Decision on the development of the Spatial Plan of Montenegro

1671. Na osnovu čl. 16 i 24 Zakona o planiranju prostora i izgradnji objekata ("Službeni list CG", br. 64/17, 44/18 i 63/18) Vlada Crne Gore na sjednici od 20. decembra 2018. godine, donijela je ODLUKU O IZRADI PROSTORNOG PLANA CRNE GORE Član 1 Pristupa se izradi Prostornog plana Crne Gore (u daljem tekstu: Plan). Član 2 Plan se izrađuje za cjelokupnu teritoriju Crne Gore i predstavlja opštu osnovu organizacije i uređenja prostora Crne Gore. Član 3 Za Plan će se raditi strateška procjena uticaja Plana na životnu sredinu u skladu sa Zakonom o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu ("Službeni list RCG", broj 80/05 i "Službeni list CG", br. 59/11 i 52/16). Član 4 Zabranjuje se građenje na dijelu prostora u granicama prirodnog i kulturno – istorijskog područja Kotora, upisanog 1979. godine na Listu svjetske baštine UNESCO. Odredba stava 1 ovog člana ne odnosi se na objekte koji se rekonstruišu radi sanacije, održavanja i korišćenja, u okviru postojećih horizontalnih i vertikalnih gabarita i koji su izgrađeni u skladu sa zakonom, na izgradnju objekata infrastrukture, kao ni na prostor obuhvaćen Urbanističkim projektom Perasta i Urbanističkim projektom Starog jezgra Kotora. Prostor iz stava 1 ovog člana dat je članom 2 Zakona o zaštiti prirodnog i kulturno – istorijskog područja Kotora ("Službeni list Crne Gore", br. 56/13 i 13/18). Zabrana građenja primjenjivaće se do donošenja Plana, a najduže u trajanju od 24 mjeseca. Član 5 Rok za izradu Plana je 24 mjeseca, od dana imenovanja rukovodioca izrade Plana. Član 6 Sredstva potrebna za izradu Plana, obezbijediće se iz Budžeta Crne Gore sa pozicije organa državne uprave nadležnog za održivi razvoj i turizam (u daljem tekstu: Ministarstvo). Član 7 Plan se donosi za period do 2040. godine. Član 8 Ministarstvo je dužno da u postupku izrade Plana ostvari saradnju sa susjednim državama u odnosu na planiranje prostora i područja mora. Član 9 Plan se izrađuje na osnovu Programskog zadatka, koji je sastavni dio ove odluke. Član 10 Ova odluka stupa na snagu danom objavljivanja u “Službenom listu Crne Gore”. Broj: 07-6082 Podgorica, 20. decembra 2018. godine Vlada Crne Gore Predsjednik, Duško Marković, s.r. PROGRAMSKI ZADATAK ZA IZRADU PROSTORNOG PLANA CRNE GORE DO 2040. GODINE I UVODNE NAPOMENE Polazeći od promjena cjelokupnog razvojnog konteksta od 2008. godine, kada je usvojen Prostorni plan Crne Gore ("Službeni list CG", br. 24/08 i 44/12) do danas, uz formalni aspekt vezan za rok važenja Plana do 2020. godine, neophodno je pristupiti izradi novog planskog dokumenta za naredni dugoročni period, do 2040. godine. Shodno članu 216 Zakona o planiranju prostora i izgradnji objekata ("Službeni list CG", br. 64/17, 44/18 i 63/18) Prostorni plan Crne Gore do 2020. godine, ostaje na snazi do donošenja novog Prostornog plana Crne Gore. Prostorni plan Crne Gore je strateški dokument i opšta osnova organizacije i uređenja prostora Crne Gore, kojim se određuju državni ciljevi i mjere prostornog razvoja, u skladu sa ukupnim ekonomskim, socijalnim, ekološkim i kulturno–istorijskim razvojem Crne Gore. Prostorni plan Crne Gore je akt koji se izrađuje kroz multidisciplinarni istraživački i visokostručni postupak, što mu obezbjeđuje visok stepen pouzdanosti, a kroz proces donošenja i usvajanja i obaveznost kod njegovog sprovođenja. U navedenom kontekstu Prostorni plan Crne Gore predstavlja osnov za utvrđivanje politike razvoja, uređenja i korišćenja prostora i definisanje pojedinačnih strategija, planova i programa po pojedinim oblastima, uključujući i politike za njihovu realizaciju. Strateške odredbe Prostornog plana Crne Gore implementiraju se kroz Plan generalne regulacije Crne Gore, kao i kroz strategije, programe i dr. koji sadrže rješenja u pogledu korišćenja resursa i potencijala, prioriteta razvoja, ograničenja, planskog kontrolisanja i rješavanja konflikata, kontrolisanja pragova prostornog i drugog razvoja, zahtjeva okruženja, kontrole seizmičkog rizika i preduslova koje treba obezbijediti za ostvarivanje konkretnih plansko-razvojnih koncepcija. Programski za izradu Prostornog plana Crne Gore izrađuje se u skladu sa članom 25 Zakona o planiranju prostora i izgradnji objekata, budući da je programski zadatak sastavni dio Odluke o izradi planskog dokumenta. II OBUHVAT I GRANICE PROSTORNOG PLANA CRNE GORE Prostorni plan Crne Gore (u daljem tekstu Plan) radi se za cjelokupnu teritoriju države u površini od 13.812 km2 sa pripadajućim morskim akvatorijumom u površini od 2.540 km2. III PRINCIPI, VIZIJA I CILJEVI PLANIRANJA, KORIŠĆENJA, UREĐENJA I ZAŠTITE PROSTORA Prostor, kao jedan od najvažnijih resursa Crne Gore, je osnova za cjelokupni razvoj države, jačanje suštinske osmišljene upotrebe prostornih potencijala, kao i očuvanje raznolikosti predjela i biodiverziteta. Regionalne posebnosti su osnova za postizanje lokalnog, regionalnog i međunarodnog identiteta Crne Gore. Strateško opredjeljenje Crne Gore je da racionalno i održivo koristi svoje prirodne i stvorene resurse i da se razvija kao ekološka država, u skladu sa ustavnim određenjem, kroz: • Primjenu principa održivog razvoja; • Nastavak tranzicijskih reformi; • Uključenje Crne Gore u evropske integrativne tokove i Evropsku uniju i potpunije korišćenje raznih oblika domaće i strane institucionalne i ekspertske pomoći i savjeta; • Širenje međunarodne ekonomske i druge razmjene; • Brži i održivi rast ekonomije; • Unapređenje socijalnog razvoja i socijalne kohezije; • Razvijanje različitih oblika društvene komunikacije i interakcije; • Očuvanje i razvijanje kulturnog (etničkog, vjerskog, rodnog i dr.) identiteta i raznolikosti; • Blagovremenu izrada i donošenje nedostajućih strateških dokumenata. Vizija prostornog razvoja mora slijediti vizije definisane u usvojenim razvojnim strategijama na državnom nivou, u prvom redu viziju održivosti nacionalnog razvoja do 2030. godine iskazanu u Nacionalnoj strategiji održivog razvoja. Tu viziju čini deset ključnih elementa, od kojih je za uspostavljanje održivog prostornog razvoja ključan sljedeći: Crna Gora je ekološka država u kojoj je ostvaren sklad tradicionalnog načina života čovjeka i njegovog prirodnog okruženja, u kojoj je životna sredina zdrava, a vrijednosti biodiverziteta, voda, mora, vazduha, zemljišta, prostora, kao i vrijednosti ostalih prirodnih resursa, unaprijeđene i sačuvane za generacije koje dolaze. Očuvane su vrijednosti i usluge ekosistema, povećani obuhvati očuvanih prirodnih, kulturnih i predionih vrijednosti, kojima se održivo i efikasno upravlja, povećan je adaptivni kapacitet čovjeka, ekosistema i ekonomskih sektora na uticaje klimatskih promjena i sanirano zagađenje na ključnim „crnim“ ekološkim tačkama. Udio energije iz obnovljivih izvora kontunirano raste, omogućena je energetska efikasnost i transfer tehnoloških rješenja kojima se doprinosi podizanju kvaliteta života u urbanim sredinama i smanjenju emisija gasova s efektom staklene bašte. Do 2030. godine, nivo emisija gasova s efektom staklene bašte smanjuje se za 30% u odnosu na 1990. godinu. Od Plana se očekuje da pruži okvir za prostorni razvoj teritorije Crne Gore što podrazumijeva stvaranje strateških planskih pretpostavki za ispunjenje sljedećih osnovnih ciljeva: • Ublažavanje regionalnih nejednakosti u ekonomskom i društvenom razvoju; • Obezbjeđenje kvaliteta života u svim djelovima Crne Gore; • Razvoj urbanih i ruralnih područja u skladu sa njihovim potencijalima i ograničenjima; • Racionalno korišćenje prirodnih resursa kroz: a) Ograničenje proširivanja građevinskog zemljišta na najmanju moguću mjeru; b) Održavanje proizvodnog potencijala zemljišta za raznovrsne oblike poljoprivredne proizvodnje, a naročito za tzv. „zdravu hranu” i poljoprivrednih proizvoda za koje Crna Gora ima najveće komparativne prednosti; c) Racionalnu upotrebu prostora za urbanizaciju i kontrolu i ograničavanje intenzivnijeg širenja urbanih područja; d) Uravnoteženu i razumnu eksploataciju mineralnih sirovina, uz primjenu propisanih mjera prostorne i ekološke zaštite; e) Ostvarivanje teritorijalne raspodjele djelatnosti, tako da se obezbijedi ravnoteža između potreba za vodom i mogućnosti adekvatnog vodosnabdijevanja; f) Podsticanje upotrebe obnovljivih resursa, prije svega hidropotencijala kao i korišćenje energije sunca, vjetra, biomase, gdje god je to prostorno prihvatljivo; g) Održivi razvoj obalnog područja primjenom principa održivog razvoja i instrumenata integralnog upravljanja obalnim područjem kao opšteg interesa Crne Gore, uključujući i prioritetno rješavanje najvažnijih, brojnih problema i protivrječnosti, naročito u dijelu prostornog i planskog usmjeravanja razvoja morskog akvatorijuma i bolje valorizovanje i upotrebu posebno vrijednih resursa i potencijala. • Integraciju Crne Gore u Evropski region; • Razvoj i institucionalizaciju prekogranične saradnje sa zemljama u okruženju kroz važne oblasti kao što su: regionalni ekonomski razvoj, infrastruktura, zaštita životne sredine, i drugo; • Implementiranje postojećeh zakonskih rješenja i prostorno planskih dokumenata, kao i međunarodnih konvencija koje se odnose na prostorni razvoj u širem smislu, a koje je Crna Gora potpisala ili usvojila. Vizija i opšti ciljevi održivog razvoja u Crnoj Gori moraju biti tretirani kao vodeće opredjeljenje u pripremi Plana. Formulacija opštih i sektorskih specifičnih principa, ciljeva i smjernica, kao i teritorijalnih odredbi za prostorni razvoj Crne Gore koji će biti definisani Planom uvijek moraju odražavati zahtjeve održivog razvoja. IV USLOVI I SMJERNICE RAZVOJNIH STRATEGIJA I NJIHOVO USKLAĐIVANJE SA PROSTORNIM PLANOM CRNE GORE Zadatak Plana je da verifikuje sektorske potrebe u pogledu dugoročnog prostornog razvoja koristeći integrativni odnosno međusektorski pristup u skladu sa optimalnim korišćenjem prostora kao ograničenog i svakako neobnovljivog resursa. Ovim dokumentom utvrđuje se potreba i obaveza za usklađivanjem razvojnih strategija (usvojenih na osnovu prethodnog Prostornog plana do 2020.) na nivou države, kao i novog Plana generalne regulacije, čijim će donošenjem prestati da važi sva planska dokumentacija nižeg reda. S tim u vezi utvrđuje se obaveza nosilaca izrade razvojnih dokumenata na državnom nivou i Plana generalne regulacije da pruže punu saradnju nosiocima izrade Prostornog plana Crne Gore. Aktuelni planovi i razvojni dokumenti državnog nivoa, između ostalih, su: Nacionalna strategija održivog razvoja do 2030, Strategija razvoja energetike, Strategija razvoja saobraćaja, Istraživanje nafte i gasa u podmorju Crne Gore, Vodoprivredna osnova Crne Gore, Strategija razvoja turizma do 2020, i drugi. Istovremeno se ukazuje i na potrebu za sinhronizacijom – na nivou donošenja odluka – novog Prostornog plana Crne Gore sa planovima i razvojnim dokumentima na međunarodnom nivou koji se odnose na region Mediterana i jugoistočne Evrope. Isto tako, podrazumijeva se i obaveza usaglašavanja i povezivanja nacionalnih tehničkih sistema sa takvim sistemima u susjednim zemljama, kao i širim međunarodnim okruženjem. U oktobru 2016. godine na konferenciji Ujedinjenih nacija Habitat III o urbanom razvoju i stanovanju usvojen je dokument Nova urbana agenda sa idejom ostarivanja Cilja održivog razvoja 11 koji teži ka tome da gradovi do 2030. godine budu održivi, otporni, bezbjedni i inkluzivni. Smjernice za implementaciju Nove urbane agende između ostalog sadrže i Međunarodne smjernice za urbanističko i prostorno planiranje. Jedan od ciljeva politike uređenja prostora Crne Gore u narednom periodu biće inkorporiranje ovih smjernica u prostorno plansku dokumentaciju, u prvom redu u novi Prostorni plan Crne Gore. V KONCEPTUALNI OKVIR PLANIRANJA, KORIŠĆENJA, UREĐENJA I ZAŠTITE PLANSKOG PODRUČJA Plan mora da obezbijedi strateški okvir za opšti prostorni razvoj Crne Gore do 2040. godine i da stvori jasno definisane koridore po kojima se moraju kretati sektorsko planiranje i detaljnije prostorno planiranje, koje će biti sprovedeno kroz izradu plana nižeg reda – Plana generalne regulacije. Prostorni plan mora dati smjernice i preporuke za realizaciju potrebnih institucionalnih usaglašavanja, dalja konceptualna i zakonska razjašnjenja i promociju neophodnih javnih investicija kako bi se postigla realizacija definisanih ciljeva. Sama realizacija zavisi od sektorskih i lokalnih vlasti i biće predmet dalje planske razrade kroz regulacioni planski dokument nižeg reda. Aktuelnost osnovnih koncepata i rješenja Prostornog plana Crne Gore iz 2008. godine dugoročnog su ili trajnog karaktera, kako zbog vremena potrebnog za njihovu realizaciju, tako i zbog relativne nepromjenljivosti fizičkih uslova na kojima se zasnivaju. Međutim, različiti procesi i faktori koji utiču na prostorni razvoj, kao što su globalizacija, evropske integracije, tržišna ekonomija, brz razvoj informacione tehnologije, trendovi urbanizacije, demografske promjene, promjene klime i veća opšta ekološka svijest među stanovništvom, nameću potrebu za preispitivanjem određenih rješenja, a u cilju poštovanja načela održivog razvoja. Naime, sagledavanje različitih procesa i činjenica i organizovanje prostornog razvoja u smislu dugoročnih zahtjeva je moguće jedino ako se slijedi opredjeljenje za održivi razvoj, što će biti cilj izrade ovog strateškog dokumenta. Prostorni plan Crne Gore mora uvažiti i opšte razvojne projekcije i ciljeve proistekle iz globalnog opredjeljenja ka evropskim integracijama, sa perspektivom punopravnog članstva u Evropskoj uniji. Naime, do stupanja na snagu Lisabonskog ugovora, službeno potpisanog od strane svih zemalja članica EU 13. decembra 2007. godine, a koji je stupio na snagu 1. decembra 2009. godine - prostorno uređenje bilo je u isključivoj nadležnosti država članica. Međutim, prema Ugovoru, prostorne politike postale su zajednička nadležnost zemalja članica i Evropske komisije, što treba imati u vidu prilikom izrade ovog strateškog planskog dokumenta. Primjenjeno na politiku uređenja prostora – to u principu znači zahtjev za održivim razvojem, na kome se temelje osnovni ciljevi evropske razvojne politike: ekonomska, društvena i teritorijalna kohezija, a što je u skladu i sa deklarisanim principima na nacionalnom nivou. Prostorni razvoj Crne Gore, koji će se definisati Planom, mora da odgovara aktuelnim potrebama stanovništva, dosadašnjim promjenama i budućim trendovima. Opšta struktura i strategija uranvoteženog prostornog razvoja mora se bazirati na dva stuba koja se čine suprotsavljenim, ali u stvari definišu samo različite zahtjeve istog procesa: regionalizaciju razvojne perspektive; dalju integraciju crnogorskog prostora. VI METODOLOGIJA Prilikom izrade Plana pridržavati se metodologije definisane Pravilnikom o metodologiji izrade planskog dokumenta i bližem načinu organizacije prethodnog učešća javnosti ("Sl. list CG", broj 88/17) VII SADRŽAJ PLANSKOG DOKUMENTA Obim i nivo obrade Plana treba dati tako da se u potpunosti primjene odredbe Zakona o planiranju prostora i izgradnji objekata. Paralelno sa izradom Plana predviđena je i izrada strateške procjene uticaja plana na životnu sredinu (u daljem tekstu: SPU) u skladu sa Zakonom o strateškoj procjeni uticaja na životnu sredinu ("Službeni list RCG", broj 80/05 i "Službeni list CG", br. 59/11 i 52/16), čije elemente treba ugraditi u plan. Prostorni plan Crne Gore izrađuje se na topografskim kartama razmjere 1:100.000, 1:50.000, 1:25.000 i 1:5.000, a mogu se koristiti i satelitski snimci ili ortofoto snimci. Plan, po utvrđenim fazama i za definisane segmente, treba da bude urađen i prezentovan u analognom i digitalnom formatu. Digitalni oblik – za tekstualni dio u standardu Microsoft Word i PDF formatu, a grafički u standardu Auto Cad i GIS fromatu. Plan se izrađuje na kartama, topografsko-katastarskim planovima i katastrima vodova u digitalnoj formi i georeferenciranim ortofoto podlogama, a prezentira na kartama i topografsko-katastarskim planovima u analognoj formi izrađenim na papirnoj podlozi i isti moraju biti identični po sadržaju. Analogne i digitalne forme geodetsko-katastarskih planova moraju biti ovjerene od strane organa uprave nadležnog za poslove katastra. VIII OBAVEZE RUKOVODIOCA IZRADE PLANA Rukovodilac izrade Plana će nadležnom Ministarstvu, dostaviti na uvid, odnosno stručnu ocjenu u skladu sa Zakonom, sljedeće faze: Koncept plana; Nacrt plana; i Predlog plana. Rukovodilac izrade će na osnovu sintezne ocjene postojećeg stanja, prostorno planske i studijske dokumentacije, ocjene iskazanih zahtjeva i potreba zainteresovane javnosti i organa za tehničke uslove, ocjene prirodnih uslova za razvoj, a naročito u dijelu mogućnosti korišćenja prostora i pogodnost terena za gradnju i analize mogućnosti za usmjeravanje daljeg prostornog razvoja u planskom periodu, kao i zahtjeva za utvrđivanje područja od posebnog značaja i/ili područja sa posebnim režimom zaštite, izraditi koncept plana, saglasno Pravilniku. Rukovodilac izrade će, saglasno Zakonu, dostaviti Nacrt Plana Ministarstvu kako bi se u zakonskom postupku sprovela procedura utvrđivanja Nacrta Plana. Rukovodilac izrade je dužan da u Predlog Plana, a nakon sprovedenog postupka i stručne ocjene i javne rasprave, ugradi sve prijedloge i mišljenja nadležnih organa. Predlog Plana će rukovodilac izrade dostaviti Ministarstvu, kako bi se u zakonskom postupku sprovela procedura donošenja ovog planskog dokumenta. Po usvajanju plana, rukovodilac izrade će Ministarstvu predati konačnu verziju plana u adekvatnoj formi koja je definisana Pravilnikom o načinu potpisivanja, ovjeravanja, dostavljanja, arhiviranja i čuvanja planskog dokumenta ("Službeni list CG", br. 76/17 i 73/18).