Action plan for the implementation of the National Strategy for the control of bacterial resistance to antibiotics 2017-2021

CrnaGora Ministarstvo zdravlja Izvještaj o realizaciji Akcionog plana za sprovođenje Nacionalne strategija za kontrolu rezistencije bakterija na antibiotike 2017-2021. godinu za 2019. godinu Crna Gora Ministarstvo zdravlja UVOD Nacionalna strategija za kontrolu rezistencije bakterija na antibiotike za period 2017 2021. godine je nastavak Nacionalne strategije za kontrolu rezistencije bakterija na antibiotike za period 2012-2016.godine, koja je u skladu sa Master planom razvoja zdravstva Crne Gore za period 2015-2020.godine i Nacionalnim planom za racionalnu potrošnju ljekova koji je iz Master plana proizašao, kao i sa Strategijom i Strateškim akcionim planom Svjetske zdravstvene organizacije (SZO) za rezistenciju na antibiotike za Evropu. Nacionalna strategija za kontrolu rezistencije bakterija na antibiotike određuje ciljeve, plan aktivnosti i postupke koji će se u Crnoj Gori sprovoditi kako bi se zaustavilo širenje rezistencije bakterija na antibiotike u humanoj i veterinarskoj medicini. Realizacijom planiranih aktivnosti treba da se postigne racionalizacija potrošnje antibiotika, a samim tim i kontrola širenja rezistencije bakterija na antibiotike. Bakterije, nažalost, imaju izvrsno razvijene mehanizme genetskog prilagođavanja, pa je posljedica upotrebe antibiotika uvijek - brži ili sporiji - razvoj rezistencije bakterija na njih. Postoje primjeri iz kojih se jasno vidi da stepen rezistencije bakterija na neki antibiotik zavisi od potrošnje tog antibiotika. Mogućnosti racionalizacije u primjeni antibiotika su brojne, s obzirom da se u praksi najviše antibiotika potroši za liječenje infekcija koje su često virusne etiologije. Neke bakterije (stafilokoke, enterokoke, pseudomonas, acinetobakter) postaju rezistentne na većinu antibiotika u primjeni. Multirezistentni sojevi se prevashodno registruju u bolnicama, gdje je selektivni pritisak antibiotika i najveći. U bolnicama, osim racionalizacije u primjeni antibiotika, veliku pažnju treba posvetiti i kontroli bolničkih infekcija s obzirom da se, jednom nastali, sojevi bakterija rezistentni istovremeno na više grupa antibiotika mogu lako širiti u bolničkim sredinama. REZIME Akcioni plan za kontrolu rezistencije bakterija na antibiotike u Crnoj Gori za 2019 godinu od 8 ključnih mjera obuhvata ukupno 21 aktivnost. U skladu sa zaključcima Vlade nosioci aktivnosti iz navedenog akcionog plana pozvani su da ubrzaju dinamiku realizacije istih, kako bi prvobitno postavljeni rokovi bili ispoštovani. Realizacija ciljeva kroz mjere: OPERATIVNI CILJ 1. Jačanje intersektorske saradnje – izrada jasnih nacionalnih planova uz koordinaciju različitih sektora (veterina, medicina) KLJUČNA MJERA 1. Praćenja rezistencije bakterija na antibiotike: Analiza upotrebe ljekova se koristi za praćenje i ocjenjivanje korišćenja ljekova prema dogovorenim kriterijumima/standardima, i na osnovu nje se prema potrebi preporučuje promjena prakse u propisivanju u cilju unapređenja sigurnosti i rentabilnosti upotrebe ljekova. S tim u vezi Agencija za ljekove i medicinska sredstva priprema godišnji izvještaj o upotrebi kako humanih tako i životinjskih ljekova, te je 2019. godine, u skladu sa radimo Agencije izrađen godišnji izvještaj za rezistenciju bakterija na antibiotike za 2018. godinu koji je i objavljen na sajtu www.calims.me. Crna Gora Ministarstvo zdravlja OPERATIVNI CILJ 2. Unaprjeđenje i osavremenjivanje dijagnostike, radi bržeg dobijanja tačnijih rezultata kako bi se pravovremeno mogli uključiti odgovarajući antibiotici, što bi doprinijelo racionalizaciji upotrebe antibiotika KLJUČNA MJERA 2. Praćenje potrošnje antibiotika Agencija za ljekove i medicinska sredstva ima nadležnost u poslovima prikupljanja i obrade podataka o prometu i potrošnji antibiotika u zdravstvenim ustanovama, kao i praćenje potrošnje antibiotika u veterini. Shodno tome, u 2019. godini je izrađen izvještaj za 2018. godinu, dok se izvještaj za 2019. godinu finalizuje u 2020. godini. Kako je u pitanju aktivnost koja će se sprovoditi i u 2020. godini, zaključak je da se aktivnosti iz ove mjere sprovode u kontinuitetu. Implementacija smjernica za antimikrobnu profilaksu u hirurgiji, uslovilo je smanjenje potrošnje rezervnih antibiotika u Kliničkom centru Crne Gore za oko 30% u 2017.godini u odnosu na 2016. godinu. Ovakav način mogao bi biti i dobar primjer na nivou opštih i specijalnih bolnica te se u novom Akcionom planu set aktivnosti za praćenje rezistencije bakterija na antibiotike odnosi i na sve ostale kao zdravstvene tako i veterinarske ustanove. OPERATIVNI CILJ 3. Unapređenje nadzora nad rezistencijom bakterija na antibiotike: unapređenje nacionalnog sistema nadzora, prikupljanja, analiziranja i izvještavanja podataka radi praćenja kretanja rezistencije, unapređenje nacionalne baze podataka i veza sa regionalnim bazama podataka i šire; KLJUČNA MJERA 3. Edukacija zdravstvenih radnika o racionalnoj upotrebi antibiotika Niz edukativnih seminara i naučnih skupova održanim prethodne godine omogućili su da se šira javnost informiše i na adekvatan način upozori na opasnost od prekomjerne upotrebe antibiotika, pogotovo za bolesti na koje ne djeluju, te da to može dovesti do otpornosti bakterija na antibiotike i njihovog prestanka djelovanja. Samim tim, kada je u pitanju edukacija zdravstvenih radnika, ona se u kontinuitetu sprovodi kroz program kontinuirane medicinske edukacije, te su edukacije i radionice na temu prakse propisivanja antibiotika realziovane kroz navedeni program. OPERATIVNI CILJ 4. Promovisanje racionalne upotrebe antibiotika i jačanje nadzora: izrada nacionalnih vodiča za racionalnu upotrebu antibiotika i jačanje nadzora nad potrošnjom antibiotika komplementarno sa aktivnostima predviđenim Nacionalnim programom za racionalno korišćenje ljekova KLJUČNA MJERA 4. Izrada nacionalnih vodiča i stručnih uputstava za racionalnu primjenu antibiotika Ministarstvo zdravlja je u skladu sa definisanim aktivnostima iz Akcionog plana donijelo niz odluka, kao što su uspostavljanje liste rezervnih antibiotika, usvojeno je 5 novih vodiča za primjenu antibiotika u pedijatrijskoj populaciji koji će pomoći u formiranju restriktivnog odnosa prema politici prepisivanja antibiotika. Za potrebe izrade smjernica za racionalnu upotrebu antibiotka za respiratore infekcije kod djece, u skladu sa definisanim vremenskim rokom, formirane su radne grupe za izradu smjernica, te se može zaključiti da se aktivnosti iz ove mjere spovode u skladu sa predviđenim rokom realizacije. OPERATIVNI CILJ 5. Jačanje nadzora nad infekcijama i nadzora nad bolničkim infekcijama: prevencija i kontrola bolničkih infekcija uz pomoć timova za nadzor i kontrolu bolničkih infekcija komplementarno aktivnostima Nacionalne komisije za bolničke infekcije KLJUČNA MJERA 5. Obilježavanje Dana svjesnosti o značaju antibiotika Ministarstvo zdravlja je u saradnji sa Svjetskom zdravstvenom organizacijom organizovala edukativni seminar na temu: „Budućnost antibiotika zavisi od svih nas“, koji je organizovalo, u okviru Evropske nedelje svjesnosti o antibioticima. Takođe je u saradnji sa Svjetskom zdravstvenom organizacijom, Ministarstvo zdravlja je organizovalo V Nacionalni sastanak mreže za praćenje antimikrobne rezistencije u Crnoj Gori. Crna Gora Ministarstvo zdravlja Imajući u vidu da se ove aktivnosti sprovode svake godine, možemo smatrati da se aktivnosti iz ove mjere sprovode i realizuju u kontinuitetu. OPERATIVNI CILJ 6. Prevencija razvoja rezistencije bakterija na antibiotike u veterini i proizvodnji hrane: podsticanje pravilne upotrebe antibiotika u ovim sektorima i uspostavljanje integrisanog sistema za nadzor nad rezistencijom bakterija na antibiotike i upotrebom antibiotika u ovim sektorima komplementarno aktivnostima predviđenim Strategijom za bezbjednu hranu KLJUČNA MJERA 6. Edukacija opšte populacije o štetnosti prekomjerne upotrebe antibiotika u veterini Veterinarski dani okupili su stručnjake svjetske organizacije za zdravlje životinja (OIE) iz zemalja regiona i Crne Gore, koji su držaocima životinja, kao i svim zainteresovanim građanima, omogućili da se edukuju na temu štetnosti neracionalne upotrebe anitibiotika. Kako je ovaj seminar okupio veliki broj građana i držaoca životinja, te da su predavanja izvođena od strane renomiranih predavača, možemo zaključiti da je ova aktivnost uspješno realizovana. KLJUČNA MJERA 7. Edukacija veterinarskih radnika o racionalnoj upotrebi antibiotika Program edukacije obuhvatio je teme iz oblasti veterinarske djelatnosti: upotreba veterinarskih ljekova i antimikrobna rezistencija, zdravlje životinja i mjere kontrole zaraznih bolesti životinja, sa posebnim akcentom na afričku kugu svinja, hirurgiju i ortopediju malih životinja. Stoga možemo zaključiti da je ova aktivnost uspješno realizovana. KLJUČNA MJERA 8. Izrada nacionalnih vodiča i stručnih uputstava za racionalnu primjenu antibiotika u veterini Kada su u pitanju aktivnosti izrade nacrta vodiča za upotrebu antibiotika u veterinarskoj medicini za životinje koje ulaze u lanac ishrane, kao i izrade evidencije o liječenju životinja upotrebe antibiotika za držaoce životinja, izrada uputstava za vođenje evidencija, u skladu sa određenim vremenskim rokom za realizaciju, formirane su radne grupe te se zaključuje da se aktivnosti iz ove mjere sprovode u kontinutetu. Prikaz ukupne realizacije (zbir aktivnosti i podaktivnosti) u izvještajnom periodu koji obuhvata vrijeme od 01. januara do 01. decembra 2019: Stepen realizacije u odnosu na prethodni period izvještavanja je povećan. Naime, u odnosu na predhodni period izvještavanja, aktivnosti se temeljnije izvještavaju te se u poređenju na prošlu Strategiju bolje sprovode. Usvajanje smjernica i uputstava od kojih zavisi i sama realizacija aktivnosti koje su dio Akcionog plana očekuje se u trećem odnosno četvrtom kvartalu 2020. godine. Realizovane aktivnosti Aktivnosti koje su u procesu realizacije Crna Gora Ministarstvo zdravlja Pored navedenog, od ključnih nosilaca aktivnosti očekuje se da u narednom periodu ubrzaju dinamiku realizacije aktivnosti. Za punu realizaciju je ključno da se prevazići izazovi vidljivi u razumijevanju i prihvatanju koncepta, potom percepciji potreba u svim resorima, da se preuzme pristup i profesionalni stav zasnovan na modelu ljudskih prava, obezbijede profesionalni resursi i usluge. Kako je i predviđeno, u ovom Akcionom planu brojne aktivnosti su, u skladu sa ograničenim finansijskim sredstvima i raspoloživim ljudskim resursima, kao i očekivanim budžetom nosilaca aktivnosti, realizovane kao redovne aktivnosti njihovih nosilaca. S obzirom da se radi o redovnim aktivnostima budžetskih jedinica, to se finansijska sredstva redovno, svake godine planiraju u budžetu. A drugi dio sredstava, koja su bila potrebna za realizaciju aktivnosti iz Akcionog plana, odnosila su se na nepovratna sredstva međunarodnih donatora tj. Svjetske zdravstvene organizacije. U dosadašnjoj realizaciji aktivnosti osim redovnih sredstava utrošeno je 8.500,00€, kako je i predviđeno. AFIRMACIJA NAJBOLJIH REZULTATA U cilju kontrole rezistencije bakterija na antibiotike (ključne mjere: 1, 2 i 5), a u skladu sa aktivnostima iz Akcionog plana uspostavljena je mreža za prikupljanje podataka o rezistenciji bakterija na antibiotike. Mrežu čine sve mikrobološke laboratorije u javnom zdravstvenom sektoru. Podaci se prikupljaju po metodi CAESAR mreže koju je formirala Svjetska zdravstvena organizacija u koju je uključena i Crna Gora. Prema podatcima Agencije za lijekove i medicinska sredstva, potrošnja antibiotika u Crnoj Gori bilježi određen pad na nivou primarne zdravstvene zaštite, ali je i dalje visok stepen potrošnje antibiotika u bolničkom sektoru. Ministarstvo zdravlja je u saradnji sa Svjetskom zdravstvenom organizacijom organizovala edukativni seminar na temu: „Budućnost antibiotika zavisi od svih nas“, koji je organizovalo, u okviru Evropske nedelje svjesnosti o antibioticima. Kako je kroz Akcioni plan predviđeno da se urade mnoge aktivnosti u cilju smanjenja racionilazicaje potrošnje antibiotika, Nacionalna interdisciplinarna komisija za kontrolu rezistencije na antibiotike - NIKRA, koju je osnovalo Ministarstvo zdravlja, u skladu sa strategijom Evropske unije, ima za zadatak da prati i koordinira aktivnosti, koje obuhvataju kontrolu rezistencije na antibiotike i edukaciju opšte populacije o štetnosti prekomjerne upotrebe antibiotika. Uz podršku Svjetske zdravstvene organizacije, Ministarstvo zdravlja dobilo je digitalnu podršku za Protokol za liječenje urinarnih infekcija, koji je uradilo Ministarstvo zdravlja, čijom primjenom se očekuje racionalnije korišćenje antibiotika po redu njihove snage i smanjenje troškova za laboratorijske analize. U toku je priprema i Protokola za liječenje respiratornih infekcija za primarni nivo zdravstvene zaštite. Cilj je da svi ljekari primjenjuju smjernice iz Protokola zahvaljujući čemu ćemo imati racionalnu upotrebu antibiotika Veterinarski dani (ključne mjere: 6 i 7) okupili su stručnjake svjetske organizacije za zdravlje životinja (OIE) iz zemalja regiona i Crne Gore. Program edukacije i savjetovanja obuhvatio je teme iz oblasti veterinarske djelatnosti: upotreba veterinarskih ljekova i antimikrobna rezistencija, zdravlje životinja i mjere kontrole zaraznih bolesti životinja, sa posebnim akcentom na afričku kugu svinja, hirurgiju i ortopediju malih životinja. Skupu su prisustvovati predsjednik i potpredsjednici Federacije veterinara Evrope, zatim dekani veterinarskih fakulteta iz Beograda i Sarajeva, ove godine po prvi put i Veterinarskog fakulteta Zagrebačkog sveučilišta, predsjednici veterinarskih komora Srbije, Republike Srpske, Albanije, Crna Gora Ministarstvo zdravlja Kosova, Republike Sjeverne Makedonije. Upriličeno je i potpisivanje sporazuma o saradnji komora regiona, u cilju otvarivanja tješnje i konkretne saradnje institucija u ovoj oblasti. Na petom Nacionalnom sastanku mreže za praćenje antimikrobne rezistencije u Crnoj Gori, (ključne mjere: 1, 2 i 5) koji su organizovalo Ministarstvo zdravlja u saradnji sa Svjetskom zdravstvenom organizacijom, zaključeno je da je neophodno multisektorski raditi na smanjenju potrošnje antibiotika, sintezi novih, kao i na prevenciji i kontroli infekcije. Komisija je implementirala u KCCG smijernice za antimikrobnu profilaksu u hirurgiji,počev od septembra mjeseca 2016 godine pa dalje. Poslednji podaci iz aprila mjeseca 2018 godine su da poštovanje smijernica za antimikrobnu profilaksu u hirurgiji, u KCCG,iznosi 80 %. Imajući u vidu da su antibiotici relativno jeftini ljekovi, da nije dolazilo do značajne promjene ni u cijeni antibiotika,kao ni u broju bolničkih dana, računamo da se podaci mogu smatrati dobrim pokazateljem. Praćenje potrošnje antibiotika u KCCG počinje od septembra mjeseca 2016 godine, kao jedna od aktivnosti Komisije za kontrolu potrošnje ljekova u KCCG: 1.Period- od 06.09.2016 do 01.09.2017 god: Crna Gora Ministarstvo zdravlja Smanjenje potrošnje “Rezervnih antibiotika” (ukupno 12 antibiotika) prosjecno mjesečno: 27,95 % ili 92 582,12€ Smanjenje potrošnje “Nerezervnih antibiotika” (ukupno 12antibiotika) prosjecno mjesečno: 3,09 % ili 6 746,07 € 2.Period - od 01.09.2017 do 01.09.2018god: Smanjenje potrošnje “Rezervnih antibiotika” (ukupno 12 antibiotika) prosjecno mjesečno: 24,73 % ili 81925,49€ Smanjenje potrošnje “Nerezervnih antibiotika” (ukupno 12 antibiotika) prosjecno mjesečno: 6,65 % ili 14518.40€ 3.Period- od 01.09.2018 do 01.09.2019god: Smanjenje potrošnje “Rezervnih antibiotika” (ukupno 12 antibiotika) prosjecno mjesečno: 17,56% ili 58.160,97 € Smanjenje potrošnje “Nerezervnih antibiotika” (ukupno 12 antibiotika): prosjecno mjesečno: 24,23 % ili 54.559,61€ SKRAĆENICE: MZ = Ministarstvo zdravlja CALIMS = Crnogorska agencija za ljekove i medicinska sredstva FZO = Fond zdravstvenog osiguranja IJZ = Institut za javno zdravlje NIKRA = Nacionalna Interdisciplinarna komisija za kontrolu rezistencije na antibiotike SZO= Svjetska zdravstvena organizacija UVCG =Udruženje veterinara Crne Gore UBHVFP = Uprava za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove VKCG = Veterinarska komora Crne Gore SVL = Specijalistička veterinarska laboratorija AMR = Antimikrobna rezistencija ORGANI I INSTITUCIJE UKLJUČENE U SPROVOĐENJE AKCIONOG PLANA Ministarstvo zdravlja Ministarstvo poljoprivrede i ruralnog razvoja Medicinski fakultet Institut za javno zdravlje Referentna laboratorija za praćenje rezistencije bakterija na antibiotike Klinički centar CG Domovi zdravlja Fond za zdravstveno osiguranje Agencija za ljekove i medicinska sredstva Farmaceutska komora Crne Gore Uprava za bezbjednost hrane, veterinu i fitosanitarne poslove Veterinarska komora Specijalistička veterinarska laboratorija Stručna veterinarska društva Centar za ekotoksikološka ispitivanja CrnaGora Ministarstvo zdravlja IZVJEŠTAJ O REALIZACIJI AKCIONOG PLANA ZA KONTROLU REZISTENCIJE BAKTERIJA NA ANTIBIOTIKE U CRNOJ GORI ZA 2019 GODINU OPERATIVNI CILJ 1. Jačanje intersektorske saradnje – izrada jasnih nacionalnih planova uz koordinaciju različitih sektora (veterina, medicina) KLJUČNA MJERA 1. Praćenja rezistencije bakterija na antibiotike: Indikator učinka početna vrijednost Neusaglašeni podaci o rezistenciji bakterija na antibiotike ciljna vrijednost na polovini sprovođenja strateškog dokumenta Uspostavljen unificirani sistem izvještavanja o rezistenciji na antibiotike po zdravstvenim ustanovama ciljna vrijednost na kraju sprovođenja strateškog dokumenta Uspostavljen sistem redovnih edukativnih seminara za mlade u cilju iznalaženja novih metoda prevencije i praćenja rezistencije bakterija na antibiotike Aktivnost Rok Nosioci aktivnosti Indikator rezultata Izvor finansiranja/ Finansijska procjena (€) Status realizacije za 2019 godine Preporuke za naredni period sprovođenja Aktivnost 1.1 Praćenje rezistencije bakterija na antibiotike u cilju smanjenja neracionalne potrošnje antibiotika Početak: I kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja Institut za javno zdravlje Izrađen godišnji izvještaj za rezistenciju bakterija na antibiotike Dio redovnih aktivnosti / 0eur Realizovano za 2019 godinu Realizovano za 2019 godinu, aktivnost se sprovodi i u 2020. godini Aktivnost 1.2 Program edukacije za osnovne i srednje škole o štetnosti upotrebe i prekomjerne upotrebe antibiotika bez preporuke doktora Početak: III kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja Institut za javno zdravlje Pripremljen program edukacije Broj obuka Broj polaznika Dio redovnih aktivnosti / 0eur U procesu realizacije Program formiran, u 2020 godini će se sprovoditi edukacije Crna Gora Ministarstvo zdravlja OPERATIVNI CILJ 2. Unaprjeđenje i osavremenjivanje dijagnostike, radi bržeg dobijanja tačnijih rezultata kako bi se pravovremeno mogli uključiti odgovarajući antibiotici, što bi doprinijelo racionalizaciji upotrebe antibiotika KLJUČNA MJERA 2. Praćenje potrošnje antibiotika Indikator učinka početna vrijednost Neadekvatna kontrola potrošnje antibiotika ciljna vrijednost na polovini sprovođenja strateškog dokumenta Uspostavljanje održivog sistema praćenja antibiotika ciljna vrijednost na kraju sprovođenja strateškog dokumenta Uspostavljen odživ sistem praćenja antibiotika kako u zdravstvenim ustanovama tako i u veterini Aktivnost Rok Nosioci aktivnosti Indikator rezultata Izvor finansiranja/ Finansijska procjena (€) Status realizacije za 2019 godinu Preporuke za naredni period sprovođenja Aktivnost 2.1 Praćenje potrošnje antibiotika u zdravstvenim ustanovama Početak: I kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. MZ CALIMS, FZO Izrađen godišnji izvještaj sa smjernicama za dalje korake i rezultati o potrošnji antibiotika (+/-) Dio redovnih aktivnosti / 0eur Kontinuirano se sprovodi CALIMS ima nadležnost u poslovima prikupljanja i obrade podataka o prometu i potrošnji humanih ljekova. U 2019 godini je izrađen izvještaj za 2018. Godinu, dok se izvještaj za 2019 godinu finalizuje u 2020. godini Crna Gora Ministarstvo zdravlja Aktivnost 2.2 Pracenje potrosnje antibiotika u veterini Početak: I kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. UBHVFP CALIMS, Izrađen godišnji izvještaj sa smjernicama za dalje korake i rezultati o potrošnji antibiotika (+/-) Dio redovnih aktivnosti / 500€ Kontinuirano se sprovodi CALIMS ima nadležnost u poslovima prikupljanja i obrade podataka o prometu i potrošnji veterinarskih ljekova. U 2019 godini je izrađen izvještaj za 2018. Godinu, dok se izvještaj za 2019 godinu finalizuje u 2020. godini OPERATIVNI CILJ 3. Unapređenje nadzora nad rezistencijom bakterija na antibiotike: unapređenje nacionalnog sistema nadzora, prikupljanja, analiziranja i izvještavanja podataka radi praćenja kretanja rezistencije, unapređenje nacionalne baze podataka i veza sa regionalnim bazama podataka i šire; KLJUČNA MJERA 3. Edukacija zdravstvenih radnika o racionalnoj upotrebi antibiotika Indikator učinka početna vrijednost Neophodna dodatna praksa propisivanja antibiotika ciljna vrijednost na polovini sprovođenja strateškog dokumenta Usklađivanje edukacije u skladu sa podacima o potrošnji antibiotika u zdravstvenim ustanovama ciljna vrijednost na kraju sprovođenja strateškog dokumenta Povećan obuhvat edukovanog kadra u zdravstvenom sistemu na temu racionalne upotrebe antibiotika Aktivnost Rok Nosioci aktivnosti Indikator rezultata Izvor finansiranja/ Finansijska procjena (€) Status realizacije Preporuke za naredni period sprovođenja Crna Gora Ministarstvo zdravlja Aktivnost 3.1 Radionica na temu: „Revizija prakse propisivanja antibiotika za akutne respiratorne infekcije na sekundarnom i tercijarnom nivo” Početak: III kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja Medicinski fakultet Broj učesnika, ulazni i izlazni test, evaluacioni test, izvještaj Dio redovnih aktivnosti / 0 eur Realizovano Realizovano u 2019 godini, povoljno bi bilo ponoviti i u 2020. godini Aktivnost 3.2 Radionica na temu:” Revizija prakse propisivanja antibiotika za akutne respiratorne infekcije kod djece na primarnom nivou zdravstvene zaštite” Početak: III kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja Medicinski fakultet Broj učesnika, ulazni i izlazni test, evaluacioni test, izvještaj Dio redovnih aktivnosti / 0 eur Realizovano Realizovano u 2019 godini, povoljno bi bilo ponoviti i u 2020. godini Aktivnost 3.3 Radionica na temu: „ Revizija prakse propisivanja antibiotika za akutne respiratorne infekcije kod odraslih na primarnom nivou zdravstvene zaštite” Početak: III kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja Medicinski fakultet Broj učesnika, ulazni i izlazni test, evaluacioni test, izvještaj Dio redovnih aktivnosti / 0 eur Realizovano Realizovano u 2019 godini, povoljno bi bilo ponoviti i u 2020. godini Aktivnost 3.4 Radionica na temu: „ Evropski EUCAST 2019. sistem preporuka u terapiji bakterijskih infekcija” Početak: III kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja Medicinski fakultet Broj učesnika, ulazni i izlazni test, evaluacioni test, izvještaj Dio redovnih aktivnosti / 0 eur Realizovano Realizovano u 2019 godini, povoljno bi bilo ponoviti i u 2020. godini Aktivnost 3.5 Radionica na temu:” Evropski EUCAST 2020. sistem preporuka u terapiji urinarnih infekcija” Početak: III kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja Medicinski fakultet Broj učesnika, ulazni i izlazni test, evaluacioni test, izvještaj Dio redovnih aktivnosti / 0 eur Realizovano Realizovano u 2019 godini, povoljno bi bilo ponoviti i u 2020. godini OPERATIVNI CILJ 4. Promovisanje racionalne upotrebe antibiotika i jačanje nadzora: izrada nacionalnih vodiča za racionalnu upotrebu antibiotika i jačanje nadzora nad potrošnjom antibiotika komplementarno sa aktivnostima predviđenim Nacionalnim programom za racionalno korišćenje ljekova KLJUČNA MJERA 4. Izrada nacionalnih vodiča i stručnih uputstava za racionalnu primjenu antibiotika Indikator učinka početna vrijednost ciljna vrijednost na polovini sprovođenja strateškog dokumenta ciljna vrijednost na kraju sprovođenja strateškog dokumenta Crna Gora Ministarstvo zdravlja Zastarjele Smjernice za racionalnu upotrebu antibiotika Izrađene nove smjernice za racionalnu upotrebu antibiotika Izrađene i distribuirane nove smjernice za racionalnu upotrebu antibiotika koje su u skladu sa aktuelnom praksom Aktivnost Rok Nosioci aktivnosti Indikator rezultata Izvor finansiranja/ Finansijska procjena (€) Status realizacije Preporuke za naredni period sprovođenja Aktivnost 4.1 Izrada smjernica za racionalnu upotrebu antibiotika za respiratorne infekcije kod djece Početak: III kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja NVO Donošenje smjernica i objavljivanje na sajtu MZ i ZU Aktivnosti pokrivene iz budžeta SZO / 500 eur U procesu realizacije Formirana Radna grupa za izradu Smjernica Pošto je formirana Radna grupa, potrebno je da se pristupi finalizaciji Smjernica Aktivnost 4.2 Izrada smjernica za racionalnu upotrebu antibiotika u neonatalnoj sepsi Početak: III kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja NVO Donošenje smjernica i objavljivanje na sajtu MZ i ZU Aktivnosti pokrivene iz budžeta SZO / 500 eur U procesu realizacije Formirana Radna grupa za izradu Smjernica Pošto je formirana Radna grupa, potrebno je da se pristupi finalizaciji Smjernica Aktivnost 4.3 Izrada smjernica za racionalnu upotrebu antibiotika za urinarne infekcije kod djece Početak: III kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja NVO Donošenje smjernica i objavljivanje na sajtu MZ i ZU Aktivnosti pokrivene iz budžeta SZO / 500 eur U procesu realizacije Formirana Radna grupa za izradu Smjernica Pošto je formirana Radna grupa, potrebno je da se pristupi finalizaciji Smjernica Aktivnost 4.4 Izrada smjernica za racionalnu upotrebu antibiotika za infekcije kože i mekih tkiva kod djece Početak: III kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja NVO Donošenje smjernica i objavljivanje na sajtu MZ i ZU Aktivnosti pokrivene iz budžeta SZO / 500 eur U procesu realizacije Formirana Radna grupa za izradu Smjernica Pošto je formirana Radna grupa, potrebno je da se pristupi finalizaciji Smjernica Crna Gora Ministarstvo zdravlja Aktivnost 4.5 Izrada smjernica za racionalnu upotrebu antibiotika za infekcije digestivnog trakta u djece Početak: III kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja NVO Donošenje smjernica i objavljivanje na sajtu MZ i ZU Aktivnosti pokrivene iz budžeta SZO / 500 eur U procesu realizacije Formirana Radna grupa za izradu Smjernica Pošto je formirana Radna grupa, potrebno je da se pristupi finalizaciji Smjernica OPERATIVNI CILJ 5. Jačanje nadzora nad infekcijama i nadzora nad bolničkim infekcijama: prevencija i kontrola bolničkih infekcija uz pomoć timova za nadzor i kontrolu bolničkih infekcija komplementarno aktivnostima Nacionalne komisije za bolničke infekcije KLJUČNA MJERA 5. Obilježavanje Dana svjesnosti o značaju antibiotika Indikator učinka početna vrijednost Obilježena dva Dana svjesnosti i jedan CEASAR sastanak ciljna vrijednost na polovini sprovođenja strateškog dokumenta Uspostavljen kontinuitet održavanja Dana i Nedelje svjesnosti, te godišnjih stručnih skupova sa temama iz oblasti AMR ciljna vrijednost na kraju sprovođenja strateškog dokumenta Redovno održavanje sesija, sastanaka te edukativnih seminara na temu AMR a sve u cilju promovisanja kontrolisane upotrebe antibiotika Aktivnost Rok Nosioci aktivnosti Indikator rezultata Izvor finansiranja/ Finansijska procjena (€) Status realizacije Preporuke za naredni period sprovođenja Aktivnost 5.1 Obilježavanje EAAD 18. Novembra CEASAR sastanak Početak: I kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja (NIKRA), Medicinski fakultet, IJZ, SZO VK CG, UBHVFP NVO CALIMS Organizacija godišnjih stručnih i naučnih skupova sa temama iz oblasti AMR, Nedelja svjesnosti i Dan svjesnosti o antibioticima Aktivnosti pokrivene iz budžeta SZO 3000 Eur 2500 Eur Realizovano za 2019 godinu 9. predavanja sa temama iz oblasti AMR 4. predavanja sa temama iz oblasti AMR Panel diskusija Realizovano za 2019 godinu, aktivnost se sprovodi i u 2020. godini Crna Gora Ministarstvo zdravlja Aktivnost 5.2 Promovisanje racionalne upotrebe antibiotika Početak: I kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. Ministarstvo zdravlja (NIKRA), Medicinski fakultet, IJZ, Klinički centar Crne Gore VK CG Gostovanje zdr. profesionalaca i pacijenata u TV i radio emisijama, TV spot, bilbord, novinski članci, poruke na društvenim mrežama, tribine u školama i vrtićima, izložba dječijih radova na temu antibiotika Aktivnosti pokrivene iz budžeta SZO 500 Eur Realizovano za 2019 godinu Gostovanja: 1.RTCG 2.TV Vijesti 3.Dnevne novine Pobjeda TV spot: ”Budućnost antibiotika zavisi od svih nas” Realizovano za 2019 godinu, aktivnost se sprovodi i u 2020. godini OPERATIVNI CILJ 6. Prevencija razvoja rezistencije bakterija na antibiotike u veterini i proizvodnji hrane: podsticanje pravilne upotrebe antibiotika u ovim sektorima i uspostavljanje integrisanog sistema za nadzor nad rezistencijom bakterija na antibiotike i upotrebom antibiotika u ovim sektorima komplementarno aktivnostima predviđenim Strategijom za bezbjednu hranu KLJUČNA MJERA 6. Edukacija opšte populacije o štetnosti prekomjerne upotrebe antibiotika u veterini Indikator učinka početna vrijednost Nedovoljno informisana javnost o značaju pravilne upotrebe antibiotika ciljna vrijednost na polovini sprovođenja strateškog dokumenta Uspostavljanje servisa za redovno informisanje o značaju pravilne upotrebe antibiotika ciljna vrijednost na kraju sprovođenja strateškog dokumenta Infomisanost opšte populacije o značaju pravilne upotrebe antibiotika (edukativni seminari, objave u štampanim i elektronskim medijima) Aktivnost Rok Nosioci aktivnosti Indikator rezultata Izvor finansiranja/ Finansijska procjena (€) Status realizacije Preporuke za naredni period sprovođenja Početak: IV kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. VK CG, UVCG SVL UBHVFP Lista učesnika, Izvještaj Dio redovnih aktivnosti / Realizovano Realizovano u 2019 godini, povoljno bi bilo Crna Gora Ministarstvo zdravlja Aktivnost 6.1 Edukacija na temu rizika od pojave antibiotika u hrani Struktura učesnika 500 eur ponoviti i u 2020. godini Aktivnost 6.2 Edukacija drzaoca životinja o pravilnoj upotrebi antibiotika Početak: II kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. UVCG, UBHVFP Lista učesnika, Izvještaj Struktura učesnika Dio redovnih aktivnosti / 500 eur Realizovano Realizovano u 2019 godini, povoljno bi bilo ponoviti i u 2020. godini KLJUČNA MJERA 7. Edukacija veterinarskih radnika o racionalnoj upotrebi antibiotika Indikator učinka početna vrijednost Nedovoljno edukovani veterinarski radnici o značaju pravilne upotrebe antibiotika ciljna vrijednost na polovini sprovođenja strateškog dokumenta Redovna edukacija veterinarskih radnika o racionalnoj upotrebi antibiotika( minimum 2 puta godišnje) ciljna vrijednost na kraju sprovođenja strateškog dokumenta Edukovani veterinarski radnici o racionalnoj upotrebi antibiotika - broj Aktivnost Rok Nosioci aktivnosti Indikator rezultata Izvor finansiranja/ Finansijska procjena (€) Status realizacije Preporuke za naredni period sprovođenja Aktivnost 7.1 Edukacija u okviru Veterinarskih dana i promocija racionalne upotrebe antibiotika u veterini Početak: II kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. VK CG, UBHVFP Lista učesnika, Izvještaj Struktura učesnika Dio redovnih aktivnosti / 1 000eur Realizovano Realizovano u 2019 godini, povoljno bi bilo ponoviti i u 2020. godini KLJUČNA MJERA 8. Izrada nacionalnih vodiča i stručnih uputstava za racionalnu primjenu antibiotika u veterini Crna Gora Ministarstvo zdravlja Indikator učinka početna vrijednost Zastarjeli vodiči, brošure i pamfleti na temu upotrebue antibiotika u veterinarskoj medicini ciljna vrijednost na polovini sprovođenja strateškog dokumenta Pripremljeni novi vodiči, brošure i pamfleti na temu upotrebe antibiotika u veterinarskoj medicini ciljna vrijednost na kraju sprovođenja strateškog dokumenta Izrađene i distribuirane nove smjernice vodiči, brošure i pamfleti na temu upotrebe antibiotika u veterinarskoj medicini opštoj javnosti Aktivnost Rok Nosioci aktivnosti Indikator rezultata Izvor finansiranja/ Finansijska procjena (€) Status realizacije Preporuke za naredni period sprovođenja Aktivnost 8.1 Izrada nacrta vodiča za upotrebu antibiotika u veterinarskoj medicini za životinje koje ulaze u lanac ishrane Početak: III kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. VK CG, UVCG, UBHVFP Objavljeni vodiči na sajtu Ministarstva poljoprivrede i ruralnog razvoja Dio redovnih aktivnosti / 3 000eur U procesu realizacije Pošto je formirana Radna grupa, potrebno je da se pristupi finalizaciji Vodiča Aktivnost 8.2 Izrada evidencija o liječenju životinja- upotrebe antibiotika za držaoce životinja, izrada uputstava za vođenje evidencija Početak: I kvartal 2019 Završetak: IV kvartal 2020. UBHVFP Baza podataka Dio redovnih aktivnosti / 0 eur U procesu realizacije Pošto je formirana Radna grupa, potrebno je da se pristupi finalizaciji Vodiča Status realizacije: Aktivnost realizovana Aktivnost u toku Nerealizovana aktivnost CrnaGora Ministarstvo zdravlja PREPORUKE ZA NAREDNI PERIOD Implementacijom strateškog dokumenta i postignutim rezultatima kroz aktivnosti koje su odrađene u prethodnom dvogodišnjem periodu ostavren je uticaj na smanjenje rezistencije na antibiotike, te su stvorene predpostavke za sprečavanje zloupotrebe i neracionalne potrošnje antibiotika, kao i stvoreni preduslovi da se uspostave i sprovedu adekvatni mehanizmi monitoringa i evaluacije. Realizacijom planiranih aktivnosti treba da se postigne racionalizacija potrošnje antibiotika, a samim tim i kontrola širenja rezistencije bakterija na antibiotike. Naime, kako bi se zaustavilo širenje rezistencije bakterija na antibiotike u humanoj i veterinarskoj medicini, važno poboljšati razumijevanje i odgovornost drugih sektora, zaduženih za edukaciju medicinskog i veterinarskog kadra, koji su podrška, a s fokusom na dostupnost zdravstvene zaštite. Takođe, potrebno je nastaviti snaženje i/ili razvoj i unapređenje službi veterine i medicine koje postoje ili su nedostajuće. Realizacijom planiranih aktivnosti treba da se postigne racionalizacija potrošnje antibiotika, a samim tim i kontrola širenja rezistencije bakterija na antibiotike. S obzirom na novu metodologiju, potrebno je u budućem periodu planirati finansijska sredstva za realizaciju svake aktivnosti pojedinačno, kao i imati presjek utrošenih sredstava. Kontinuiranom analizom situacije u oblasti praćenja rezistencije bakterija na antibiotike možemo doći do željenog cilja. Imajući u vidu da se sve aktivnosti iz mjera sprovode u predviđenom roku, preporuka za rešavanje gore navedenih ciljeva, jeste puna implementacija aktivnosti koje su predviđene Akcionim planom u rokovima koji su planirani. Punom realizacijom strateških ciljeva planiranih aktivnosti stvorićemo osnov za strožiji nadzor nad rezistencijom na antimikrobne ljekove u Crnoj Gori, a samim tim i unapređenje informacija na kojima se zasniva planiranje u oblasti rezistencije na anibiotike kroz informacione sisteme i sprovođenje istraživanja.