Law on air protection

���������� �������� ����� � ������� �������� ������� �������������������� ���� ��������������������������� ������ ��!������"���� ����"������� ��������#�#��"� ������ �������� ���� ����#�#��"� ����� ����� ������ Z A K O N O ZAŠTITI VAZDUHA I. OSNOVNE ODREDBE Predmet ure�ivanja �lan 1 Ovim zakonom ure�uje se na�in pra�enja kvaliteta vazduha, mjere zaštite, ocjenjivanje i poboljšanje kvaliteta vazduha, kao i planiranje i upravljanje kvalitetom vazduha. Vazduh, kao prirodna vrijednost od opšteg interesa, je dio životne sredine i ima posebnu zaštitu u Crnoj Gori. Zaštita vazduha od zaga�ivanja radioaktivnim materijama, genetski modifikovanim organizmima, bukom i elementarnim nepogodama ure�uje se posebnim propisima. Izvori zaga�ivanja vazduha �lan 2 Izvori zaga�ivanja vazduha su stacionarni i pokretni emisijski izvori, kao i pojedini proizvodi i aktivnosti koji uzrokuju emisije zaga�uju�ih materija u vazduhu. Stacionarni izvori su: ta�kasti, kod kojih se zaga�uju�e materije ispuštaju u vazduh kroz za to oblikovane ispuste (postrojenja, tehnološki procesi, industrijski pogoni, ure�aji i gra�evine i dr.), i difuzni, kod kojih se zaga�uju�e materije unose u vazduh bez odre�enih ispusta/dimnjaka (ure�aji, površine i druga mjesta). Pokretni izvori su prevozna sredstva (motorna vozila, lokomotive, plovni objekti, avioni i dr.), radne mašine, radna vozila, gra�evinske i poljoprivredne mašine, oprema i ure�aji, u skladu sa evropskim standardima, koja ispuštaju zaga�uju�e materije u vazduh. Proizvodi i aktivnosti koji uzrokuju emisije zaga�uju�ih materija u vazduh su proizvodi iz grupe boja i lakova, goriva i drugi sli�ni proizvodi i aktivnosti kao što su lijepljenje, plastificiranje, laminiranje, impregniranje, hemijsko �iš�enje, štampanje, bojenje i lakiranje vozila, skladištenje i pretakanje goriva. Izvori iz stava 1 ovog �lana moraju biti izgra�eni i/ili proizvedeni, opremljeni, koriš�eni i održavani tako da ne ispuštaju u vazduh zaga�uju�e materije iznad grani�nih vrijednosti emisije, odnosno da ne ispuštaju u vazduh zaga�uju�e materije u koli�inama koje mogu ugroziti zdravlje ljudi i životnu sredinu. Zna�enje izraza �lan 3 Pojedini izrazi upotrijebljeni u ovom zakonu imaju sljede�e zna�enje: 1) vazduh je spoljašnji vazduh u troposferi, izuzev vazduha na radnom mjestu, �iji se kvalitet ure�uje propisima iz oblasti zaštite na radu; 2) zaga�uju�a materija je svaka materija prisutna u vazduhu koja može nepovoljno uticati na ljudsko zdravlje i/ili životnu sredinu; � �� 3) nivo zaga�enosti je koncentracija zaga�uju�ih materija u vazduhu ili njihovo taloženje na površini u odre�enom vremenskom razdoblju; 4) ocjenjivanje je svaka relevantna metoda koja se koristi za mjerenje, izra�unavanje, predvi�anje i procjenjivanje nivoa zaga�enosti vazduha; 5) standard kvaliteta vazduha je svaka utvr�ena grani�na vrijednost, ciljna vrijednost, dugoro�ni cilj, kriti�ni nivo, nivo upozoravanja ili obavještavanja ili druga vrijednost koncentracije zaga�uju�e materije u vazduhu utvr�ena u skladu sa me�unarodnim standardima sa ciljem da se izbjegnu, sprije�e ili umanje štetni uticaji na ljudsko zdravlje i/ili životnu sredinu u cjelini; 6) grani�na vrijednost je nivo vrijednosti utvr�en na osnovu nau�nih saznanja sa ciljem da se izbjegnu, sprije�e ili umanje štetni uticaji na ljudsko zdravlje i/ili životnu sredinu u cjelini, koji treba posti�i u odre�enom roku i koji se, nakon što je postignut, ne smije prekora�iti; 7) kriti�ni nivo je nivo utvr�en na osnovu nau�nih saznanja iznad kojeg mogu nastupiti direktni štetni uticaji na pojedine receptore, kao što su vegetacija i prirodni ekosistemi, ali ne i na ljude; 8) granica tolerancije je postotak grani�ne vrijednosti za koji ona može biti prekora�ena u okviru propisanih rokova; 9) plan kvaliteta vazduha je plan kojim se utvr�uju mjere i aktivnosti za postizanje grani�nih ili ciljnih vrijednosti; 10) ciljna vrijednost je nivo koji treba posti�i u utvr�enom roku da bi se izbjegli, sprije�ili ili umanjili štetni uticaji na ljudsko zdravlje i/ili životnu sredinu u cjelini; 11) prag upozoravanja je nivo iznad kojeg postoji opasnost po ljudsko zdravlje pri kratkotrajnoj izloženosti stanovništva u cjelini i koji zahtijeva preduzimanje hitnih mjera; 12) prag obavještavanja je nivo iznad kojeg postoji opasnost po zdravlje ljudi pri kratkotrajnoj izloženosti posebno osjetljivih grupa stanovništva i kod kojeg je neophodno neposredno i odgovaraju�e obavještavanje; 13) gornja granica ocjenjivanja je propisani nivo ispod koga se ocjenjivanje kvaliteta vazduha može vršiti kombinacijom mjerenja i metoda modeliranja i/ili indikativnog mjerenja; 14) donja granica ocjenjivanja je nivo ispod kojeg se metode modeliranja i objektivne procjene mogu koristiti kao isklju�iv izvor podataka za ocjenjivanje kvaliteta vazduha. 15) dugoro�ni cilj je nivo koji treba posti�i u dužem vremenskom periodu u cilju efikasne zaštite ljudskog zdravlja i životne sredine, osim u slu�ajevima kada to nije mogu�e ostvariti kroz proporcionalno ekonomi�ne mjere; 16) doprinos zaga�enju iz prirodnih izvora su emisije zaga�uju�ih materija koje nijesu direktno ili indirektno izazvane aktivnostima ljudi, uklju�uju�i prirodne doga�aje kao što su seizmi�ke i termalne aktivnosti, šumski požari, dejstvo jakih vjetrova i morskih talasa, atmosferska re-suspenzija ili prenos prirodnih �estica iz sušnih podru�ja; 17) zona je dio teritorije Crne Gore, razgrani�ena u cilju ocjenjivanja kvaliteta i upravljanja kvalitetom vazduha; 18) fiksna mjerenja ozna�avaju mjerenja koja se vrše na fiksnim mjernim mjestima, neprekidno ili povremenim uzorkovanjem, da bi se odredili nivoi zaga�enosti vazduha u skladu sa kriterijumima za postizanje kvaliteta podataka; 19) indikativna mjerenja ozna�avaju mjerenja koja podliježu blažim kriterijumima za postizanje kvaliteta podataka od onih propisanih za fiksna mjerenja; 20) mjerenje pozadinskog zaga�enja realizuje se u urbanim i ruralnim podru�jima, na udaljenosti od najmanje 20 km od industrijskih podru�ja i lokalnih izvora emisija; 21) gasovi sa efektom staklene bašte su gasovi utvr�eni Okvirnom konvencijom Ujedinjenih nacija o promjeni klime i Kjoto protokolom; 22) mehanizam �istog razvoja je instrument Kjoto protokola za sprovo�enje projekata za smanjenje ili uklanjanje emisija gasova sa efektom staklene bašte u zemljama koje nijesu u Prilogu I Okvirne konvencije Ujedinjenih nacija o promjeni klime; 23) maksimalna nacionalna emisija je maksimalni iznos zaga�uju�e supstance izražen u kilotonama koji se može emitovati u Crnoj Gori tokom jedne kalendarske godine; 24) prekursori ozona su supstance koje doprinose stvaranju prizemnog ozona; � �� 25) isparljiva organska jedinjenja (VOC) su organska jedinjenja iz antropogenih i biogenih izvora, osim metana, koja na sun�evoj svjetlosti, reakcijom sa azotnim oksidima mogu stvarati fotohemijske oksidante; 26) supstance koje ošte�uju ozonski omota� su supstance koje se kontrolišu u skladu sa Be�kom konvencijom o zaštiti ozonskog omota�a i Montrealskim protokolom; 27)alternativne supstance su fluorovani gasovi (fluorougljovodonici, perfluorougljenici i sumporheksafluorid) �iji je potencijal ošte�enja ozonskog omota�a jednak nuli, ali doprinose globalnom zagrijavanju; 28) radna mašina je svako vozilo na motorni pogon koje je namijenjeno za obavljanje odre�enih poslova i koje na ravnom putu ne može razviti brzinu ve�u od 50km/h; 29) radno vozilo je teretno motorno vozilo koje posjeduje ugra�ene ure�aje i opremu za obavljanje odre�enih radnih operacija; 30) zaga�iva� je svako pravno lice ili preduzetnik koje posrednim ili neposrednim djelovanjem ili propuštanjem djelovanja uzrokuje zaga�enje vazduha. II. NADLEŽNOSTI I OBAVEZE Nadležnosti �lan 4 Efikasnost zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha obezbje�uju: državni organi, organi državne uprave, jedinice lokalne samouprave, doma�a i strana pravna lica i preduzetnici, nevladine organizacije, gra�ani i udruženja gra�ana. Upravne i stru�ne poslove zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha i sprovo�enje mjera zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha vrše i obezbje�uju: organ državne uprave nadležan za poslove zaštite životne sredine (u daljem tekstu: Ministarstvo), organ uprave nadležan za zaštitu životne sredine (u daljem tekstu: �gencija), organ uprave nadležan za meteorološke i hidrološke poslove (u dajem tekstu: Hidrometeorološki zavod), organ lokalne uprave nadležan za poslove zaštite životne sredine (u daljem tekstu: organ lokalne uprave), kao i pravna lica i preduzetnici koja imaju javna ovlaš�enja. Sprovo�enje mjera zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha vrše i druga pravna lica i preduzetnici. Nadležnosti Ministarstva �lan 5 U obavljanju poslova iz �lana 4 stav 2 ovog zakona Ministarstvo utvr�uje, koordinira i vrši nadzor nad sprovo�enjem mjera zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha, koordinira sprovo�enje nacionalne strategije upravljanja kvalitetom vazduha i izvršavanje obaveza preuzetih me�unarodnim ugovorima i sporazumima i ostvaruje me�unarodnu saradnju, uklju�uju�i i saradnju sa Evropskom komisijom i razmjenu podataka u oblasti kvaliteta vazduha. Nadležnosti Agencije �lan 6 U obavljanju poslova iz �lana 4 stav 2 ovog zakona Agencija organizuje pra�enje kvaliteta vazduha, vrši ocjenjivanje kvaliteta vazduha na osnovu svih dostupnih podataka o kvalitetu vazduha iz razli�itih izvora podataka utvr�enih ovim zakonom i drugim propisima, provjerava ta�nost izvršenih mjerenja i drugih metoda koriš�enih od strane pravnih lica ovlaš�enih za pra�enje kvaliteta vazduha, izra�uje analize i izvještaje i informiše javnost, vrši inspekcijske poslove, ostvaruje komunikaciju sa relevantnim doma�im i me�unarodnim organima i organizacijama i vrši druge poslove utvr�ene ovim zakonom i posebnim propisima. � �� Nadležnosti drugih organa �lan 7 U obavljanju poslova iz �lana 4 stav 2 ovog zakona: Hidrometeorološki zavod, u okviru svojih ovlaš�enja, vrši osmatranja i mjerenja ekoloških parametara, kontrolu i ocjenu kvaliteta vazduha i padavina, i izradu studija, elaborata, analiza i informacija , kao i izvršavanje me�unarodnih obaveza u oblasti kvaliteta vazduha, koje su mu odre�ene u nadležnost; Nacionalno akreditaciono tijelo nadležno je za akreditovanje pravnih lica za vršenje pra�enja kvaliteta vazduha i emisija u vazduh, u skladu sa referentnim metodama i testiranje ure�aja i opreme za pra�enje kvaliteta vazduha po standardu EN ISO 17025, validaciju referentnih metoda i verifikaciju akreditacija izdatih od stranih akreditacionih tijela; Institut za standardizaciju prenosi na nacionalni nivo evropske i me�unarodne standarde iz oblasti kvaliteta vazduha koji su od interesa za Crnu Goru i u�estvuje u izradi tehni�kih propisa; Uprava carina vrši kontrolu uvoza i izvoza supstanci koje ošte�uju ozonski omota�, alternativnih supstanci i proizvoda koji sadrže ove supstance, kao i drugih supstanci i proizvoda koji uti�u ili mogu uticati na kvalitet vazduha, u skladu sa ovim zakonom i posebnim propisima. III. OCJENJIVANJE KVALITETA VAZDUHA Zaga�uju�e materije i standardi kvaliteta vazduha �lan 8 Vrste zaga�uju�ih materija i standarde kvaliteta vazduha za svaku vrstu zaga�uju�e materije u vazduhu utvr�uje Vlada Crne Gore (u daljem tekstu: Vlada). Propisom iz stava 1 ovog �lana, u zavisnosti od osobina zaga�uju�e materije, utvr�uju se: gornje granice ocjenjivanja, donje granice ocjenjivanja, grani�ne vrijednosti, granice tolerancije, ciljne vrijednosti, dugoro�ni ciljevi, kriti�ni nivoi, rokovi za dostizanje grani�nih i ciljnih vrijednosti kvaliteta vazduha,kao i pragovi upozoravanja i obavještavanja i potrebne mjere zaštite zdravlja ljudi koje se pri njihovoj pojavi moraju preduzeti. U zavisnosti od nivoa i prirode zaga�ivanja vazduha, Vlada, na predlog Ministarstva ili organa lokalne uprave, može za odre�ene zone propisati i strožije standarde kvaliteta vazduha od standarda utvr�enih propisom iz stava 2 ovog �lana. Zone kvaliteta vazduha �lan 9 Radi kontrole, održavanja stanja i/ili unaprije�enja kvaliteta vazduha teritorija Crne Gore se, na osnovu ocjene kvaliteta vazduha u zavisnosti od utvr�ene gornje i donje granice ocjenjivanja, razgrani�ava na zone kvaliteta vazduha (u daljem tekstu: zone). Ocjenjivanje kvaliteta vazduha i upravljanje kvalitetom vazduha obavezno je u svim zonama. Razgrani�avanje teritorije Crne Gore na zone utvr�uje Vlada propisom iz �lana 11 stav 1 ovog zakona. Utvr�ene zone se preispituju najmanje jednom u pet godina u skladu sa podacima o utvr�ivanju prekora�enja donje i gornje granice ocjenjivanja za sumpor dioksid, azot-oksid i azotne okside, suspendovane �estice (PM10 i PM 2,5), olovo, benzen, ugljen monoksid, benzo(a)piren, kadmijum, arsen i nikl, kao i sa podacima o utvr�ivanju prekora�enja dugoro�nih ciljeva za ozon. U slu�aju zna�ajnih promjena u aktivnostima koje uti�u na kvalitet vazduha zone se preispituju u kra�em periodu. � �� Postupak ocjenjivanja kvaliteta vazduha u zonama �lan 10 U zonama u kojima nivo koncentracije zaga�uju�ih materija iz �lana 9 stav 4 ovog zakona prelazi gornje granice ocjenjivanja za ove zaga�uju�e materije ili dugoro�ni cilj za ozon, za ocjenjivanje kvaliteta vazduha koriste se podaci dobijeni fiksnim mjerenjima koji se mogu dopunjavati metodama matemati�kog modeliranja i/ili indikativnog mjerenja. U zonama u kojima je nivo koncentracije zaga�uju�ih materija iz �lana 9 stav 4 ovog zakona ispod gornje granice ocjenjivanja uspostavljene za ove zaga�uju�e materije, za ocjenjivanje kvaliteta vazduha koriste se podaci dobijeni kombinacijom fiksnog mjerenja i metoda matemati�kog modeliranja i/ili indikativnog mjerenja. U zonama u kojima je nivo koncentracije zaga�uju�ih materija iz �lana 9 stav 4 ovog zakona ispod donje granice ocjenjivanja uspostavljene za ove zaga�uju�e materije, za ocjenjivanje kvaliteta vazduha koriste se metode matemati�kog modeliranja i/ili druge metode objektivne procjene u skladu sa opšteprihva�enom me�unarodnom praksom. Državna mreža �lan 11 U cilju pra�enja nivoa zaga�enosti vazduha na teritoriji Crne Gore, Vlada uspostavlja mrežu za pra�enje kvaliteta vazduha (u daljem tekstu: Državna mreža). Državnu mrežu �ine mjerna mjesta za mjerenje: 1) zaga�enosti vazduha u naseljima i industrijskim podru�jima; 2) kvaliteta vazduha na podru�jima zašti�enih prirodnih dobara, osjetljivih ekoloških sistema, kulturnog i prirodnog naslje�a; 3) pozadinskog zaga�enja, regionalnog i prekograni�nog daljinskog prenosa, kao i mjerenja u okviru me�unarodnih obaveza Crne Gore, i 4) uticaja pokretnih izvora zaga�ivanja vazduha na kvalitet vazduha. Propisom iz stava 1 ovog �lana utvr�uju se zone, kriterijumi za: odre�ivanje lokacija mjernih mjesta; odre�ivanje minimalnog broja mjernih mjesta; smanjivanje broja mjernih mjesta; odabir mjernih mjesta; i postavljanje mjernih instrumenata, broj, raspored i ta�ne lokacije mjernih mjesta, njihova namjena i karakteristike, vrste zaga�uju�ih materija �ije se koncentracije prate za svako mjerno mjesto pojedina�no. Agencija obezbje�uje održavanje, funkcionisanje i razvoj Državne mreže. Program pra�enja kvaliteta vazduha �lan 12 Pra�enje kvaliteta vazduha u Državnoj mreži vrši se prema godišnjem programu pra�enja kvaliteta vazduha koji izra�uje Agencija. Program iz stava 1 ovog �lana je sastavni dio Programa pra�enja stanja životne sredine. Agencija se stara o sprovo�enju Programa pra�enja kvaliteta vazduha. Mjerenja posebne namjene �lan 13 U slu�ajevima kada za to postoji opravdana potreba, Ministarstvo, na predlog Agencije, donosi odluku o sprovo�enju mjerenja posebne namjene koja nijesu predvi�ena programom pra�enja kvaliteta vazduha. Ukoliko se mjerenjem utvrdi prekora�enje propisanih vrijednosti zaga�uju�ih materija u vazduhu, a zaga�iva� je poznat, troškove mjerenja posebne namjene snosi zaga�iva�. Ukoliko se mjerenjem utvrdi da nije došlo do prekora�enja propisanih vrijednosti ili je zaga�iva� nepoznat, troškovi mjerenja posebne namjene obezbje�uju se iz državnog budžeta. � �� Lokalne mreže �lan 14 Jedinica lokalne samouprave može, u skladu sa zakonom, uspostaviti mrežu za pra�enje kvaliteta vazduha na svom podru�ju (u daljem tekstu: lokalna mreža) Uspostavljanje lokalne mreže vrši se u skladu sa kriterijumima iz �lana 11 stav 3 ovog zakona. Organ lokalne uprave donosi program pra�enja kvaliteta vazduha u lokalnoj mreži. Pra�enje kvaliteta vazduha u lokalnoj mreži vrši se u skladu sa propisom iz �lana 15 ovog zakona. Podatke utvr�ene pra�enjem kvaliteta vazduha iz stava 4 ovog �lana organ lokalne uprave je dužan da javno objavi i dostavi Agenciji do 31. marta teku�e godine za prethodnu godinu. U slu�aju prekora�enja praga upozorenja za odre�enu zaga�uju�u materiju na teritoriji na kojoj organ lokalne uprave vrši pra�enje kvaliteta vazduha, Agencija �e tražiti dostavu relevantnih podataka i mimo rokova propisanih stavom 4 ovog �lana. IV. POSLOVI PRA�ENJA KVALITETA VAZDUHA I EMISIJA U VAZDUH Na�in pra�enja kvaliteta vazduha �lan 15 Uslovi i na�in pra�enja kvaliteta vazduha, standardizacija mjerenja, uslovi koje mora ispunjavati oprema za ocjenjivanje kvaliteta vazduha, referentne metode, kriterijumi za postizanje kvaliteta podataka, obezbije�enje kvaliteta podataka i validacija podataka i sadržaj rezultata ocjenjivanja, ukoliko su za ocjenjivanje kvaliteta vazduha koriš�ene druge metode osim mjerenja, propisuje Ministarstvo. Na�in mjerenja emisija iz stacionarnih izvora �lan 16 Na�in mjerenja emisija iz stacionarnih izvora, postupke mjerenja, na�in provjere ispravnosti i kalibracije mjernog ure�aja, postupak vrednovanja rezultata, na�in dostavljanja podataka za potrebe informacionog sistema o kvalitetu vazduha propisuje Ministarstvo. Ovlaš�ena pravna lica �lan 17 Pra�enje kvaliteta vazduha i mjerenje emisija i pra�enje kvaliteta goriva mogu da vrše pravna lica i preduzetnici koji su registrovani u Centralnom registru Privrednog suda, odnosno u drugom odgovaraju�em registru. Pravna lica i preduzetnici iz stava 1 ovog �lana ne mogu vršiti djelatnost bez dozvole Agencije. Agencija izdaje dozvolu na osnovu odgovaraju�eg sertifikata izdatog od Nacionalnog akreditacionog tijela. Dozvola iz stava 2 ovog �lana izdaje se u formi rješenja i objavljuje se u «Službenom listu Crne Gore». Protiv rješenja iz stava 4 ovog �lana može se podnijeti žalba Ministarstvu. Pravna lica i preduzetnici iz stava 1 ovog �lana dužna su da pra�enje kvaliteta vazduha i mjerenje emisija iz stacionarnih izvora obavljaju u skladu sa propisom iz �lana 15, odnosno �lana 16 ovog zakona, a pra�enje kvaliteta goriva u skladu sa propisom iz �lana 30 stav 3 ovog zakona. � �� Pra�enje kvaliteta vazduha u okolini stacionarnih izvora �lan 18 U okolini stacionarnih izvora zaga�ivanja vazduha za koje je obavezna ili za koju se može tražiti procjena uticaja na životnu sredinu zaga�iva� vrši pra�enje kvaliteta vazduha na na�in kako je utvr�eno u elaboratu o procjeni uticaja na životnu sredinu. Zaga�iva� je dužan da podatke o kvalitetu vazduha dobijene pra�enjem kvaliteta vazduha iz stava 1 ovog �lana dostavi Agenciji i organu lokalne uprave na �ijoj teritoriji se nalazi, do 31. marta teku�e godine za prethodnu godinu. U slu�aju prekora�enja praga upozorenja za odre�enu zaga�uju�u materiju Agencija �e od zaga�iva�a tražiti dostavu relevantnih podataka i mimo rokova propisanih stavom 2 ovog �lana. Sredstva za pra�enje kvaliteta vazduha iz stava 1 ovog �lana obezbje�uje zaga�iva�. V. UPRAVLJANJE KVALITETOM VAZDUHA Nacionalna strategija �lan 19 U cilju o�uvanja i poboljšanja kvaliteta vazduha i izbjegavanja, sprje�avanja ili smanjenja štetnih posljedica po zdravlje ljudi i/ili životnu sredinu, donosi se Nacionalna strategija upravljanja kvalitetom vazduha (u daljem tekstu: Nacionalna strategija). Nacionalnu strategiju za period od �etiri godine donosi Vlada. Sadržaj Nacionalne strategije �lan 20 Nacionalnom strategijom objedinjuju se ciljevi zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha iz planskih i strateških dokumenata u ovoj oblasti vezanih za ispunjavanje me�unarodnih obaveza i programa, planova i kratkoro�nih akcionih planova izra�enih u skladu sa ovim zakonom. Nacionalna strategija sadrži naro�ito: 1) analizu stanja kvaliteta vazduha; 2) prioritetne aktivnosti i mjere; 3) preventivne mjere za o�uvanje kvaliteta vazduha; 4) mjere za smanjenje koncentracija zaga�uju�ih materija u vazduhu; 5) mjere za smanjenje emisija zaga�uju�ih materija u vazduh iz stacionarnih i pokretnih izvora; 6) mjere za smanjivanje emisija zaga�uju�ih materija i gasova sa efektom staklene bašte po djelatnostima; 7) mjere za postepeno ukidanje supstanci koje ošte�uju ozonski omota�; 8) mjere za smanjivanje emisija postojanih organskih zaga�iva�a i teških metala; 9) mjere za smanjivanje nepovoljnih uticaja kisjele kiše, eutrofikacije i fotohemijskog zaga�ivanja; 10) mjere za minimiziranje i eliminisanje emisija koje imaju negativan uticaj na kvalitet vazduha u prekograni�nom kontekstu, i 11) procjenu sredstava za sprovo�enje Nacionalne strategije. Planovi kvaliteta vazduha �lan 21 U zonama gdje koncentracije zaga�uju�ih materija prelaze bilo koju uspostavljenu grani�nu ili ciljnu vrijednost, uzimaju�i u obzir granice tolerancije ukoliko su propisane, Ministarstvo, u saradnji sa Agencijom i organima lokalne uprave na �ijoj se teritoriji zona nalazi, donosi plan kvaliteta vazduha (u daljem tekstu: Plan), da bi se u što kra�em roku dostigle vrijednosti utvr�ene aktom iz �lana 8 ovog zakona. � �� U slu�aju prekora�enja grani�nih vrijednosti za koje je rok dostizanja ve� istekao, Plan treba da sadrži odgovaraju�e mjere kojima se period trajanja prekora�enja svodi na najmanju mogu�u mjeru i mjere koje se odnose na zaštitu posebno osjetljivih grupa stanovništva, posebno djece. Za prekora�enje grani�nih vrijednosti koje se može pripisati prirodnim izvorima ili su posljedica posipanja puteva pijeskom ili solju u zimskom periodu ne donosi se Plan iz stava 1 ovog �lana. Kada se Plan odnosi na više zaga�uju�ih materija, mjere treba integrisati na odgovaraju�i na�in, tako da se obuhvate sve zaga�uju�e materije. Plan se donosi najkasnije do 31. januara teku�e godine za prethodnu godinu, u kojoj su utvr�ena prekora�enja dozvoljenog nivoa zaga�enosti vazduha. Sredstva za izradu i sprovo�enje Plana obezbje�uju se iz državnog budžeta i budžeta jedinica lokalne samouprave na �ijoj se teritoriji zona nalazi. Ukoliko se Planom predvi�aju i mjere za smanjivanje emisija iz stacionarnih izvora, te mjere je dužan da finansira i sprovodi zaga�iva�. Sadržaj Plana �lan 22 Plan sadrži podatke o: 1) lokaciji (podru�ju) pove�ane zaga�enosti: opština, mjesto, mjerna stanica, kartografski prikaz i geografske koordinate; 2) osnovne informacije o zoni: urbano, industrijsko ili ruralno podru�je, procjenu veli�ine zaga�enog podru�ja (km2) i populacije izložene zaga�enju, korisne meteorološke podatke, relevantne podatke o topografiji, podatke o vrstama prioritetnih ciljeva zaštite u zoni; 3) nadležnim organima: imena i adrese odgovornih lica za izradu i sprovo�enje plana; 4) prirodi zaga�enja i na�inu ocjenjivanja: dostupne informacije o trendovima koncen tracije zaga�uju�ih materija tokom proteklih godina, tehnike koriš�ene za ocjenu kvaliteta vazduha; 5) porijeklu zaga�enja: lista i kartografski prikaz glavnih izvora zaga�ivanja odgovornih za prekora�enje, ukupan iznos emisija iz ovih izvora (u tonama na godišnjem nivou), podaci o prekograni�nom zaga�enju koje poti�e iz susjednih regiona; 6) analizi situacije: detaljni podaci o faktorima koji su uzrok prekora�enja (npr. saobra�aj, uklju�uju�i i prekograni�ni saobra�aj, formiranje sekundarnih zaga�uju�ih materija u atmosferi, detaljni podaci o mogu�im mjerama za poboljšanje kvaliteta vazduha); 7) ranijim prekora�enjima i mjerama koje su preduzimane i efektima preduzetih mjera; 8) relevantnim mjerama predvi�enim Nacionalnom strategijom, uklju�uju�i i rokove za njihovo sprovo�enje, procjenu poboljšanja kvaliteta vazduha i o�ekivane rokove za postizanje ovih ciljeva; podatke o planiranim dugoro�nim mjerama, i 9) publikacijama, dokumentima, rezultatima istraživanja i dr, koji su koriš�eni u izradi Plana. Plan može da sadrži i mjere propisane kratkoro�nim akcionim planovima iz �lana 23 ovog zakona. Kratkoro�ni akcioni planovi �lan 23 U zonama gdje su prekora�eni pragovi upozoravanja i/ili obavještavanja za sumpor dioksid i azot-dioksid ili postoji rizik od prekora�enja ovih standarda, Agencija, u saradnji sa organima lokalnih uprava na �ijoj se teritoriji zona nalazi, donosi kratkoro�ni akcioni plan. U zonama gdje postoji rizik od prekora�enja grani�nih vrijednosti i/ili ciljnih vrijednosti uspostavljenih radi zaštite zdravlja ljudi, Agencija može, ukoliko smatra da je to potrebno, pokrenuti postupak za donošenje kratkoro�nog akcionog plana. � � U zonama gdje postoji rizik od prekora�enja praga upozoravanja za ozon, Agencija može pokrenuti postupak za donošenje kratkoro�nog akcionog plana ukoliko procjeni, uzimaju�i u obzir nacionalne geografske, meteorološke i ekonomske uslove, da postoji zna�ajan potencijal da se smanji rizik, trajanje i ozbiljnost takvog prekora�enja. Sredstva za izradu i sprovo�enje kratkoro�nog akcionog plana obezbje�uju se iz državnog budžeta i budžeta jedinica lokalne samouprave na �ijoj se teritoriji zona nalazi Ukoliko se kratkoro�nim akcionim planom predvi�aju i mjere za smanjivanje emisija iz stacionarnih izvora, te mjere dužan je da finansira i sprovodi zaga�iva�. Sadržaj kratkoro�nih akcionih planova �lan 24 Kratkoro�ni akcioni planovi sadrže, naro�ito, mjere koje se kratkoro�no preduzimaju u cilju smanjenja rizika ili trajanja prekora�enja. Kratkoro�nim akcionim planom mogu se, u zavisnosti od svakog pojedina�nog slu�aja, preduzeti mjere za kontrolu i po potrebi privremeno obustaviti aktivnosti kao što su saobra�aj motornih vozila, izvo�enje gra�evinskih radova, aktivnost usidrenih brodova, upotreba industrijskih postrojenja i proizvoda, grijanje doma�instava i dr. Mjerama se može obuhvatiti zaštita osjetljivih grupa stanovništva kao što su djeca i starija lica. Dostupnost javnosti kratkoro�nih akcionih planova �lan 25 Sa kratkoro�nim akcionim planom i o primjeni mjera predvi�enih planom upoznaje se javnost, nevladine organizacije i udruženja koja se bave zaštitom životne sredine, udruženja za zaštitu potroša�a, udruženja za zaštitu prava osjetljivih grupa stanovništva, zdravstvene ustanove i relevantna privredna društva. Planovi u slu�aju prekograni�nog zaga�enja vazduha �lan 26 Agencija je dužna da, u slu�aju kada se prag upozoravanja, grani�ne vrijednosti i/ili ciljne vrijednosti, uklju�uju�i granice tolerancije ukoliko su propisane ili dugoro�ni cilj za ozon, prekora�e radi zna�ajnog prekogani�nog prenosa zaga�uju�ih materija ili njihovih prekursora, o tome obavijesti Ministarstvo. Ministarstvo �e u slu�aju iz stava 1 ovog �lana, po potrebi, preduzeti zajedni�ke aktivnosti sa nadležnim organima susjedne države, kao što su priprema i sprovo�enje zajedni�kog plana iz �lana 21 ovog zakona i/ili zajedni�kog kratkoro�nog akcionog plana iz �lana 23 ovog zakona za pograni�ne zone, uz razmjenu potrebnih informacija. Kada koncentracije zaga�uju�ih materija u pograni�nim zonama prelaze pragove upozoravanja i/ili obavještavanja, Ministarstvo �e o tome u najkra�em roku obavijestiti nadležne organe susjednih država. Preventivne mjere �lan 27 U zonama gdje koncentracije zaga�uju�ih materija ne prelaze nivo propisanih grani�nih vrijednosti ili dugoro�nih ciljeva za ozon, Agencija i jedinice lokalne samouprave na �ijoj se teritoriji zona nalazi dužne su da svaku aktivnost planiraju, odobravaju i sprovode u skladu sa principom prevencije, tako da prouzrokuje najmanju mogu�u promjenu kvaliteta vazduha, odnosno da predstavlja najmanji mogu�i rizik po životnu sredinu i zdravlje ljudi i da sprije�i ili ograni�i uticaj na kvalitet vazduha na samom izvoru zaga�enja kako se ove vrijednosti ne bi prekora�ile i da nastoje da o�uvaju najbolji kvalitet vazduha u skladu sa održivim razvojem. � �� VI. POBOLJŠANJE KVALITETA VAZDUHA Mjere za sprje�avanje i smanjenje zaga�ivanja vazduha �lan 28 U cilju sprje�avanja i smanjenja zaga�ivanja vazduha i poboljšanje kvaliteta vazduha preduzimaju se sljede�e mjere: utvr�ivanje grani�nih vrijednosti emisija iz stacionarnih izvora i pokretnih izvora zaga�ivanja; utvr�ivanje grani�nih vrijednosti pojedinih zaga�uju�ih materija u odre�enim proizvodima; utvr�ivanje maksimalnih nacionalnih emisija za pojedine zaga�uju�e materije; postepeno smanjivanje upotrebe supstanci koje ošte�uju ozonski omota�; ostale mjere za sprje�avanje i smanjenje zaga�enja. Grani�ne vrijednosti emisija �lan 29 Grani�ne vrijednosti emisija zaga�uju�ih materija i druge mjere zaštite vazduha od emisija iz stacionarnih izvora i aktivnosti koje uzrokuju emisije zaga�uju�ih materija u vazduh propisuje Vlada. Grani�ne vrijednosti i druge mjere zaštite vazduha od emisija iz pokretnih izvora propisuje Vlada. Grani�ne vrijednosti zaga�uju�ih materija u proizvodima �lan 30 Grani�ne vrijednosti sadržaja lako isparljivih jedinjenja u bojama, lakovima i odre�enim proizvodima za zaštitu, bojenje i lakiranje vozila, propisuje Ministarstvo. Propisom iz stava 1 ovog �lana ure�uje se ozna�avanje proizvoda, program pra�enja potrošnje proizvoda i analiti�ke metode za odre�ivanje sadržaja lako isparljivih jedinjenja u proizvodima. Vrste te�nih goriva naftnog porijekla (u daljem tekstu: goriva), grani�ne vrijednosti sadržaja zaga�uju�ih materija i druge karakteristike goriva koje u odnosu na zaštitu životne sredine moraju da ispunjavaju u trenutku stavljanja u promet na doma�e tržište, na�in utvr�ivanja i pra�enja karakteristika goriva i ocjena usaglašenosti, propisuje Vlada. Emisija lako isparljivih organskih jedinjenja prilikom skladištenja i distribucije goriva �lan 31 Tehni�ke standarde zaštite vazduha od emisija isparljivih organskih jedinjenja koje nastaju skladištenjem, pretakanjem i distribucijom motornih benzina propisuje Ministarstvo. Propisom iz stava 1 ovog �lana utvr�uju se tehni�ki standardi zaštite životne sredine za ure�aje za skladištenje i pretakanje benzina na terminalima i benzinskim stanicama, kao i za cistijerne koje se koriste za prevoz benzina od jednog terminala do drugog ili od terminala do benzinske stanice i rokovi za njihovo postizanje. Maksimalne nacionalne emisije �lan 32 Maksimalne nacionalne emisije za acidifikuju�e i eutrofikuju�e zaga�uju�e materije i prekursore ozona i to za: sumpordioksid (SO2), azotne okside (NOx), isparljiva organska jedinjenja i amonijak (NH3), u cilju unapre�enja i zaštite životne sredine i zdravlja ljudi od štetnog dejstva acidifikacije, eutrofikacije i prizemnog ozona, propisuje Vlada. � � Zaštita ozonskog omota�a �lan 33 Postupno smanjivanje potrošnje i postupanje sa supstancama koje ošte�uju ozonski omota�, postupanje sa proizvodima koji sadrže ili su pomo�u tih supstanci proizvedeni, uvoz, izvoz i stavljanje u promet tih supstanci i proizvoda, postupanje sa tim supstancama nakon prestanka upotrebe proizvoda koji ih sadrži, na�in njihovog prikupljanja, koriš�enja i trajnog odlaganja, propisuje Vlada. Propisom iz stava 1 ovog �lana ure�uje se i postupanje sa alternativnim supstancama, postupanje sa proizvodima koji sadrže ili su pomo�u tih supstanci proizvedeni, uvoz, izvoz i stavljanje u promet tih supstanci i proizvoda, postupanje sa tim supstancama nakon prestanka upotrebe proizvoda koji ih sadrži, na�in njihovog prikupljanja, koriš�enja i trajnog odlaganja i na�in ozna�avanja proizvoda koji sadrže ove supstance, utvr�uju uslovi koje moraju ispuniti pravna lica i preduzetnici koji obavljaju djelatnost održavanja i/ili popravku, kao i isklju�ivanja iz upotrebe proizvoda koji sadrže supstance koje ošte�uju ozonski omota� i/ili alternativne supstance. Pravna lica i preduzetnici iz stava 2 ovog �lana moraju obezbijediti obuku zaposlenih prema programu stru�nog usavršavanja koji propisuje Ministarstvo u saradnji s organom državne uprave nadležnim za poslove obrazovanja. Pravna lica i preduzetnici iz stava 2 ovog �lana ne mogu vršiti djelatnost održavanja i/ili popravku i isklju�ivanja iz upotrebe proizvoda koji sadrže supstance koje ošte�uju ozonski omota�, bez dozvole Agencije. Protiv akta iz stava 4 ovog �lana može se podnijeti žalba Ministarstvu. Zabrane �lan 34 Zabranjuje se: 1) proizvodnja supstanci koje ošte�uju ozonski omota�; 2) uvoz i/ili izvoz supstanci koje ošte�uju ozonski omota�, odnosno proizvoda koji sadrže supstance utvr�ene Montrealskim protokolom, iz zemalja, odnosno u zemlje koje nijesu strane ugovornice protokola; 3) uvoz i/ili izvoz supstanci koje ošte�uju ozonski omota� i alternativnih supstanci bez dozvole Agencije; 4) uvoz i stavljanje u promet novih proizvoda koji sadrže supstance koje ošte�uju ozonski omota� izuzev hidrohlorofluorougljovodonika bez dozvole Agencije; 5) ispuštanje supstanci koje ošte�uju ozonski omota� i alternativnih supstanci u životnu sredinu; 6) punjenje sistema koji koriste alternativne supstance supstancama koje ošte�uju ozonski omota�; 7) ispiranje supstancama koje ošte�uju ozonski omota�; 8) uvoz, stavljanje u promet i koriš�enje cilindara za jednokratnu upotrebu u kojima se skladište supstance koje ošte�uju ozonski omota� i alternativne supstance; 9) stavljanje u promet na malo supstanci koje ošte�uju ozonski omota� i alternativnih supstanci; 10) uvoz i stavljanje u promet koriš�enih proizvoda i opreme koji sadrže supstance koje ošte�uju ozonski omota�; 11) uvoz koriš�enih, recikliranih i regenerisanih supstanci koje ošte�uju ozonski omota�; 12) stavljanje u promet vrsta goriva koja prekora�uju propisane grani�ne vrijednosti sadržaja zaga�uju�ih materija. Goriva se stavljaju u promet ili upotrebu samo ako su u skladu sa propisanim tehni�kim zahtjevima, ako je izvršena njihova ocjena usaglašenosti, ako su ozna�eni i prate ih propisane isprave, u skladu sa posebnim propisom. � �� Klimatske promjene �lan 35 Sprje�avanje i smanjivanje zaga�ivanja vazduha koje uti�e na promjenu klime ure�uje se pra�enjem emisija gasova sa efektom staklene bašte, primjenom fleksibilnih mehanizama i drugim mjerama utvr�enim odgovaraju�im me�unarodnim sporazumima koji obavezuju Crnu Goru. Emisija gasova sa efektom staklene bašte �lan 36 Popis gasova sa efektom staklene bašte, na�in pra�enja emisija gasova, rokove za izradu izvještaja i na�in izrade inventara emisija gasova sa efektom staklene bašte, propisuje Ministarstvo. Inventar emisija gasova sa efektom staklene bašte vodi Agencija. Inventar emisije gasova sa efektom staklene bašte je sastavni dio informacionog sistema o kvalitetu vazduha. Mehanizam �istog razvoja �lan 37 Projektne aktivnosti u okviru Mehanizma �istog razvoja, njihovo vrednovanje i prihvatljivost ocjenjuje Savjet za mehanizam �istog razvoja koji obrazuje Vlada. Stru�nu, tehni�ku i administrativnu pomo� Savjetu za Mehanizam �istog razvoja pruža tehni�ko operativno tijelo koje obrazuje Agencija. Na�in sprovo�enja postupka primjene Mehanizma �istog razvoja i na�in izvještavanja o njegovom sprovo�enju propisuje Ministarstvo. Prekograni�no zaga�enje vazduha na velikim udaljenostima �lan 38 Mjere smanjenja prekograni�nog zaga�enja vazduha sprovode se u skladu sa me�unarodnim sporazumima koji obavezuju Crnu Goru. Razmjena informacija, priprema nacionalnih inventara emisija gasova, vo�enje evidencija o proizvodnji i potrošnji supstanci i proizvoda koji doprinose prekograni�nom zaga�enju, ure�uje se propisom Ministarstva. Obaveze pravnih lica i preduzetnika �lan 39 Pravna lica i preduzetnici koji u obavljanju djelatnosti uti�u ili mogu uticati na kvalitet vazduha dužni su da obezbijede: tehni�ke mjere za sprje�avanje ili smanjivanje emisija u vazduh, ura�unavanje troškova zaštite vazduha od zaga�ivanja u okviru investicionih i proizvodnih troškova i vo�enje evidencije o utrošenim sredstvima, pra�enje uticaja djelatnosti na kvalitet vazduha, kao i druge mjere zaštite u skladu sa ovim zakonom i drugim propisima. Pravna lica i preduzetnici iz stava 1 ovog �lana dužni su da pribave dozvolu o dozvoljenim emisijama zaga�uju�ih materija u vazduhu (u daljem tekstu: dozvola o emisijama) od Agencije. Pravna lica i preduzetnici koji stavljaju u promet goriva ili ih pribavljaju za sopstvene potrebe, dužni su da vode evidenciju o koli�ini goriva i da podatke iz evidencije dostave Agenciji do 31. marta teku�e godine za prethodnu godinu. Pravna lica i preduzetnici iz stava 3 ovog �lana dužni su da obezbijede pra�enje kvaliteta goriva, u skladu sa propisom iz �lana 30 stav 3 ovog �lana. Dozvolu o emisijama Agencija izdaje na osnovu utvr�enih grani�nih vrijednosti emisija. Dozvola o emisijama iz stava 2 ovog �lana izdaje se u formi rješenja. � �� Bliži na�in i potrebna dokumentacija za izdavanje dozvole ure�uju se propisom Ministarstva. Djelatnosti iz stava 1 ovog �lana utvr�uje Vlada posebnim propisom. Evidentiranje i pra�enje emisija i izvora emisija �lan 40 Vlasnici i/ili korisnici stacionarnih izvora zaga�ivanja dužni su da: 1) vode evidenciju o stacionarnom izvoru i svakoj njegovoj promjeni (rekonstrukciji); 2) obezbijede redovno pra�enje i mjerenje emisija zaga�uju�ih materija; 3) vode evidenciju o pra�enju i obavljenim mjerenjima sa podacima o mjernim mjestima, rezultatima mjerenja i o u�estalosti mjerenja emisija; 4) vode evidenciju o upotrijebljenom gorivu i otpadu kod procesa sagorijevanja; 5) vode evidenciju o radu ure�aja za smanjivanje emisija. Podaci iz stava 1 ovog �lana dostavljaju se organu lokalne uprave na �ijoj teritoriji se nalazi stacionarni izvori zaga�ivanja. Za pokretne izvore zaga�ivanja vazduha, podaci o izvorima emisije vode se na na�in utvr�en posebnim propisom. Lokalni registri izvora zaga�ivanja vazduha �lan 41 Organ lokalne uprave, na osnovu podataka iz �lana 40 stav 1 ovog zakona vodi registar izvora zaga�ivanja vazduha sa podacima o prostornom smještaju i kapacitetima izvora zaga�ivanja, kao i o svim promjenama i rekonstrukcijama. Podaci iz registra izvora zaga�ivanja iz stava 1 ovog �lana dostavljaju se Agenciji koja vodi integralni katastar zaga�iva�a životne sredine. VII. INFORMISANJE I IZVJEŠTAVANJE Informisanje javnosti �lan 42 Agencija blagovremeno i na odgovaraju�i na�in informiše javnost i zainteresovane organizacije (nevladine organizacije i udruženja koja se bave zaštitom životne sredine, udruženja za zaštitu potroša�a, udruženja za zaštitu prava osjetljivih grupa stanovništva, zdravstvene ustanove i relevantna privredna društva) o kvalitetu vazduha i donošenju planova, programa i mjera za zaštitu i poboljšanje kvaliteta vazduha. Informacije i podaci o kvalitetu vazduha su besplatne i dostupne preko sredstava javnog informisanja i na internet stranicama nadležnih organa. Redovno informisanje �lan 43 Agencija obezbje�uje redovno informisanje javnosti o koncentracijama zaga�uju�ih materija u vazduhu, koje su izražene u srednjim vrijednostima u skladu sa odgovaraju�im periodom usrednjavanja Podaci o koncentracijama iz stava 1 ovog �lana sadrže informacije o svim prekora�enjima standarda kvaliteta vazduha, informacije o ciljevima zaštite kvaliteta vazduha, uticaju zaga�enja na zdravlje ljudi, vegetaciju i eko-sisteme. Agencija obezbje�uje redovno informisanje javnosti o koncentracijama i taloženju teških metala i policikli�nih aromati�nih ugljovodonika. Podaci o koncentracijama sumpor-dioksida, azot-dioksida, suspendovanih �estica, ozona i ugljen-monoksida ažuriraju se dnevno, a gdje god je to mogu�e, obzirom na koriš�enu opremu, na svakih sat vremena. � �� Podaci o koncentraciji olova i benzena, iskazani kao prosje�na vrijednost za proteklih 12 mjeseci, ažuriraju se na svaka tri mjeseca, a gdje je to mogu�e na mjese�nom nivou. Agencija dostavlja Ministarstvu podatke o koncentraciji ozona svakog mjeseca za prethodni mjesec u periodu od aprila do septembra. Podaci iz stava 6 ovog �lana sadrže, za svaki dan u kome su zabilježena prekora�enja, datum, ukupan broj sati trajanja prekora�enja i maksimalne jednosatne vrijednosti koncentracija. Informacioni sistem �lan 44 Informacioni sistem kvaliteta vazduha, koji je sastavni dio informacionog sistema zaštite životne sredine, sadrži: 1) podatke o kvalitetu vazduha iz državne i lokalnih mreža, uklju�uju�i lokacije mjernih mjesta i primijenjene metode mjerenja; 2) meteorološke podatke i podatke dobijene modeliranjem i prognosti�kim metodama; 3) podatke iz registra izvora zaga�ivanja vazduha; 4) podatke o supstancama koje ošte�uju ozonski omota�; 5) podatke iz Nacionalnog inventara emisija zaga�uju�ih materija u vazduhu; 6) izvještaje o kvalitetu vazduha; 7) mjere i programe zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha; 8) tekstove me�unarodnih sporazuma i konvencija, nacionalno zakonodavstvo i zakonodavstvo Evropske unije o kvalitetu vazduha; 9) strategije, planove i programe koji se odnose na kvalitet vazduha; 10) podatke o pravnim licima koja se bave pra�enjem kvaliteta vazduha i emisija; 11) podatke o sprovedenom inspekcijskom nadzoru; 12) podatke o izre�enim kaznama, i 13) druge podatke relevantne za kvalitet vazduha. Razmjena informacija i podataka iz informacionog sistema �lan 45 Podaci iz informacionog sistema kvaliteta vazduha se koriste za razmjenu informacija o mjernim mjestima u državnoj i lokalnoj mreži, tehnikama mjerenja, kao i za razmjenu podataka dobijenih pra�enjem kvaliteta vazduha u državnoj i lokalnim mrežama i podataka o emisijama iz izvora zaga�ivanja vazduha za potrebe izvještavanja u skladu sa preuzetim me�unarodnim obavezama. Na�in razmjene informacija iz stava 1 ovog �lana vrši se u skladu sa propisom Ministarstva. Informacija o kvalitetu vazduha �lan 46 Na osnovu podataka dobijenih sprovo�enjem godišnjeg Programa pra�enja kvaliteta vazduha i drugih podataka, Agencija izra�uje godišnju informaciju o kvalitetu vazduha (u daljem tekstu: Informacija). Informacija sadrži naro�ito: podatke o prekora�enjima grani�nih vrijednosti, ciljnih vrijednosti, dugoro�nih ciljeva i pragova upozoravanja i obavještavanja u odnosu na odgovaraju�e periode usrednjavanja, zabilježenih u protekloj godini; listu zona u kojima se prekora�enje propisanih grani�nih vrijednosti mogu pripisati prirodnim izvorima, podatke o koncentracijama i izvorima i dokaze koji pokazuju da se prekora�enja mogu pripisati prirodnim izvorima, i listu zona u kojima su grani�ne vrijednosti za PM10 prekora�ene zbog resuspenzije �estica koje poti�u od posipanja puteva pijeskom ili solju u zimskom periodu zajedno sa podacima o koncentracijama i izvorima PM10 koji se nalaze u tim zonama, kao i dokazima da su � �� prekora�enja uzrokovana resuspenzijom i odgovaraju�im mjerama preduzetim radi smanjenja koncentracija. Informacija je dostupna javnosti i objavljuje se na internet stranici Ministarstva. Bliži sadržaj i na�in izrade informacije propisuje Ministarstvo. Izvještaj o kvalitetu vazduha �lan 47 Za ostvarivanje ciljeva strateških i planskih dokumenata utvr�enih ovim zakonom i drugim dokumentima vezanim za zaštitu i poboljšanje kvaliteta vazduha, Agencija izra�uje Izvještaj o stanju kvaliteta vazduha u Crnoj Gori, za period od �etiri godine. Izvještaj iz stava 1 ovog �lana sadrži: podatke o koncentracijama svih zaga�uju�ih materija za koje su propisani standardi kvaliteta vazduha kao i podaci o koncentracijama zaga�uju�ih materija za koje nijesu propisani standardi kvaliteta vazduha a njihovo pra�enje i kontrola je predvi�ena Programom pra�enja kvaliteta vazduha; ocjenu stanja kvaliteta vazduha: podru�ja i nivo zaga�enosti vazduha, trajanje zna�ajnih prekora�enja nivoa zaga�enosti, opšte informacije o podru�ju, vrsti i procjeni zaga�enja, porijeklo zaga�enja, analizu uzroka zaga�enja, pojedinosti o preduzetim mjerama i projektima za poboljšanje kvaliteta vazduha; ocjenu sprovedenih mjera i njihove efikasnosti; ostvarivanje ciljeva Nacionalne strategije, planova, programa i drugih dokumenata zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha; sprovo�enje obaveza preuzetih me�unarodnim sporazumima iz oblasti zaštite vazduha; ocjenu sprovedenog inspekcijskog nadzora; podatke o izre�enim kaznama; podatke o koriš�enju finansijskih sredstava za zaštitu i poboljšanje kvaliteta vazduha,i predlog izmjena i dopuna postoje�ih dokumenata, kao i druge podatke od zna�aja za zaštitu i poboljšanje kvaliteta vazduha. Izvještaj iz stava 1 ovoga �lana je sastavni dio Izvještaja o stanju životne sredine Crne Gore. VIII. FINANSIRANJE ZAŠTITE I VAZDUHA Izvori finansiranja �lan 48 Sredstva za finansiranje zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha se obezbje�uju iz: državnog budžeta; budžeta jedinice lokalne samouprave, i drugih izvora u skladu sa ovim zakonom. Koriš�enje sredstava �lan 49 Sredstva iz �lana 48 ovog zakona koriste se: 1) iz državnog budžeta za: ocjenjivanje kvaliteta vazduha i razvrstavanje zona prema kategorijama kvaliteta vazduha; uspostavljanje, održavanje, funkcionisanje i razvoj Državne mreže; realizaciju programa pra�enja kvaliteta vazduha u Državnoj mreži; mjerenja posebne namjene iz �lana 13 stav 3 ovog zakona; izradu i sprovo�enje Nacionalne strategije upravljanja kvalitetom vazduha; � �� realizaciju planova kvaliteta vazduha i kratkoro�nih akcionih planova iz �l. 21 i 23 ovog zakona; sprovo�enje mjera za smanjenje negativnih uticaja klimatskih promjena i mjera za zaštitu ozonskog omota�a; osnivanje i funkcionisanje Savjeta za mehanizam �istog razvoja; uspostavljanje i održavanje inventara emisije gasova i informacionog sistema kvaliteta vazduha; izvršavanje obaveza preuzetih me�unarodnim ugovorima, i finansiranje i/ili sufinansiranje drugih projekata, programa i mjera u cilju zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha; 2) iz budžeta jedinice lokalne samouprave za: uspostavljanje i održavanje lokalne mreže za pra�enje kvaliteta vazduha; realizaciju programa pra�enja kvaliteta vazduha u lokalnoj mreži; realizaciju planova kvaliteta vazduha i kratkoro�nih akcionih planova iz �lana 23 ovog zakona; vo�enje lokalnog registra izvora zaga�ivanja vazduha, i finansiranje i/ili sufinansiranje drugih projekata, programa i mjera u cilju zaštite i poboljšanja kvaliteta vazduha. IX. NADZOR �lan 50 Nadzor nad sprovo�enjem ovog zakona i propisa donijetih na osnovu ovog zakona vrši Ministarstvo, ako ovim zakonom nije druk�ije propisano. Inspekcijski nadzor nad sprovo�enjem ovog zakona i propisa donijetih na osnovu ovog zakona vrši Agencija, u skladu sa ovim zakonom i zakonom kojim se ure�uje inspekcijski nadzor. Prava i dužnosti inspektora �lan 51 U vršenju poslova inspekcijskog nadzora ekološki inspektor kontroliše naro�ito: 1) da li je izvor zaga�ivanja vazduha izgra�en, proizveden, opremljen, koriš�en i održavan tako da emisija bude u propisanim granicama; 2) preduzimanje propisanih, odnosno naloženih mjera u slu�aju prekora�enja grani�nih vrijednosti emisije i/ili nivoa zaga�uju�ih materija u vazduhu; 3) postupanje sa supstancama koje ošte�uju ozonski omota� i proizvodima koji sadrže te supstance ili su pomo�u njih proizvedeni; 4) uvoz i izvoz supstanci koje ošte�uju ozonski omota� i vo�enje evidencije o tome; 5) da li se djelatnost održavanja, popravke i isklju�ivanja iz upotrebe proizvoda koji sadrže supstance koje ošte�uju ozonski omota� obavlja uz dozvolu Agencije; 6) poslove mjerenja emisije i pra�enja kvaliteta vazduha; 7) vo�enje evidencija o upotrijebljenom gorivu i otpadu kod procesa sagorijevanja, i 8) sprovo�enje drugih propisanih mjera za sprje�avanje i smanjivanje zaga�ivanja vazduha. Ovlaš�enja inspektora �lan 52 U vršenju inspekcijskog nadzora ekološki inspektor je obavezan da, kada utvrdi da je povrije�en zakon ili drugi propis, preduzme slede�e upravne mjere i radnje: 1) privremeno zabrani rad stacionarnog izvora zaga�ivanja ili naloži preduzimanje drugih odgovaraju�ih mjera zaštite dok se emisija i nivoi zaga�uju�ih materija u vazduhu ne svedu na propisane grani�ne vrijednosti; � �� 2) naredi pribavljanje rezultata mjerenja emisije i/ili nivoa zaga�uju�ih materija u vazduhu preko ovlaš�enog pravnog lica i privremeno zabrani rad ako se rezultati mjerenja ne dostave na uvid u ostavljenom roku; 3) naredi dostavljanje podataka o kvalitetu vazduha Agenciji u propisanom roku; 4) predloži oduzimanje ovlaš�enja za obavljanje poslova mjerenja emisije i/ili pra�enje kvaliteta vazduha ukoliko se ti poslovi ne obavljaju u skladu sa zakonom; 5) zabrani rad stacionarnog izvora zaga�ivanja ili drugu aktivnost koja se obavlja suprotno ovom zakonu; 6) zabrani postupanje sa supstancama koje ošte�uju ozonski omota� i proizvodima koji sadrže te supstance ili su pomo�u njih proizvedeni suprotno ovom zakonu; 7) zabrani vršenje djelatnosti održavanja, popravke i isklju�ivanja iz upotrebe proizvoda koji sadrže supstance koje ošte�uju ozonski omota�, ako utvrdi da ih obavlja lice koje za to nema dozvolu, odnosno predloži oduzimanje dozvole za obavljanje tih poslova, ako lice prestane da ispunjava propisane uslove; 8) zabrani djelatnost pra�enja kvaliteta vazduha i mjerenja emisija, ako utvrdi da ih vrše pravna lica i preduzetnici koji nijesu registrovani za obavljanje te djelatnosti i da li posjeduju dozvolu Agencije; 9) zabrani uvoz i/ili izvoz supstanci koje ošte�uju ozonski omota� za koje nije izdata dozvola, i 10) naredi sprovo�enje drugih propisanih obaveza u skladu sa zakonom. X. KAZNENE ODREDBE �lan 53 Nov�anom kaznom od stostrukog do tristostrukog iznosa minimalne zarade u Crnoj Gori kazni�e se za prekršaj pravno lice i preduzetnik, ako: 1) u okolini stacionarnog izvora zaga�ivanja vazduha za koje je obavezna ili za koju se može tražiti procjena uticaja na životnu sredinu ne vrši pra�enje kvaliteta vazduha na na�in utvr�en u elaboratu o procjeni uticaja na životnu sredinu (�lan 18 stav 1); 2) podatke o kvalitetu vazduha dobijene pra�enjem kvaliteta vazduha ne dostavi Agenciji i organu lokalne uprave na �ijoj teritoriji se nalazi do 31. marta teku�e godine za prethodnu godinu (�lan 18 stav 2); 3) ne obezbijedi obuku zaposlenih prema programu stru�nog usavršavanja na propisan na�in (�lan 33 stav 3); 4) ispušta supstance koje ošte�uju ozonski omota� i alternativne supstance u životnu sredinu (�lan 34 stav 1 ta�ka 5); 5) vrši punjenje sistema koji koriste alternativne supstance supstancama koje ošte�uju ozonski omota� (�lan 34 stav 1 ta�ka 6); 6) vrši ispiranje supstancama koje ošte�uju ozonski omota� (�lan 34 stav 1 ta�ka 7); 7) stavlja u promet goriva koja prekora�uju propisane grani�ne vrijednosti sadržaja zaga�uju�ih materija (�lan 34 stav 1 ta�ka 12); 8) ne pribavi dozvolu o dozvoljenim emisijama zaga�uju�ih materija u vazduhu od Agencije (�lan 39 stav 2); 9) ne vode evidenciju o koli�ini goriva koju stavljaju u promet ili ga pribavljaju za sopstvene potrebe i podatke iz evidencije ne dostave Agenciji do 31. marta teku�e godine za prethodnu godinu (�lan 39 stav 3); 10) ne obezbijede pra�enje kvaliteta goriva u skladu sa propisom iz �lana 30 stav 3 ovog zakona (�lan 39 stav 4); 11) ne vodi evidenciju o stacionarnom izvoru i svakoj njegovoj promjeni (rekonstrukciji) (�lan 40 stav 1 ta�ka 1); 12) ne obezbijedi redovno pra�enje i mjerenje emisije i o tome ne vodi evidenciju (�lan 40 stav 1 ta�. 1 i 2); 13) ne vodi evidenciju o pra�enju i obavljenim mjerenjima sa podacima o mjernim mjestima, rezultatima mjerenja i o u�estalosti mjerenja emisija (�lan 40 stav 1 ta�ka 3); � �� 14) ne vodi evidenciju o upotrijebljenom gorivu i otpadu kod procesa sagorijevanja (�lan 40 stav 1 ta�ka 4); 15) ne vodi evidenciju o radu ure�aja za smanjivanje emisija (�lan 40 stav 1 ta�ka 5); 16) organu lokalne uprave ne dostavi podatke iz �lana 40 stav 1 na �ijoj teritoriji se nalazi (�lan 40 stav 2). Za prekršaj iz stava 1 ovog �lana kazni�e se nov�anom kaznom od petostrukog do dvadesetostrukog iznosa minimalne zarade u Crnoj Gori odgovorno lice u pravnom licu. �lan 54 Nov�anom kaznom od stostrukog do tristostrukog iznosa minimalne zarade u Crnoj Gori kazni�e se za prekršaj organ lokalne uprave, ako: 1) podatke utvr�ene pra�enjem kvaliteta vazduha u lokalnoj mreži javno ne objavi i ne dostavi Agenciji do 31. marta teku�e godine za prethodnu godinu (�lan 14 stav 5); 2) ne vodi registar izvora zaga�ivanja (�lan 41 stav 1). Za prekršaj iz stava 1 ovog �lana kazni�e se nov�anom kaznom od petostrukog do dvadesetostrukog iznosa minimalne zarade u Crnoj Gori odgovorno lice u organu lokalne uprave. XI. PRELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE Podzakonski akti �lan 55 Podzakonski akti za sprovo�enje ovog zakona donije�e se u roku od tri godine od dana stupanja na snagu ovog zakona. Do donošenja propisa iz stava 1 ovog �lana primjenjiva�e se podzakonski propisi donešeni na osnovu Zakona o zaštiti vazduha od zaga�ivanja (»Službeni list SRCG«, br. 14/80) i Zakona o kvalitetu vazduha («Službeni list RCG», br. 48/07). Propis iz �lana 32 ovog zakona donije�e se u roku od šest mjeseci od dana potvr�ivanja Protokola o prizemnom ozonu i borbi protiv acidifikacije i eutrofikacije uz Konvenciju o prekograni�nom zaga�enju vazduha na velikim udaljenostima. Donošenje Nacionalne strategije �lan 56 Nacionalna strategija donije�e se najkasnije do 31. decembra 2012. godine. Ograni�enje prometa vrsta goriva �lan 57 Stavljanje u promet vrsta goriva koja prekora�uju propisane grani�ne vrijednosti sadržaja zaga�uju�ih materija nije dozvoljeno nakon 1. januara 2011. godine. Prestanak važnosti �lan 58 Danom stupanja na snagu ovog zakona prestaje da važi Zakon o kvalitetu vazduha («Službeni list RCG», br. 48/07). � � Stupanje na snagu �lan 59 Ovaj zakon stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u „Službenom listu Crne Gore“. SU-SK Broj 01-24/17 Podgorica, 22. aprila 2010. godine SKUPŠTINA CRNE GORE 24. SAZIVA PRED�EDNIK Ranko Krivokapi� �