednom funkcijom (u posmatranom mjesecu), u h; g,combi,corr toplotni kapacitet toplotne pumpe u režimu rada sa kombinovanim funkcijama, korigovan prema prosječnoj mjesečnoj temperaturi izvora i ponora toplote, u kW; ,g,op,combi vrijeme rada toplotne pumpe u režimu rada sa kombinovanim funkcijama (u posmatranom mjesecu), u h. 8.2.5.2.1.2.1.2 Gubici pri proizvodnji toplote Spoljašnji rezervoari za skladištenje tople vode koji mogu biti instalirani uzeti su u obzir u sekciji 7.7. Gubici se izračunavaju prema: ,g,s ,s . Ovaj slučaj se javlja kada su tačke ispitivanja toplotne pumpe određene prema standardu EN 14511. Kada se koriste ispitne tačke prema standardu EN 16147, onda je ,g,s 0. Za toplotne pumpe sa pogonom gas, koriste se podaci dobijeni iz rezultata ispitivanja ili podaci od proizvođača. 8.2.5.2.1.2.1.3 Ukupna potrošnja energije topotne pumpe za pripremu sanitarne tople vode Potrošnja električne energije toplotne pumpe za pripremu sanitarne tople vode se izračunava korišćenjem jednačine (159). U režimu rada sa kombinovanim funkcijama, potrošnja električne energije se podjednako raspoređuje između funkcije pripreme sanitarne tople vode i funkcije grijanja prostora. Ovo važi samo u slučajevima kada se u koeficijentu grijanja toplotni kapacitet za pripremu sanitarne tople vode odnosi na ukupnu potrošnju električne energije. U ostalim slučajevima važi sljedeće: g,combi,corr g,sng,corr ,g,op,sng ,g,op,combi (159) ,del,1 ,sng,corr ,combi,corr gdje je: ,del,1 isporučena energija potrebna za rad toplotne pumpe za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; g,sng,corr toplotni kapacitet toplotne pumpe u režimu rada sa samo jednom funkcijom, korigovan prema prosječnoj mjesečnoj temperaturi izvora i ponora toplote, u kW; ,g,op,sng vrijeme rada toplotne pumpe u režimu rada sa samo jednom funkcijom (u posmatranom mjesecu), u h; g,combi,corr toplotni kapacitet toplotne pumpe u režimu rada sa kombinovanim funkcijama, korigovan prema prosječnoj mjesečnoj temperaturi izvora i ponora toplote, u kW; faktor koji uzima u obzir potrošnju električne energije u standardnom ispitivanju; n = 1 ako ,combi, sadrži samo potrošnju dijela električne energije koji se odnosi na pripremu sanitarne tople vode, n = 2 ako ,combi sadrži potrošnju električne energije koja se odnosi i na grijanje prostora i na pripremu sanitarne tople vode; ,g,op,combi vrijeme rada toplotne pumpe u režimu rada sa kombinovanim funkcijama (u posmatranom mjesecu), u h; ,sng,corr koeficijent grijanja za toplotnu pumpu u režimu rada sa samostalnom funkcijom pripreme sanitarne tople vode (koeficijent grijanja odgovara koeficijentu grijanja pri prosječnim uslovima rada); ukoliko nisu dostupni podaci proizvođača, pretpostavlja se podrazumijevana vrijednost od 2,7; ,combi,corr koeficijent grijanja za toplotnu pumpu u režimu rada sa kombinovanim funkcijama grijanja prostora i pripreme sanitarne tople vode (koeficijent grijanja odgovara koeficijentu grijanja pri prosječnim uslovima rada); ukoliko nisu dostupni podaci proizvođača, pretpostavlja se podrazumijevana vrijednost od 2,7. Potrošnja energije koja se isporučuje toplotnoj pumpi na gasni pogon izračunava se prema jednačini (160): ,outg rd,g ,g ,del,1 Hs/Hi (160) gdje je: ,del,1 isporučena energija (gas) potrebna za rad toplotne pumpe za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; udio energije za pripremu sanitarne tople vode koji se koristi iz otpadne toplote koju generiše motor; ,outg preostala izlazna energija generatora za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; rd,g dio pomoćne energije koja se može ponovo koristiti kao toplotna energija (podrazumijevana vrijednost: rd,g = 0); ,g pomoćna energija za rad toplotne pumpe za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; koeficijent grijanja za toplotnu pumpu u režimu rada pripreme sanitarne tople vode (koeficijent grijanja odgovara koeficijentu grijanja pri prosječnim uslovima rada); Hs/Hi odnos bruto i neto kalorijske vrijednosti za korišćeno gorivo (podrazumijevana vrijednost: Hs/Hi = 1,11). 8.2.5.2.1.2.1.4 Potrošnja pomoćne energije Pri proračunu potrošnje pomoćne energije jedino se energetska potrošnja za pogon primarnog kruga uzima u obzir. Pomoćna energija za sekundarni krug je već uključena u rezultate prema standardima EN 16147 i EN 14511. Dodatni gubitak pritiska kod spoljnog rezervoara za toplu vodu se ne uzima u obzir. Pomoćna energija se izračunava na sljedeći način: ,g prim,au ,op,au (161) gdje je: ,g ukupna potrošnja pomoćne energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; prim,au snaga primarnog kruga, u W; ,op,au vrijeme rada posmatrane pomoćne komponente (u posmatranom mjesecu), u h. Za vrijeme rada posmatrane pomoćne komponente ,op,au uzima se vrijeme rada toplotne pumpe ,g,op,sng ,g,op,combi . U slučaju da snaga pomoćne komponente nije poznata, ona se računa prema jednačini (162): prim,au (162) au 3 600 gdje je: prim,au snaga primarnog kruga, u W; pad pritiska u primarnom krugu (spoljni), u Pa; zapreminski protok, u m3/h; ova vrijednost se može preuzeti iz mjerenja na testnom postrojenju prema standardu EN 14511-3 ili se može koristiti vrijednost specifična za proizvod (navedena od strane proizvođača); au efikasnost cirkulacione pumpe; au = 0,3 prema EN 14511-3. 8.2.5.2.1.2.2 Potrošnja energije sekundarnog generatora (back-up grijanje) Ako back-up sistem grijanja (sekundarni generator toplote) podrazumijeva direktno električno grijanje, isporučena energija (energetska potrošnja) se računa prema jednačini (163). Ovdje se pretpostavlja da direktno električno grijanje (grejni element) radi bez gubitaka. (163) gdje je: isporučena energija potrebna za rad sekundarnog generatora toplote (back-up sistem grijanja) za pripremu sanitarne tople (u posmatranom mjesecu), u kWh; preostala izlazna energija generatora za sistem za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; udio pokrivenosti (učešće) sekundarnog generatora (back-up sistem grijanja) za pripremu sanitarne tople vode. 8.2.5.2.1.2.3 Energetski prinos od toplote iz okoline Toplota iz okoline koja se koristi za snabdijevanje energijom se izračunava na sljedeći način: ,in ,del,1 ,del,bu ,g,s (164) where: ,in toplotna energija iz okoline (u posmatranom mjesecu), u kWh; preostala izlazna energija generatora za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,del,1 isporučena energija potrebna za rad toplotne pumpe za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh ,del,bu isporučena energija potrebna za rad sekundarnog generatora toplote (back-up sistem grijanja) za pripremu sanitarne tople (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,g,s gubici u sistemu pripreme sanitarne tople vode pri proizvodnji energije (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.2.1.2.4 Godišnji koeficijent grijanja podsistema za proizvodnju energije Godišnji koeficijent grijanja se posebno izračunava za režime rada sa pojedinačnim funkcijama (npr. grijanje prostora i priprema sanitarne tople vode), a zatim se kombinuje u ukupni koeficijent grijanja tako što se ponderišu odgovarajući udjeli energije. Godišnji koeficijent grijanja za pripremu sanitarne tople vode se izračunava na sljedeći način: ,g,t,a (165) ,del,1 ,del,bu ,g gdje je: ,g,t,a godišnji koeficijent grijanja toplotne pumpe za pripremu sanitarne tople vode; preostala izlazna energija za sistem za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,del,1 isporučena energija potrebna za rad toplotne pumpe za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,del,bu isporučena energija potrebna za rad sekundarnog generatora (back-up sistem grijanja) za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,g ukupna potrošnja pomoćne energije (u posmatranom mjesecu), u kWh. Mjesečni koeficijent grijanja za pripremu sanitarne tople vode se izračunava na sljedeći način: ,g,t (166) ,del,1 ,del,bu ,g gdje je: ,g,t mjesečni koeficijent grijanja toplotne pumpe za pripremu sanitarne tople vode; preostala izlazna energija za sistem za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,del,1 isporučena energija potrebna za rad toplotne pumpe za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,del,bu isporučena energija potrebna za rad sekundarnog generatora (back-up sistem grijanja) za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,g ukupna potrošnja pomoćne energije (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.2.2 Kotlovi za pripremu sanitarne tople vode Gubici toplote i pomoćna energija kotla se izračunavaju na osnovu nominalnog kapaciteta kotla n , efikasnosti pri nominalnom kapacitetu prema EU Direktivi 92/42/EEC, gubitaka u stand-by režimu P0,70 i električne snage pomoćnih komponenti kotla. Ove vrijednosti se mogu odrediti putem mjerenja (npr. u skladu sa standardima EN 304, EN 303-5, EN 656, EN 15035, EN 15502-2-1 ili EN 15502-2-2) ili, u slučaju da vrijednosti specifične za proizvod (navedene od strane proizvođača) nisu dostupne, koriste se podrazumijevane vrijednosti. Gubici toplote kotla ,g tokom perioda proračuna sastoje se od dvije komponente: gubitaka toplote ,g,Pn koji se javljaju tokom proizvodnje toplotne energije ,outg koja se obezbjeđuje u radu pri nominalnom opterećenju, i gubitaka toplote u stand-by režimu rada ,gen,P0 . ,g ,g,Pn,day ,Pn,day op,mth ,g,P0,day op,mth h,rB (167) Razlika op,mth h,rB je nula ako je h,rB > op,mth (168) (169) (170) gdje je: ,g gubici toplote kotla (u posmatranom mjesecu), u kWh; dnevni gubici kotla pri nominalnom opterećenju, u kWh; izlazna energija koju generator obezbjeđuje za sistem za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; dnevni gubici kotla u stand-by režimu rada, u kWh; nominalni kapacitet kotla, u kW; efikasnost kotla; efikasnost kotla za grijanje sanitarne tople vode; odnos bruto i neto kalorijske vrijednosti za korišćeno gorivo; dnevno radno vrijeme kotla pri nominalnom opterećenju za pripremu sanitarne tople vode, u h; vrijeme rada sistema za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u d; h,rB projektovano mjesečno vrijeme rada, u d; dnevno vrijeme korišćenja, u h; prosječna temperatura u rezervoaru, u °C (za sisteme bez cirkulacije ili grejnih kablova, prosječna temperatura u rezervoaru se smanjuje za 5 K); Pomoćna energija za rad kotla se računa na osnovu pomoćne snage kotla (izmjerene pri 100 % nominalnom opterećenju u skladu sa EU Direktivom 92/42/EEC u režimu rada 2 i pri zapreminskom protoku koji se postiže pri nominalnom kapacitetu i razlici između temperatura polaza i povrata od 20 K). ,g au ,Pn ,Pn,day op,mt au ,P0 ,Pn,day (171) op,mth h,rB gdje je: ,g potrošnja pomoćne energije za rad kotla pri nominalnom opterećenju (u posmatranom mjesecu), u kWh; au ,Pn potrošnja električne energije kotla pri nominalnom opterećenju, u kW; au ,P0 potrošnja električne energije kotla u stand-by režimu, u kW; ,Pn,day dnevno radno vrijeme kotla pri nominalnom opterećenju za pripremu sanitarne tople vode, u h; op,mt vrijeme rada sistema za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u d; h,rB projektovano vrijeme rada (u posmatranom mjesecu), u d. 8.2.5.2.3 Solarni sistemi za pripremu sanitarne tople vode i, po potrebi, back-up grijanje Određivanje prinosa energije solarnog termalnog sistema, kao i podrazumijevane vrijednosti parametara potrebnih za proračun solarnih sistema obuhvaćeni su u podtački 8.2.5.1.3. 8.2.5.2.4 Električni protočni bojleri Gubici toplote se određuju u zavisnosti od vrste kontrole električnog protočnog bojlera. Pomoćna energija se ne razmatra posebno u bilansu energije ( = 0 kWh mjesečno). Hidraulička u posmatranom mjesecu, u kontrola kWh (172) Elektronska u posmatranom mjesecu, u kontrola kWh (173) gdje je: isporučena energija za sistem za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; izlazna energija generatora za sistem za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.2.5 Gasni protočni bojleri Gubici toplote kod gasnih protočnih bojlera se određuju na isti način kao i kod sistema koji koriste gorivo (kotlovi). Dodatno, uzima se u obzir stalno gorući pilot plamen: (u posmatranom mjesecu), u kWh (174) gdje je: isporučena energija za sistem za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; izlazna energija generatora za sistem za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; gubici toplote usljed paljenja (u posmatranom mjesecu), u kWh; gubici toplote kod gasnog protočnog bojlera (u posmatranom mjesecu), u kWh; prinos regenerativne energije (u posmatranom mjesecu), u kWh. Gubici toplote usljed paljenja su dati na sljedeći način: h , gdje n označava broj instaliranih uređaja. Ako broj instaliranih uređaja nije poznat, pretpostavlja se da odgovara broju stambenih jedinica u zgradi. U slučaju da broj stambenih jedinica u zgradi nije poznat, pretpostavlja se da je instaliran jedan uređaj po ANF = 80 m2. 8.2.5.2.6 Električno grijani rezervoari za skladištenje sanitarne tople vode U slučaju da se rezervoar za sanitarnu toplu vodu direktno zagrijava električnom energijom, gubici toplote koje treba uzeti u obzir se računaju na isti način kao i kod kotla, pri čemu su gubici u stand-by režimu rada već uzeti u obzir u podtački 7.7. Pomoćna energija se ne razmatra posebno u bilansu energije ( ,g,au = 0 kWh mjesečno). ,del ,outg (u posmatranom mjesecu), u kWh (175) 8.2.5.2.7 Direktno grijani rezervoari za skladištenje sanitarne tople vode (gas) U slučaju da se rezervoar za sanitarnu toplu vodu direktno zagrijava pomoću gasa, gubici toplote koje treba uzeti u obzir se računaju na isti način kao i kod kotla, pri čemu su gubici u stand-by režimu rada već uzeti u obzir u podtački 7.7. Gubici toplote ,g se izračunavaju na osnovu efikasnosti generatora k,Pn i nominalne snage n u posmatranom periodu proračuna: ,g ,g,Pn op,mth (u posmatranom mjesecu), u kWh (176) ,g,Pn k,Pn (u posmatranom mjesecu), u kWh (177) ,outg op,mth gdje je: ,g gubici toplote direktno grijanog rezervoara za skladištenje tople vode u režimu pojačanja (boost mod) (u posmatranom mjesecu), u kWh; ,g,Pn dnevni gubici toplote direktno grijanog rezervoara za skladištenje tople vode u režimu pojačanja (boost mod), u kWh; ,outg izlazna energija generatora za sistem za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; odnos bruto i neto kalorijske vrijednosti za korišćeno gorivo; op,mth vrijeme rada sistema za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u d. Radi pojednostavljenja, pretpostavlja se da je zahtjev za pomoćnom energijom ,g jednak nuli.

8.2.5.3 Sistemi ventilacije i vazdušnog grijanja u stambenim zgradama 8.2.5.3.1 Opšte informacije U ovoj podtački su definisani parametri neophodni za izračunavanje potrebne energije za proizvodnju toplote u sistemima za ventilaciju i vazdušno grijanje u stambenim zgradama, na osnovu kojih se dalje mogu izračunati isporučena energija i izlazna energija generatora. Isporučena energija rv,del za generatore toplote koji su integrisani u sistem ventilacije, određuje se na osnovu izlazne energije generatora, gubitaka pri proizvodnji toplotne energije i toplote koja se unosi usljed rekuperacije toplote iz odvodnog vazduha. 8.2.5.3.2 Gubici toplote i nekontrolisani dobici toplote Gubici pri proizvodnji toplotne energije rv,g se izračunavaju posebno za pojedinačne komponente sistema ventilacije ili sistema vazdušnog grijanja u stambenim zgradama, a zatim se koriste za određivanje isporučene energije. Za toplotne pumpe koje koriste otpadni vazduh kao izvor toplote, mjesečni gubici pri proizvodnji toplotne energije se određuju prema jednačini (178). rv,g,hp,mth (178) gdje je: rv,g,hp,mth gubici pri proizvodnji toplotne energije za toplotnu pumpu (u posmatranom mjesecu), u kWh; faktor djelimične ventilacije za ventilacioni sistem j; faktor gubitka toplote toplotne pumpe (u posmatranom mjesecu); izlazna energija generatora za sistem za pripremu sanitarne tople vode (u posmatranom mjesecu), u kWh; izlazna energija generatora za sistem grijanja (u posmatranom mjesecu), u kWh. Jednačina (179) se koristi za izračunavanje mjesečnih gubitaka pri proizvodnji toplotne energije za grejne elemente (elemente za dogrijavanje): rv,g,re h,mth (179) gdje je: rv,g,re-h,mth gubici toplote grejnog elementa (u posmatranom mjesecu), u kWh; faktor djelimične ventilacije za ventilacioni sistem j; faktor gubitka toplote grejnog elementa (u posmatranom mjesecu); izlazna energija generatora za grejni element (u posmatranom mjesecu), u kWh. U sistemima bez rekuperacije toplote i bez prethodnog zagrijavanja vazduha, nema gubitaka pri proizvodnji toplotne energije ( v,g = 0). Gubici toplote pri proizvodnji toplotne energije v,g,mth odgovaraju nekontrolisanim dobicima toplote l,rv,g,mth koji nastaju usljed proizvodnje toplotne energije. l,rv,g,mth rv,g,hp,mth rv,g,re h,mth (180) gdje je: l,rv,g,mth nekontrolisani dobici toplote usljed proizvodnje toplotne energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; rv,g,hp,mth gubici pri proizvodnji toplotne energije za toplotnu pumpu (u posmatranom mjesecu), u kWh; rv,g,re h,mth gubici toplote grejnog elementa (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.3.3 Pomoćna energija Pomoćna energija za proizvodnju toplotne energije za sisteme ventilacije i sisteme vazdušnog grijanja u stambenim zgradama obuhvata pomoćnu energiju koja je potrebna za rad ventilatora i kontrolnih uređaja, kao i pomoćnu energiju potrebnu za prethodno zagrijavanje vazduha u defrost režimu rada (režimu odmrzavanja) i za dogrijavanje dovodnog vazduha, ukoliko je primjenljivo. Mjesečna pomoćna energija za proizvodnju toplote se računa prema jednačini (181). (181) gdje je: pomoćna energija za proizvodnju toplote (u posmatranom mjesecu), u kWh; pomoćna energija potrebna za rad ventilatora (u posmatranom mjesecu), u kWh; pomoćna energija potrebna za rad kontrolnih uređaja (u posmatranom mjesecu), u kWh; pomoćna energija za prethodno zagrijavanje vazduha (zaštita od smrzavanja) (u posmatranom mjesecu), u kWh; pomoćna energija za dogrijavanje (grejni element) (u posmatranom mjesecu), u kWh; pomoćna energija za rad pumpe za rasolinu kod izmjenjivača toplote zemlja-rasolina- dovodni vazduh (u posmatranom mjesecu), u kWh. Potrošnja pomoćne energije za rad ventilatora za transport vazduha kroz ventilacione kanale može se posmatrati odvojeno ( rv,d , pogledati 7.5.2) ili zajedno sa potrošnjom pomoćne energije za rad uređaja za ventilaciju u stambenim zgradama rv,g , ukoliko je ventilator integralni dio ventilacionog uređaja. Pomoćna energija za rad ventilatora fan,mth se računa prema jednačini (182), uzimajući u obzir potrošnju električne energije za rad ventilatora (u zavisnosti od zapreminskog protoka), srednju vrijednost za broj izmjena vazduha u sistemu, vrijeme rada sistema ventilacije i postojanje izmjenjivača toplote zemlja/dovodni vazduh, kao i različite sisteme ventilacije j. U slučaju sistema za vazdušno grijanje, uzima se u obzir i pomoćna energija za recirkulaciju. fan,mth (182) V gdje je: fan,mth pomoćna energija potrebna za rad ventilatora (u posmatranom mjesecu), u kWh; dodatak za izmjenjivače toplote zemlja/dovodni vazduh u sistemu ventilacije j; dodatak za vazdušni solarni kolektor u sistemu ventilacije j; dodatak za funkciju zaštite od smrzavanja putem isključivanja/smanjenja protoka dovodnog vazduha u sistemu ventilacije j, što se uzima u obzir samo u sljedećim mjesecima: novembar, decembar, januar, februar i mart (za sve ostale mjesece u godini, = 0); specifična potrošnja električne energije ventilatora u sistemu ventilacije j, definisana prema standardu EN 13142, prema podacima proizvođača ili kao podrazumijevana vrijednost, u W/(m3/h); srednja vrijednost za broj izmjena vazduha na sat za sistem ventilacije j (odnosi se na neto zapreminu čitave zone), u 1/h-1; neto zapremina prostorije, u m3 ; ukupno mjesečno vrijeme rada sistema ventilacije j, u h/mth; Pomoćna energija za rad kontrolnih uređaja se računa pomoću jednačine (183). U zavisnosti od korišćene metode ispitivanja, postoji mogućnost da je potrošnja električne energije za rad kontrolnih uređaja već uzeta u obzir u proračunu potrošnje električne energije za rad ventilatora (koja zavisi od zapreminskog protoka). U tom slučaju, smatra se da je potrošnja pomoćne energije za rad kontrolnih uređaja jednaka nuli, odnosno el,c = 0. el,c, rv,mech,mth, el,c,P0, (183) mth rv,mech,mth, gdje je: pomoćna energija za rad kontrolnih uređaja (u posmatranom mjesecu), u kWh; el,c, potrošnja električne energije za rad kontrolnih uređaja u sistemu ventilacije j u toku vremena rada ventilacije (prema podacima proizvođača), u W; rv,mech,mth, ukupno mjesečno vrijeme rada sistema ventilacije j, u h/mth; el,c,P0, potrošnja električne energije za rad kontrolnih uređaja u sistemu ventilacije j u stand-by režimu rada, izvan vremena rada ventilacije (prema podacima proizvođača), u W; mth broj dana u toku mjeseca, u d/mth; broj sati u toku dana. Sistemi ventilacije u stambenim zgradama mogu biti zaštićeni od smrzavanja tako što se vrši predgrijavanje ulaznog spoljašnjeg vazduha pomoću električnih grejnih elemenata. Kod takvih sistema se pomoćna energija pre za predgrijavanje vazduha u režimu rada zaštite od smrzavanja može izračunati pomoću jednačine (184). U slučaju grejnih elemenata sa vodom, energija za predgrijavanje vazduha se uzima u obzir u sistemima grijanja (pogledati 8.2.5.1). pre ddh,pre h, p,a a (184) gdje je: pre pomoćna energija za predgrijavanje vazduha (u režimu rada zaštite od smrzavanja) (u posmatranom mjesecu), u kWh; srednja vrijednost za broj izmjena vazduha na sat za sistem ventilacije j (odnosi se na neto zapreminu čitave zone), u h-1 ; neto zapremina prostorije, u m3 ; ddh,pre h, vrijednost stepen-dana za predgrijavanje vazduha u sistemu ventilacije j (u posmatranom mjesecu), u Kh; p,a specifični toplotni kapacitet vazduha, u kJ/(kg K); a gustina vazduha, u kg/m3. U sistemima vazdušnog grijanja, vrši se dogrijavanje dovodnog vazduha kako bi se obezbijedila ukupna potrebna energija za grijanje h,nd . Ako se koriste električni grejni elementi, nije potrebno razmatrati potrošnju pomoćne energije za dogrijavanje re . U slučaju korišćenja grejnih elemenata sa vodom, bilo kakve dodatne cirkulacione pumpe koje mogu biti potrebne za grejne elemente se uzimaju u obzir u sistemima grijanja (pogledati 8.2.5.1). Potrošnja pomoćne energije za rad pumpe za rasolinu kod izmjenjivača toplote zemlja-rasolina- dovodni vazduh za regenerativno predgrijavanje vazduha se uzima u obzir prema jednačini (185). (185) gdje je: pomoćna energija za rad pumpe za rasolinu kod izmjenjivača toplote zemlja-rasolina- dovodni vazduh (u posmatranom mjesecu), u kWh; nominalna snaga pumpe za rasolinu u sistemu ventilacije j (prema projektu), u W; vrijeme rada pumpe za rasolinu u sistemu ventilacije j (u posmatranom mjesecu), u h. 8.2.5.3.4 Izlazna energija generatora Izlazna energija generatora rv,outg u sistemu ventilacije u stambenoj zgradi se određuje u odnosu na posmatrani tip sistema ventilacije, nakon čega se uzima u obzir pri grijanju sanitarne tople vode i/ili grijanju prostora, u zavisnosti od konfiguracije sistema. 8.2.5.3.4.1 Sistemi ventilacije bez povrata toplote U sistemima ventilacije u stambenim zgradama bez rekuperacije toplote, ne postoji izlazna energija generatora ( rv,outg = 0). 8.2.5.3.4.2 Sistemi ventilacije sa izmjenjivačem toplote odvodni vazduh/dovodni vazduh i/ili regenerativnim predgrijavanjem vazduha Izmjenjivači toplote odvodni vazduh/dovodni vazduh i regenerativno predgrijavanje vazduha se uzimaju u obzir prilikom izračunavanja potrebne energije za grijanje h,nd . Oni se ne tretiraju kao generatori toplote ( rv,outg = 0). 8.2.5.3.4.3 Toplotne pumpe koje koriste otpadni vazduh Energetska evaluacija kontrolabilnih jednostepenih toplotnih pumpi na električni pogon koje koriste otpadni vazduh kao izvor toplote se sprovodi primjenom opšteg pristupa za tipične konfiguracije, npr. sa ili bez prethodnog izmjenjivača toplote, vazduh ili voda kao toplotni ponori, korišćenje za pripremu sanitarne tople vode ili grijanje prostora u alternativnom ili paralelnom radu, kao i upotreba kombinovanja spoljnog vazduha sa otpadnim vazduhom u cilju poboljšanja efikasnosti. Za primjenu ovog metoda, prvo se za tačke ispitivanja određene prema različitim ispitnim standardima, vrši korekcija specifične potrošnje električne energije i koeficijenta grijanja prema temperaturama na izvoru (ulazna temperatura vazduha) i ponoru (ulazna temperatura ili izlazna temperatura vode). Nakon toga, vrši se razdvajanje slučajeva u smislu da li toplotna pumpa koja koristi otpadni vazduh može obezbijediti potrebnu izlaznu energiju generatora ili je neophodno da drugi generator toplote preuzme određeni dio. Ako toplotna pumpa može obezbijediti potrebnu izlaznu energiju generatora, mora se izračunati da li radi ispod granice ciklusa ili u kontrolnom opsegu. U tu svrhu, neophodno je izračunati minimalne i maksimalne toplotne kapacitete i vrijeme rada. Ako se spoljni vazduh dodaje otpadnom vazduhu u cilju povećanja efikasnosti, potrebno je uzeti u obzir temperaturni kriterijum. Temperaturni kriterijum određuje (spoljnu) temperaturu pri kojoj se prelazi iz režima rada sa otpadnim vazduhom u režim rada sa kombinovanim otpadnim/spoljnim vazduhom. Radi pojednostavljenja, precizirano je da sistemi kod kojih se vrši dodavanje spoljnog vazduha, u klasi spoljne temperature u kojoj se prelazi između ova dva režima rada, kao i svim nižim temperaturnim klasama, rade u potpunosti u režimu rada sa kombinovanim otpadnim/spoljnim vazduhom. Za sve više temperaturne klase, toplotna pumpa se uvijek proračunava za režim rada sa samo otpadnim vazduhom. Temperaturni kriterijum može varirati u dolje navedenim režimima rada, ali ostaje konstantan unutar svakog pojedinačnog režima rada tokom godine. Za primjenu ovog postupka, pravi se razlika između sljedećih režima rada: — Priprema sanitarne tople vode (samo u sistemima koji koriste vodu kao medijum), — Ventilacija (odvodni vazduh/dovodni vazduh bez grijanja), i — Grijanje (odvodni vazduh/dovodni vazduh ili odvodni vazduh/voda). Isporučena energija na mjesečnom nivou koja se toplotnoj pumpi koja koristi otpadni vazduh dovodi spolja kroz granicu sistema, određuje se na sljedeći način: (186) gdje je: isporučena energija koja se toplotnoj pumpi dovodi spolja kroz granicu sistema za grijanje prostora (x = h ili x = ho), pripremu sanitarne tople vode (x = w ili x = wo) ili grijanje dovodnog vazduha (x = s ili x = so) (u posmatranom mjesecu), u kWh/mth; izlazna energija generatora (toplotne pumpe) za grijanje prostora (x = h ili x = ho), pripremu sanitarne tople vode (x = w ili x = wo) ili grijanje dovodnog vazduha (x = s ili x = so) (u posmatranom mjesecu i temperaturnoj klasi i), u kWh/mth; gubici toplote koji se javljaju kod toplotne pumpe pri proizvodnji toplotne energije u posmatranom mjesecu), u kWh; srednja vrijednost (u odnosu na izvor/ponor) koeficijenta grijanja (korigovana za temperaturu i djelimično opterećenje) za grijanje prostora (x = h ili x = ho), pripremu sanitarne tople vode (x = w ili x = wo) ili grijanje dovodnog vazduha (x = s ili x = so) (u posmatranom mjesecu i temperaturnoj klasi i). 8.2.5.3.4.4 Sistemi vazdušnog grijanja Sistemi vazdušnog grijanja su sistemi za grijanje prostora koji koriste samo vazduh kao nosilac toplote. Sistemi vazdušnog grijanja imaju barem jedan generator toplote (npr. toplotnu pumpu koja koristi otpadni vazduh). Oni, takođe, mogu biti opremljeni i izmjenjivačem toplote. Ako sistem vazdušnog grijanja uključuje izmjenjivače toplote i/ili toplotne pumpe, procjena se vrši primjenom metode date u podtački 8.2.5.3.4.2. Jednačina (187) se koristi za grejni element (za dogrijavanje): (187) gdje je: isporučena energija koja se grejnom elementu dovodi spolja kroz granicu sistema za grijanje prostora (u posmatranom mjesecu), u kWh; potrebna energija za grijanje za zonu zgrade (u posmatranom mjesecu), u kWh; gubici u sistemu grijanja usljed kontrole i emisije energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; gubici u sistemu grijanja usljed distribucije energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; gubici u sistemu grijanja usljed skladištenja energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; gubici u sistemu ventilacije (u stambenoj zgradi) usljed kontrole i emisije energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; gubici u sistemu ventilacije (u stambenoj zgradi) usljed distribucije energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; gubici u sistemu ventilacije (u stambenoj zgradi) usljed skladištenja energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; gubici toplote u grejnom elementu (u posmatranom mjesecu), u kWh; zbir (regenerativne) isporučene energije koja se koristi u sistemu ventilacije u stambenoj zgradi (u posmatranom mjesecu), u kWh; isporučena energija koja se toplotnoj pumpi koja koristi otpadni vazduh dovodi spolja kroz granicu sistema za grijanje dovodnog vazduha (u posmatranom mjesecu), u kWh. 8.2.5.3.5 Unos toplote usljed rekuperacije i regenerativnog predgrijavanja vazduha Za sisteme ventilacije i vazdušnog grijanja u stambenim zgradama, toplota rv,del,prod koja se unosi u sistem ventilacije usljed rekuperacije toplote iz odvodnog vazduha i regenerativnog predgrijavanja vazduha, izračunava se na način dat u tački 8 ovog priloga, uzimajući u obzir tip sistema ventilacije i instaliranih komponenti. 8.2.5.3.5.1 Sistemi ventilacije bez povrata toplote U sistemima ventilacije u stambenim zgradama bez rekuperacije toplote, ne postoji unos toplote u sistem ventilacije usljed rekuperacije toplote iz odvodnog vazduha ( rv,del,prod = 0). 8.2.5.3.5.2 Sistemi ventilacije sa izmjenjivačem toplote odvodni vazduh/dovodni vazduh i/ili regenerativnim predgrijavanjem vazduha Izmjenjivači toplote odvodni vazduh/dovodni vazduh i regenerativno predgrijavanje vazduha su uzeti u obzir prilikom izračunavanja potrebne energije za grijanje . Unos toplote iz odvodnog vazduha putem izmjenjivača toplote odvodni vazduh/dovodni vazduh i unos toplote iz okoline putem regenerativnog predgrijavanja vazduha su određeni jednačinom (188), pri čemu su uzeti u obzir različiti sistemi ventilacije u stambenim zgradama j. rv,del,prod,mth mech,mth, rv,mech,mth, (188) V,mech,mth, e,mth gdje je: rv,del,prod,mth unos toplote usljed rekuperacije toplote iz odvodnog vazduha putem izmjenjivača toplote odvodni vazduh/dovodni vazduh i/ili usljed regenerativnog predgrijavanja vazduha (u posmatranom mjesecu), u kWh/mth; mech,mth, srednja vrijednost za broj izmjena vazduha na sat za sistem ventilacije j (u posmatranom mjesecu), u h-1; neto zapremina prostorije, u m3 ; rv,mech,mth, ukupno mjesečno vrijeme rada sistema ventilacije j, in h/mth; specifični toplotni kapacitet vazduha, u kJ/(kg K); gustina vazduha, u kg/m3; V,mech,mth, srednja temperatura dovodnog vazduha u sistemu ventilacije j (u posmatranom mjesecu), u °C; e,mth srednja mjesečna temperatura spoljašnjeg vazduha, u °C. 8.2.5.3.5.3 Toplotne pumpe koje koriste otpadni vazduh Ako postoje više različitih sistema ventilacije (koji koriste ventilatore) sa toplotnim pumpama koje koriste otpadni vazduh unutar jedne zone, proračun unosa regenerativne energije se vrši sabiranjem vrijednosti za pojedinačne sisteme ventilacije j. (189) where: unos toplote usljed rekuperacije toplote iz odvodnog vazduha u sistemu sa toplotnom pumpom za grijanje prostora (x = h ili x = ho), pripremu sanitarne tople vode (x = w ili x = wo) ili grijanje dovodnog vazduha (x = s ili x = so) (u posmatranom mjesecu), u kWh/mth; izlazna energija generatora (toplotne pumpe) za grijanje prostora (x = h ili x = ho), pripremu sanitarne tople vode (x = w ili x = wo) ili grijanje dovodnog vazduha (x = s ili x = so) (u posmatranom mjesecu i temperaturnoj klasi i), u kWh/mth; isporučena energija koja se toplotnoj pumpi dovodi spolja kroz granicu sistema za grijanje prostora (x = h ili x = ho), pripremu sanitarne tople vode (x = w ili x = wo) ili grijanje dovodnog vazduha (x = s ili x = so) (u posmatranom mjesecu), u kWh/mth. 8.2.5.3.5.4 Sistemi vazdušnog grijanja Sistemi vazdušnog grijanja su sistemi za grijanje prostora koji koriste samo vazduh kao nosilac toplote. Sistemi vazdušnog grijanja imaju barem jedan generator toplote (npr. toplotnu pumpu koja koristi otpadni vazduh). Oni, takođe, mogu biti opremljeni i izmjenjivačem toplote. Ako sistem vazdušnog grijanja uključuje toplotne pumpe koje koriste otpadni vazduh, unos toplote na mjesečnom nivou se određuje u odnosu na postojeće komponente sistema ventilacije prema 8.2.5.3.5.3. Za sisteme vazdušnog grijanja bez toplotne pumpe koja koristi otpadni vazduh važi: rv,del,prod = 0.

8.2.6 Proizvodnja rashladne energije

8.2.6.1 Proizvodnja rashladne energije i pare u poslovnim zgradama 8.2.6.1.1 Opšte informacije Proračun isporučene energije za hlađenje zasniva se na specifičnim karakterističnim vrijednostima koje zavise kako od korišćene tehnologije, tako i od namjene sistema. Ove karakteristične vrijednosti, koje se izračunavaju na osnovu satnih vrijednosti za potrebnu energiju, sumirane su u tabelarnom obliku. Osnovu za ovaj postupak predstavljaju klimatski uslovi utvrđeni za testnu referentnu godinu. Kako bi se mogla izračunati isporučena energija za sistem hlađenja, potrebno je da budu poznati sljedeći parametri: — izlazna energija generatora (rashladna) za HVAC sistem/hlađenje prostora, iz tačke 7; — tip generatora rashladne energije; — tip korišćenog rashladnog medijuma; — tip kompresora i povezanih kontrolnih sistema za rad pri djelimičnom opterećenju; — temperaturni nivo; — tip sistema za dodatno hlađenje (recooling) i povezanih kontrolnih sistema za rad pri djelimičnom opterećenju; — način/tip korišćenja zgrade. Pomoću metode karakterističnih vrijednosti može se izračunati isporučena pomoćna energija za rashladne uređaje sa kompresorom i isporučena toplotna energija za apsorpcione rashladne uređaje, uključujući upotrebu pomoćne energije za dodatno hlađenje. Metoda karakterističnih vrijednosti je pogodna za evaluaciju različitih konvencionalnih sistema za hlađenje. Za sisteme koji nisu obuhvaćeni metodom karakterističnih vrijednosti (npr. rashladni uređaji sa evaporativnim kondenzatorima u split konfiguraciji), kao i za detaljne energetske analize (npr. korišćenje sezonskih skladišta rashladne energije, raspodjela opterećenja između više rashladnih uređaja sa osnovnim opterećenjem od apsorpcionog ili adsorpcionog hlađenja), primjenjuje se detaljna metoda prema kojoj se potrebna izlazna energija generatora određuje na osnovu satnih vrijednosti za potrebnu energiju. Potrošnja energije za rashladni uređaj i za proces dodatnog hlađenja se detaljno određuju u posebnom proračunu. Dobijeni rezultati, podaci i granični uslovi na kojima se zasniva model dokumentuju se odvojeno. Uopšteno, isporučena energija za hlađenje je zbir potrošnje energije rashladnog uređaja i potrošnje energije za proces dodatnog hlađenja. U ovim proračunima, potrošnja energije rashladnog uređaja se razlikuje kao isporučena električna energija za sisteme sa kompresorom ili isporučena toplotna energija za sisteme sa apsorpcionim rashladnim uređajima. Samo električna energija se uzima u obzir kao isporučena energija za opremu za dodatno hlađenje. Izlazna (rashladna) energija generatora na godišnjem nivou izračunava se posebno za svaki način korišćenja n. Ova vrijednost se dobija kao godišnji ukupni iznos mjesečnih vrijednosti za izlaznu energiju generatora za funkciju hlađenja u HVAC sistemu i godišnji ukupni iznos mjesečnih vrijednosti za izlaznu energiju generatora za klimatizaciju/hlađenje prostora, u skladu sa brojem j zona zgrade koje se snabdijevaju, prema jednačini (190): C,outg,a, c,outg,a,n c ,outg,a, (190) c,outg,mth c ,outg,mth gdje je: C,outg,a, godišnja izlazna energija generatora za način korišćenja n, u kWh; c,outg,a,n godišnja izlazna energija generatora za klimatizaciju/hlađenje prostora za način korišćenja n, u kWh; c ,outg,a, godišnja izlazna energija generatora za funkciju hlađenja u HVAC sistemu za način korišćenja n, u kWh; c,outg,mth izlazna energija generatora za klimatizaciju/hlađenje prostora na mjesečnom nivou, za zonu j, u kWh; c ,outg,mth izlazna energija generatora za funkciju hlađenja u HVAC sistemu na mjesečnom nivou, za zonu j, u kWh; izlazna energija za skladište rashladne energije. 8.2.6.1.2 Isporučena energija za kompresorske rashladne uređaje Energetska procjena kompresorskih rashladnih uređaja vrši se na osnovu nominalnog koeficijenta hlađenja i prosječnog faktora djelimičnog opterećenja , prema jednačinama (191) i (192). Za rashladne uređaje sa kapacitetom hlađenja većim od 12 kW, nominalni koeficijent hlađenja se izračunava prema jednačini (192), množenjem sa faktorom koji se odnosi na godinu izgradnje. Za uređaje za klimatizaciju prostora sa kapacitetom hlađenja do 12 kW, vrijednost se izračunava prema jednačini (191) ili se može koristiti u skladu sa EN 14825 (Uredba (EU) br. 206/2012 i Uredba (EU) br. 626/2011). (191) C,del (za rashladne uređaje kapaciteta preko 12 kW) (192) gdje je: nominalni koeficijent hlađenja, u kW/kW; nominalni koeficijent hlađenja za faktor koji se odnosi na godinu izgradnje = 1; prosječni faktor djelimičnog opterećenja; sezonski koeficijent hlađenja, u kWh/kWh; C,del potrošnja energije (električne) kompresorskog rashladnog uređaja, u kWh; faktor koji se odnosi na godinu izgradnje za rashladne uređaje kapaciteta većeg od 12 kW. Na osnovu toga, isporučena energija za kompresorski rashladni uređaj se izračunava prema jednačini (193): C,del (193) Nominalni koeficijent hlađenja u ovoj jednačini označava odnos nominalne izlazne energije za hlađenje (korist) i električne energije za pogonski sistem (napor) pri projektovanim radnim uslovima: (194) gdje je: nominalni kapacitet kompresorskog rashladnog uređaja, u kW; nominalna snaga pogonskog sistema, u kW. Koeficijent hlađenja rashladnih uređaja varira u uslovima djelimičnog opterećenja. Promjenljivi uslovi su predstavljeni prosječnom vrijednošću faktora djelimičnog opterećenja koja zavisi od tehnologije . Ova vrijednost uzima u obzir stvarne karakteristike djelimičnog opterećenja rashladnog uređaja, uticaj temperature rashladne vode ili spoljašnjeg vazduha, kao i eventualni uticaj nepravilno dimenzionisanih izmjenjivača toplote u uslovima djelimičnog opterećenja. Ako postoji samo jedan sistem za klimatizaciju/hlađenje prostora ili jedan HVAC sistem koji obezbjeđuje energiju za hlađenje za određeni način korišćenja, se može direktno koristiti u energetskim proračunima. U slučaju kada se hlađenje postiže paralelno putem sistema za klimatizaciju/hlađenje prostora i HVAC sistema, se mora ponderisati prema procentualnim udjelima odgovarajućih sistema za klimatizaciju/hlađenje prostora i HVAC sistema: c,outg,a,n c,av c ,outg,a,n c ,av av,n (195) C,outg,a,n gdje je: prosječna vrijednost za faktor djelimičnog opterećenja, u zavisnosti od načina korišćenja. Ako određenu oblast snabdijevanja rashladnom energijom karakteriše jedan način korišćenja, faktor djelimičnog opterećenja se može direktno koristiti u energetskim proračunima. Kada se unutar određene oblasti snabdijevanja rashladnom energijom javljaju različiti načini korišćenja, se mora ponderisati prema procentualnim udjelima odgovarajućih načina korišćenja: C,outg,a, av, (196) av C,outg,a 8.2.6.1.3 Neto energija koju generator toplote obezbjeđuje za apsorpcione rashladne uređaje Apsorpcioni rashladni uređaji se procjenjuju na osnovu nominalnog rashladnog odnosa i prosječnog faktora djelimičnog opterećenja av , prema sljedećoj jednačini: av av (197) del gdje je: nominalni rashladni odnos, u kW/kW; av prosječna vrijednost za faktor djelimičnog opterećenja; av prosječna godišnja vrijednost za rashladni odnos, u kWh/kWh; del isporučena energija za apsorpcioni rashladni uređaj (toplotna), u kWh; Na osnovu ovih vrijednosti dobija se toplotna energija koju generator toplote treba da obezbijedi za pogon apsorpcionog rashladnog uređaja: (198) av Nominalni rashladni odnos u ovoj jednačini označava odnos nominalne izlazne energije za hlađenje (korist) i toplotne energije (napor) pri projektovanim radnim uslovima: (199) gdje je: nominalni kapacitet hlađenja apsorpcionog rashladnog uređaja, u kW; nominalni toplotni kapacitet, u kW. Koeficijent hlađenja apsorpcionih rashladnih uređaja varira u uslovima djelimičnog opterećenja. Promjenljivi uslovi su predstavljeni prosječnom vrijednošću faktora djelimičnog opterećenja koja zavisi od tehnologije . Ova vrijednost uzima u obzir stvarne karakteristike djelimičnog opterećenja rashladnog uređaja, uticaj temperature rashladne vode, kao i eventualni uticaj nepravilno dimenzionisanih izmjenjivača toplote u uslovima djelimičnog opterećenja. Mjesečna potrošnja pomoćne energije za rad komponenti za pogon apsorpcionih rashladnih uređaja se računa na sljedeći način: C,outg el,C,therm i,op,mth (200) C,del,therm gdje je: C,del,therm mjesečna potrošnja pomoćne energije za rad komponenti za pogon apsorpcionih rashladnih uređaja, u kWh; C,outg toplotni kapacitet rashladnog uređaja, u kW; el,C,therm specifična potrošnja pomoćne energije za rad pumpi u rashladnom sistemu, u el kWcold ; i,op,mth maksimalno vrijeme hlađenja (sistem za klimatizaciju prostora/HVAC sistem). 8.2.6.1.4 Isporučena energija za dodatno hlađenje (recooling) Procjena sistema za dodatno hlađenje u energetskom bilansu se vrši na osnovu specifične potrošnje električne energije sistema za dodatno hlađenje (koja je uslovljena vrstom sistema) i prosječnog faktora iskorišćenja sistema. Ako se uzmu u obzir nominalna snaga i prosječno vrijeme rada sistema, isporučena energija za sistem za dodatno hlađenje se izražava sljedećom jednačinom: R,op (201) gdje je: isporučena energija za sistem za dodatno hlađenje (električna energija), u kWh; nominalna snaga sistema za dodatno hlađenje, u kW; potrebna električna snaga sistema za dodatno hlađenje u odnosu na kapacitet dodatnog hlađenja, u kW/kW; podrazumijevana vrijednost: 0,03 kW/kW; srednji faktor iskorišćenja sistema za dodatno hlađenje; R,op vrijeme rada sistema za dodatno hlađenje, u h; faktor iskorišćenja za slobodno hlađenje (free cooling); bez slobodnog hlađenja = 1. uz za kompresorske rashladne uređaje (202) ili za apsorpcione rashladne uređaje (203) gdje je: nominalni kapacitet hlađenja rashladnog uređaja, u kW; nominalni koeficijent hlađenja, u kW/kW; nominalni rashladni odnos, u kW/kW. 8.2.6.1.5 Hlađenje geotermalnom energijom Sljedeći okvirni uslovi se primjenjuju za pojednostavljenu procjenu geotermalnih ponora toplote: — Isključivo korišćenje geotermalnih toplotnih ponora (ne postoji bivalentni rad sa rashladnim uređajima); — Korišćenje podzemnih voda; — Polja geotermalnih sondi (ne postoje zemljani kolektori). Potrošnja električne energije za rad sistema za korišćenje podzemnih voda za hlađenje se računa na pojednostavljeni način prema jednačini (204): C, Outg c, GW (204) GW GW gdje je: C, Outg korisna izlazna energija sistema hlađenja koji koristi geotermalne ponore toplote, u kWh; GW koeficijent hlađenja za sisteme koji koriste podzemne vode; GW faktor djelimičnog opterećenja za sisteme koji koriste podzemne vode. Kapacitet sistema koji koristi podzemne vode se izračunava pomoću jednačine (205): GW p, W W, Return W, Ent /1 000 (205) gdje je: GW kapacitet sistema koji koristi podzemne vode, u kW; dozvoljena brzina crpljenja podzemne vode, u kg/h; W, Return dozvoljena temperatura povratne vode, u °C; W, Ent temperatura izvora podzemne vode, u °C. Potrošnja električna energije za rad geotermalnih sondi za hlađenje se izračunava na jednostavan način prema jednačini (206): c, outg , GS (206) GS, i GS gdje je: c, outg korisna izlazna energija sistema hlađenja koji koristi geotermalne ponore toplote, u kWh; GS, i koeficijent hlađenja za sisteme koji koriste geotermalne sonde; GS faktor djelimičnog opterećenja za sisteme koji koriste geotermalne sonde. Potreban broj geotermalnih sondi je određen potrebnim kapacitetom hlađenja prema jednačini (207): ES (207) ES ES gdje je: ES broj geotermalnih sondi; korisni kapacitet hlađenja sistema koji koristi geotermalne ponore toplote, u kW; ES dubina bušenja polja geotermalnih sondi; ES specifična stopa ekstrakcije po sondi i po dužnom metru. 8.2.6.1.6 Isporučena energija za snabdijevanje parom Među faktorima koji utiču na proizvodnju pare, a koji zavise od vrste sistema ovlaživanja parom, nalaze se sljedeći faktori: uklanjanje taloga, gubici u stand-by režimu rada, gubici pri distribuciji, jacket grijanje, itd. Rezultat je energetska potražnja za pojedinačne nosioce energije za proizvodnju pare, koja se vrednuje s aspekta primarne energije. Ukoliko nisu dostupne neke druge metode za detaljnije proračune pojedinih vrijednosti za generatore pare, isporučena energija za proizvodnju pare se izračunava prema sljedećoj jednačini: (208) gdje je: izlazna energija generatora za snabdijevanje parom; faktor isporučene energije za proizvodnju pare. 8.2.6.1.7 Sistemi sa više generatora rashladne energije Ako se više rashladnih uređaja koristi u paralelnom ili sekvencijalnom radu unutar jedne zajedničke oblasti snabdijevanja energijom, rezultujući sezonski koeficijent hlađenja se računa na sljedeći način: Par Par (209) Se Se (210) gdje je: Par rezultujući sezonski koeficijent hlađenja u slučaju sistema sa više generatora u paralelnom radu; Se rezultujući sezonski koeficijent hlađenja u slučaju sistema sa više generatora u sekvencijalnom radu; Par faktor uticaja paralelnog rada; Se faktor uticaja sekvencijalnog rada. 8.2.6.1.8 Pomoćna energija za ventilaciju i klimatizaciju Ukupna godišnja pomoćna energija za ventilaciju prostora i sisteme hlađenja se računa kao zbir pomoćnih energija za sve HVAC sisteme i rashladne uređaje u sistemima za klimatizaciju/hlađenje prostora, za sve upotrebne cijeline i oblasti snabdijevanja sistemima za hlađenje. Ako je potrebno pomoćnu energiju iskazati na mjesečnom nivou, a njeno izračunavanje na mjesečnom nivou nije moguće prema opisanim metodama (npr. pumpe za ovlaživače sa vodom, pomoćni pogoni za izmjenjivače toplote), dozvoljeno je da se mjesečne vrijednosti pomoćne energije raspoređuju proporcionalno toplotnoj energiji potrebnoj za HVAC sistem. (211) gdje je: ukupna godišnja potrošnja pomoćne energije za ventilatore sekundarnog vazduha za klimatizaciju/hlađenje prostora, u kWh; ukupna godišnja potrošnja pomoćne energije za distribuciju rashladne energije po oblastima snabdijevanja rashladnom energijom, u kWh; ukupna godišnja potrošnja pomoćne energije za rekuperaciju toplote, u kWh; ukupna godišnja potrošnja pomoćne energije za pumpe i ovlaživače sa vodom (dovodni vazduh), u kWh; ukupna godišnja potrošnja pomoćne energije za pumpe i ovlaživače sa vodom (odvodni vazduh), u kWh; ukupna isporučena energija za sistem za dodatno hlađenje (recooling), u kWh. Pomoćna energija za snabdijevanje parom se ne uzima u obzir u pojednostavljenoj metodi procjene.

8.2.6.2 Sistemi hlađenja u stambenim zgradama Isporučena energija rc,del za rashladne uređaje koji su integrisani u sisteme hlađenja u stambenim zgradama, određuje se uzimajući u obzir izlaznu energiju generatora i gubitke pri proizvodnji rashladne energije. 8.2.6.2.1 Gubici pri proizvodnji rashladne energije i nekontrolisani dobici toplote Gubici pri proizvodnji rashladne energije se izračunavaju za aktivne sisteme hlađenja i primjenjuju se za određivanje isporučene energije. Mjesečni gubici pri proizvodnji rashladne energije se izračunavaju prema jednačini (212). (212) gdje je: gubici pri proizvodnji energije za rashladni uređaj (u posmatranom mjesecu), u kWh; faktor gubitaka za rashladni uređaj (u posmatranom mjesecu); izlazna (rashladna) energija generatora (u posmatranom mjesecu), u kWh. Za sisteme kod kojih nema aktivnog hlađenja, ne postoje gubici pri proizvodnji rashladne energije ( = 0). Za nekontrolisane dobitke toplote tokom proizvodnje rashladne energije , primjenjuje se sljedeće pojednostavljenje nezavisno od sistema: = 0. 8.2.6.2.2 Pomoćna energija Potrošnja pomoćne energije za sisteme hlađenja u stambenim zgradama obuhvata potrošnju pomoćne energije za rad ventilatora ili pumpi, kao i za rad kontrolnog sistema. Potrebna pomoćna energija na mjesečnom nivou se određuje prema jednačini (213). (213) gdje je: potrošnja pomoćne energije za proizvodnju rashladne energije (u posmatranom mjesecu), u kWh; potrošnja pomoćne energije za rad ventilatora za hlađenje (u posmatranom mjesecu), u kWh; potrošnja pomoćne energije za rad pumpi za hlađenje (u posmatranom mjesecu), u kWh; potrošnja pomoćne energije za rad kontrolnog sistema u sistemu hlađenja (u posmatranom mjesecu), u kWh; potrošnja pomoćne energije za rad pomoćnih pogona kod apsorpcionih i adsorpcionih rashladnih uređaja (u posmatranom mjesecu), u kWh. Potrošnja pomoćne energije za rad ventilatora u režimu hlađenja se računa prema jednačini (214), uzimajući u obzir potrošnju električne energije ventilatora koja zavisi od zapreminskog protoka, srednji broj izmjena vazduha na čas u sistemu, vrijeme rada hlađenja u sistemu ventilacije u stambenoj zgradi i prisustvo izmjenjivača toplote zemlja/dovodni vazduh. (214) gdje je: potrošnja pomoćne energije za rad ventilatora (u posmatranom mjesecu), u kWh; dodatak za izmjenjivače toplote zemlja/dovodni vazduh (bez izmjenjivača toplote: = 0; sa izmjenjivačem toplote: = 0,2); potrošnja električne energije ventilatora, u W/(m3/h); srednji broj izmjena vazduha na čas u sistemu (u posmatranom mjesecu), u 1/h-1; neto zapremina prostorije, u m3 ; mjesečno vrijeme rada hlađenja, u h/mth. Potrošnja pomoćne energije za rad pumpi u režimu hlađenja pu se računa prema jednačini (215), uzimajući u obzir potrošnju električne energije pumpi i radno vrijeme hlađenja. pu pu,i rc,limit,mth (215) gdje je: pu potrošnja pomoćne energije za distribuciju (u posmatranom mjesecu), u kWh; pu,i nominalna snaga pumpe i prema projektu, u W; rc,limit,mth mjesečno vrijeme rada hlađenja, u h/mth. Određivanje potrošnje pomoćne energije za rad kontrolnog sistema u sistemu hlađenja c,mth se vrši prema jednačini (216). U zavisnosti od procedure testiranja, može se desiti da je kontrolni sistem već uzet u obzir u proračunu potrošnje energije za rad ventilatora ili pumpi. U tom slučaju, mora se voditi računa kako potrošnja pomoćne energije za rad kontrolnog sistema ne bude uračunata dva puta tokom vremena rada sistema hlađenja. c,mth el,c rc,limit,mth el,c,P0 rc,limit,mth (216) gdje je: c,mth potrošnja pomoćne energije za rad kontrolnog sistema u sistemu hlađenja (u posmatranom mjesecu), u kWh; el,c potrošnja električne energije za rad kontrolnih uređaja tokom vremena rada hlađenja (prema specifikacijama proizvođača), u W; rc,limit,mth mjesečno vrijeme rada hlađenja, u h/mth; el,c,P0 potrošnja električne energije za rad kontrolnih uređaja u stand-by režimu rada (prema specifikacijama proizvođača), u W; broj sati u toku dana, = 24 h/d; broj dana u mjesecu, u d/mth. Za apsorpcione i adsorpcione rashladne uređaje, potrošnja pomoćne energije za rad pomoćnih pogona određuje se prema jednačini (217). Za kompresorske rashladne uređaje i kompresorske toplotne pumpe u režimu hlađenja, kao i za pasivne sisteme hlađenja, primjenjuje se sljedeće: therm,mth = 0. therm,mth el,c,therm rc,limit,mth (217) gdje je: therm,mth potrošnja pomoćne energije za rad pomoćnih pogona kod apsorpcionih i adsorpcionih rashladnih uređaja (u posmatranom mjesecu), u kWh; toplotni kapacitet rashladnog uređaja (prema specifikacijama proizvođača), u kW; el,c,therm odgovarajuća potrošnja električne energije rashladnog uređaja, u kW/kW; rc,limit,mth mjesečno vrijeme rada hlađenja, u h/mth. 8.2.6.2.3 Izlazna energija generatora Mjesečna izlazna energija generatora u sistemu hlađenja u stambenim zgradama rc,outg određuje se u zavisnosti od sistema hlađenja i uzimajući u obzir djelimično hlađenje i druge efekte hlađenja, prema jednačini (218). rc,outg,mth c,nd,mth rc,ce,mth rc,d,mth rc,s,mth (218) gdje je: rc,outg,mth mjesečna izlazna energija generatora u sistemu hlađenja, u kWh; c,nd,mth mjesečna potrebna energija za hlađenje, u kWh; faktor djelimičnog hlađenja; ograničavajući faktor hlađenja; rc,ce,mth gubici pri kontroli i emisiji energije u sistemu hlađenja (u posmatranom mjesecu), u kWh; rc,d,mth gubici pri distribuciji energije u sistemu hlađenja (u posmatranom mjesecu), u kWh; rc,s,mth gubici pri skladištenju energije u sistemu hlađenja (u posmatranom mjesecu), u kWh. Faktor djelimičnog hlađenja uzima u obzir da se stambene zgrade samo djelimično hlade. Faktor djelimičnog hlađenja se izračunava prema jednačini (219). N,c c,part (219) NF gdje je: c,part faktor djelimičnog hlađenja; N,c neto korisna površina koja se hladi (prema projektu), u m2 ; NF neto korisna površina poda, u m2. Faktor hlađenja c,limit uzima u obzir činjenicu da nisu svi sistemi hlađenja u stambenim zgradama projektovani da u potpunosti pokrivaju mjesečnu potrebnu energiju za hlađenje c,nd,mth Faktor hlađenja c,limit se izračunava prema jednačini (220). c,limit c,limit,g c,limit,ced (220) gdje je: c,limit ograničavajući faktor hlađenja; c,limit,g faktor hlađenja koji uzima u obzir ograničenje snage pri proizvodnji rashladne energije; c,limit,ced faktor hlađenja koji uzima u obzir ograničenje snage pri kontroli, emisiji i distribuciji rashladne energije. 8.2.6.2.4 Isporučena energija za hlađenje Godišnja isporučena (električna) energija koja se sistemu hlađenja dovodi spolja (kroz granicu bilansa) za aktivnu proizvodnju rashladne energije u kompresorskim rashladnim uređajima rc,del,in,a , određuje se na osnovu jednačine (221). Jednačina (221) se takođe koristi i za kompresorske toplotne pumpe u režimu hlađenja, kao i za split/multi-split uređaje. rc,outg,a rc,del,in,a (221) gdje je: rc,del,in,a godišnja isporučena (električna) energija koja se kompresorskim rashladnim uređajima dovodi spolja (kroz granicu bilansa), u kWh/a; rc,outg,a godišnja izlazna energija generatora, u kWh/a; koeficijent hlađenja za faktor koji se odnosi na godinu izgradnje, u kW/kW; faktor koji se odnosi na godinu izgradnje; prosječni faktor djelimičnog opterećenja. Godišnja isporučena (toplotna) energija koja se sistemu hlađenja dovodi spolja (kroz granicu bilansa) za aktivnu proizvodnju rashladne energije u apsorpcionim i adsorpcionim rashladnim uređajima, određuje se na osnovu jednačine (222). rc,del,in,a (222) where: rc,del,in,a godišnja isporučena (toplotna) energija koja se apsorpcionim i adsorpcionim rashladnim uređajima dovodi spolja (kroz granicu bilansa), u kWh/a; godišnja izlazna energija generatora, u kWh/a; nominalni rashladni odnos, u kW/kW; prosječni faktor djelimičnog opterećenja. Sistemi koji se obično koriste za hlađenje u stambenim zgradama rade sa integrisanim sistemom za dodatno hlađenje, tako da za ove sisteme nije potrebno vršiti odvojene proračune u energetskom bilansu. Ako se za hlađenje u stambenim zgradama koriste sistemi sa odvojenim sistemom za dodatno hlađenje, onda se proračun u energetskom bilansu za dodatno hlađenje vrši prema 8.2.6.1. Isporučena energija rc,del,prod,a koja se koristi za hlađenje u stambenim zgradama se dobija iz jednačine (223): rc,del,prod,a rc,outg,a rc,g,a rc,del,in,a (223) gdje je: rc,del,prod,a godišnja isporučena energija za hlađenje u stambenim zgradama, u kWh/a; rc,outg,a godišnja izlazna energija generatora, u kWh/a; rc,g,a gubici pri proizvodnji energije za rashladni uređaj, u kWh/a; rc,del,in,a godišnja isporučena energija koja se rashladnim uređajima dovodi spolja (kroz granicu bilansa), prema jednačini (221) za kompresorske uređaje, odnosno prema jednačini (222) za apsorpcione i adsorpcione rashladne uređaje, u kWh/a.

8.3 Isporučena energija za osvjetljenje Isporučena energija za osvjetljenje odgovara izračunatoj potražnji za električnom energijom, kako bi se obezbijedila potrebna energija za osvjetljenje, u skladu sa podtačkom 6.1. Dodatna potrošnja energije koja nije direktno povezana sa samom funkcijom osvjetljenja, kao što je energija koju koristi kontrolna oprema, ne smatra se dijelom energetske potrošnje za osvjetljenje. Obično se cjelokupna isporučena energija za osvjetljenje smatra efektivnim unutrašnjim izvorom toplote .

8.3.1 Postupak proračuna Energija za osvjetljenje se sabira za sva relevantna područja unutar jedne zone, kao i za sve zone jedne zgrade. Kako bi se uzelo u obzir radno vrijeme sistema rasvjete tokom vremena korišćenja zgrade, uključen je faktor Ft (faktor parcijalnog rada koji uzima u obzir osvjetljenje u vezi sa radnim vremenom zgrade). Ovaj faktor zavisi od načina korišćenja i treba biti naznačen u okviru profila korišćenja. (224) Za svaku oblast proračuna j, energija koja je potrebna za osvjetljenje se određuje pomoću sljedeće jednačine: ( ( (225) sa ukupnom površinom prostora koji se proračunava: , , (226) gdje je: isporučena energija za osvjetljenje, u kWh; broj zona; broj područja rasvjete; gustina snage područja rasvjete j, u W/m²; dio područja j koje je osvijetljeno dnevnom svjetlošću, u m²; dio područja j koje nije osvijetljeno dnevnom svjetlošću, u m²; efektivno vrijeme rada sistema rasvjete za dio područja koji je osvijetljen dnevnom svjetlošću tokom dana; efektivno vrijeme rada sistema rasvjete za dio područja koji nije osvijetljen dnevnom svjetlošću tokom dana; efektivno vrijeme rada sistema rasvjete za područje j tokom noći. Efektivno vrijeme rada sistema rasvjete za dio područja koji je osvijetljen dnevnom svjetlošću tokom dana se određuje na sljedeći način: D, (227) Efektivno vrijeme rada sistema rasvjete za dio područja koji nije osvijetljen dnevnom svjetlošću tokom dana se određuje na sljedeći način: (228) gdje je: vrijeme korišćenja zone tokom dana, u h; D, faktor uticaja dnevnog osvjetljenja; faktor uticaja prisustva ljudi; faktor uticaja konstantne osvijetljenosti. Efektivno vrijeme rada sistema rasvjete za određeno područje tokom noći se određuje na sljedeći način: (229) gdje je: vrijeme korišćenja zone tokom noći, u h.

8.4 Isporučena pomoćna energija Cjelokupno snabdijevanje zgrade energijom za grijanje, hlađenje, pripremu sanitarne tople vode, itd. povezano je sa raznim pomoćnim procesima koji troše dodatne količine električne energije (npr. električni pogoni, kontrolni uređaji itd.). Količine pomoćne energije potrebne za rad svih podsistema (kontrola i emisija, distribucija, skladištenje, proizvodnja) određuju se pojedinačno i uključuju u pomoćnu energiju sistema. Pojedinačne komponente se zatim sabiraju prema jednačini (230): (230) gdje je: isporučena pomoćna energija; pomoćna energija za grijanje; pomoćna energija za hlađenje; pomoćna energija za distribuciju vazduha; pomoćna energija za funkciju grijanja u HVAC sistemu; pomoćna energija za funkciju hlađenja u HVAC sistemu; pomoćna energija za funkciju ovlaživanja u HVAC sistemu; pomoćna energija za ventilaciju u stambenoj zgradi; pomoćna energija za hlađenje u stambenoj zgradi; pomoćna energija za pripremu sanitarne tople vode; pomoćna energija za osvjetljenje; pomoćna energija za automatizaciju zgrade.

8.5 Isporučena energija za električne aparate/sisteme Isporučena energija za električne aparate/sisteme obuhvata preostalu potrošnju energije u zgradi, npr. potrošnju električne energije u stambenim zgradama. U kontekstu proračuna bilansa koji je ovdje prikazan, ova količina energije označava se analogno drugim količinama isporučene energije sa simbolom ( ). Bilans obuhvata i rezultirajuće unutrašnje izvore toplote.

8.6 Isporučena energija za proizvodnju električne energije Električna energija koja se proizvodi u prostornom kontekstu zgrade uključuje:  električnu energiju iz fotonaponskih sistema,  električnu energiju iz vjetrogeneratora.

8.6.1 Fotonaponski sistemi Električna energija ,prod,PV,i koju proizvede fotonaponski sistem se računa prema jednačini (231): ,prod,PV,i (231) gdje je: ,prod,PV,i mjesečna neto proizvodnja električne energije iz fotonaponskog sistema, u kWh; mjesečna energija sunčevog zračenja za fotonaponski sistem, u kWh/m2 ; prosječna maksimalna snaga tokom perioda od 25 godina, isporučena od strane fotonaponskog sistema pri standardnim uslovima testiranja, uzimajući u obzir degradaciju, u kW; faktor performansi sistema; referentno sunčevo zračenje = 1 kW/m2. Energija sunčevog zračenja sol koja djeluje na fotonaponske module se izračunava prema jednačini (232): h d (232) sol sol mth W kW gdje je: sol mjesečno sunčevo zračenje na horizontanu površinu (fotonaponske panele) za datu geografsku regiju, u kWh/m2 ; sol prosječno mjesečno sunčevo zračenje u funkciji inklinacije i orijentacije za datu geografsku regiju (za posmatrani mjesec), u W/m2 ; mth broj dana u mjesecu, u d.

8.6.2 Vjetroelektrane Proizvodnja električne energije iz vjetroelektrana se računa prema sljedećoj jednačini: del,prod WEP,i WEP,WK,n WK,n (233) gdje je: del,prod WEP,i mjesečna neto proizvodnja električne energije iz vjetroelektrana, u kWh; WEP,WK,n snaga vjetroelektrane u odgovarajućoj klasi brzine vjetra n, u W; WK,n prosječna dužina trajanje za odgovarajuću klasu brzine vjetra n, u posmatranom mjesecu, u h. Snaga vjetroelektrane u odgovarajućoj klasi brzine vjetra je: WEP,WK in W (234) ind,WK gdje se snaga vjetra za pojedinačne klase brzine vjetra određuje prema jednačini: in W (235) gdje je: gustina vazduha, u kg/m3; površina rotora, u m2; WK brzina vjetra na visini stuba, u m/s. gdje je: ind,WK snaga vjetra za odgovarajuću klasu brzine vjetra, u W. 9 Procjena primarne energije

9.1 Procjena primarne energije za energiju koja se sistemu dovodi spolja (kroz granicu bilansa) Primarna energija koja se odnosi na neto kalorijsku vrijednost nosilaca energije koji se sistemu dovode spolja (kroz granicu bilansa), određuje se prema jednačini (236). U tu svrhu, isporučena energija koja se raspoređuje po nosiocima energije, dodatno se vrednuje pomoću faktora primarne energije. S obzirom da se procjena isporučene energije za sve vrste goriva vrši u odnosu na bruto kalorijsku vrijednost, isporučena energija se istovremeno preračunava u neto kalorijsku vrijednost. Faktori primarne energije treba da budu definisani na nacionalnom nivou. (236) gdje je: primarna energija koja se odnosi na neto kalorijsku vrijednost nosilaca energije koji se sistemu dovode spolja (kroz granicu bilansa); isporučena energija koja se sistemu dovodi spolja (kroz granicu bilansa) za svaki nosilac energije j, iskazana u odnosu na bruto kalorijsku vrijednost; faktor primarne energije; faktor konverzije za isporučenu energiju. Ako primarna energija treba da bude iskazana na osnovu bruto kalorijske vrijednosti (a ne na osnovu neto kalorijske vrijednosti), faktor konverzije se može izbrisati iz prethodne jednačine, što dovodi do sljedeće pojednostavljene jednačine: (237) gdje je: primarna energija koja se odnosi na neto kalorijsku vrijednost nosilaca energije koji se sistemu dovode spolja (kroz granicu bilansa); isporučena energija koja se sistemu dovodi spolja (kroz granicu bilansa) za svaki nosilac energije j, iskazana u odnosu na bruto kalorijsku vrijednost; faktor primarne energije.

9.2 Procjena primarne energije za energiju koja se isporučuje van granica sistema (bilansa) Primarna energija koja se odnosi na nosioce energije koji se isporučuju za procese van granica sistema (bilansa), određuje se prema jednačini (238). U tu svrhu, isporučena energija koja se posebno raspoređuje po nosiocima energije, dodatno se vrednuje pomoću faktora primarne energije. S obzirom da se ni jedna vrsta goriva ne isporučuje van granica sistema, nema potrebe za konverzijom isporučene energije u zavisnosti od neto ili bruto kalorijske vrijednosti, jer su obje primarne energije jednake. (238) gdje je: primarna energija koja se odnosi na nosioce energije koji se isporučuju van granica sistema (bilansa); isporučena energija za svaki nosilac energije j koji se isporučuje za procese van granica sistema (bilansa); faktor primarne energije.

9.3 Sumirani pregled primarne energije Radi poređenja primarne energije koja se unosi u sistem i one koja se obezbjeđuje za procese van granica sistema, „izlazna“ primarna energija se oduzima od „ulazne“: (239) (240) gdje je: primarna energija koja se odnosi na neto kalorijsku vrijednost; primarna energija koja se odnosi na bruto kalorijsku vrijednost; primarna energija koja se odnosi na neto kalorijsku vrijednost nosilaca energije koji se sistemu dovode spolja (kroz granicu bilansa); primarna energija koja se odnosi na bruto kalorijsku vrijednost nosilaca energije koji se sistemu dovode spolja (kroz granicu bilansa); primarna energija koja se odnosi na nosioce energije koji se isporučuju van granica sistema (bilansa).

9.4 Procjena emisije CO2 ekvivalenta Ako se energetski bilans transformiše u bilans emisija CO2 ekvivalenta, analogno se primjenjuju jednačine u odjeljcima 9.1-9.3. Umjesto faktora primarne energije moraju se koristiti CO2 ekvivalenti xCO2. Konačni rezultat je ukupna masa CO2 ekvivalentnih emisija mCO2. Ekvivalenti CO2 treba da budu definisani na nacionalnom nivou. 10 Granični uslovi Da bi se izvršili energetski proračuni, potrebno je definisati granične uslove. Granični uslovi uključuju aspekte koji zavise od načina korišćenja, kao što su vrijeme korišćenja, zahtijevana unutrašnja temperatura i broj izmjena vazduha na čas, a takođe uključuju i klimatske uslove koji se odnose na lokaciju zgrade. U zavisnosti od cilja proračuna i/ili dostupnih informacija, granični uslovi se mogu precizno odrediti ili se mogu primijeniti procijenjene ili standardizovane vrijednosti. Za potrebe izrade energetskih sertifikata, obično se primjenjuju standardizovane vrijednosti kako bi se obezbijedila uporedivost rezultata. Standardizovani granični uslovi za korišćenje stambenih i poslovnih zgrada treba da budu definisani u nacionalnoj regulativi (pravilnicima), uključujući informacije o sljedećim aspektima: - Vremena korišćenja i rada sistema - Osvjetljenje - Unutrašnji uslovi vazduha - Izvori toplote - Zahtjev za sanitarnom toplom vodom. PRILOG 2 MINIMALNI TEHNIČKI ZAHTJEVI Tabela 1: Na veće dozvol ene vri ednosti oefici enta prolaza toplote, U[W/(m²∙K)], građevins ih onstru ci a novih zgrada i posto ećih zgrada na on re onstru ci e U [W/(m²·K)] 12°C < Θi Θi ≥ 18 °C Građevinska konstrukcija < 18 °C I klimatska II klimatska III klimatska Sve klimatske 1) zona zona zona zona Spoljašnji zidovi, zidovi prema garaži, 1. 0.40 0.35 0.35 0.75 tavanu Prozori, balkonska vrata, krovni prozori, 2. 2.0 2.0 1.60 3.00 providni elementi fasade Ravni i kosi krovovi iznad grijanog 3. 0.40 0.30 0.30 0.40 prostora, tavanice prema tavanu Tavanice iznad spoljašnjeg vazduha, 4. 0.40 0.30 0.30 0.40 tavanice iznad garaže Zidovi i tavanice prema negrijanim prostorijama, negrijanom stepeništu 5. temperature više od 0°C, prostorijama 0.65 0.65 0.50 2.00 koje se povremeno koriste i prostoru druge namjene (stambeni-poslovni) 6. Zidovi prema tlu, podovi na tlu 0.501) 0.50 2) 0.50 2) 0.651) Spoljna vrata, vrata prema negrijanom 7. 2.90 2.90 2.90 2.90 stepeništu, vrata sa neprozirnim krilom 8. Zidovi kutije za roletne 0.80 080 080 0.80 Tavanice i zidovi - između stanova, 9. 1.40 1.40 1.40 1.40 - između grijanih radnih prostorija različitih korisnika 1) Klimats e zone su utvrđene u Prilogu 5 2) Kod podova na tlu zaht ev važi do dubine poda prostori e 5 m od spol ašn eg zida, zida prema tlu ili negrijanog prostora. Tabela 2 : Zahtjevi za zaštitu od Sunca Uslov Zahtjev Zimski period Ljetnji period fw ≥ 0.4 - gtot ≤ 0.25 fw < 0.4 - - gtot rezultujući stepen propustljivosti zastakljenja u odnosu na dozračenu solarnu/toplotnu energiju (kroz zastakljenje), uključujući predviđena sredstva za zaštitu od solarnog zračenja u zatvrenom položaju; fw faktor zastakljenja. Vrijednosti stepena propustljivosti zastakljenja gtot u zavisnost od tipa zastakljenja i karakteristika zaštite od sunčevog zračenja dati su u Tabeli 3. Tabela 3: Vrijednosti gtot za ara teristi e zasta l en a i sredstva za zaštitu od sunčevog zračen a Karakteristike sa unutrašnjom zaštitom od sunčevog Karakteristike sa spoljašnjom zaštitom od sunčevog zračenja zračenja Spoljni Spoljni Unutrašnji Unutrašnji Roletna Roletnae Karakteristike bez venecijaner venecijaner Vertikalna venecijaner venecijaner Tekstilna (potpuno (3/4 Film upotrebe sredstava (roletna)b (roletna)b markiza (roletna)b (roletna)b rolo zavjesa zatvorena) zatvorena) Tip zastakljenja za zaštitu od (10° pozicija) (45° pozicija) (10° pozicija) (45° pozicija) sunčevog zračenja tamno siva tamno siva tamno siva tamno siva tamno siva tamno siva srednje alumini- bijela bijela bijelac siva bijela bijela bijela bijela bijela bijelac jum d g e tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot Jednostruko staklo 5,8 0,87 0,85 0,12 0,20 0,18 0,21 0,28 0,23 0,23 0,25 0,39 0,40 0,43 0,64 0,45 0,65 0,42 0,46 0,38 Dvostruko staklo sa 2,9 0,78 0,73 0,10 0,15 0,15 0,16 0,25 0,19 0,20 0,19 0,35 0,34 0,44 0,63 0,46 0,64 0,42 0,47 0,40 međuslojem vazduha, bez premaza Trostruko staklo sa 2,0 0,70 0,63 0,08 0,12 0,13 0,13 0,23 0,16 0,18 0,16 0,31 0,30 0,43 0,59 0,45 0,60 0,41 0,46 0,40 međuslojevima vazduha, bez premaza Dvostruko izolirajuće 1,7 0,72 0,60 0,08 0,11 0,13 0,12 0,23 0,15 0,18 0,16 0,32 0,30 0,44 0,61 0,46 0,62 0,42 0,47 0,40 staklo sa argonskim 1,4 0,67 0,58 0,07 0,10 0,12 0,10 0,21 0,14 0,17 0,14 0,29 0,27 0,43 0,58 0,44 0,58 0,41 0,45 0,39 punjenjem, sa jednim 1,1 0,64 0,58 0,07 0,08 0,11 0,09 0,20 0,13 0,16 0,13 0,28 0,25 0,42 0,56 0,44 0,56 0,40 0,44 0,39 premazom 1,0 0,53 0,45 0,06 0,08 0,10 0,08 0,17 0,11 0,14 0,11 0,24 0,22 0,38 0,47 0,39 0,48 0,37 0,40 0,36 Trostruko izolirajuće 0,8 0,60 0,50 0,06 0,07 0,10 0,07 0,19 0,11 0,15 0,11 0,26 0,23 0,41 0,53 0,42 0,54 0,39 0,43 0,38 staklo sa argonskim 0,7 0,53 0,46 0,05 0,06 0,09 0,06 0,17 0,10 0,13 0,10 0,23 0,20 0,38 0,48 0,39 0,48 0,37 0,40 0,36 punjenjem, sa dva premaza Dvostruko staklo za 1,3 0,48 0,44 0,06 0,09 0,10 0,10 0,17 0,12 0,14 0,12 0,22 0,21 0,35 0,43 0,36 0,43 0,34 0,37 0,34 zaštitu od sunčevog 1,2 0,37 0,34 0,06 0,09 0,09 0,09 0,14 0,11 0,11 0,11 0,18 0,18 0,29 0,34 0,30 0,34 0,29 0,30 0,28 zračenja sa argonskim 1,2 0,25 0,21 0,05 0,08 0,08 0,09 0,12 0,09 0,09 0,10 0,13 0,14 0,21 0,23 0,22 0,23 0,21 0,22 0,21 punjenjem, sa jednim premazom 1,1 0,36 0,33 0,05 0,08 0,08 0,08 0,14 0,10 0,11 0,11 0,17 0,17 0,29 0,33 0,29 0,33 0,28 0,30 0,28 1,1 0,27 0,24 0,05 0,08 0,07 0,08 0,12 0,09 0,09 0,10 0,14 0,14 0,23 0,25 0,23 0,25 0,23 0,23 0,22 Trostruko staklo za 0,7 0,34 0,29 0,04 0,06 0,07 0,06 0,12 0,08 0,10 0,08 0,16 0,15 0,28 0,32 0,28 0,32 0,27 0,28 0,27 zaštitu od sunčevog 0,7 0,24 0,21 0,04 0,06 0,06 0,06 0,10 0,07 0,08 0,07 0,12 0,12 0,21 0,23 0,21 0,23 0,21 0,21 0,20 zračenja sa argonskim 0,7 0,16 0,13 0,03 0,06 0,05 0,06 0,08 0,06 0,06 0,07 0,09 0,09 0,15 0,15 0,15 0,15 0,14 0,15 0,14 punjenjem, sa dva premaza Dvostruko izolirajuće 1,1 0,41 0,36 tot = 0,20 staklo sa argonskim punjenjem, sa jednim Karakteristike sa unutrašnjom zaštitom od sunčevog Karakteristike sa spoljašnjom zaštitom od sunčevog zračenja zračenja Spoljni Spoljni Unutrašnji Unutrašnji Roletna Roletnae Karakteristike bez venecijaner venecijaner Vertikalna venecijaner venecijaner Tekstilna (potpuno (3/4 Film upotrebe sredstava (roletna)b (roletna)b markiza (roletna)b (roletna)b rolo zavjesa zatvorena) zatvorena) Tip zastakljenja za zaštitu od (10° pozicija) (45° pozicija) (10° pozicija) (45° pozicija) sunčevog zračenja tamno siva tamno siva tamno siva tamno siva tamno siva tamno siva srednje alumini- bijela bijela bijelac siva bijela bijela bijela bijela bijela bijelac jum d g e tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot tot premazom; sa mogućnošću promjene svojstavaf Trostruko izolirajuće 0,7 0,36 0,31 tot = 0,17 staklo sa argonskim punjenjem, sa dva premaza; sa mogućnošću promjene svojstavaf Karakteristike sredstava za zaštitu od sunčevog zračenja Propusnost e,B0° 0,06 0,01 0,12 0,02 0,27 0,12 0,21 0,09 0,098 0,02 0,13 0,05 0,15 0,06 0,35 0,07 0,15 Reflektivnost e,B0° 0,74 0,09 0,74 0,09 0,57 0,34 0,65 0,13 0,65 0,13 0,74 0,52 0,74 0,52 0,58 0,45 0,60 a Proračun vrijednosti gtot se vrši u skladu sa EN 13363-1; za film u skladu sa EN 410. b Sistemi sa lamelama se najčešće procjenjuju sa lamelama postavljenim pod uglom od 45°. Vrijednosti za lamele postavljene pod uglom od 10° se određuju ponderisanjem na sljedeći način: g tot,10° = 2/3 gtot,0° + 1/3 gtot,45°. c Ovi sistemi ne pružaju adekvatnu zaštitu od odsjaja. Naknadna instalacija zaštite od odsjaja smanjuje propusnost svjetlosti, ali ima vrlo malo uticaja na gtot. d Podrazumijevana vrijednost iz DIN V 4108-4 u W/(m2K) (uključujući korekcionu vrijednost od 0,1 W/(m2K)). e Sredstva sa roletnama se najčešće procjenjuju za položaj kada su "3/4 zatvorene". Vrijednosti za položaj kada su "3/4 zatvore ne" se određuju ponderisanjem na sljedeći način: gtot,3/4 zatvorene = 3/4 gtot,potpuno zatvorene + 1/4 g. f Navedene vrijednosti gtot ne uzimaju u obzir dodatnu zaštitu od sunčevog zračenja. PRILOG 3 ENERGETSKE KARAKTERISTIKE UPOREDNE ZGRADE 1) Energetske karakteristike uporedne stambene zgrade # Parametar Referentna vrijednost Klimatska Klimatska Klimatska zona I1) zona II zona III Koeficijent prolaza toplote (U-vrijednost) 1 U-vrijednost: Spoljašnji zidovi, zidovi prema garaži, 0,40 W/m²K 0,35 W/m²K 0,35 W/m²K zidovi prema tavanu 2 U-vrijednost: Prozori, balkonska vrata, krovni 2,0 W/m²K 2,0 W/m²K 1,6 W/m²K prozori, providni elementi fasade 3 U-vrijednost: Ravni i kosi krovovi iznad grijanog 0,40 W/m²K 0,40 W/m²K 0,30 W/m²K prostora, tavanice prema tavanu 4 U-vrijednost: Tavanice iznad spoljašnjeg vazduha, 0,40 W/m²K 0,40 W/m²K 0,30 W/m²K tavanice iznad garaže 5 U-vrijednost: Zidovi i tavanice prema negrijanim prostorijama, negrijanom stepeništu temperature više 0,50 W/m²K 0,30 W/m²K 0,30 W/m²K od 0°C, prostorijama koje se povremeno koriste i prostoru druge namjene (stambeni-poslovni) 6 U-vrijednost: Zidovi prema tlu, podovi na tlu 0,50 W/m²K 0,50 W/m²K 0,5 W/m²K 7 U-vrijednost: Spoljna vrata, vrata prema negrijanom 2,9 W/m²K 2,9 W/m²K 2,9 W/m²K stepeništu, vrata sa neprozirnim krilom Solarne toplotne karakteristike (zaštita od Sunca) 8 g-vrijednost prozora 0,60 0,60 0,60 9 Fc u zimskom periodu 1,00 1,00 1,00 10 Fc u ljetnjem periodu 0,40 0,40 0,40 Ostali parametri za omotač zgrade 11 Toplotni mostovi U skladu sa preporučenim rješenjima 12 Stanje zgrade Prozori i fasadni zidovi u normalnom stanju # Parametar Referentna vrijednost Grijanje - Centralizovani sistem 14 Generator Toplotna pumpa vazduh-voda, jednostepena - bivalentna sa integrisanim el. grijačem 15 Razvodni sistem Razvodne cijevi van toplotnog omotača i usponske i priključne cijevi unutar toplotnog omotača 16 Regulacija i emisija Podno grijanje, 40°C razvodna, 30°C povratna temperatura 17 Rezervoari (akumulatori) Rezervoar tople vode koji se grije indirektno Grijanje – Decentralizovani sistem 18 Generator Električna VRF toplotna pumpa Sanitarna topla voda – Centralizovani sistem 19 Generator Električna toplotna pumpa vazduh-voda u kombinaciji sa grijanjem 20 Razvodni sistem Razvodne cijevi unutar ili van toplotnog omotača 21 Rezervoari (akumulatori) Indirektno zagrijevanje za zonu II+III, bivalentni solarni rezervoar za zonu I Sanitarna topla voda – Decentralizovani sistem 22 Generator, Razvod Električni protočni grijač sa elektronskom kontrolom, samo priključna cijev unutar toplotnog omotača Solarno zagrijavanje vode 23 Minimalni doprinos proizvodnje tople vode Klimatska zona 1: 15% neto energetskih pomoću solarne energije u ukupnim potrebama potreba za sanitarnu toplu vodu za toplom vodom Klimatska zona 2 i 3: nema minimalnih zahtjeva 24 Generator Vakuumski kolektori, rezervoar Sistem hlađenja 25 Generator U kombinaciji sa grijanjem 26 Razvodni sistem Za centralizovane sisteme: pumpe hladne vode, pojednostavljeni proračun 27 Regulacija i emisija Za centralizovane sisteme: 6/12°C razvod/povrat, bez ventilatora Za decentralizovane: Bez ventilatora, direktno isparavanje # Parametar Referentna vrijednost Sistem ventilacije – izduvna ventilacija 28 Distributivni sistem Specifična snaga ventilatora PSFP = 1.0 kW/(m³/s) Sistem ventilacije – dovodna i izduvna ventilacija 29 Distributivni sistem Specifična snaga ventilatora: - Ubacivanje PSFP = 1.5 kW/(m³/s) - Izvlačenje PSFP = 1.0 kW/(m³/s) Stopa povrata toplote: eta = 0.6 Vazdušni kanali: unutar zgrade Sistem ventilacije – klimatizacija / vlaženje Klimatizacija Klimatizacija sa izmjenjivačem za grijanje: Temperatura dovodnog vazduha 18 °C Klimatizacija sa izmjenjivačem toplote za grijanje i hlađenje: Temperatura dovodnog vazduha 18 °C 6/12 °C nema indirektnog hlađenja isparavanjem Automatika zgrade Automatika zgrade Klasa C u skladu sa DIN V 18599-11: 2018-09 1) Klimats e zone su utvrđene u Prilogu 5 2) Energetske karakteristike uporedne poslovne zgrade # Parametar Reference vrijednost Klimatska Klimatska Klimatska zona I1) zona II zona III Koeficijent prolaza toplote (U-vrijednost) 1 U-vrijednost: Spoljašnji zidovi, zidovi prema garaži, 0,40 W/m²K 0,35 W/m²K 0,35 W/m²K zidovi prema tavanu 2 U-vrijednost: Prozori, balkonska vrata, krovni 2,0 W/m²K 2,0 W/m²K 1,6 W/m²K prozori, providni elementi fasade 3 U-vrijednost: Ravni i kosi krovovi iznad grijanog 0,40 W/m²K 0,40 W/m²K 0,30 W/m²K prostora, tavanice prema tavanu 4 U-vrijednost: Tavanice iznad spoljašnjeg vazduha, 0,40 W/m²K 0,40 W/m²K 0,30 W/m²K tavanice iznad garaže 5 U-vrijednost: Zidovi i tavanice prema negrijanim prostorijama, negrijanom stepeništu temperature više 0,65 W/m²K 0,40 W/m²K 0,35 W/m²K od 0°C, prostorijama koje se povremeno koriste i prostoru druge namjene (stambeni-poslovni) 6 U-vrijednost: Zidovi prema tlu, podovi na tlu 0,50 W/m²K 0,50 W/m²K 0,5 W/m²K 7 U-vrijednost: Spoljna vrata, vrata prema negrijanom 2,9 W/m²K 2,9 W/m²K 2,9 W/m²K stepeništu, vrata sa neprozirnim krilom Solarne toplotne karakteristike (zaštita od sunca) 8 g-vrijednost prozora 0,60 0,60 0,60 9 Fc u zimskom periodu 1,00 1,00 1,00 10 Fc u ljetnjem periodu 0,40 0,40 0,40 Ostali parametri za omotač zgrade 11 Toplotni mostovi U skladu sa preporučenim rješenjima 12 Stanje zgrade Prozori i fasadni zidovi u normalnom stanju # Parametar Referentna vrijednost Osvjetljenje – Relevantno samo za poslovne zgrade 13 Tip osvjetljenja Direktno/indirektno osvjetljenje sa LED tehnologijom # Parametar Referentna vrijednost Grijanje - Centralizovani sistem 14 Generator Toplotna pumpa vazduh-voda, jednostepena - bivalentna sa integrisanim el. grijačem 15 Razvodni sistem Razvodne cijevi van toplotnog omotača i usponske i priključne cijevi unutar toplotnog omotača 16 Regulacija i emisija Podno grijanje, 40°C razvodna, 30°C povratna temperatura 17 Rezervoari (akumulatori) Rezervoar tople vode koji se grije indirektno Grijanje – Decentralizovani sistem 18 Generator Električna VRF toplotna pumpa Sanitarna topla voda – Centralizovani sistem 19 Generator Električna toplotna pumpa vazduh-voda u kombinaciji sa grijanjem 20 Razvodni sistem Razvodne cijevi van toplotnog omotača i usponske i priključne cijevi unutar toplotnog omotača 21 Rezervoari (akumulatori) Indirektno zagrijevanje za zonu II+III, bivalentni solarni rezervoar za zonu I Sanitarna topla voda – Decentralizovani sistem 22 Generator, Razvod Električni protočni grijač sa elektronskom kontrolom, samo priključna cijev unutar toplotnog omotača Solarno zagrijavanje vode 23 Minimalni doprinos proizvodnje tople vode pomoću Klimatska zona 1: 15% neto energetskih potreba solarne energije u ukupnim potrebama za toplom za sanitarnu toplu vodu vodom Klimatska zona 2 i 3: nema minimalnih zahtjeva 24 Generator Vakuumski kolektori, rezervoar Sistem hlađenja 25 Generator U kombinaciji sa grijanjem 26 Razvodni sistem Za centralizovane sisteme: pumpe hladne vode, pojednostavljeni proračun, slučaj 2 27 Regulacija i emisija Za centralizovane sisteme: 6/12°C razvod/povrat, bez ventilatora Za decentralizovane: Bez ventilatora, direktno isparavanje # Parametar Referentna vrijednost Sistem ventilacije – izduvna ventilacija 28 Distributivni sistem Specifična snaga ventilatora PSFP = 1.0 kW/(m³/s) Sistem ventilacije – dovodna i izduvna ventilacija 29 Distributivni sistem Specifična snaga ventilatora: - Ubacivanje PSFP = 1.5 kW/(m³/s) - Izvlačenje PSFP = 1.0 kW/(m³/s) Stopa povrata toplote: eta = 0.6 Vazdušni kanali: unutar zgrade Sistem ventilacije – klimatizacija / vlaženje Klimatizacija Klimatizacija sa izmjenjivačem za grijanje: Temperatura dovodnog vazduha 18 °C Klimatizacija sa izmjenjivačem za grijanje I hlađenje: Temperatura dovodnog vazduha 18 °C 6/12 °C nema indirektnog hlađenja isparavanjem Automatika zgrade Automatika zgrade Klasa C u skladu sa DIN V 18599-11: 2018-09 1) Klimats e zone su utvrđene u Prilogu 5 PRILOG 4 Tehničke karakteristike građevinskih materijala Projektne vrijednosti gustine, toplotne provodljivosti, specifične toplote i faktora otpora difuzije (pri referentnim uslovima: sadržaj vlage u materijalu je u ravnoteži sa vazduhom temperature 23 °C i relativne vlažnosti 80), za određene građevinske materijale uređene su u MEST EN ISO 10456 i/ili su date u Tabeli 1 ovog priloga. Tabela 1: Pro e tne vri ednosti oefici enta toplotne provodl ivosti, λ [W/(m∙K)], i približne vrijednosti faktora otpora difuziji vodene pare, µ (-) Faktor Koeficijent Redni Građevinski materijal Specifična otpora broj Gustina toplotne toplota difuziji ρ provodljivosti cp vodene pare kg/m³ λ J/(kg·K) (od/do) W/(m·K) µ 1. ZIDOVI 1.01 puna opeka od gline 1800 0.81 900 5/10 1.02 puna opeka od gline 1600 0.68 900 5/10 1.03 klinker opeka 1900 0.85 800 50/100 1.04 klinker opeka 1700 0.80 800 50/100 1.05 puna fasadna opeka od gline 1800 0.83 900 5/10 1.06 puna fasadna opeka od gline 1600 0.70 900 5/10 1.07 šuplja fasadna opeka od gline 1200 0.55 900 5/10 1.08 šuplji blokovi od gline 1100 0.48 900 5/10 1.09 šuplji blokovi od gline 1000 0.45 900 5/10 1.10 šuplji blokovi od gline 900 0.42 900 5/10 1.11 šuplji blokovi od gline 800 0.39 900 5/10 1.12 puna krečno silikatna opeka 1800 0.99 900 15/25 1.13 puna krečno silikatna opeka 1600 0.79 900 15/25 1.14 krečno silikatni šuplji blokovi 1200 0.56 900 15/25 1.15 prirodni kamen 2000 1.40 1000 50 1.16 šuplji blokovi od betona 1000 0.70 1000 5/15 1.17 šuplji blokovi od betona 1200 0.80 1000 5/15 1.18 šuplji blokovi od betona 1400 0.90 1000 20/30 1.19 šuplji blokovi od betona 1600 1.10 1000 20/30 1.20 šuplji blokovi od betona 1800 1.20 1000 20/30 1.21 šuplji blokovi od betona 2000 1.40 1000 20/30 1.22 šuplji blokovi od laganog betona 500 0.30 1000 5/10 1.23 šuplji blokovi od laganog betona 700 0.37 1000 5/10 1.24 šuplji blokovi od laganog betona 900 0.46 1000 5/10 1.25 šuplji blokovi od laganog betona 1000 0.52 1000 5/10 1.26 šuplji blokovi od laganog betona 1200 0.60 1000 5/10 1.27 šuplji blokovi od laganog betona 1400 0.72 1000 5/10 2. BETON I ARMIRANI BETON 2.01 armirani beton 2500 2.60 1000 80/130 Faktor Koeficijent Redni Građevinski materijal Specifična otpora broj Gustina toplotne toplota difuziji ρ provodljivosti cp vodene pare kg/m³ λ J/(kg·K) (od/do) W/(m·K) µ 2.02 teški beton 3200 2.60 1000 80/130 2.03 beton 2400 2.00 1000 80/130 2.04 beton 2200 1.65 1000 70/120 2.05 beton 2000 1.35 1000 60/100 2.06 beton sa lakim agregatom 2000 1.35 1000 60/100 2.07 beton sa lakim agregatom 1800 1.30 1000 60/100 2.08 beton sa lakim agregatom 1600 1.00 1000 60/100 2.09 beton sa lakim agregatom 1500 0.89 1000 60/100 2.10 beton sa lakim agregatom 1400 0.79 1000 60/100 2.11 beton sa lakim agregatom 1300 0.70 1000 60/100 2.12 beton sa lakim agregatom 1200 0.62 1000 60/100 2.13 beton sa lakim agregatom 1100 0.55 1000 60/100 2.14 beton sa lakim agregatom 1000 0.49 1000 60/100 2.15 beton sa lakim agregatom 900 0.44 1000 60/100 2.16 beton sa lakim agregatom 800 0.39 1000 60/100 2.17 gasbeton 1000 0.31 1000 6/10 2.18 gasbeton 900 0.29 1000 6/10 2.19 gasbeton 800 0.25 1000 6/10 2.20 gasbeton 750 0.24 1000 6/10 2,21 gasbeton 700 0.22 1000 6/10 2.22 gasbeton 650 0.21 1000 6/10 2.23 gasbeton 600 0.19 1000 6/10 2.24 gasbeton 550 0.18 1000 6/10 2.25 gasbeton 500 0.16 1000 6/10 2.26 gasbeton 450 0.15 1000 6/10 2.27 gasbeton 400 0.13 1000 6/10 2.28 gasbeton 350 0.11 1000 6/10 2.29 gasbeton 300 0.10 1000 6/10 2.30 beton s jednozrnim šljunkom 2000 1.40 1000 60/100 2.31 beton s jednozrnim šljunkom 1800 1.10 1000 60/100 2.32 beton s jednozrnim šljunkom 1600 0.81 1000 60/100 3. MALTERI, ESTRISI 3.01 cementni malter 2000 1.60 1000 15/35 3.02 krečni malter 1600 0.80 1000 6/10 3.03 krečno-cementni malter 1800 1.00 1000 15/35 3.04 krečno-gipsani malter 1400 0.70 1000 6/10 3.05 gipsani malter 1500 0.54 1000 6/10 3.06 gipsani malter 1400 0.51 1000 6/10 3.07 gipsani malter 1300 0.47 1000 6/10 3.08 gipsani malter 1200 0.43 1000 6/10 Faktor Koeficijent Redni Građevinski materijal Specifična otpora broj Gustina toplotne toplota difuziji ρ provodljivosti cp vodene pare kg/m³ λ J/(kg·K) (od/do) W/(m·K) µ 3.09 laki malter 1300 0.56 1000 15/20 3.10 laki malter 1000 0.38 1000 15/20 3.11 laki malter 700 0.25 1000 15/20 3.12 termo-izolacioni malter 400 0.11 1000 5/20 3.13 termo-izolacioni malter 250 0.08 1000 5/20 3.14 sanacioni malter 1400 0.65 1000 6/15 3.15 polimerni malter 1100 0.70 1000 50/200 3.16 silikatni malter 1800 0.90 1000 50/70 3,17 malter na bazi akrilata 1700 0.90 1000 100/150 3.18 cementni malter 2000 1.60 1000 15/35 3.19 cementni estrih 2000 1.60 1100 50 3.20 anhidrit estrih 2100 1.20 1000 15/35 3.22 magnezitni estrih 2300 0.70 1000 15/35 4. PODNE, ZIDNE I PLAFONSKE OBLOGE 4.01 gipskartonske ploče 900 0.25 900 8 4.02 gipsane ploče sa dodatkom celuloznih vlakana 1300 0.38 1000 10/15 4.03 keramičke pločice 2300 1.30 840 200 4.04 kamene ploče 2500 2.80 1000 40/200 4.05 drvo 550 0.15 2000 50/70 5. HIDROIZOLACIONI MATERIJALI, PARNE BRANE 5.01 bitumenska traka sa uloškom staklenog voala 1100 0.23 1000 50000 5.02 bitumenska traka sa uloškom staklene tkanine 1100 0.23 1000 50000 5.03 bitumenska traka sa uloškom poliesterskog filca 1100 0.23 1000 50000 5.04 bitumenska traka sa uloškom krovnog kartona 1100 0.23 1000 50000 5.05 polimerna hidroizolaciona traka na bazi PVC-P 1200 0.14 1000 100000 5.06 polimerna hidroizolaciona traka na bazi PIB 1600 0.26 960 300000 5.07 polimerna hidroizolaciona traka na bazi CR 1300 0.23 1000 100000 5.08 polimerna hidroizolaciona traka na bazi VAE 1300 0.14 1000 20000 6. RASTRESITI MATERIJALI ZA NASIPANJE 6.01 ekspandirani perlit ≤ 100 0.060 1000 3 6.02 lomljena ekspandirana pluta ≤ 200 0.055 1300 3 6.03 lomljena opeke od gline ≤ 800 0.41 900 3 6.04 pijesak, šljunak, tucanik (drobljeni) ≤ 1700 0.81 1000 3 7. TOPLOTNO – IZOLACIONI MATERIJALI 7.01 mineralna vuna (MW) 10 do 200 0.035 do 0.050 1030 1 7.02 ekspandirani polistiren (EPS) 15 do 30 0.035 do 0.040 1450 60 7.03 ekstrudirana polistirenska pjena (XPS) ≥ 25 0.030 do 0.040 1450 150 7.04 tvrda poliuretanska pjena (PUR) ≥ 30 0.020 do 0.040 1400 60 7.05 fenolna pjena (PF) ≥ 30 0.030 do 0.045 1400 50 Faktor Koeficijent Redni Građevinski materijal Specifična otpora broj Gustina toplotne toplota difuziji ρ provodljivosti cp vodene pare kg/m³ λ J/(kg·K) (od/do) W/(m·K) µ 7.06 pjenasto staklo (CG) 100 do 150 0.045 do 0.060 1000 ∞ 7.07 drvena vuna (WW) 360 do 460 0.065 do 0.09 1470 3/5 7.08 drvena vuna (WW), debljina ploča 15 mm ≤ d ≤ 550 0.150 1470 4/8 25 mm 7.09 ekspandirait (EPB) 140 do 240 0.040 do 0.065 900 5 7.10 ekspandirana pluta (ICB) 80 do 500 0.045 do 0.055 1560 5/10 7.11 drvena vlakna (WF) 110 do 450 0.035 0.070 1400 5/10 PRILOG 5 Klimatske zone Proračuni u smislu ovog pravilnika vrši se korišćenjem stvarnih klimatskih podataka, a zavisno od lokacije na kojoj se zgrada nalazi. Klimatski podaci su dati prema klimatskim zonama utvrđenim u Tabelama 1 i 2 ovog priloga Tabela 1. Spisa opština po limats im zonama (Prema arti br.1, JUS U.J5.600:1998) I ZONA II ZONA III ZONA 1 Bar 11 Nikšić 13 Andrijevica 2 Budva 12 Cetinje 14 Berane 3 Danilovgrad 15 Bijelo Polje 4 Zeta 16 Gusinje 5 Kotor 17 Žabljak 6 Podgorica 18 Kolašin 7 Tivat 19 Mojkovac 8 Tuzi 20 Petnjica 9 Ulcinj 21 Plav 10 Herceg Novi 22 Plužine 23 Pljevlja 24 Rožaje 25 Šavnik Zona I – Podgorica Grejna Početak: 15. oktobar Kraj: 15. april Projektna spoljna temperatura: -6 °C sezona Srednje mjesečna temperatura [˚C] Prosječna Mjesec Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec godišnja Srednja temp. 5.2 6.6 10.5 14.8 20.3 23.8 27.2 26.8 20.7 16.2 10.4 6.6 15.8 Srednje mjesečne brzine vjetra – na referentnoj visini 10 m [m/s] Prosječna Mjesec Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec godišnja Srednja brzina 4.5 4.3 4.8 4.0 3.6 3.6 3.8 3.3 4.2 4.7 4.2 3.4 4.0 vjetra Intenzitet solarnog zračenja [W/m²] Srednji mjesečni intenzitet solarnog zračenja [W/m²] Ukupno Orjentac. Nagib Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec [kWh/m²] Horizon. 0° 71 90 131 191 241 264 278 238 183 119 74 57 1416 S 30° 106 119 155 205 238 254 272 250 214 159 108 92 1588 45° 116 125 155 197 219 229 248 237 212 166 116 102 1551 60° 120 124 148 179 191 195 212 212 199 164 118 107 1439 90° 107 104 114 122 117 112 123 137 146 134 104 99 1036 SE 30° 94 108 144 197 241 256 278 248 201 144 95 76 1525 45° 99 110 141 189 226 237 260 237 196 146 99 80 1477 60° 98 106 132 173 204 210 233 217 183 141 97 80 1371 90° 84 85 101 126 143 142 160 156 137 113 81 68 1020 SW 30° 94 110 146 200 229 251 265 239 202 146 97 85 1509 45° 99 111 143 191 210 230 242 225 197 148 101 92 1455 60° 99 108 135 175 186 202 213 202 184 144 101 95 1347 90° 84 88 103 129 128 136 144 143 137 115 85 85 1005 E 30° 67 85 122 179 232 249 270 230 171 112 70 51 1345 45° 63 80 113 167 217 231 253 215 160 106 66 47 1257 60° 58 73 102 151 197 208 230 197 145 98 61 43 1145 90° 45 57 77 114 147 153 172 150 110 77 47 33 864 W 30° 66 87 123 181 216 244 252 216 173 114 73 60 1321 45° 62 82 115 170 196 224 230 199 161 108 69 59 1224 60° 58 75 104 155 174 200 206 179 147 101 64 56 1110 90° 45 59 78 118 129 149 155 134 111 78 50 46 842 NW 30° 42 63 98 157 201 231 236 190 138 80 48 35 1111 45° 34 53 82 135 171 200 201 159 115 65 40 29 939 60° 30 45 70 116 144 169 170 134 96 55 35 25 796 90° 24 35 51 85 104 123 124 98 71 42 27 20 587 NE 30° 42 62 97 155 213 234 249 200 137 79 47 31 1132 45° 34 52 81 133 187 204 218 172 113 64 39 26 969 60° 29 45 69 114 161 173 186 147 95 54 34 23 828 90° 23 34 51 83 114 122 132 106 70 42 26 19 603 N 30° 32 50 85 145 201 228 236 183 121 59 36 26 1026 45° 29 41 61 112 166 193 196 142 82 39 33 24 819 60° 27 37 53 80 127 150 149 99 61 36 30 22 637 90° 23 30 43 61 80 88 88 69 51 32 25 19 445 Zona II – Nikšić Grejna Početak: 29. septembar Kraj: 2. maj Projektna spoljna temperatura: -12 °C sezona Srednje mjesečna temperatura [˚C] Prosječna Mjesec Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec godišnja Srednja temp. 1.7 2.2 5.9 10.7 15.7 19.3 22.6 22.0 16.1 12.1 6.8 3.2 11.6 Srednje mjesečne brzine vjetra – na referentnoj visini 10 m [m/s] Prosječna Mjesec Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec godišnja Srednja brzina 4.6 3.5 3.7 3.1 2.6 2.3 2.0 2.6 2.5 3.8 2.4 3.7 3.1 vjetra Intenzitet solarnog zračenja [W/m²] Srednji mjesečni intenzitet solarnog zračenja [W/m²] Ukupno Orjentac. Nagib Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec [kWh/m²] Horizon. 0° 66 86 127 179 228 254 266 227 174 118 73 55 1355 S 30° 103 123 144 196 226 246 260 240 205 157 111 92 1535 45° 113 131 142 188 208 222 237 227 204 164 121 103 1504 60° 117 133 134 172 181 188 204 203 192 162 124 108 1401 90° 107 114 101 119 113 107 120 130 141 133 111 100 1019 SE 30° 88 108 135 190 231 246 258 236 194 140 95 76 1460 45° 92 111 130 184 218 226 239 225 190 141 99 81 1414 60° 91 109 121 170 198 200 212 205 178 136 98 81 1314 90° 77 89 90 125 141 134 146 147 134 107 82 70 981 SW 30° 93 112 137 186 216 246 262 232 193 146 101 84 1469 45° 100 117 134 178 198 226 244 219 188 149 108 91 1426 60° 101 115 125 163 175 199 217 198 176 145 109 94 1328 90° 89 96 94 119 122 134 150 141 132 117 94 84 1002 E 30° 60 80 117 172 223 238 247 217 166 109 68 51 1278 45° 57 76 108 161 211 219 229 204 155 101 63 48 1193 60° 53 70 96 147 193 196 206 186 142 92 58 44 1086 90° 41 55 72 112 146 144 153 142 108 71 46 35 822 W 30° 67 85 120 166 203 240 254 211 164 116 75 58 1287 45° 65 82 111 154 184 221 237 195 153 110 73 57 1202 60° 61 77 101 140 164 199 215 177 140 102 69 55 1097 90° 50 61 75 107 123 149 163 134 107 79 55 46 839 NW 30° 41 56 99 142 188 227 236 184 131 82 48 33 1074 45° 34 46 84 120 161 196 206 155 108 67 39 28 912 60° 30 40 72 103 136 167 177 131 92 56 34 24 778 90° 23 31 52 77 100 121 130 95 68 43 27 20 575 NE 30° 39 53 97 146 204 223 230 189 132 77 44 31 1073 45° 32 44 83 125 180 193 198 162 110 63 37 26 917 60° 28 38 71 107 157 163 168 138 93 53 32 23 784 90° 23 30 52 77 112 114 120 101 68 41 26 19 573 N 30° 31 39 88 132 190 221 227 175 114 61 35 26 980 45° 29 33 66 99 157 185 190 135 77 43 32 24 783 60° 26 30 57 71 120 143 145 92 58 39 29 22 610 90° 22 26 44 55 77 84 89 64 49 34 24 18 429 Zona III – Pljevlja Grejna Početak: 10. septembar Kraj: 2. maj Projektna spoljna temperatura: -15 °C sezona Srednje mjesečna temperatura [˚C] Prosječna Mjesec Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec godišnja Srednja temp. -2.1 0 4.4 9.1 14 17 19 18.9 13.4 9.6 4.1 0.2 9 Srednje mjesečne brzine vjetra – na referentnoj visini 10 m [m/s] Prosječna Mjesec Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec godišnja Srednja brzina 3.3 2.8 3.3 3 2.8 2.5 2.4 2.4 2.6 2.9 3 4.2 2.9 vjetra Intenzitet solarnog zračenja [W/m²] Srednji mjesečni intenzitet solarnog zračenja [W/m²] Ukupno Orjentac. Nagib Jan Feb Mar Apr Maj Jun Jul Avg Sep Okt Nov Dec [kWh/m²] Horizon. 0° 62 82 128 169 204 234 241 210 149 105 65 45 1240 S 30° 101 114 153 179 203 226 237 221 167 132 98 75 1393 45° 113 121 153 171 187 204 215 208 163 136 106 84 1361 60° 118 121 146 155 163 175 185 186 151 133 109 89 1266 90° 109 103 113 107 101 103 109 122 110 109 97 82 924 SE 30° 86 99 141 172 204 227 237 220 159 121 85 61 1325 45° 90 101 138 163 192 211 220 210 153 121 88 64 1280 60° 91 97 129 149 172 187 196 193 142 116 87 63 1186 90° 78 79 98 109 120 128 135 140 105 91 73 54 884 SW 30° 92 106 145 177 197 224 235 210 160 123 89 71 1337 45° 99 110 144 169 181 206 217 197 154 124 94 78 1296 60° 101 109 136 156 160 181 193 177 143 120 95 80 1206 90° 89 91 106 115 110 124 133 126 107 95 82 73 913 E 30° 57 74 118 157 196 221 228 205 140 98 62 40 1169 45° 54 69 110 146 183 205 212 193 131 92 59 37 1090 60° 50 64 99 132 165 185 192 176 118 85 55 34 991 90° 39 49 75 100 122 136 143 133 89 65 43 26 746 W 30° 63 83 124 163 185 218 227 191 142 101 67 50 1181 45° 62 80 117 153 169 200 210 175 132 95 65 50 1103 60° 59 75 107 140 150 180 190 158 120 88 61 49 1007 90° 48 59 82 107 110 135 143 119 91 68 50 41 770 NW 30° 36 56 99 142 172 207 212 169 119 76 44 28 995 45° 30 47 84 124 147 180 183 143 102 64 37 24 852 60° 26 40 72 108 125 154 157 121 88 55 32 21 730 90° 21 31 53 79 90 113 115 89 64 41 25 17 539 NE 30° 34 52 95 138 180 207 212 179 119 75 41 25 993 45° 28 43 80 119 157 181 183 155 101 63 35 22 855 60° 24 37 69 103 134 154 156 133 87 54 30 19 734 90° 20 29 51 76 95 109 112 96 63 41 24 16 535 N 30° 26 41 84 131 170 203 206 164 108 61 33 22 914 45° 24 34 61 104 141 172 172 129 81 48 30 20 743 60° 23 31 54 78 107 134 131 91 64 43 27 19 587 90° 19 26 43 58 69 82 80 65 50 35 22 15 413 PRILOG 6 Profili korišćenja zgrada odnosno dijela zgrade Naziv: Stambena zgrada Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Ne Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 0:00 24:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 365 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 22:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 22:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 365 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 19.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 26.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 19.0 vrijednost Unutrašnji uslovi Minimalna temperatura hlađenja – projektovana i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za potrošnom toplom vodom - l/(osobi dnevno) 30.0 Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 1.4 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 0.9 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za detekciju vazduha cRLT - 0.50 prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.50 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 200.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.60 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.20 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska veličina k - 1.30 koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.20 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 20.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 16.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 70.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 13.00 Simultana snaga - W/m² 2.40 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Porodična kuća Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Ne Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 0:00 24:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 365 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 22:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 22:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 365 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 19.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 26.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 19.0 vrijednost Unutrašnji uslovi Minimalna temperatura hlađenja – projektovana i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za potrošnom toplom vodom - l/(osobi dnevno) 35.0 Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 1.2 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 0.9 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za detekciju vazduha cRLT - 0.50 prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.50 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 200.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.60 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.20 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska veličina k - 1.30 koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.20 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 30.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 16.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 70.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 13.00 Simultana snaga - W/m² 2.40 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Kancelarijski prostor Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 6:00 18:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 260 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 18:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 18:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 260 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 20.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 26.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 19.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 4.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.30 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.70 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 500.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.92 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.30 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.25 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.70 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 15.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 12.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 7.00 Simultana snaga - W/m² 11.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Sala za sastanke, konferencije, seminare Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 6:00 18:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 260 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 18:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 18:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 260 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 20.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 26.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 19.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 15.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.50 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.50 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 500.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.93 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.50 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.25 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 3.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 12.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 7.00 Simultana snaga - W/m² 2.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: alter sala Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 6:00 18:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 260 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 18:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 18:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 260 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 20.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 25.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 19.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 2.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 1.3 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.50 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 1.0 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 200.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.87 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 12.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 12.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 70.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 7.00 Simultana snaga - W/m² 4.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Trgovinska radnja (bez rashladnih uređaja) Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 8:00 20:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 312 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 8:00 20:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 8:00 20:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 312 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 20.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 25.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 19.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 4.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.50 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 1.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 300.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.93 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.50 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 5.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 12.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 12.00 Simultana snaga - W/m² 2.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Trgovinska radnja (sa rashladnim uređajima) Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 8:00 20:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 312 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 8:00 20:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 8:00 20:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 312 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 20.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 25.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 19.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 4.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.50 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 1.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 300.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.93 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 5.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 12.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 12.00 Simultana snaga - W/m² -10.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Učionica u školi Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 6:00 22:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 220 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 22:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 22:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 220 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 20.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 25.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 19.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 10.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.25 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.90 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 300.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.97 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.25 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.00 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.90 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 3.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 10.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 70.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 8.00 Simultana snaga - W/m² 6.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Učionica u vrtiću Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 6:00 18:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 260 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 18:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 18:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 260 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 10.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.25 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.90 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 300.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.97 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.25 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.00 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.90 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 10.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 10.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 70.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 6.00 Simultana snaga - W/m² 2.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Predavaonica, auditorijum Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 6:00 19:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 312 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 19:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 19:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 312 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 20.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 25.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 19.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 10.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.50 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.60 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 500.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.92 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.25 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.70 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 1.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 12.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 70.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 10.00 Simultana snaga - W/m² 4.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Soba u bolnici ili staračkom domu Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 0:00 24:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 365 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 0:00 24:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 0:00 24:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 365 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 22.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 25.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 21.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 2.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Nema klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 5.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.80 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 300.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 1.00 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.50 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 14.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 24.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 70.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 24.00 Simultana snaga - W/m² 4.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Hotelska soba Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 0:00 24:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 365 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 22:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 22:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 365 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 25.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 2.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 3.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.50 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.50 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 200.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 1.00 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.60 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.25 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.30 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 10.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 24.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 16.00 Simultana snaga - W/m² 4.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Restoran, kafe, kafeterija Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 8:00 24:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 312 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 8:00 24:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 8:00 24:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 312 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 20.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 25.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 19.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 18.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.60 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.70 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 200.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 1.00 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 1.20 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 7.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 5.00 Simultana snaga - W/m² 2.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Komercijalna kuhinja Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Ne Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 8:00 23:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 312 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 8:00 23:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 8:00 23:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 312 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 20.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 25.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 19.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 90.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 500.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.96 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 10.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 7.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 6.00 Simultana snaga - W/m² 300.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Komercijalna kuhinja – pripremnice i magacini Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Ne Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 8:00 23:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 312 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 8:00 23:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 8:00 23:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 312 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 17.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 17.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 15.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 300.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 1.00 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.50 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 10.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 7.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 6.00 Simultana snaga - W/m² 30.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Toaleti (WC) i sanitarne prostorije Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Ne Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 7:00 18:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 250 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 5:00 18:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 5:00 18:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 250 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Nema klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 15.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 5.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.70 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 1.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 200.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 1.00 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.90 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 0.80 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 0.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 0.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 0.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Zajedničke prostorije (čekaonice, prostorije za odmor i sl.) Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Ne Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 7:00 18:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 250 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 5:00 18:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 5:00 18:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 250 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Nema klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 7.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.50 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.80 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 300.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.93 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.50 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.25 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 3.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 4.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 4.00 Simultana snaga - W/m² 2.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Pomoćne prostorije (garderoba, arhiva i dr.) Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Ne Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 7:00 18:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 250 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 5:00 18:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 5:00 18:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 250 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Nema klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 0.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 100.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 1.00 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.90 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 0.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 0.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 0.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Hodnici (grijani) Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Ne Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 7:00 18:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 250 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 5:00 18:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 5:00 18:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 250 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Nema klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 0.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 100.0 Visina radne površine hNe m 0.20 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 1.00 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.80 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 0.80 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 0.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 0.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 0.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Hodnici (grijani na nižim temperaturama) Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Ne Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 7:00 18:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 250 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 5:00 18:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 5:00 18:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 250 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 17.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 17.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Nema klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 0.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 100.0 Visina radne površine hNe m 0.20 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 1.00 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.80 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 0.80 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 0.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 0.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 0.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Ostava, tehničke prostorije Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Ne Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 6:00 16:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 291 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 16:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 16:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 291 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 17.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 17.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Nema klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 0.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 0.2 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 100.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 1.00 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.98 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 2.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 0.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 0.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 0.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Server soba Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Ne Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 0:00 24:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 365 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 0:00 24:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 0:00 24:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 365 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 17.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Nema klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 1.3 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 500.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.96 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.60 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.50 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 30.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 6.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 12.00 Simultana snaga - W/m² 150.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Laka industrija (radionice, proizvodni objekti i dr.) Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 8:00 17:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 260 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 8:00 17:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 8:00 17:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 260 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 18.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 26.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 18.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 2.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Nema klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 5.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 400.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.85 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.10 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.90 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 20.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 9.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 100.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 9.00 Simultana snaga - W/m² 10.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Gledališni prostor Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 19:00 23:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 250 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 17:00 23:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 17:00 23:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 250 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 40.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 5.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.70 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 1.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 200.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.97 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 4.00 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 0.75 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 2.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Foaje (pozorište, kongresni centar i sl.) Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Ne Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 19:00 23:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 250 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 17:00 23:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 17:00 23:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 250 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 25.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 5.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.50 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 1.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 300.0 Visina radne površine hNe m 0.00 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 1.00 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.50 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 4.00 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 0.80 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 1.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Pozornica (pozorište, kongresni centar i sl.) Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 13:00 23:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 250 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 11:00 23:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 11:00 23:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 250 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 0.3 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 1000.0 Visina radne površine hNe m 0.00 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.90 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.60 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 0.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 0.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 0.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Izložba/kongres Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 8:00 19:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 312 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 8:00 19:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 8:00 19:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku godine dop,a d/a 312 Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 7.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.70 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 1.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 300.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima pun kA - 0.93 nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.50 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 5.00 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 3.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 6.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 6.00 Simultana snaga - W/m² 2.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Izložbeni prostori i muzeji Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 8:00 19:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 312 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 8:00 19:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 8:00 19:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku dop,a d/a 312 godine Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – projektovana uslovi i,c,max °C 26.0 vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Striktno definisana kontrola vlažnosti klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 2.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni Minimalni protok vazduha za zgradu (zapreminski VA,Geb m³/(hm²) 2.0 protok protok vazduha koji se odnosi na zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.50 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 1.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 200.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima kA - 0.88 pun nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.00 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih površina kVB - 1.00 Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 10.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 11.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju zgrade Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Biblioteka Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 8:00 19:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 312 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 8:00 19:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 8:00 19:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku dop,a d/a 312 godine Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – uslovi i,c,max °C 26.0 projektovana vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 4.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 2.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni protok vazduha za zgradu Minimalni (zapreminski protok vazduha koji se odnosi na VA,Geb m³/(hm²) 2.0 protok zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 200.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima kA - 1.00 pun nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.50 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih kVB - 1.70 površina Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 10.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 11.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Fiskulturna sala (bez tribina) Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 8:00 20:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 220 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 8:00 20:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 8:00 20:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku dop,a d/a 220 godine Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 19.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – uslovi i,c,max °C 26.0 projektovana vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Nema klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 3.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni protok vazduha za zgradu Minimalni (zapreminski protok vazduha koji se odnosi na VA,Geb m³/(hm²) 1.3 protok zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.50 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.90 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 300.0 Visina radne površine hNe m 1.00 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima kA - 1.00 pun nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.30 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.00 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih kVB - 1.00 površina Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 20.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 12.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 100.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Parking garaža Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 9:00 24:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 365 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 7:00 24:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 7:00 24:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku dop,a d/a 365 godine Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 21.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – uslovi i,c,max °C 26.0 projektovana vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Nema klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 8.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni protok vazduha za zgradu Minimalni (zapreminski protok vazduha koji se odnosi na VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 75.0 Visina radne površine hNe m 0.20 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima kA - 1.00 pun nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.80 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.00 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih kVB - 1.00 površina Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 0.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 0.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 0.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Fitnes sala Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 8:00 20:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 220 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 8:00 20:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 8:00 20:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku dop,a d/a 220 godine Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 20.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 18.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – uslovi i,c,max °C 26.0 projektovana vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 12.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni protok vazduha za zgradu Minimalni (zapreminski protok vazduha koji se odnosi na VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.50 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.90 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 300.0 Visina radne površine hNe m 0.00 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima kA - 1.00 pun nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.00 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih kVB - 1.00 površina Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 5.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 12.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 100.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 12.00 Simultana snaga - W/m² 2.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Laboratorija Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 6:00 19:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 312 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 19:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 19:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku dop,a d/a 312 godine Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 22.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – uslovi i,c,max °C 26.0 projektovana vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 25.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni protok vazduha za zgradu Minimalni (zapreminski protok vazduha koji se odnosi na VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 500.0 Visina radne površine hNe m 1.00 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima kA - 0.92 pun nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.30 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.25 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih kVB - 1.00 površina Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 14.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 6.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 70.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 6.00 Simultana snaga - W/m² 18.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Ordinacija Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 7:00 18:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 250 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 5:00 18:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 5:00 18:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku dop,a d/a 250 godine Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 22.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – uslovi i,c,max °C 26.0 projektovana vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 10.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni protok vazduha za zgradu Minimalni (zapreminski protok vazduha koji se odnosi na VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.30 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.70 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 500.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima kA - 1.00 pun nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.20 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih kVB - 1.00 površina Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 6.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 7.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 70.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 5.00 Simultana snaga - W/m² 7.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Jedinica za posebnu njegu (soba za oporavak, intezivna njega i dr.) Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Ne Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 0:00 24:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 365 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 0:00 24:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 0:00 24:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku dop,a d/a 365 godine Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 24.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 22.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – uslovi i,c,max °C 26.0 projektovana vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 30.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni protok vazduha za zgradu Minimalni (zapreminski protok vazduha koji se odnosi na VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 300.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima kA - 1.00 pun nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.20 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.80 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih kVB - 1.00 površina Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 15.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 24.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 70.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 24.00 Simultana snaga - W/m² 9.50 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Komunikacije u prostorima opšte njege u bolnicama Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Ne Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Ne Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 0:00 24:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 365 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 0:00 24:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 0:00 24:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku dop,a d/a 365 godine Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 22.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – uslovi i,c,max °C 26.0 projektovana vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 10.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni protok vazduha za zgradu Minimalni (zapreminski protok vazduha koji se odnosi na VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 125.0 Visina radne površine hNe m 0.20 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima kA - 1.00 pun nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.80 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.00 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih kVB - 1.00 površina Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 0.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 0.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 0.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Prostorije za medicinske i terapijske procedure Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 8:00 18:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 250 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 18:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 18:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku dop,a d/a 250 godine Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 22.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 24.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 20.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – uslovi i,c,max °C 26.0 projektovana vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 3.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije Kontrola vlažnosti sa - - klimatizacionih sistema dozvoljenim odstupanjem Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 10.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni protok vazduha za zgradu Minimalni (zapreminski protok vazduha koji se odnosi na VA,Geb m³/(hm²) 2.5 protok zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.30 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.70 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 500.0 Visina radne površine hNe m 0.80 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima kA - 1.00 pun nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.00 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 1.20 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 1.00 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih kVB - 1.00 površina Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 12.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 9.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 80.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 5.00 Simultana snaga - W/m² 5.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 Naziv: Skladišta, logističke hale Profil korišćenja za poslovnu zonu - [Da/Ne] Da Može biti korišćena kao glavna namjena - [Da/Ne] Da Može se grijati na temperaturama nižim od strandardnih - [Da/Ne] Da Dnevno vrijeme korišćenja - vrijeme 6:00 16:00 Broj dana korišćenja u toku godine dnutz,a d/a 291 Vrijeme Dnevno radno vrijeme sistema za grijanje - vrijeme 6:00 16:00 korišćenja Dnevno radno vrijeme sistema za klimatizaciju i - vrijeme 6:00 16:00 hlađenje Broj dana korišćenja tehničkih sistema u toku dop,a d/a 291 godine Zadata vrijednost temperature grijanja i,h,soll °C 12.0 Zadata vrijednost temperature hlađenja i,c,soll °C 26.0 Minimalna temperatura grijanja – projektovana i,h,min °C 12.0 vrijednost Unutrašnji Maksimalna temperatura hlađenja – uslovi i,c,max °C 26.0 projektovana vrijednost Smanjenje temperature pri set-back režimu rada Δ i,NA k 0.0 Zahtjevi za vlažnošću vazduha kod regulacije - - Nema klimatizacionih sistema Minimalni protok vazduha u odnosu na površinu VA m³/(h m²) 1.0 (uvažavajući higijenski aspekt) Minimalni protok vazduha za zgradu Minimalni (zapreminski protok vazduha koji se odnosi na VA,Geb m³/(hm²) 0.0 protok zgradu) spoljašnjeg Relativno odsustvo – ventilacioni sistemi (za vazduha cRLT - 0.00 detekciju prisustva ili senzore za gas) Djelimični faktor rada za ventilacione sisteme FRLT - 0.00 (prisustvo u zoni) Održani nivo osvjetljenja Em lx 150.0 Visina radne površine hNe m 0.00 Faktor smanjenja za područje koje treba da ima kA - 1.00 pun nivo osvjetljenja Relativno odsustvo (u toku radnog vremena) CA - 0.60 Rasvjeta Indeks prostorije (bezdimenziona geometrijska k - 2.40 veličina koja se koristi u split-fluks metodi) Faktor smanjenja osvjetljenja u vezi sa načinom Ft - 0.40 korišćenja zgrade Faktor smanjenja osvjetljenja vertikalnih kVB - 1.80 površina Gustina zauzetosti prostora - m² po osobi 0.00 Puno radno vrijeme osoba u objektu - h/d 0.00 Unutrašnji Toplotni fluks jedne osobe - W po osobi 0.00 izvori toplote Oprema i uređaji sa punim radnim vremenom - h/d 0.00 Simultana snaga - W/m² 0.00 Klasa automatizacije D C B A Automatizacija Dodatak koji uzima u obzir automatizaciju Δ EMS K 0.0 0.0 -0.5 -1.0 zgrade zgrade Faktor za adaptivnu kontrolu temperature fadap - 1.00 1.00 1.35 1.35 PRILOG 7 Lista normativnih referenci DIN V 18599:2018-09, Energetska efikasnost u zgradama – Proračun potrebne energi e, isporučene energi e i primarne energi e za gri an e, hlađen e, ventilaci u, pripremu sanitarne tople vode i osvjetljenje MEST EN ISO 52016-1:2017, Energetske performanse zgrada - Potrebne energi e za gri an e i hlađen e, unutrašn e temperature i os etl iva i latentna toplotna opterećen a - Dio 1: Procedure obračuna MEST EN ISO 52022-1, Energetske performanse zgrada – Svojstva komponenata i elemenata zgrade pod utica em toplote, sunčeve i dnevne svjetlosti – Dio 1: Po ednostavl ena metoda proračuna utica a sunčeve i dnevne sv etlosti na ara teristi e sredstava za solarnu zaštitu ombinovanih sa zastakljenjem MEST EN ISO 52022-3, Energetske performanse zgrada – Svojstva komponenata i elemenata zgrade pod utica em toplote, sunčeve i dnevne sv etlosti – Dio 3: Detal na metoda proračuna utica a sunčeve i dnevne sv etlosti na ara teristi e sredstava za solarnu zaštitu ombinovanih sa zasta l en em MEST EN ISO 13786, Termič e ara teristi e građevins ih omponenti - Dinamič e termič e karakteristike - Metode proračuna MEST EN ISO 13789, Termič e ara teristi e zgrada - Koeficijenti prolaza toplote transmisijom i ventilacijom - Metoda proračuna MEST EN ISO 13370, Termič e ara teristi e zgrada - Prenošen e toplote pre o tla - Metode proračuna MEST EN 16798-1, Energetske performanse zgrada – Ventilacija u zgradama – Dio 1:Ulazni parametri unutrašn e sredine za pro e tovan e i oc en ivan e energets ih ara teristi a zgrada u odnosu na kvalitet vazduha, toplotu sredine, osvjetljenje i akustiku - Modul M1-6 MEST EN 16798-3, Energetske performanse zgrada - Ventilacija za zgrade - Dio 3: Ventilacija u zgradama u kojima se ne stanuje - Zahtjevi za performanse za ventilaciju i sisteme za klimatizaciju (Moduli M5-1, M5-4) MEST EN ISO 52022-3:2022, Energetske performanse zgrada – Svojstva komponenti i elemenata zgrade pod uticajem toplote, sunčeve i dnevne svjetlosti – Dio 3: Detaljna metoda proračuna utica a sunčeve i dnevne sv etlosti na ara teristi e sredstava za solarnu zaštitu ombinovanih sa zastakljenjem MEST EN ISO 6946, Građevins e omponente i građevins i elementi - Termič a otpornost i termič a propustljivost - Metoda proračuna MEST EN ISO 7345, Toplotne performanse zgrada i komponenata zgrade – Fizičke veličine i definicije MEST EN ISO 9288, Toplotna izolacija – Prenos toplote zračen em – Fizič e veličine i edinice MEST EN ISO 9972, Toplotne performanse zgrada — Određivan e vazdušne propustl ivosti zgrada — Metoda povećan a pritis a pomoću ventilatora (ISO 9972:2015) MEST EN ISO 10077-1, Termič e ara teristi e prozora, vrata i apa a - Izračunavan e termič e propustljivosti - Dio 1: Opšte MEST EN ISO 10211, Termič i mostovi u građevins o onstru ci i - Proto toplote i površins e temperature - Detal ni proračuni MEST EN ISO 12631, Termič e ara teristi e visećih fasada - Proračun termič e propustl ivosti MEST EN 12464-1, Svjetlo i rasvjeta - Rasvjeta na radnom mjestu - Dio 1: Radna mjesta u zatvorenom prostoru MEST EN 215, Termostatski radijatorski ventili - Zahtjevi i metode ispitivanja MEST EN 17175, iseće gasne tamnozračuće gri alice sa tra astim gri ačima i sistemi za gri an e sa više gorioni a o i se ne upotrebl ava u u domaćinstvu – Bezbjednost i energetska efikasnost MEST EN 419, iseće gasne svi etlozračeće gri alice o e se ne oriste u domaćinstvu - Bezbjednost i energetska efikasnost MEST EN 442-1, Radijatori i konvektori - Dio 1: Tehnič e specifi aci e i zaht evi MEST EN 442-2, Radijatori i konvektori - Dio 2: Metode ispitivanja i vrednovanje rezultata MEST EN 17082 , Gasni gri ači vazduha sa prinudnom onvenci om o i se oriste u domaćinstvu i van n ega za zagri avan e prostora či a neto vri ednost toplotnog opterećen a ne prelazi 300 W MEST EN 1264-1, Površins i sistemi za gri an e i hlađen e vodom - Dio 1: Definicije i simboli MEST EN 1264-2, Površins i sistemi za gri an e i hlađen e vodom - Dio 2: Podno grijanje: Metode ispitivan a za određivan e toplotnih osobina podnog gri an a pomoću proračuna i metoda ispitivanje MEST EN 1264-3, Površins i sistemi za gri an e i hlađen e vodom - Dio 3: Dimenzionisanje MEST EN 1264-4, Površins i sistemi za gri an e i hlađen e vodom - Dio 4: Instalacije MEST EN 1264-5, Površins i ugradni sistemi za gri an e i hlađenje koji koriste vodu – Dio 5: Određivan e toplotnog učin a za zidno i plafons o gri an e i za podno, zidno i plafons o hlađen e MEST EN 12831-1, nergets e performanse zgrada - Metod izračunavan a diza na toplotnog opterećen a - Dio 1: Opterećen e gri anja prostora, Modul M3-3 MEST EN 12897, Snabdijevanje vodom - Specifikacija za posredno zagrijevane neventilirane (zatvorene) bojlere MEST EN 13410, iseće gasne tamnozračeće gri alice - Ventilacioni zahtjevi za prostorije van domaćinstva MEST EN 14037-1, Slobodno viseće površine za gri an e i hlađen e vodom temperature niže od 120 °C - Dio 1: Montažno pripreml eni plafons i zračeći panelni radi atori za gri an e prostora - Tehnič e specifikacije i zahtjevi MEST EN 14037-2, Slobodno viseće površine za gri an e i hlađen e vodom temperature niže od 120 °C - Dio 2: Montažno pripreml eni plafons i zračeći panelni radi atori za gri an e prostora - Metoda ispitivanja toplotne snage MEST EN 14037-3, Slobodno viseće površine za gri an e i hlađen e vodom temperature niže od 120 °C - Dio 3: Montažno pripreml eni plafons i zračeći panelni radi atori za gri an e prostora - Metoda oc en ivan a i vrednovan a toplotne snage zračen a MEST EN 14037-4, Slobodno viseće površine za gri an e i hlađen e vodom temperature niže od 120 °C - Dio 4: Montažno pripreml eni plafons i zračeći panelni radi atori - Metode ispitivanja za rashladni kapacitet MEST EN 14037-5, Slobodno viseće površine za gri an e i hlađen e vodom temperature niže od 120 °C - Dio 5: Otvorene i zatvorene plafons e površine za gri an e - Metoda ispitivanja toplotne snage MEST EN 14336, Sistemi grijanja u zgradama – Ugradn a i puštan e u rad sistema toplovodnog grijanja MEST EN 14337, Sistemi grijanja u zgradama – Projektovanje i ugradnja sistema za neposredno ele trično gri an e prostori a EN 14511 (svi djelovi), Uređa i za limatizaci u, agregatne edinice za hlađen e tečnosti i toplotne pumpe za gri an e i hlađen e prostora sa ompresorima na ele trični pogon EN 14511-2:, Uređa i za limatizaci u, agregatne edinice za hlađen e tečnosti i toplotne pumpe za gri an e i hlađen e prostora sa ompresorima na ele trični pogon – Dio 2: Uslovi ispitivanja EN 14511-3, Uređa i za limatizaci u, agregatne edinice za hlađen e tečnosti i toplotne pumpe za gri an e i hlađen e prostora sa ompresorima na ele trični pogon – Dio 3: Metode ispitivanje EN 14511-4, Uređa i za limatizaci u, agregatne edinice za hlađen e tečnosti i toplotne pumpe za gri an e i hlađen e prostora sa ompresorima na ele trični pogon – Dio 4: Zahtjevi MEST EN 15035, Kotlovi za grijanje – Posebni zaht evi za ul ne otlove sa dovodom spol ašn eg vazduha, snage do 70 kW EN 15232-1, Energetske performanse zgrada - Dio 1: Uticaj sistema automatskog upravljanja i nadzora u zgradama - Moduli M10-4, 5, 6, 7 , 8, 9, 10 MEST EN 15316-2, Energetske performanse zgrada - Metoda za proračun zaht eva energets og sistema i efikasnosti sistema - Dio 2: Sistemi emisi e u prostoru (gri an e i hlađen e), moduli M3-5, M4-5 MEST EN 15500-1, Energetske performanse zgrada - Upravl an e uređa ima za gri an e, ventilaci u i klimatizaciju – Dio 1: le trons a oprema za upravl an e po edinačnim zonama - Moduli M3-5, M4-5, M5-5 EN 15502-2-1, Kotlovi za centralno grijanje na gasovita goriva – Dio 2-1: Poseban standard za aparate tipa C i aparate tipa B2, B3 i B5, nazivnog toplotnog opterećen a o e ne prelazi 1 000 W MEST EN 15502-2-2, Kotlovi za centralno grijanje na gasovita goriva – Dio 2-2: Poseban standard za aparate tipa B1 MEST EN 16430-1, Radijatori, konvektori i ugradni konvektori sa prinudnom konvekcijom ostvarenom ventilatorima – Dio 1: Tehnič e specifi aci e i zaht evi MEST EN 16430-2, Radijatori, konvektori i ugradni konvektori sa prinudnom konvekcijom ostvarenom ventilatorima – Dio 2: Metoda ispitivanja i ocjena toplotne snage MEST EN 16430-3, Radijatori, konvektori i ugradni konvektori sa prinudnom konvekcijom ostvarenom ventilatorima – Dio 3:Metoda ispitivan a i oc ena apaciteta hlađen a EN 60240-1, Kara teristi e ele tričnih infracrvenih emitera za industri s o grijanje – Dio 1: Kratkotalasni infracrveni emiteri EN 60240-1, Kara teristi e ele tričnih infracrvenih emitera za industri s o gri an e – Dio 1: Kratkotalasni infracrveni emiteri MEST EN ISO 7730, Ergonomija toplotne sredine - Analitič o utvrđivan e i tumačen e toplotnog omfora orišćen em proračuna PM i PPD po azatel a i riteri uma lo alnog toplotnog omfora MEST EN ISO 9806, Sunčeva energi a - Pri emnici sunčeve energi e za gri an e - Metode ispitivanja MEST EN 308, Izm en ivači toplote - Procedure ispitivan a za utvrđivan e performansi omponenti za rekuperaciju toplote vazduh/vazduh MEST EN 12976-1, Toplotni solarni sistemi i sastavni djelovi - Fabrič i proizvedeni sistemi - Dio 1: Opšti zaht evi MEST EN 12976-2, Toplotni solarni sistemi i sastavni djelovi - Fabrič i proizvedeni sistemi - Dio 2: Metode ispitivanja MEST EN 13141-7, Ventilacija u zgradama - Ispitivanje karakteristika komponenata/proizvoda za stambenu ventilaciju - Dio 7: Ispitivan e ara teristi a mehanič ih edinica potisne i usisne ventilacije (u l uču ući i na nadu toplote) MEST EN 13141-8, Ventilacija u zgradama – Ispitivanje karakteristika komponenata/proizvoda za ventilaciju u stambenim zgradama – Dio 8: Ispitivan e ara teristi a bes analnih mehanič ih dovodnih i odvodnih ventilacionih edinica (u l uču ući i povrat toplote) za mehanič e sisteme ventilacije namijenjenih za jednu prostoriju MEST EN 13142, Ventilacija u zgradama — Komponente/proizvodi za ventilaciju u prostorijama za stanovanje — Zahtijevane i opcione karakteristike performansi MEST EN 16798-5-1, Energetske performanse zgrada – Ventilacija u zgradama – Dio 5-1: Metode proračuna energets ih zaht eva sistema za ventilaciju i klimatizaciju (moduli M5-6, M5-8, M6-5, M6- 8, M7-5, M7-8) – Metoda 1: Distribucija i proizvodnja MEST EN 16798-5-2, Energetske performanse zgrada - Ventilacije u zgradama - Dio 5-2: Metode proračuna za energets e zaht eve za ventilacione sisteme (Moduli M5-6, M5-8, M6-5, M6-8, M7-5, M7-8) - Metode 2: Distribucija i generisanje MEST EN 16573, Ventilacija u zgradama - Ispitivanje karakteristika komponenti za stambene zgrade - Multifun cionalne balansirane ventilacione edinice za edinstvene porodične uće, u l uču ući pumpe za grijanje EN 14825, Uređa i za limatizaci u, sistemi za hlađen e tečnosti i toplotne pumpe za gri an e i hlađen e prostora sa ompresorima na ele trični pogon - Ispitivanje i ocjena pod uslovima d elimičnog opterećen a i proračun sezons ih performansi MEST EN 13053, Ventilacija u zgradama - Centralne jedinice za pripremu vazduha - Podjela i karakteristike jedinica, komponenata i sekcija MEST EN 89, Akumulacioni gasni gri ači vode za proizvodn u tople vode u domaćinstvu MEST EN 12975:2023, Solarni kolektori - Opšti zaht evi MEST EN 12977-3, Toplotni solarni sistemi i sastavni djelovi - Sistemi proizvedeni za specifične namjene - Dio 3: Metode ispitivanja performansi prostori a za sm ešta instalaci a sistema solarnog grijanja MEST EN IEC 60379, Metode za m eren e performanse ele tričnih a umulacionih zagri avača vode za domaćinstvo MEST EN 60904-3, Metode za m eren e performanse ele tričnih a umulacionih zagri avača vode za domaćinstvo MEST EN 61829, Kristalni silicijumski fotonaponski (PV) niz - Mjerenje strujno-naponskih (I-V) ara teristi a na m estu orišćen a MEST EN 50465, Uređa i na gas — Uređa i na gas sa gorivim ćeli ama o e proizvode energi u nominalne ulazne toplote manje od ili jednake 70 kW DIN 277-1, Površine i zapremine u zgradama – Dio 1: Građevins e onstru ci e DIN 4108 Dodatak 2, Toplotna izolaci a i ušteda energi e u zgradama – Toplotni mostovi – Primjeri planiran a i izvođen a DIN 4108-2, Toplotna izolaci a i ušteda energi e u zgradama – Dio 2: Minimalni zahtjevi za toplotnu izolaciju DIN 4108-4, Toplotna izolaci a i ušteda energi e u zgradama – Dio 4: Projektne vrijednosti za toplotnu izolaciju i izolaciju od vlage DIN 4108-7, Toplotna izolaci a i ušteda energi e u zgradama – Dio 7: azdušna nepropusnost zgrada, zaht evi, preporu e i prim eri planiran a i izvođen a DIN 5034-3, Dnevna sv etlost u unutrašn im prostori ama – Dio 3: Proračun DIN 1946-6, Ventilacija i klimatizacija – Dio 6: Ventilacija u stambenim zgradama – Opšti zaht evi, zaht evi za m eren e, performanse i obil ežavan e, isporu u/prihvatan e (sertifi aci u) i održavan e DIN V 4753-8:1996-12, Bo leri i instalaci e za gri an e pit e i tehnič e vode – Dio 8: Toplotna izolacija za bojlere nominalnog kapaciteta do 1000 l – Zahtjevi i ispitivanje DIN 8960, Rashladni fluidi – Zahtjevi i simboli