Ministerial Decision No. 1848/278812. Code of Good Agricultural Practice for the Protection of Waters from Nitrate Pollution of Agricultural Origin

ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ Αριθμ. 1848/278812 Κώδικας Ορθής Γεωργικής Πρακτικής για την Προστασία των Νερών από τη Νιτρορύπανση Γεωργικής Προέλευσης. Ο ΥΦΥΠΟΥΡΓΟΣ ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΤΡΟΦΙΜΩΝ Έχοντας υπόψη: 1. Την παρ. 2 του άρθρου 62 του ν. 4235/2014 «Διοι κητικά μέτρα, διαδικασίες και κυρώσεις στην εφαρμογή της ενωσιακής και εθνικής νομοθεσίας στους τομείς των τροφίμων, των ζωοτροφών και της υγείας και προστα σίας των ζώων και άλλες διατάξεις αρμοδιότητας του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων» (Α΄ 32). 2. Το άρθρο 90 του Κώδικα Νομοθεσίας για την Κυ βέρνηση και τα κυβερνητικά όργανα» (π.δ. 63/2005, Α΄ 98) σε συνδυασμό με την παρ. 22 του άρθρου 119 του ν. 4622/2019 (Α΄ 133). 3. Το π.δ. 97/2017 «Οργανισμός Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων» (Α΄ 138). 4. Το π.δ. 2/2021 «Διορισμός Υπουργών, Αναπληρωτών Υπουργών και Υφυπουργών» (Α΄2). 5. Την υπ΄αρ. 6309/10.09.2021 απόφαση του Πρωθυ πουργού και του Υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τρο φίμων «Ανάθεση αρμοδιοτήτων στον Υφυπουργό Αγροτι κής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Γεώργιο Στύλιο» (Β΄ 4190). 6. Το π.δ. 40/2021 «Μεταφορά υπηρεσιών και αρμοδιο τήτων μεταξύ Υπουργείων και Γενικών Γραμματειών, σύ σταση και μετονομασία Γενικών Γραμματειών» (Α΄ 100). 7. Την Οδηγία 91/676/ΕΟΚ του Συμβουλίου των Ευρω παϊκών Κοινοτήτων «για την προστασία των υδάτων από τη νιτρορρύπανση γεωργικής προέλευσης». 8. Την υπ’ αρ. 16190/1335/1997 κοινή υπουργική από φαση «Μέτρα και όροι για την προστασία των νερών από τη νιτρορύπανση γεωργικής προέλευσης» (Β΄ 519). 9. Την υπ’ αρ. 19652/1906/1999 κοινή υπουργική απόφαση «Προσδιορισμός των νερών που υφίστανται νιτρορύπανση γεωργικής προέλευσης - Κατάλογος ευ πρόσβλητων ζωνών» (Β΄ 1575), όπως τροποποιείται με τις υπό στοιχεία 20419/2001 (Β΄ 1212), 24838/1400/ Ε103/2008 (Β΄1132), 106253/2010 (Β΄ 1843), 190126/2013 (Β΄ 983) και 147070/2014 (Β΄3224) όμοιες απόφάσεις, οι οποίες ορίζουν συγκεκριμένες ζώνες ως ευπρόσβλητες στη νιτρορύπανση. 10. Την υπό στοιχεία ΥΠΕΝ/ΓρΕΓΥ/38552/265/ 25.04.2019 (Β΄1496) κοινή υπουργική απόφαση, με την οποία εγκρίθηκε το Πρόγραμμα Δράσης για το σύνολο των ευπρόσβλητων περιοχών της χώρας. 11. Το γεγονός ότι από τις διατάξεις της παρούσας από φασης δεν προκαλείται δαπάνη σε βάρος του κρατικού προϋπολογισμού. Εγκρίνουμε: ΚΩΔΙΚΑ ΟΡΘΗΣ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΠΡΑΚΤΙΚΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΝΕΡΩΝ ΑΠΟ ΤΗ ΝΙΤΡΟΡΥΠΑΝΣΗ ΓΕΩΡΓΙΚΗΣ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗΣ Άρθρο 1 ΣΚΟΠΟΣ Ο παρών Κώδικας έχει ως σκοπό να παρέχει τη σωστή καθοδήγηση για την εφαρμογή ορθών γεωργικών πρα κτικών σε όλους τους ασχολούμενους με γεωργικές και κτηνοτροφικές δραστηριότητες ώστε να προστατεύουν το περιβάλλον και ταυτόχρονα να διασφαλίζουν το ει σόδημά τους. Ιδιαίτερα όμως ο Κώδικας στοχεύει στην αποτροπή της ρύπανσης των υπόγειων και επιφανειακών νερών από τα νιτρικά ιόντα, που προέρχονται από: • αγρό όπου έχει εφαρμοστεί λίπανση με αζωτούχες ενώσεις ή επεξεργασμένα κτηνοτροφικά απόβλητα ή • βοσκότοπο όπου έχουν βοσκήσει ζώα αποθέτοντας ζωική κόπρο μέσω: ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ∆ΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ E 20 Οκτωβρίου 2021 ΤΕΥΧΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ Αρ. Φύλλου 4855 63691 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63692 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 διήθησης διαμέσου του ριζοστρώματος ή επιφανειακής απορροής χωρίς ταυτόχρονα να δι αταραχθεί η ικανοποίηση των αναγκών των φυτών σε άζωτο. Όπως είναι γνωστό, τα νιτρικά που προέρχονται από τα αζωτούχα λιπάσματα, αλλά και από άλλες πηγές (οργανι κή ουσία του εδάφους, κοπριά) είναι πολύ ευκίνητα μέσα στο έδαφος. Διαλύονται εύκολα στο νερό και καθώς δε συγκρατούνται από το έδαφος - όπως συμβαίνει με άλλα θρεπτικά στοιχεία - συμπαρασύρονται προς τα βαθύτε ρα στρώματα του εδάφους και τελικά καταλήγουν στα υπόγεια νερά (υδροφόρο ορίζοντα) όπου συσσωρεύο νται. Όταν η περιεκτικότητά τους υπερβεί κάποια όρια, τότε το νερό γίνεται ακατάλληλο για πόση. Εξ’ άλλου, στις περιπτώσεις που το έδαφος είναι επικλινές και έχει μικρή διηθητικότητα, τα νιτρικά παρασύρονται από τα νερά της επιφανειακής απορροής και μεταφέρονται στους υδάτινους αποδέκτες όπου και συσσωρεύονται προκα λώντας τον ευτροφισμό των επιφανειακών νερών και σε τελευταία ανάλυση την υποβάθμισή τους. Είναι λοιπόν φανερό ότι οι γεωργοί πρέπει να κατανοήσουν και να συνειδητοποιήσουν τους κινδύνους για το περιβάλλον που συνδέονται με τη λίπανση, την άρδευση και τον χει ρισμό των κτηνοτροφικών αποβλήτων. Εφεξής ο Κώδικας Ορθής Γεωργικής Πρακτικής για την Προστασία των Νερών από τη Νιτρορύπανση Γεωργικής Προέλευσης θα αναφέρεται ως «Κώδικας». Άρθρο 2 ΠΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ 1. Ο παρών Κώδικας έχει εφαρμογή στις γεωργικές και κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις ολόκληρης της ελληνι κής επικράτειας. Στους απασχολούμενους όμως σε γεωργικές και κτηνο τροφικές εκμεταλλεύσεις που βρίσκονται εντός των ευπρό σβλητων ζωνών, όπως αυτές περιγράφονται και οριοθετού νται κάθε φορά στις σχετικές κοινές υπουργικές αποφάσεις, εφαρμόζονται πρόσθετες διατάξεις που καθορίζονται στο Πρόγραμμα Δράσης των ευπρόσβλητων ζωνών. 2. Ο παρών Κώδικας περιλαμβάνει: α. ορισμούς (άρθρο 3), β. Ορθές Γεωργικές Πρακτικές για την εφαρμογή αζω τούχων λιπασμάτων (άρθρο 4), γ. Ορθές Γεωργικές Πρακτικές για την αποθήκευση και μεταφορά αζωτούχων λιπασμάτων (άρθρο 5), δ. Ορθές Γεωργικές Πρακτικές για τη διαχείριση κτη νοτροφικών αποβλήτων στις κτηνοτροφικές εκμεταλ λεύσεις (άρθρο 6), ε. Ορθές Γεωργικές Πρακτικές για την εφαρμογή κτη νοτροφικών αποβλήτων στα εδάφη (άρθρο 7), στ. Ορθές Γεωργικές Πρακτικές για την άρδευση (άρ θρο 8), ζ. άλλες Ορθές Γεωργικές Πρακτικές για την πρόληψη της νιτρορύπανσης (άρθρο 9). Άρθρο 3 ΟΡΙΣΜΟΙ Για λόγους κατανόησης των όρων που χρησιμοποιού νται στον παρόντα Κώδικα ισχύουν οι ακόλουθοι εννοι ολογικοί προσδιορισμοί: 1. Ορισμοί Σχετικοί με Ρύπανση α. Νιτρορύπανση: Η άμεση ή έμμεση απόρριψη στο υδάτινο περιβάλλον αζωτούχων ενώσεων γεωργικής προέλευσης, κύρια υπό τη μορφή νιτρικών ιόντων, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται κίνδυνοι για την ανθρώ πινη υγεία, βλάβες στους ζωντανούς οργανισμούς και τα υδάτινα οικοσυστήματα. β. Ευπρόσβλητες ζώνες: Οι περιοχές της ξηράς, όπως αυτές χαρακτηρίζονται σύμφωνα με το άρθρο 4 της αριθ.16190/1335/1997 (ΦΕΚ Β΄ 519) ΚΥΑ, των οποίων τα νερά υφίστανται νιτρορύπανση ή ενδέχεται να υποστούν νιτρορύπανση. Συντομογραφικά αναγράφονται ως ΖΕΝ (Ζώνες Ευπρόσβλητες στη Νιτρορύπανση). γ. Ευτροφισμός: Ο εμπλουτισμός των νερών με αζω τούχες ή/και φωσφορικές ενώσεις, με αποτέλεσμα την επιτάχυνση της ανάπτυξης των φυκών και των ανώτερων μορφών φυτικής ζωής, τη συνακόλουθη ανεπιθύμητη διαταραχή της οικολογικής ισορροπίας των οργανισμών που ζουν στα νερά, και τελικά την υποβάθμιση της ποι ότητας των συγκεκριμένων νερών. δ. Έκπλυση: η απώλεια υδατοδιαλυτής μορφής αζώτου από το έδαφος με τη βοήθεια του νερού άρδευσης ή βροχόπτωσης. ε. Eπιφανειακή απορροή νιτρικών ιόντων (σε μορφή υδατικού διαλύματος): η κίνηση των νιτρικών ιόντων, που παρασύρονται με τη βοήθεια του νερού (έκπλυση), παράλληλα με την επιφάνεια του εδάφους προς χαμη λότερα, υψομετρικά, σημεία. στ. Διήθηση (ή και βαθιά διήθηση ή κατείσδυση) νιτρι κών ιόντων (σε μορφή υδατικού διαλύματος): η κίνηση των νιτρικών ιόντων με τη βοήθεια του νερού (έκπλυση), από την επιφάνεια προς τα κατώτερα στρώματα της εδα φικής κατατομής και πέρα από το χώρο που καταλαμ βάνουν οι ρίζες των φυτών. 2. Ορισμοί Σχετικοί με Λιπάσματα α. Λίπασμα: κάθε οργανική ή ανόργανη ουσία που με τη χρήση της στις καλλιέργειες ενισχύει την ανάπτυξη των φυτών, αυξάνει την παραγωγή και βελτιώνει την ποιότητα του παραγόμενου προϊόντος. β. Χημικό λίπασμα: το λίπασμα που παράγεται βιομη χανικά με φυσικοχημικές διεργασίες. γ. Ανόργανο λίπασμα: χημικό λίπασμα στο οποίο τα δη λούμενα θρεπτικά συστατικά περιέχονται υπό ανόργανη μορφή, που λαμβάνεται με εκχύλιση ή με φυσικές ή/και χημικές διεργασίες. Κατά συνθήκη, θεωρούνται ως ανόρ γανα λιπάσματα το ασβεστοκυαναμίδιο, η ουρία, καθώς και τα προϊόντα συμπύκνωσης και συνδυασμού αυτής και τα λιπάσματα που περιέχουν θρεπτικά ιχνοστοιχεία υπό μορφή χηλικού ή άλλου συμπλόκου. δ. Οργανικά λιπάσματα: Είναι προϊόντα βιολογικής ή και χημικής επεξεργασίας αυτούσιων υλικών φυτι κής ή ζωικής προέλευσης, που περιέχουν τα θρεπτικά στοιχεία σε οργανική μορφή, και η κύρια συμβολή τους στην ανάπτυξη των φυτών είναι η παροχή των στοιχείων αυτών. Οργανικά λιπάσματα ως παράδειγμα μπορεί να παρασκευάζονται από κατάλοιπα ιχθυοτροφείων, φύκια ή τύρφες. ε. Αζωτούχο λίπασμα: Κάθε λίπασμα, είτε ανόργανο ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63693Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 είτε οργανικό, που περιέχει άζωτο σε δηλωτέα περιεκτι κότητα, σε στερεή ή υγρή μορφή. Αν το λίπασμα περιέχει και φωσφόρο, καλείται αζωτοφωσφορούχο. Για τις ανάγκες του παρόντος Κώδικα, τα προϊόντα για λίπανση καλλιεργειών τα οποία αποτελούνται στο σύνολό τους ή περιέχουν κτηνοτροφικά απόβλητα σε κάποιο ποσοστό, ως προς το θέμα της εφαρμογής τους αντιμετωπίζονται ως κτηνοτροφικά απόβλητα στο σύ νολό τους και υπόκεινται στις διατάξεις που αφορούν τη διάθεσή τους (άρθρο 7), εξαιρούμενα από τις αντίστοι χες διατάξεις για τα αζωτούχα λιπάσματα (άρθρο 4). Η αποθήκευση και μεταφορά των προϊόντων αυτών, ως εκ της μορφής διακίνησης τους, διέπεται από τις διατάξεις του άρθρου 5. στ. Νιτρικό λίπασμα: Αζωτούχο λίπασμα στο οποίο περιέχεται σε οποιαδήποτε αναλογία άζωτο σε μορφή νιτρικών ιόντων. Στο πλαίσιο του παρόντος Κώδικα, εδώ συμπεριλαμβάνεται και η νιτρική αμμωνία. ζ. Αζωτούχο λίπασμα βραδείας αποδέσμευσης: Το αζωτούχο λίπασμα που επιτρέπει την αποδέσμευση του αζώτου και τη διάθεσή του στα φυτά με βραδείς ρυθμούς, μειώνοντας τον κίνδυνο απωλειών (π.χ. λόγω έκπλυσης) της διαθέσιμης για τα φυτά ποσότητας. Λιπά σματα βραδείας αποδέσμευσης υπάρχουν είτε ανόργανα είτε οργανικά. Εδώ περιλαμβάνονται και τα λιπάσματα ελεγχόμενης αποδέσμευσης, καθώς και αυτά με ενσω ματωμένους παρεμποδιστές νιτροποίησης ή ουρεάσης. η. Εφαρμογή στο έδαφος: Η προσθήκη λιπάσματος στο έδαφος, είτε διασκορπίζοντας το στην επιφάνεια του εδάφους (διασπορά) είτε ενσωματώνοντας το σε αυτό. Η ενσωμάτωση των λιπασμάτων μπορεί να γίνει είτε με έγχυση κάτω από την επιφάνεια του εδάφους είτε με παράχωμά τους είτε με ανάμειξη με τα επιφανειακά στρώματα του εδάφους. θ. Βασική λίπανση: Η λίπανση που δίνεται σε μια καλ λιέργεια σε μικρό χρονικό διάστημα πριν τη σπορά ή την φύτευσή της ή και κατά την διάρκεια της σποράς ή της φύτευσης. Σκοπός της είναι να εξασφαλίσει ευνοϊ κές αρχικές συνθήκες για την επιτυχή εγκατάσταση της καλλιέργειας (βλάστηση υψηλού ποσοστού σπόρων και απρόσκοπτη ανάπτυξη νεαρών φυτών). ι. Επιφανειακή λίπανση: Η διασπορά λιπάσματος στην επιφάνεια του εδάφους η οποία γίνεται σε μια ή περισ σότερες δόσεις μετά την εγκατάσταση των φυτών στο χώρο καλλιέργειας και αποσκοπεί στην αναπλήρωση των θρεπτικών στοιχείων που απορροφώνται από τα φυτά κατά την ανάπτυξή τους. 3. Ορισμοί Σχετικοί με Κτηνοτροφικά Απόβλητα α. Κτηνοτροφικά απόβλητα: περιττώματα και ούρα εκτρεφόμενων ζώων, μόνα τους ή αναμεμειγμένα με υλι κά στρωμνής, υπολείμματα ζωοτροφών, νερά βροχής ή υγρά ξεπλυμάτων. Διακρίνονται σε: • στερεά ή κοπριά: με υγρασία μικρότερη από 80% κατά βάρος (κ.β.), τα οποία σχηματίζουν σωρό κατά την εναπόθεσή τους στο έδαφος και διακινούνται με μη χανικά μέσα (μεταφορικές ταινίες, μηχανικά ξέστρα ή φορτωτές). Εδώ περιλαμβάνεται και το στερεό κλάσμα των αποβλήτων μετά από μηχανικό διαχωρισμό. • ημιστερεά: με υγρασία 80-85% κ.β., τα οποία δε σχη ματίζουν σωρό, αλλά απλώνουν πάνω στο έδαφος (υπό μορφή λάσπης). Διακινούνται με μηχανικά μέσα (μηχα νικά ξέστρα ή φορτωτές) ή κοχλιωτές αντλίες. • ημιυγρά: με υγρασία 85 - 90% κ.β., τα οποία διακινού νται με αντλίες βορβόρου. • υγρά: με υγρασία μεγαλύτερη από 90% κ.β., τα οποία μπορούν να αντληθούν με αντλίες ακαθάρτων ή να με τακινηθούν αποτελεσματικά λόγω βαρύτητας. Εδώ πε ριλαμβάνεται και το υγρό κλάσμα των αποβλήτων μετά από μηχανικό διαχωρισμό. Για τις ανάγκες του παρόντος Κώδικα, ειδικά τα κατά λοιπα διάσπασης από αναερόβια χώνευση σε κλειστό βι οαντιδραστήρα μίγματος τροφοδοσίας που περιλαμβά νει και κτηνοτροφικά απόβλητα σε κάποιο ποσοστό, ως προς το θέμα της εφαρμογής τους αντιμετωπίζονται ως κτηνοτροφικά απόβλητα στο σύνολό τους και υπόκεινται στις διατάξεις που αφορούν τη διάθεσή τους (άρθρο 7). β. Στρωμνή: Υλικό (άχυρο, ροκανίδια κ.ά.) που χρησι μοποιείται ως υπόστρωμα για την ανάπαυση των ζώων. Χαρακτηρίζεται «θερμή ή διαρκής» όταν παραμένει δι αρκώς μέσα στους χώρους που κυκλοφορούν τα ζώα, δέχεται τα ούρα και την κόπρο, και απομακρύνεται όταν ο χώρος εκκενωθεί από τα ζώα ή συχνότερα, εφόσον διαπιστωθεί ότι συγκρατεί υγρασία σε βαθμό που δη μιουργεί προβληματική κατάσταση η οποία δεν μπορεί να διορθωθεί με προσθήκη επιπλέον ποσότητας υλικού. γ. Ολικά Στερεά (Ο.Σ.): το στερεό υπόλειμμα που απομέ νει μετά την ξήρανση των αποβλήτων (στους 103-105οC για 24 ώρες). δ. Πτητικά Στερεά (Π.Σ.): το οργανικό κλάσμα των Ο.Σ. που «καίγεται» κατά την αποτέφρωση των Ο.Σ. (στους 550-600οC για 16 ώρες). ε. Χωνεμένη κοπριά: Η κοπριά που έχει αποθηκευτεί και υποστεί φυσική βιολογική επεξεργασία για χρονικό διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών ή κατάλληλη επεξερ γασία (κομποστοποίηση) για χρονικό διάστημα τουλά χιστον 3 μηνών, στη διάρκεια του οποίου έχουν αποδο μηθεί όλες οι εύκολα βιοδιασπώμενες οργανικές ουσίες και έχει αρχίσει να σταθεροποιείται η σύστασή της. στ. Διαθέσιμο άζωτο κτηνοτροφικών αποβλήτων: Το κλάσμα του περιεχόμενου στα κτηνοτροφικά απόβλη τα αζώτου το οποίο βρίσκεται σε ανόργανη μορφή ή σε οργανική μορφή η οποία εύκολα ανοργανοποιείται κατά τη διάρκεια της καλλιεργητικής περιόδου εντός της οποίας αυτά εφαρμόζονται στο έδαφος. Η ανόργανη μορφή αζώτου είναι άμεσα διαθέσιμη στα φυτά, ενώ το άζωτο που βρίσκεται σε οργανική μορφή απελευθε ρώνεται σταδιακά, στο μεγαλύτερο ποσοστό του κατά την καλλιεργητική περίοδο της εφαρμογής του αλλά και κατά τα επόμενα έτη. ζ. Διαθέσιμο στα φυτά άζωτο κτηνοτροφικών απο βλήτων: το κλάσμα του ως άνω διαθέσιμου αζώτου που παραμένει προς αξιοποίηση από τα φυτά μετά την αφαίρεση των απωλειών που λαμβάνουν χώρα κατά την εφαρμογή των αποβλήτων στο έδαφος. 4. Ορισμοί Σχετικοί με Εδαφικές Συνθήκες α. Ακάλυπτο έδαφος: Η ακατέργαστη εδαφική έκταση η οποία δεν καλύπτεται από βλάστηση οποιασδήποτε μορφής (χέρσο έδαφος). ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63694 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 β. Καλυμμένο έδαφος: Η έκταση εκείνη του εδάφους που καλύπτεται από αυτοφυή ή φυτεμένη βλάστηση. γ. Κορεσμένο έδαφος: Το έδαφος το οποίο έχει απο κτήσει τη μέγιστη δυνατή περιεκτικότητα σε νερό, έτσι ώστε οποιαδήποτε προσθήκη νερού καταλήγει ή είναι πολύ πιθανό ότι θα καταλήξει σε λίμνασμα ή και επιφα νειακή απορροή. 5. Ορισμοί Σχετικοί με Άρδευση α. Διήθηση του νερού στο έδαφος: Η κίνηση του νερού μέσα στο έδαφος μέσω της επιφάνειάς του. β. Διηθητικότητα του εδάφους: Το ύψος της στήλης νερού που διαπερνά την επιφάνεια του εδάφους και διεισδύει σε αυτό, σε μοναδιαίο χρόνο, ή αλλιώς, η τα χύτητα με την οποία το νερό διαπερνά την επιφάνεια και διεισδύει στο έδαφος. Συνήθως εκφράζεται σε «χι λιοστόμετρα ανά ώρα» (mm/h), δηλαδή χιλιοστόμετρα ύψους στήλης νερού που διηθούνται σε μία ώρα. Κατά τη διάρκεια της άρδευσης η διηθητικότητα του εδά φους μεταβάλλεται: στην αρχή είναι μεγάλη («αρχική διηθητικότητα»), μετά διαρκώς μειώνεται ώσπου τελικά σταθεροποιείται σε μικρότερη τιμή («βασική» ή «τελική διηθητικότητα»). Η διηθητικότητα του εδάφους θεω ρούμενη σε οποιαδήποτε συγκεκριμένη χρονική στιγμή καλείται «στιγμιαία διηθητικότητα». γ. Παροχή άρδευσης: Ο όγκος του νερού που λαμβά νεται στην έξοδο του αρδευτικού εξοπλισμού/εγκατά στασης σε δεδομένη διάρκεια χρόνου (π.χ. σε 1 ώρα ή σε 1 δευτερόλεπτο), προκειμένου να χορηγηθεί στον αγρό. Πριν φτάσει στον αγρό μπορεί να έχει ήδη υπο στεί απώλειες, όπως π.χ. εξάτμιση μετά την έξοδο από το ακροφύσιο εκτοξευτήρα τεχνητής βροχής, ιδίως όταν η άρδευση λαμβάνει χώρα το μεσημέρι ή υπό άνεμο. Η παροχή εκφράζεται ως όγκος νερού ανά χρόνο και συνήθως χρησιμοποιούνται για την έκφρασή της είτε τα κυβικά μέτρα νερού ανά ώρα (m3/h) είτε τα λίτρα νερού ανά δευτερόλεπτο (L/sec). δ. Ρυθμός εφαρμογής του νερού: Ο όρος «ρυθμός εφαρμογής του νερού» αντιπροσωπεύει την ταχύτητα κίνησης του νερού, με την οποία προσπαθεί να εισέλ θει στο έδαφος. Σχετίζεται με την παροχή άρδευσης, όμως δεν πρέπει να συγχέεται με αυτήν. Ως παράδειγμα αναφέρεται ότι, όταν πολύ νερό κινείται γρήγορα, είναι αντιστοίχως και η παροχή μεγάλη, όταν όμως μικρή πο σότητα νερού κινείται γρήγορα, αυτό δε σημαίνει απα ραίτητα ότι είναι και η παροχή μεγάλη. Εκφράζεται ως ταχύτητα του νερού με την οποία φθάνει στο έδαφος ώστε να εισέλθει σε αυτό (ή αλλιώς «ύψος στήλης νε ρού» που φτάνει να εισέλθει στο έδαφος σε μοναδιαίο χρόνο, ή «ένταση βροχής»), συνήθως σε χιλιοστά ανά ώρα (mm/h). Το έδαφος όμως, ανάλογα με τις ιδιότητές του και την κατάσταση στην οποία βρίσκεται η επιφάνειά του, δεν μπορεί πάντα να απορροφήσει εξίσου γρήγορα το νερό, και τότε μέρος του νερού απορρέει ή λιμνάζει. Η σύγκρι ση του ρυθμού εφαρμογής του νερού με τη διηθητικό τητα του εδάφους (και τα δύο εκφράζονται σε χιλιοστά ανά ώρα) δείχνει αν το χορηγούμενο νερό διηθείται όλο ή λιμνάζει/απορρέει. ε. Εύρος άρδευσης: Το χρονικό διάστημα που μεσο λαβεί μεταξύ δύο αρδεύσεων, εκφραζόμενο σε ημέρες. στ. Ριζόστρωμα: Η εδαφική ζώνη κατά το βάθος της οποίας εκτείνονται οι ρίζες των φυτών. ζ. Ενεργό ριζόστρωμα: Το άνω τμήμα του ριζοστρώ ματος κατά το βάθος του οποίου αναπτύσσεται η κύρια μάζα των ριζών των φυτών και συντελείται ο κύριος εφο διασμός αυτών σε νερό. Για τα καλλιεργούμενα φυτά ποικίλλει συνήθως από 30 - 60 εκατοστά. η. Υπόγεια ύδατα: Όλα τα ύδατα που βρίσκονται κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, στη ζώνη κορεσμού και σε άμεση επαφή με το έδαφος ή το υπέδαφος. θ. Υδροφορείς ή Υδροφόροι: Γεωλογικοί σχηματισμοί ευρισκόμενοι κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, που είναι κορεσμένοι με νερό, τόσο ώστε να τροφοδοτούν με σημαντικές ποσότητες νερού γεωτρήσεις ή πηγές. Οι υδροφορείς έχουν αυξημένη ικανότητα να αποθηκεύουν και να μεταβιβάζουν νερό. Διακρίνονται σε «φρεάτιους» ή «ελεύθερους» (είναι οι ευρισκόμενοι πλησιέστερα στην επιφάνεια του εδάφους και παρουσιάζουν ελεύθερη επι φάνεια, δηλαδή επιφάνεια νερού όπου η πίεση του νερού είναι ίση με την ατμοσφαιρική) και σε «αρτεσιανούς» (είναι οι βαθύτερα ευρισκόμενοι στη φύση, και το νερό που περιέχεται σε αυτούς είναι υπό πίεση). Άρθρο 4 ΟΡΘΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΑΖΩΤΟΥΧΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ 1. Με στόχο την ορθολογική εφαρμογή των αζωτού χων λιπασμάτων, οι παραγωγοί πρέπει να εφαρμόζουν ανά καλλιέργεια και τύπο εδάφους τις βέλτιστες ποσό τητες και τύπους, για την κάλυψη των αναγκών θρέψης των φυτών, αλλά και την αποφυγή της επιβάρυνσης των νερών με νιτρικά ιόντα. 2. Η εφαρμογή των αζωτούχων λιπασμάτων, πρέπει να γίνεται κατά τρόπο ελεγχόμενο, ούτως ώστε οι συνολικά προστιθέμενες μονάδες αζώτου να μην υπερβαίνουν τις απαιτήσεις των καλλιεργειών. Το πλεονάζον άζωτο όχι μόνο δεν αυξάνει την παραγωγή, αλλά αντιθέτως προκαλεί οικονομικές και περιβαλλοντικές ζημιές. 3. Για τον υπολογισμό της αναγκαίας προστιθέμενης ποσότητας αζώτου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη τα ακόλουθα: α. το είδος της καλλιέργειας και οι ανάγκες της σε άζω το ανάλογα με το βλαστικό στάδιο ανάπτυξης, β. οι ιδιότητες του εδάφους (μηχανική σύσταση: ελα φρύ - μέσης σύστασης - βαρύ, την κλίση, την διηθητι κότητα κ.ά.), γ. τα δεδομένα ανάλυσης του εδάφους, ώστε να προ κύπτει το άζωτο που περιέχεται σε αυτό, δ. η μέθοδος και το ιστορικό λίπανσης του αγροτεμα χίου με αζωτούχα λιπάσματα ή κτηνοτροφικά απόβλητα, ε. η ποσότητα και η ποιότητα του νερού άρδευσης, στ. η μέθοδος άρδευσης, ζ. οι κλιματικές συνθήκες και ιδιαίτερα το ύψος και η συχνότητα των βροχοπτώσεων. 4. Οι παραγωγοί των οποίων οι εκμεταλλεύσεις βρί σκονται εντός των ευπρόσβλητων ζωνών, πρέπει κατά τη λίπανση των καλλιεργειών, να μεριμνούν ώστε το άθροισμα α) του αζώτου των αζωτούχων λιπασμάτων και β) του διαθέσιμου στα φυτά αζώτου από τα κτηνο ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63695Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 τροφικά απόβλητα κατά την καλλιεργητική περίοδο εφαρμογής τους, να μην υπερβαίνει τον καθοριζόμενο από το Πρόγραμμα Δράσης μέγιστο αριθμό μονάδων αζώτου (ποσότητα προστιθέμενου αζώτου ανά μονάδα επιφάνειας) ανάλογα με το είδος της καλλιέργειας και τον τύπο εδάφους. Για τις εκμεταλλεύσεις εκτός των ευπρόσβλητων ζω νών, οι παραγωγοί συνιστάται να τηρούν τα όρια μονά δων αζώτου που παρατίθενται στο Παράρτημα Χ, για εδάφη μέσης και βαριάς σύστασης. Για καλλιέργειες που δεν περιλαμβάνονται στο Παράρτημα, συνιστάται για τους παραγωγούς η τήρηση των οδηγιών ορθολογι κής λίπανσης οι οποίες είναι δυνατό να εκδίδονται από περιφερειακές υπηρεσίες με σχετική αρμοδιότητα ως συμβουλευτική αρωγή. 5. Οι παραγωγοί πρέπει να εφαρμόζουν τα αζωτού χα λιπάσματα σε δόσεις ανάλογα με τις απαιτήσεις των φυτών ανά βλαστικό στάδιο ανάπτυξης. Το άζωτο υποβοηθά κυρίως τη βλαστική ανάπτυξη των φυτών, και όχι τόσο την αναπαραγωγική φάση (ανθοφορία, καρποφορία). Ειδικότερα, συνιστάται να εφαρμόζονται τουλάχιστον 2 δόσεις στις δενδρώδεις και 3 στις ετήσιες καλλιέργειες, ή, σε περιπτώσεις αβαθών, αμμωδών και επικλινών εδαφών, ακόμα μεγαλύτερος αριθμός δόσεων. 6. Για τη βασική λίπανση των εαρινών και φθινοπωρι νών καλλιεργειών δεν πρέπει να χρησιμοποιείται περισ σότερο άζωτο από αυτό που εκείνη την περίοδο χρειά ζεται η καλλιέργεια, καθώς αυτή βρίσκεται στο αρχικό στάδιο βλαστικής ανάπτυξης. Επιπλέον στις φθινοπω ρινές σπορές πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ο κίνδυνος απώλειας μέρους του προστιθέμενου αζώτου μέσω διήθησης ή επιφανειακής απορροής λόγω των συχνών εποχιακών βροχοπτώσεων. Εφόσον είναι απαραίτητη, η βασική λίπανση συνιστά ται να γίνεται με χρήση είτε λιπασμάτων που περιέχουν άζωτο σε αμμωνιακή ή ουρική μορφή είτε λιπασμάτων βραδείας αποδέσμευσης αζώτου. Τα νιτρικά λιπάσματα είναι καταλληλότερα για επιφανειακή λίπανση κατά την περίοδο στην οποία παρατηρείται η αιχμή των αναγκών των φυτών σε άζωτο, επειδή συγκριτικά το αποδίδουν γρηγορότερα, χωρίς παράλληλα να υπάρχει ο κίνδυνος των απωλειών που παρατηρούνται στα αρχικά στάδια ανάπτυξης. 7. Οι παραγωγοί πρέπει να καταβάλλουν κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε η εφαρμογή των αζωτούχων λιπασμά των στον αγρό να είναι όσο το δυνατόν πιο ομοιόμορφη, δηλαδή να διασφαλίζεται η διάθεση ίσης ποσότητας ανά φυτό ή τετραγωνικό μέτρο καλλιεργήσιμης γης. Συστή νεται η εφαρμογή να γίνεται με χρήση λιπασματοδιανο μέων που μπορεί να είναι: • κοκκοδιανομείς για τα στερεά που διανέμουν το λί πασμα σε όλη την επιφάνεια ή κατά γραμμές • λιπασματοδιανομείς για τα υγρά, εφοδιασμένοι με ειδικούς εκτοξευτήρες ή για την αμμωνία ειδικούς εγχυ τήρες, που διεισδύουν σε βάθος 12-15 εκατοστών εντός του εδάφους. 8. Ο εξοπλισμός λίπανσης για την εφαρμογή είτε υγρών είτε στερεών σκευασμάτων, πρέπει πάντα να βρίσκεται σε καλή λειτουργική κατάσταση και να είναι ρυθμισμέ νος προσεκτικά, με βάση τις οδηγίες του κατασκευα στή, ώστε να εφαρμόζονται με ακρίβεια οι αναγκαίες ποσότητες. 9. Κατά την εφαρμογή των αζωτούχων λιπασμάτων οι παραγωγοί πρέπει να τηρούν με ιδιαίτερη προσοχή τους κανόνες που αναγράφονται στη συσκευασία των λιπασμάτων ή γενικότερα τις οδηγίες που παρέχονται από την ενωσιακή και εθνική νομοθεσία και τις αρμόδιες υπηρεσίες. 10. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται για την αποφυγή εφαρμογής των αζωτούχων λιπασμάτων υπό δυσμενείς μετεωρολογικές συνθήκες, κατά τη διάρκεια των οποίων ο κίνδυνος απωλειών είναι μεγάλος. Ειδικότερα, οι παραγωγοί απαγορεύεται να προβαί νουν σε εφαρμογή αζωτούχων λιπασμάτων: α. σε παγωμένες ή καλυμμένες με χιόνια επιφάνειες, καθώς και σε εδάφη κορεσμένα με νερό, που δε στραγ γίζουν επαρκώς, ή πλημμυρισμένα, β. ενώ υπάρχει πρόβλεψη βροχόπτωσης στο αμέσως επόμενο διήμερο, γ. όταν πνέει ισχυρός άνεμος. 11. Σχετικά με την περίοδο του έτους κατά την οποία γίνεται η εφαρμογή: α) Οι παραγωγοί πρέπει να αποφεύγουν να εφαρμό ζουν αζωτούχα λιπάσματα στο έδαφος κατά το χρονικό διάστημα από 1η Δεκεμβρίου μέχρι 31η Ιανουαρίου, καθότι γενικώς τα φυτά κατά την περίοδο αυτή (με εξαίρεση τις καλλιέργειες χειμερινών κηπευτικών και ανθοκομικών ειδών και τις καλλιέργειες υπό κάλυψη) έχουν χαμηλούς έως μηδενικούς ρυθμούς ανάπτυξης, με αποτέλεσμα το προστιθέμενο άζωτο, εφόσον δεν μπο ρεί να αξιοποιηθεί - δεσμευθεί, να ρυπαίνει με το νερό της βροχής τα επιφανειακά και υπόγεια νερά είτε μέσω επιφανειακής απορροής είτε μέσω διήθησης. β) Όσον αφορά τις ευπρόσβλητες ζώνες, στο Πρόγραμ μα Δράσης ορίζεται, για κάθε μία από αυτές, περίοδος απαγόρευσης εφαρμογής των αζωτούχων λιπασμάτων ή και περίοδος μειωμένων εισροών αζώτου. 12. Οι παραγωγοί απαγορεύεται να εφαρμόζουν αζω τούχα λιπάσματα: α. σε απόσταση μικρότερη των 2 μέτρων από όχθες επιφανειακών υδάτινων όγκων (ποτάμια, υδατορέμα τα, λίμνες, διώρυγες, τάφρους και κανάλια άρδευσης ή στράγγισης) σε περίπτωση έκτασης με κλίση μέχρι 8%, και σε απόσταση μικρότερη των 6 μέτρων σε παρόχθιους αγρούς με κλίση άνω του 8%, β. σε απόσταση μικρότερη των 50 μέτρων από υδρο ληψίες υπόγειου νερού (πηγές, πηγάδια και γεωτρήσεις) προοριζόμενου για ανθρώπινη κατανάλωση, γ. σε απόσταση μικρότερη των 5 μέτρων από κάθε άλλη υδροληψία υπόγειου νερού (πηγές, πηγάδια και γεωτρήσεις). Οι παραπάνω αποστάσεις ασφαλείας οριοθετούν ζώ νες ανάσχεσης, εντός των οποίων συνιστάται να υπάρχει οποιασδήποτε μορφής φυτική κάλυψη, που μπορεί να λειτουργεί ως φυσικό φίλτρο απορρύπανσης. 13. Οι παραγωγοί απαγορεύεται να εφαρμόζουν αζω τούχα λιπάσματα υγρής μορφής σε επικλινείς εκτάσεις με σημαντική κλίση (άνω του 8%), με εξαίρεση την εφαρ μογή μέσω του συστήματος της στάγδην άρδευσης ή με τη μέθοδο της έγχυσης. Στις εκτάσεις αυτές, οι πα ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63696 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 ραγωγοί συστήνεται να εφαρμόζουν αζωτούχα λιπά σματα στερεής μορφής, σε μικρές ποσότητες, τα οποία πρέπει να ενσωματώνουν στο έδαφος κατά τη στιγμή της εφαρμογής τους ή άμεσα μετά από αυτήν, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για γυμνές από βλάστηση επιφάνειες οι οποίες προετοιμάζονται για καλλιέργεια. 14. Γενικότερα απαγορεύεται η εφαρμογή των αζωτού χων λιπασμάτων σε ακάλυπτο έδαφος, σε φυτοφράκτες, καθώς και σε γειτονικά κτήματα. Άρθρο 5 ΟΡΘΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΠΟΘΗΚΕΥΣΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΑΖΩΤΟΥΧΩΝ ΛΙΠΑΣΜΑΤΩΝ 1. Οι παραγωγοί πρέπει να τηρούν ιστορικό λίπανσης κάθε αγροτεμαχίου και να καταχωρούν σε φύλλα κα ταγραφής όλες τις ποσότητες λιπασμάτων και κοπριάς που προμηθεύονται, σημειώνοντας ημερολογιακά και ανά αγροτεμάχιο το είδος και τις ποσότητες που εφαρ μόστηκαν. Η καταγραφή μπορεί να γίνεται και σε οποιο δήποτε αρχείο χρησιμοποιείται από τον παραγωγό στο πλαίσιο άλλων υποχρεώσεών του (πχ. Μητρώο Εισροών Εκροών - Ημερολόγιο Εργασιών στο πλαίσιο της Πολ λαπλής Συμμόρφωσης). Τα παραπάνω λειτουργούν ως ημερολόγιο εισροών λίπανσης από το οποίο ανά πάσα στιγμή ο παραγωγός και κάθε αρμόδια αρχή μπορούν να γνωρίζουν τον χρόνο εφαρμογής, την ποσότητα, και το είδος του χρησιμοποιούμενου αζωτούχου λιπάσμα τος. Το αρχείο μαζί με τα εκάστοτε απαιτούμενα από τη νομοθεσία παραστατικά πρέπει να φυλάσσονται από τον παραγωγό για όσο χρονικό διάστημα απαιτείται, για τις ανάγκες αφενός του ελέγχου από τις αρμόδιες αρχές αφετέρου της κατάρτισης δυνητικά από τον παραγωγό ενός σχεδίου ορθολογικής λίπανσης των αγροτεμάχιων του. 2. Κατά τη συσκευασία, μεταφορά και αποθήκευση, οι παραγωγοί πρέπει να μεριμνούν για τη διασφάλιση από τον κίνδυνο διαφυγών (ειδικά στα υγρής μορφής σκευά σματα αλλά και από τρύπια-φθαρμένα σακιά), σύμφωνα με τις οδηγίες των παρασκευαστών. 3. Η τοποθέτηση των σάκων αζωτούχων λιπασμάτων ή η εγκατάσταση δεξαμενών υγρών σκευασμάτων απα γορεύεται να γίνεται σε απόσταση μικρότερη από: α. 50 μέτρα από όχθες επιφανειακών υδάτινων όγκων (ποτάμια, υδατορέματα, λίμνες, διώρυγες, τάφρους και κανάλια άρδευσης ή στράγγισης), β. 50 μέτρα από υδροληψίες υπόγειου νερού (πηγές, πηγάδια και γεωτρήσεις) προοριζόμενου για ανθρώπινη κατανάλωση, και γ. 30 μέτρα από κάθε άλλη υδροληψία υπόγειου νερού. Εξαιρούνται οι περιπτώσεις που τα παραπάνω φυλάσ σονται σε κλειστούς και εδαφικά στεγανούς χώρους. 4. Σε ό,τι αφορά τα σκευάσματα στερεών λιπασμάτων: α. Πρέπει να περιέχονται σε ανθεκτικούς σάκους, που να μη σκίζονται εύκολα κατά τη μεταφορά ή το χειρισμό τους. β. Η αποθήκευσή τους πρέπει να γίνεται σε ασφαλές σημείο και σε προστατευμένους, στεγασμένους χώρους, οι οποίοι δεν παρουσιάζουν κίνδυνο πλημμύρας μετά από δυνατή βροχή. γ. Προς αποφυγή διαβροχής τους, οι σάκοι μπορεί να τοποθετούνται πάνω σε ξύλινες παλέτες. 5. Σε ό,τι αφορά τα υγρά λιπάσματα: α. Η δεξαμενή αποθήκευσης πρέπει να είναι ανθε κτικά κατασκευασμένη σε ασφαλή θέση (ιδιαίτερα σε σεισμογενείς περιοχές). Η βάση πρέπει να υπολογιστεί να αντέχει το βάρος του λιπάσματος όταν η δεξαμενή είναι γεμάτη. Όμως, για λόγους αποφυγής πρόκλησης ρύπανσης, πρέπει να αποφεύγεται η υπερπλήρωση της δεξαμενής. β. Η δεξαμενή πρέπει να είναι κατασκευασμένη από υλικό ανθεκτικό στη διάβρωση που μπορεί να προ καλέσει το υγρό αζωτούχο λίπασμα. Για την αποφυγή εσωτερικής διάβρωσης, η δεξαμενή πρέπει πρώτα να χρησιμοποιηθεί για λίπασμα που περιέχει και φωσφόρο, ο οποίος σχηματίζει ένα προστατευτικό αντιδιαβρωτικό στρώμα στην εσωτερική επιφάνειά της. γ. Σωληνώσεις, βαλβίδες και αρμοί που χρησιμοποιού νται για την πλήρωση ή εκκένωση της δεξαμενής πρέπει να είναι κατασκευασμένα από υλικά ανθεκτικά στη διά βρωση. Επίσης πρέπει να ελέγχονται σε τακτά χρονικά διαστήματα για τυχόν διαρροές και διάβρωση, και να συντηρούνται επιμελώς. δ. Το έδαφος που περιβάλλει τη δεξαμενή πρέπει να αντέχει στο βάρος των οχημάτων που προσεγγίζουν για εργασίες φόρτωσης. 6. Οι παραγωγοί απαγορεύεται να εγκαταλείπουν στον τόπο εφαρμογής ή σε άλλο χώρο πλην αυτού που ορίζε ται κάθε φορά από τις αρμόδιες υπηρεσίες, τα υλικά και μέσα συσκευασίας των αζωτούχων λιπασμάτων. 7. Οι παραγωγοί πρέπει να ενημερώνουν τις αρμόδιες αρχές για τυχόν ατυχήματα, τα οποία θέτουν σε κίνδυνο το περιβάλλον, εξαιτίας πιθανής ρύπανσης, προκειμένου να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα και να ζητούν τη συν δρομή και τη βοήθεια των αρμόδιων αρχών για την αντι μετώπιση προβλημάτων που αφορούν την απαλλαγή από την παρουσία επικίνδυνων ουσιών ή και αποβλήτων. 8. Απαγορεύεται η απευθείας απόρριψη αζωτούχων λιπασμάτων, υπολειμμάτων αυτών ή των άδειων συσκευ ασιών τους σε επιφανειακά και υπόγεια νερά. Άρθρο 6 ΟΡΘΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΙΣ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΕΣ ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΕΙΣ Α. Γενικά Μέτρα Διαχείρισης των Κτηνοτροφικών Απο βλήτων 1. Οι παραγωγοί προκειμένου να μπορούν να προ βούν στον καλύτερο δυνατό σχεδιασμό των χώρων αποθήκευσης και επεξεργασίας των κτηνοτροφικών αποβλήτων (δεξαμενές και στεγανές πλατφόρμες), ώστε να ελαχιστοποιείται η πιθανότητα νιτρορύπανσης των υπόγειων και επιφανειακών νερών, πρέπει να γνωρίζουν ότι η μορφή και ο όγκος των παραγόμενων κτηνοτροφι κών αποβλήτων από την κτηνοτροφική εκμετάλλευσή τους εξαρτάται από: α. το είδος και την ηλικία των εκτρεφόμενων ζώων β. τις κλιματικές συνθήκες ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63697Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 γ. το σιτηρέσιο δ. το είδος σταβλισμού ε. τον τρόπο συλλογής και απομάκρυνσης των απο βλήτων από τους χώρους εκτροφής, ανάλογα με την περιεκτικότητά τους σε ολικά στερεά συστατικά (Ο.Σ.) 2. Λόγω του ότι ο χειρισμός των στερεών κτηνοτρο φικών αποβλήτων είναι ευκολότερος από τον χειρισμό των υγρών, τόσο από πλευράς κατασκευής των εγκατα στάσεων, όσο και από πλευράς λειτουργίας των τελευ ταίων, πρέπει να αποφεύγεται η άσκοπη ανάμιξη νερού σε στερεής μορφής κτηνοτροφικά απόβλητα, έτσι ώστε να είναι δυνατός ο χειρισμός τους ως αμιγώς στερεών και παράλληλα να παραμένει η μικρότερη δυνατή ποσότητα υγρών για επεξεργασία. Ως εκ τούτου: • πρέπει να παίρνονται μέτρα αποφυγής ανάμιξης των στερεών κτηνοτροφικών αποβλήτων με νερά βροχής απευθείας ή μέσω απορροής από στέγες, φροντίζοντας για τον περιορισμό των ζώων σε στεγασμένους χώρους ή προαύλια, την εγκατάσταση υδρορροών κ.ά. • στις περιπτώσεις παραγωγής υγρών αποβλήτων σχε τικά καθαρών, όπως είναι τα νερά πλυσίματος αμελκτη ρίων κ.ά. και εφόσον τα παραγόμενα κτηνοτροφικά από βλητα είναι στερεής μορφής, τα ξεπλύματα συνιστάται να συλλέγονται και να αποθηκεύονται χωριστά από τα απόβλητα των ζώων, έτσι ώστε να υπάρχει η δυνατότητα τα τελευταία να συλλέγονται, αποθηκεύονται, υφίστα νται επεξεργασία και διατίθενται ως στερεά. Εξαίρεση συνιστά η περίπτωση των βουστασίων γαλακτοπαρα γωγής, όπου για την επίτευξη της βέλτιστης απόδοσης λειτουργίας του μηχανικού διαχωριστή, επιδιώκεται η αραίωση των εκκρινόμενων από τα ζώα ημιστερεών αποβλήτων με τα νερά πλυσίματος των χώρων στέγασης και του αμελκτηρίου, συμπληρούμενων όπου χρειάζεται ακόμα και με τελικά επεξεργασμένα υγρά απόβλητα. 3. Στο Παράρτημα I παρατίθεται αναλυτικά η προτει νόμενη διαχείριση των κτηνοτροφικών αποβλήτων ανά είδος κτηνοτροφικής εκμετάλλευσης. 4. Για τους χώρους αποθήκευσης και επεξεργασίας των κτηνοτροφικών αποβλήτων πρέπει να έχουν εκδοθεί οι απαραίτητες άδειες κατασκευής και τήρησης των περι βαλλοντικών όρων, σύμφωνα με την εκάστοτε ισχύου σα πολεοδομική και περιβαλλοντική νομοθεσία, και να λαμβάνονται όλα τα αναγκαία μέτρα για την πρόληψη της επιφανειακής απορροής, καθώς και της διήθησης προς υπόγεια νερά. 5. Στην περίπτωση που τα παραγόμενα απόβλητα της κτηνοτροφικής μονάδας υπό ανεπεξέργαστη ή ημιεπεξεργασμένη μορφή διατίθενται σε αδειοδοτη μένες/εγκεκριμένες μονάδες επεξεργασίας αποβλήτων, οι προτεινόμενοι στις παραγράφους Β και Γ όγκοι των απαιτούμενων χώρων επεξεργασίας, προσαρμόζονται αναλόγως. 6. Οι υπολογισμοί για την εύρεση του όγκου των αποβλήτων και του αποθηκευτικού χώρου πρέπει να διατηρούνται από τους παραγωγούς σε σχετικό αρχείο, προσβάσιμο οποιαδήποτε χρονική στιγμή στις αρμόδιες ελεγκτικές αρχές. Β. Ορθές Γεωργικές Πρακτικές για τη Διαχείριση και Αποθήκευση των Στερεών Κτηνοτροφικών Αποβλήτων 1. Η αποθήκευση των στερεών κτηνοτροφικών απο βλήτων γίνεται σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους, όπου σχηματίζουν απλούς κοπροσωρούς (Παράρτημα VI, Σχή ματα 2 - 4) και υφίστανται χώνευση. 2. Οι χώροι αυτοί απαγορεύεται να βρίσκονται σε από σταση μικρότερη των 50 μέτρων από όχθες επιφανει ακών υδάτινων όγκων (ποτάμια, υδατορέματα, λίμνες, διώρυγες, τάφρους και κανάλια άρδευσης ή στράγγισης), 50 μέτρων από υδροληψίες (πηγές, πηγάδια και γεω τρήσεις) υπόγειου νερού προοριζόμενου για ανθρώπινη κατανάλωση και 30 μέτρων από κάθε άλλη υδροληψία υπόγειου νερού. 3. Η κατασκευή των χώρων αποθήκευσης του κοπρο σωρού πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις ακόλουθες προδιαγραφές: α. Οι διαστάσεις τους να είναι τέτοιες, ώστε ο όγκος αποθήκευσης να επαρκεί τουλάχιστον για όλο το χρο νικό διάστημα κατά το οποίο δεν ενδείκνυται, λόγω και ρικών συνθηκών (βροχοπτώσεων ή χιονοπτώσεων στην περιοχή) ή των κατά περίπτωση απαιτήσεων λίπανσης των καλλιεργειών, ούτε επιτρέπεται, σύμφωνα με την παράγραφο 14 του άρθρου 7, η εφαρμογή κτηνοτροφι κών αποβλήτων στο έδαφος. Το συνολικό αυτό χρονικό διάστημα δεν μπορεί να είναι μικρότερο από 4 μήνες για την ελληνική επικράτεια και μπορεί να εξειδικεύεται στο Πρόγραμμα Δράσης ανά συγκεκριμένη ευπρόσβλητη περιοχή. Παράλληλα, ο απαιτούμενος όγκος αποθήκευσης εξαρτάται και από το χρονικό διάστημα που χρειάζεται για την επαρκή χώνευση των αποβλήτων. Τέλος, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και ένα πρόσθετο χρονικό περιθώριο ασφαλείας 30 ημερών ώστε να υπάρ χει επάρκεια χώρου αποθήκευσης για το ενδεχόμενο όπου καθίσταται αδύνατη η εδαφική διάθεση λόγω έκτα κτων μετεωρολογικών φαινομένων π.χ. ξαφνικές βροχές, παγετός κ.ά. ή λόγω αστοχιών στον προγραμματισμό των αγροτικών εργασιών. Ο υπολογισμός του όγκου των στερεών αποβλήτων μιας παραγωγικής μονάδας μπορεί να γίνει με βάση τα στοιχεία που δίνονται στους Πίνακες του Παραρτήματος ΙΙ και τα τυπικά παραδείγματα υπολογισμού που παρα τίθενται στο Παράρτημα ΙV. β. Κατά τη χωροθέτησή τους, να λαμβάνεται υπόψη και η κύρια κατεύθυνση των ανέμων, ώστε να αποφεύγε ται η μεταφορά ενοχλητικών οσμών προς κατοικημένες περιοχές. γ. Για κοπριά με στραγγίσματα, το δάπεδό πρέπει να είναι στεγανό, από οπλισμένο σκυρόδεμα. Στην περίπτω ση που δεν υπάρχει δυνατότητα τσιμεντένιας κατασκευ ής, το δάπεδο μπορεί να είναι έδαφος συμπιεσμένο, με επιφανειακή στρώση αργίλου, και του οποίου η μέγιστη υδροπερατότητα θα αντιστοιχεί σε στρώμα 0,5 μέτρου αργίλου με συντελεστή Κ=10-9 m/s, για την αποφυγή διαρροών προς τα κατώτερα εδαφικά στρώματα και τα υπόγεια νερά. Η κοπριά που στερείται υγρών στράγγισης, όπως η κοπριά με στρωμνή, μπορεί να αποθηκευτεί πάνω σε καλά συμπιεσμένο και διαμορφωμένο έδαφος. δ. Περιμετρικά του δαπέδου εγκαθίσταται προστατευ ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63698 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 τικό τοιχίο αντιστήριξης κατά μήκος των δύο ή τριών πλευρών του, με συνιστώμενο ύψος τουλάχιστο 1,5 μέ τρο, για αποφυγή διασκορπισμού του υλικού. Επίσης, θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη, ότι το πλάτος του κοπρο σωρού, κυμαίνεται από 4 έως 6 μέτρα για καλή συγκρά τηση των στερεών αποβλήτων πάνω σε αυτό, ανάλογα με την περιεχόμενη υγρασία τους. Για την κοπριά χωρίς στραγγίσματα, μπορεί να τοποθετηθεί περιμετρικά ξύ λινος φράκτης. ε. Για την εξασφάλιση της στράγγισης και την αποφυγή εισόδου νερών βροχής από τους γύρω χώρους, το δά πεδο πρέπει να είναι ελαφρά υπερυψωμένο, με ενιαία κλίση 5-6% προς ένα προβλεπόμενο κανάλι συλλογής υγρών στράγγισης, μέσω του οποίου τα τελευταία να καταλήγουν σε φρεάτιο συλλογής ή στην προβλεπόμε νη στεγανή δεξαμενή συλλογής υγρών κτηνοτροφικών αποβλήτων. Επίσης το τοιχίο που θα κατασκευαστεί κατά μήκος της μιας μεγάλης πλευράς, πρέπει να φέρει κάθε τες σχισμές πλάτους 3-5 εκατοστών μέχρι ύψος ενός μέ τρου, για διευκόλυνση της στράγγισης του κοπροσωρού. στ. Απαιτείται η προστασία του κοπροσωρού από το νερό της βροχής με την πρόβλεψη στεγάστρου πχ. θερ μοκηπιακού τύπου ή τη χρήση αεροδιαπερατού πλαστι κού φύλλου ή μουσαμά. 4. Τα στερεά κτηνοτροφικά απόβλητα πρέπει να πα ραμένουν στον κοπροσωρό για διάστημα τουλάχιστον 6 μηνών για ικανοποιητική χώνευση. Η διαδικασία χώ νευσης μπορεί να υποβοηθηθεί με περιοδική παρέμ βαση του παραγωγού για αναστροφή (αναμόχλευση) και ύγρανση. Το διάστημα αυτό μπορεί να μειωθεί έως τους 3 μήνες με κατάλληλη επεξεργασία όπως αναφέ ρεται στην παράγραφο 9. Η απόθεση της κοπριάς στον χώρο αποθήκευσης/επεξεργασίας πρέπει να γίνεται κατά διαμερίσματα ώστε η διάθεση στο έδαφος να γί νεται εκ περιτροπής, αφού πρώτα σε κάθε διαμέρισμα το σύνολο του εκεί αρχικά αποτεθέντος υλικού έχει εν συνεχεία υποστεί χώνευση για το ελάχιστο απαιτούμενο, σύμφωνα με τα παραπάνω, χρονικό διάστημα. Η διαχεί ριση κατά διαμερίσματα μπορεί να υποβοηθηθεί με την εγκατάσταση χωρισμάτων (ξύλινων ή τσιμεντένιων) επί της επιφάνειας του δαπέδου της εγκατάστασης. 5. Η χρήση στρωμνής γενικά δημιουργεί απόβλητα στερεής μορφής, όπως στην περίπτωση των πτηνοτρο φείων κρεοπαραγωγής ή αυγοπαραγωγής, των αιγο προβατοστασίων, των βουστασίων κρεοπαραγωγής/ ελευθέρας βοσκής καθώς ενδεχομένως και πολύ μικρής δυναμικότητας βουστασίων γαλακτοπαραγωγής. Κατά τον υπολογισμό του όγκου του κοπροσωρού πρέπει να λαμβάνεται υπόψη ότι ο όγκος της στρωμνής μειώνεται σημαντικά (περίπου κατά 50%) με τη χρήση της. 6. Στις περιπτώσεις εκτροφής σε θερμή στρωμνή, η κοπριά παραμένει στο στάβλο για επαρκές, λόγω και της σύστασής της, διάστημα (4 έως 14 μήνες, ανάλογα με το είδος της κτηνοτροφικής μονάδας), ώστε κατά την ώρα της απομάκρυνσής της μαζί με τη στρωμνή να έχει ήδη υποστεί σε σημαντικό βαθμό χώνευση. Ως εκ τούτου, δεν είναι απαραίτητη η παραμονή της σε κοπροσωρούς, αλλά μπορεί να διατίθεται κατευθείαν ως οργανικό λίπα σμα ή εδαφοβελτιωτικό σε καλλιεργούμενα εδάφη εντός των χρονικών περιόδων που επιτρέπεται η διάθεση στο έδαφος. Σε αυτές τις περιπτώσεις, όταν η εφαρμογή της σε καλλιεργούμενα εδάφη ή η πώληση είναι εξασφα λισμένες, δεν είναι απαραίτητη η κατασκευή μόνιμου χώρου αποθήκευσης του κοπροσωρού. Εξαίρεση απο τελούν τα πτηνοτροφεία κρεοπαραγωγής, στα οποία η απομάκρυνση της θερμής στρωμνής μαζί με τα εν μέ ρει χωνεμένα απόβλητα γίνεται μετά από συνήθως 6-8 εβδομάδες εκτροφής, οπότε θα πρέπει να οδηγείται για συμπληρωματική χώνευση σε εγκατάσταση κοπροσω ρού ή σε χώρο προσωρινής αποθήκευσης για διάστημα τουλάχιστον 2 μηνών. 7. Η απαιτούμενη επιφάνεια του χώρου αποθήκευσης/ επεξεργασίας εξαρτάται από τον όγκο των αποβλήτων, το σχήμα και το ύψος του κοπροσωρού ή των σειραδί ων κομποστοποίησης, καθώς και τον χώρο που χρειά ζεται για την κίνηση των μηχανημάτων χειρισμού των αποβλήτων. Για τον προσδιορισμό της πρέπει επίσης να ληφθεί υπόψη το γεγονός ότι με την ολοκλήρωση της διαδικασίας, ο όγκος του υλικού μειώνεται σε ση μαντικό βαθμό (30-50%) λόγω συμπίεσης, χώνευσης και αποξήρανσής του. 8. Στις περιπτώσεις παραγωγής ημιστερεών αποβλή των, όπως αυτών που προέρχονται κυρίως από τα βου στάσια γαλακτοπαραγωγής, τα απόβλητα πρέπει πρώτα να αραιώνονται με τα απόνερα πλυσίματος του αμελ κτηρίου και των λοιπών χώρων στέγασης των ζώων, ή ακόμα και με υγρά των δεξαμενών αποθήκευσης επεξερ γασμένων υγρών αποβλήτων όπου αυτό είναι αναγκαίο, και στη συνέχεια να υφίστανται χειρισμούς ανάλογους με αυτούς για τα υγρά απόβλητα. 9. Ο χειρισμός των στερεών αποβλήτων σε διάταξη κοπροσωρού μπορεί να επιταχυνθεί και να βελτιωθεί ποιοτικά με διάταξη του υλικού σε επιμήκεις, χαμηλού ύψους κομποστοσωρούς ή σειράδια κομποστοποίησης και συστηματική παρέμβαση του παραγωγού στην όλη διαδικασία. Αρχικά, η παρέμβαση του παραγωγού συνίσταται στη δημιουργία μιγμάτων με την επιλογή και προσθή κη στα στερεά κτηνοτροφικά απόβλητα (κοπριά από πτηνοτροφεία αυγοπαραγωγής ή κρεοπαραγωγής και αιγοπροβατοστάσια, στερεά διαχωρισμού χοιροστασίων και βουστασίων, κοπριά βουστασίων) τυχόν διαθέσιμων υλικών, όπως υπολείμματα εκκοκκιστηρίων βάμβακος, λέπυρα ρυζιού, τρίμματα λιγνίτη, τριμμένη ελαφρόπε τρα, ζεόλιθος, πριονίδι, άχυρο κ.ά., που βελτιώνουν την αναλογία άνθρακα προς άζωτο (C/N ιδανικά 25:1 έως 35:1), μειώνουν την υπερβολική υγρασία των φρέσκων στερεών αποβλήτων και βοηθούν την κυκλοφορία του αέρα στο εσωτερικό του κομποστοσωρού. Στη συνέχεια, ο παραγωγός παρεμβαίνει με αναστρο φή (γύρισμα) του κομποστοσωρού για καλύτερο έλεγχο του αερισμού και των ακραίων θερμοκρασιών και, αν χρειάζεται, διαβροχή (ύγρανση) με νερό ή επεξεργα σμένα υγρά απόβλητα, για την εξασφάλιση ιδανικών συνθηκών δραστηριοποίησης των αερόβιων μικροορ γανισμών ζύμωσης. Με αυτό τον τρόπο, επιτυγχάνεται ταχύτερη χώνευ ση, μειωμένη έκλυση δυσάρεστων οσμών (κυρίως αμ ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63699Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 μωνίας), καλύτερη εξυγίανση του υλικού (μείωση πα θογόνων), αδρανοποίηση σπόρων ζιζανίων και αυγών εντόμων και νυμφών, καθώς και μεγαλύτερη μείωση του όγκου και του βάρους, ώστε να διευκολύνεται η μετα φορά του. Επίσης, η περιεχόμενη στην κομποστοποιη μένη κοπριά ποσότητα οργανικής ουσίας προσιδιάζει στο εδαφικό χούμο. Με την ανωτέρω περιγραφείσα διαδικασία, ο απαιτού μενος χρόνος για επαρκή χώνευση του κομποστοποιού μενου υλικού μπορεί να μειωθεί περίπου στους 3 μήνες. Επιπρόσθετα, το τελικό προϊόν μπορεί να αποτελέσει εμπορεύσιμο προϊόν («κομπόστ») κατόπιν έγκρισης από τις αρμόδιες αρχές, εφόσον τηρηθούν οι απαιτούμενες προδιαγραφές που προβλέπονται από την κείμενη ενω σιακή και εθνική νομοθεσία, όσον αφορά τους χώρους, τον εξοπλισμό και τις παραμέτρους λειτουργίας της εγκατάστασης, καθώς και την ποιότητα του προϊόντος. 10. Η χωνεμένη κοπριά, η οποία είναι έτοιμη να δι ατεθεί στον αγρό, ή η κοπριά θερμής στρωμνής, μπο ρεί να αποθηκευτεί πάνω σε μέσης ή βαριάς σύστασης έδαφος μόνο προσωρινά, για μέγιστο χρονικό διάστημα δύο μηνών, εφόσον φυσικά έχει προβλεφθεί η παρε μπόδιση εισροής βρόχινου νερού με την κατασκευή περιφερειακής αυλακιάς και την κάλυψη με πλαστικό φύλλο ή μουσαμά. Η θέση που θα επιλεγεί για την προσωρινή αποθή κευση πρέπει: να καταλαμβάνει την ελάχιστη δυνατή έκταση, να μην υπόκειται σε κίνδυνο πλημμύρας ή κορεσμού, να βρίσκεται σε απόσταση μεγαλύτερη των 10 μέ τρων από όχθες επιφανειακών υδάτινων όγκων (ποτάμια, υδατορέματα, λίμνες, διώρυγες, τάφρους και κανάλια άρδευσης ή στράγγισης) ή σε απόσταση μεγαλύτερη των 20 μέτρων από υδροληψίες υπόγειων νερών (πηγές, πηγάδια και γεωτρήσεις), να έχει κλίση μικρότερη από 8%, να είναι διαφορετική από τη θέση του προηγούμενου έτους. Γ. Ορθές Γεωργικές Πρακτικές για τη Διαχείριση και Αποθήκευση Υγρών Κτηνοτροφικών Αποβλήτων 1. Τα υγρά κτηνοτροφικά απόβλητα που προκύπτουν από τα χοιροστάσια και τα βουστάσια γαλακτοπαρα γωγής πρέπει να διαχωρίζονται σε αμιγώς στερεό και αμιγώς υγρό κλάσμα με τη βοήθεια κατάλληλου τύπου μηχανικού διαχωριστή, για την απαλλαγή τους από όλα εκείνα τα υλικά και τις προσμίξεις που δημιουργούν προ βλήματα στον παραπέρα χειρισμό τους. Ο τελικός όγκος των παραγομένων αποβλήτων στα χοιροστάσια και τα βουστάσια είναι αρκετά αυξημένος σε σχέση με τον αρ χικό όγκο των παραγόμενων από τα ζώα αποβλήτων, λόγω της ανάμιξης με τα άλλα υγρά απόβλητα της εκμε τάλλευσης (διαφυγές συστήματος ύδρευσης, πλυσίματα χώρων και εξοπλισμού) αλλά και της επιδιωκόμενης, για την αποτελεσματικότερη διαδικασία διαχωρισμού, αραί ωσης, ακόμα και με τελικά επεξεργασμένα υγρά απόβλη τα όπου χρειάζεται. Η ανωτέρω διαδικασία ανάμιξης και αραίωσης πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή από τον παραγωγό, λαμβάνοντας πρόνοια συγκράτησης της αύξησης του τελικού όγκου των υγρών αποβλήτων που παράγονται στη μονάδα του. 2. Τα υγρά κτηνοτροφικά απόβλητα των χοιροστασίων και των βουστασίων γαλακτοπαραγωγής συγκεντρώνο νται καθημερινά σε μια κεντρική τετράγωνη ή κυκλική υπόγεια τσιμεντένια δεξαμενή συλλογής - ομογενοποί ησης - εξισορρόπησης παροχής, βάθους 2 - 3 μέτρων και χωρητικότητας ίσης τουλάχιστον με τον ημερήσιο παραγόμενο όγκο αποβλήτων στη μονάδα. Από τη δε ξαμενή αυτή, τα απόβλητα μετά από ομογενοποίηση, αντλούνται1 καθημερινά προς το μηχανικό διαχωριστή. Η δεξαμενή πρέπει απαραίτητα να είναι εφοδιασμέ νη με μηχανικό αναδευτήρα, τύπου εμβαπτιζόμενης προπέλας (μίξερ), έτσι ώστε να επιτυγχάνεται η πλήρης ομογενοποίηση του περιεχομένου της2, και να είναι στε γασμένη (κλειστή από παντού), για λόγους οσμής και αποφυγής ανάμιξης βρόχινου νερού. 3. Ο μηχανικός διαχωριστής στερεών - υγρών συνιστά ται να είναι τελευταίας τεχνολογίας, κλειστός (για λόγους οσμής), για παράδειγμα τύπου κοχλία συμπίεσης, με οπές στα κόσκινα διαμέτρου 0,50-0,75 χιλιοστών3. Στο μηχανικό διαχωριστή, τα υγρά κτηνοτροφικά από βλητα διαχωρίζονται σε δύο διακριτά κλάσματα: α. αμιγώς υγρής μορφής με όγκο ίσο με 75-95% του αρχικού και υγρασία πάνω από 90% κ.β. και β. αμιγώς στερεής μορφής με όγκο ίσο με 5-25% του αρχικού και υγρασία κάτω από 75% κ.β. των οποίων ο επί μέρους χειρισμός είναι πολύ ευκολότερος από εκείνον της αρχικής μορφής των αποβλήτων. Μετά το διαχωρισμό τους τα απόβλητα οδηγούνται σε χωριστές εγκαταστάσεις αποθήκευσης - επεξεργασίας. 4. Τα στερεά διαχωρισμού μεταφέρονται στον προ βλεπόμενο χώρο αποθήκευσης των στερεών κτηνο τροφικών αποβλήτων (κοπροσωρό), ενώ τα υγρά δια χωρισμού καταλήγουν με φυσική ροή, μέσω κλειστού αγωγού στην προβλεπόμενη βαθιά (πάνω από 4 μέτρα) ανοιχτή χωμάτινη αναερόβια δεξαμενή (Α΄ ΑΧΑΔ) φυ σικής αναερόβιας χώνευσης (Παράρτημα VI, Σχήμα 6) και στη συνέχεια, υπερχειλίζουν προς μια ίδιου τύπου κατασκευής, βαθιά επίσης, συνεχόμενη της πρώτης, δε ξαμενή αποθήκευσης (Β’ ΑΧΑΔ). 5. Στη Β΄ ΑΧΑΔ ή ΑΧΑΔ αποθήκευσης, τα υγρά παραμέ νουν αποθηκευμένα, υφιστάμενα παράλληλα, συμπλη ρωματική φυσική αναερόβια χώνευση για διάστημα 120-180 ημερών, πριν διατεθούν την κατάλληλη εποχή στον προβλεπόμενο εδαφικό αποδέκτη. Σε περιπτώσεις κυρίως βουστασίων γαλακτοπαραγωγής μικρού όγκου παραγόμενων αποβλήτων, μπορεί να προβλέπεται η αντικατάσταση των δύο ΑΧΑΔ από μια κοινή ΑΧΑΔ, στην οποία συγχωνεύονται οι όγκοι των δύο προαναφερθει σών. Στα Σχήματα 7 και 8 του παραρτήματος VΙ φαίνονται σχηματικά η μονή και η διπλή ΑΧΑΔ. Το περιεχόμενο 1 με αντλία βαρέως τύπου (βορβόρου με ανοικτά πτερύγια) 2 Ο μηχανικός αναδευτήρας συνιστάται να μπαίνει σε λειτουρ γία, τουλάχιστον 5 λεπτά πριν από την έναρξη της άντλησης του περιεχομένου της δεξαμενής προς το μηχανικό διαχωριστή. 3 Ο διαχωριστής τοποθετείται για λόγους λειτουργικούς σε ύψος 3-3,5 περίπου μέτρων παραπλεύρως της κεντρικής δεξαμενής συλλογής, ώστε να είναι δυνατή η απευθείας φόρτωση των δι αχωριζόμενων στερεών στο όχημα μεταφοράς τους στο χώρο διατήρησης των κοπροσωρών. ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63700 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 της δεύτερης ή της κοινής ΑΧΑΔ, αφαιρούμενου ενός μόνιμου όγκου που πρέπει να διατηρείται για να εξα σφαλίζεται η αποτελεσματική βιολογική λειτουργία της, μπορεί να διατίθεται σταδιακά και προγραμματισμένα στον προβλεπόμενο εδαφικό αποδέκτη μετά τη λήξη της περιόδου απαγόρευσης και κυρίως κατά τη θερινή περίοδο, σύμφωνα με τα προβλεπόμενα στο άρθρο 7. 6. Η χωρητικότητά της Β΄ ΑΧΑΔ πρέπει να είναι τέτοια ώστε τα απόβλητα να παραμένουν εκεί πέρα από το απαιτούμενο για τη χώνευση χρονικό διάστημα σύμφω να με την παράγραφο 5, και για όλο το χρονικό διάστημα κατά το οποίο δεν ενδείκνυται λόγω καιρικών συνθηκών (βροχοπτώσεων ή χιονοπτώσεων στην περιοχή) ή των κατά περίπτωση απαιτήσεων λίπανσης των καλλιεργειών ούτε επιτρέπεται, σύμφωνα με την παρ. 14 του άρθρου 7, η εφαρμογή κτηνοτροφικών αποβλήτων στο έδαφος. Επίσης, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και ένα πρόσθετο χρονικό περιθώριο ασφαλείας 30 ημερών ώστε να υπάρ χει επάρκεια χώρου αποθήκευσης για το ενδεχόμενο όπου καθίσταται αδύνατη η εδαφική διάθεση λόγω έκτα κτων μετεωρολογικών φαινομένων π.χ. ξαφνικές βροχές, παγετός κ.ά. ή λόγω αστοχιών στον προγραμματισμό των αγροτικών εργασιών. Στο Παράρτημα IΙI δίνονται ενδεικτικά, με τη μορφή πινάκων, ο απαιτούμενος όγκος και οι διαστάσεις ενός τυπικού συστήματος μονής ή διπλής ΑΧΑΔ για απόβλη τα βουστασίων γαλακτοπαραγωγής ή χοιροστασίων με συγκεκριμένες προδιαγραφές. Για μεγαλύτερη ακρίβεια στους υπολογισμούς, οι πα ραγωγοί μπορούν να ανατρέχουν στο Παράρτημα IV όπου δίνεται με τη μορφή παραδείγματος, η μέθοδος υπολογισμού του παραγόμενου όγκου υγρών κτηνοτρο φικών αποβλήτων σε βουστάσιο γαλακτοπαραγωγής και σε χοιροστάσιο με γνωστή την ηλικιακή κατανομή του ζωικού τους πληθυσμού, καθώς και στο Παράρτημα V, όπου δίνεται η μέθοδος για τον υπολογισμό των διαστά σεων και του όγκου των ΑΧΑΔ, μαζί με κάποιες επιπλέον τεχνικές πληροφορίες. 7. Απαγορεύεται η εγκατάσταση ΑΧΑΔ υγρών κτη νοτροφικών αποβλήτων σε απόσταση μικρότερη των 50 μέτρων από όχθες επιφανειακών υδάτινων όγκων (ποτάμια, υδατορέματα, λίμνες, διώρυγες, τάφρους και κανάλια άρδευσης ή στράγγισης), 50 μέτρων από υδρο ληψίες υπόγειου νερού (πηγές, πηγάδια και γεωτρήσεις) προοριζόμενου για ανθρώπινη κατανάλωση και 30 μέ τρων από κάθε άλλη υδροληψία υπόγειου νερού. 8. Οι ΑΧΑΔ πρέπει να στεγανοποιούνται με γεωμεμ βράνη στον πυθμένα και τα πρανή τους (Παράρτημα VI, Σχήμα 9), τοποθετημένη πάνω σε έδαφος συμπιεσμένο ή και επίστρωση αργίλου. 9. Λόγω του απαιτούμενου μεγάλου όγκου της Α΄ ΑΧΑΔ, για τις ανάγκες της χρονοβόρου φυσικής ψυχρό φιλης αναερόβιας χώνευσης του υγρού περιεχομένου της, συνιστάται, ιδιαίτερα στις μεγάλες κτηνοτροφικές μονάδες, η εξέταση της δυνατότητας αντικατάστασής της, μερικώς ή ολικώς, από μικρότερου όγκου, κλειστού τύπου θερμαινόμενες εγκαταστάσεις αναερόβιας χώ νευσης, γνωστές ως μεσόφιλοι αναερόβιοι χωνευτήρες ή βιοαντιδραστήρες. Οι εγκαταστάσεις αυτές λειτουργούν σταθερά σε θερμοκρασίες 35-45οC τροφοδοτούμενες καθημερι νά, εκτός από το ως άνω υγρό κλάσμα κτηνοτροφικών αποβλήτων (φτωχών σε οργανικό άνθρακα) και με άλλα υγρά απόβλητα ή υπολείμματα της παραγωγικής διαδι κασίας τροφίμων (πλούσια σε οργανικό άνθρακα), όπως τυρόγαλα, υγρά απόβλητα ελαιοτριβείων, υπολείμματα σφαγειοτεχνικών εγκαταστάσεων κ.ά.). Η δημιουργία κατάλληλων μιγμάτων με τις προανα φερθείσες πρώτες ύλες επιτρέπει την υψηλή παραγωγή βιοαερίου (αέριο μίγμα μεθανίου και διοξειδίου του άν θρακα), το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί στην παραγωγή θερμικής ή και ηλεκτρικής ενέργειας. Η διαδικασία αυτή μειώνει σε μεγάλο βαθμό το ρυπα ντικό φορτίο των αποβλήτων και επιπλέον προσφέρει τα πλεονεκτήματα της απουσίας ενοχλητικών οσμών και του μικρότερου κατά 5-10 φορές απαιτούμενου με γέθους εγκατάστασης, καθώς και τη δυνατότητα απο κόμισης οικονομικού οφέλους από την πώληση ή την ίδια χρήση της παραγόμενης ενέργειας από το βιοαέριο. Οι κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις θεωρούνται ιδιαίτε ρα κατάλληλοι χώροι εγκατάστασης μονάδων παραγω γής βιοαερίου, καθόσον διαθέτουν ήδη τις απαιτούμενες εγκαταστάσεις υποδοχής, επεξεργασίας και αποθήκευ σης των υγρών εκροής των αναερόβιων χωνευτήρων, που προκύπτουν από την παραγωγή του βιοαερίου. Για την εγκατάσταση τέτοιων μονάδων, πρέπει να ακολου θείται η διαδικασία αδειοδότησης/έγκρισης που περι γράφεται στην κείμενη ενωσιακή και εθνική νομοθεσία. 10. Ο παραγωγός έχει τη δυνατότητα, εφόσον αντι μετωπίζει δυσκολία στην εξασφάλιση της απαιτούμε νης έκτασης για τη διάθεση των αποβλήτων, να προβεί στην εγκατάσταση μιας επιπλέον βαθμίδας αερόβιας επεξεργασίας - νιτροποίησης των υγρών, η οποία θα παρεμβληθεί μεταξύ της Α΄ και της Β΄ ΑΧΑΔ. Εφόσον γίνεται παραγωγή βιοαερίου, η βαθμίδα αυτή αερόβιας επεξεργασίας παρεμβάλλεται μεταξύ του αναερόβιου χωνευτήρα και της Β΄ ΑΧΑΔ, με την Α΄ ΑΧΑΔ να μειώνεται σημαντικά σε όγκο ή να υποκαθίσταται πλήρως από τον αναερόβιο χωνευτήρα. Λόγω της ύπαρξης της Β΄ ΑΧΑΔ, η εγκατάσταση αε ρόβιας νιτροποίησης των υγρών μπορεί να είναι μει ωμένου σχετικά κόστους κατασκευής και λειτουργίας, π.χ. χωμάτινη επενδυμένη με ειδικά πλαστικά φύλλα, εφοδιασμένη με πολύστροφους χαμηλού κόστους επι φανειακούς πλωτούς οξυγονωτές, και ενσωματωμένη εσωτερικά (αντί χωριστής εξωτερικής) δεξαμενή καθί ζησης. Στη Β΄ ΑΧΑΔ πραγματοποιείται απονιτροποίηση και ολοκληρώνεται η αναερόβια χώνευση του υγρού πε ριεχομένου της, με αποτέλεσμα τα τελικά υγρά εκροής, άοσμα και με μειωμένα σε σημαντικό βαθμό τα νιτρικά ιόντα, να μπορούν να διατίθενται την κατάλληλη εποχή στους προβλεπόμενους εδαφικούς αποδέκτες, σύμφωνα με το άρθρο 7. 11. Στην περίπτωση που για την επεξεργασία των υγρών αποβλήτων επιλεγεί άλλη μέθοδος από την ανωτέρω περιγραφείσα, θα πρέπει να περιγράφεται σε εγκεκριμένη από τις αρμόδιες αρχές μελέτη, και να τεκ μηριώνεται ότι το τελικό προϊόν εκροής ικανοποιεί τα ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63701Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 πρότυπα ποιότητας και τις προϋποθέσεις που τίθενται από την ισχύουσα νομοθεσία. Ειδικότερα, όσον αφορά τη διάθεση σε εδαφικούς αποδέκτες, χωρίς απορροή, για λίπανση επιτρεπόμενων καλλιεργειών, εξάτμιση απορρόφηση με εδαφικό- φυτικό φίλτρο, άρδευση κλπ., πρέπει να τηρούνται οι διατάξεις του άρθρου 7 της Υγειονομικής Διάταξης της αριθ. Υ1β/2000/95 (Β’ 343) ΚΥΑ, όπως αναφέρεται και στην κείμενη νομοθεσία για την επαναχρησιμοποίηση των υγρών αποβλήτων (αριθ. οικ.145116/2011 (Β΄354) κοινή υπουργική απόφαση και οι σχετικές εγκύκλιοι). Ανεξαρτήτως της επιλεγείσας μεθόδου, όσον αφορά την κατασκευή των δεξαμενών επεξεργασίας, πρέπει να τηρούνται τα προβλεπόμενα στις υποπαραγράφους 6 και 7 για τον υπολογισμό του όγκου των δεξαμενών και την τήρηση αποστάσεων ασφαλείας. 12. Συνοψίζοντας, κάτω από το σημερινό πρίσμα νομο θετικών και περιβαλλοντικών απαιτήσεων, η επεξεργα σία των υγρών κτηνοτροφικών αποβλήτων βουστασίων γαλακτοπαραγωγής και χοιροστασίων πρέπει να γίνεται σε μια σειρά εγκαταστάσεων, όπως αυτές εμφανίζονται στο παρακάτω διάγραμμα ροής: ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63702 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 Άρθρο 7 ΟΡΘΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΤΩΝ ΚΤΗΝΟΤΡΟΦΙΚΩΝ ΑΠΟΒΛΗΤΩΝ ΣΤΑ ΕΔΑΦΗ 1. Το έδαφος έχει μεγάλη ικανότητα αφομοίωσης και αξιοποίησης των ρυπογόνων παραγόντων των κτηνο τροφικών αποβλήτων. Με την προϋπόθεση ότι γίνεται ορθολογική εφαρμογή των κτηνοτροφικών αποβλήτων, το έδαφος εμπλουτίζεται με πολύτιμη οργανική ουσία και λιπαντικά στοιχεία (αμμωνιακό άζωτο, κάλιο και σε μικρότερο αλλά όχι αμελητέο βαθμό, φωσφόρο), αυξά νοντας τη γονιμότητά του και υποκαθιστώντας χημικά λιπάσματα. Για το λόγο αυτό πρέπει να εξετάζεται κατά προτεραιότητα η ένταξη των κτηνοτροφικών αποβλή των σε ένα πρόγραμμα ορθολογικής λίπανσης. 2. Απαγορεύεται η απευθείας απόρριψη κτηνοτροφι κών αποβλήτων σε επιφανειακά και υπόγεια νερά. 3. Tα κτηνοτροφικά απόβλητα απαγορεύεται να δι ατίθενται σε εδαφικούς αποδέκτες σε ανεπεξέργαστη μορφή (αχώνευτα). Η διάθεσή τους μπορεί να γίνει: α. Όσον αφορά τα υγρά απόβλητα: i. Σε καλλιεργούμενες εκτάσεις, με σκοπό την κάλυψη των αναγκών της καλλιέργειας κυρίως σε άζωτο (δόσεις λίπανσης), μέσω του συστήματος άρδευσης. ii. Σε εκτάσεις εδαφικού - φυτικού φίλτρου, δηλαδή εκτάσεις στις οποίες, αφού γίνει η κατάλληλη μηχανική κατεργασία, διατίθενται τα απόβλητα σε κατάλληλες δόσεις άρδευσης, με αποτέλεσμα να αναπτύσσεται αυ τοφυής αζωτόφιλη βλάστηση ανάλογη με την προσφε ρόμενη από τα απόβλητα ποσότητα αζώτου. β. Όσον αφορά τα στερεά απόβλητα: i. Σε καλλιεργούμενες εκτάσεις με άμεση ενσωμάτωση με σκοπό τη λίπανση και τον εμπλουτισμό του εδάφους με οργανική ουσία. ii. Σε εγκαταστάσεις ξήρανσης, αποτέφρωσης, επε ξεργασίας και διάθεσης εν γένει ενεργού ιλύος ή απορ ριμμάτων. γ. Σε εγκεκριμένες μονάδες κομποστοποίησης («λιπα σματοποίησης») ή παραγωγής βιοαερίου, στις οποίες ο παραγωγός μπορεί να διαθέτει τα κτηνοτροφικά από βλητα της μονάδας του σε ανεπεξέργαστη μορφή. H χρήση σύμφωνα με τις περιπτώσεις 2αi, 2αii και 2βi μπορεί να συμβάλλει άμεσα στην εμφάνιση νιτρορύ πανσης, εφόσον δεν ακολουθηθούν οι σωστοί χειρισμοί, καθώς σχετίζονται με γεωργική - παραγωγική δραστη ριότητα. 4. Για την εφαρμογή κτηνοτροφικών αποβλήτων σε καλλιέργειες, πρέπει να λαμβάνεται υπόψη η μετατροπή του οργανικού αζώτου σε ανόργανο, ώστε να εκτιμηθεί ικανοποιητικά ο χρόνος και το ποσοστό κατά το οποίο το περιεχόμενο άζωτο είναι διαθέσιμο στα φυτά. Στον πίνακα 1 του παραρτήματος VΙΙ δίνονται ενδεικτικές τιμές για τους συντελεστές διαθεσιμότητας του αζώτου κατά το πρώτο αλλά και τα επόμενα έτη από την εφαρμογή των αποβλήτων στο έδαφος. Επιπλέον, για τα υγρά κτηνοτροφικά πρέπει να συνυ πολογίζονται και οι απώλειες αζώτου, κυρίως με τη μορ φή αμμωνίας, που λαμβάνουν χώρα κατά την εφαρμογή, σύμφωνα με τα στοιχεία του Πίνακα 2 του Παραρτήματος VII. 5. Η εφαρμογή των κτηνοτροφικών αποβλήτων πρέπει να γίνεται κατά τρόπο ελεγχόμενο και σε δόσεις, ούτως ώστε οι προστιθέμενες ποσότητες αζώτου, οι οποίες εί ναι σε μορφή διαθέσιμη για τα φυτά, να μην υπερβαίνουν τις απαιτήσεις των καλλιεργειών ανά βλαστικό στάδιο ανάπτυξης, και να αποφεύγεται η ρύπανση των νερών με νιτρικά ιόντα. Στο ισοζύγιο αζώτου πρέπει να λαμβάνεται υπόψη και το άζωτο που αποδίδεται από το έδαφος στο οποίο λαμβάνει χώρα η καλλιέργεια. Για το σκοπό αυτό ο πα ραγωγός πρέπει να έχει υπόψη του: α. την περιεκτικότητα των αποβλήτων σε διαθέσιμο άζωτο, β. τις απώλειες αζώτου κατά την εφαρμογή τους στο έδαφος, γ. το είδος της καλλιέργειας και τις ανάγκες της σε άζω το, ανάλογα με το βλαστικό στάδιο ανάπτυξης, δ. τα δεδομένα ανάλυσης του εδάφους ώστε να προ κύπτει το άζωτο που περιέχεται στο έδαφος, ε. τις ιδιότητες του εδάφους (μηχανική σύσταση: ελα φρύ - μέσο - βαρύ, την κλίση, τη διηθητικότητα κ.ά.), στ. τη μέθοδο και το ιστορικό λίπανσης του αγροτεμα χίου με αζωτούχα λιπάσματα ή κτηνοτροφικά απόβλητα, ζ. την ποσότητα και την ποιότητα του νερού άρδευσης, η. τη μέθοδο άρδευσης, θ. τις κλιματικές συνθήκες και ιδιαίτερα το ύψος και τη συχνότητα των βροχοπτώσεων. 6. Κατά την εφαρμογή αζωτούχου λίπανσης στο έδα φος με κτηνοτροφικά απόβλητα, δεν πρέπει να χρησι μοποιούνται αυξημένες ποσότητες «για σιγουριά». Το πλεονάζον άζωτο όχι μόνο δεν αυξάνει την παραγωγή, αλλά αντίθετα προκαλεί δυσμενείς οικονομικές και πε ριβαλλοντικές επιπτώσεις. 7. Η καταγραφή του ιστορικού λίπανσης και των χρη σιμοποιούμενων ποσοτήτων κτηνοτροφικών αποβλή των θα γίνεται όπως αναφέρεται στην παράγραφο 1 του άρθρου 5. 8. Στις ευπρόσβλητες ζώνες, οι παραγωγοί απαγορεύ εται να εφοδιάζουν το έδαφος των γεωργικών εκτάσεων (καλλιεργούμενων και μη), μέσα σε χρονική περίοδο 12 μηνών, με συνολική ποσότητα αζώτου κτηνοτροφικών αποβλήτων πάνω από 170 κιλά ανά εκτάριο (Kg/Ha). Για τις υπόλοιπες εκτάσεις της χώρας, η αντίστοιχη ποσό τητα αζώτου δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 250 κιλά ανά εκτάριο (Kg/Ha). Τα όρια αυτά ισχύουν αθροιστικά για την εφαρμογή επεξεργασμένων κτηνοτροφικών απο βλήτων και την απόθεση τους από τα ίδια τα ζώα που πιθανόν να βόσκουν στις εκτάσεις αυτές. Στον Πίνακα 3 του Παραρτήματος VII δίνεται ο μέγιστος αριθμός ζώων ανά εκτάριο βοσκήσιμης έκτασης, ο οποίος αντιστοιχεί στο όριο των 250 κιλών N ανά εκτάριο ετησίως (οι αντί στοιχοι αριθμοί για το όριο των 170 κιλών υπολογίζονται αναλογικά). 9. Λόγω του ανωτέρω περιορισμού, χρειάζεται να προσδιοριστεί η ελάχιστη απαιτούμενη έκταση καλλι έργειας για την ασφαλή διάθεση των κτηνοτροφικών αποβλήτων, εφόσον είναι γνωστός εκ των προτέρων και ο ετήσιος παραγόμενος όγκος αποβλήτων. Ταυτόχρο να, ο υπολογισμός της απαιτούμενης έκτασης πρέπει να ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63703Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 λαμβάνει υπόψη ότι δεν πρέπει να γίνεται υπέρβαση των αναγκών της καλλιέργειας σε άζωτο. Στο Παράρτημα VII παρατίθενται παραδείγματα για τη διάθεση κτηνοτροφι κών αποβλήτων με βάση αυτά τα δύο κριτήρια. 10. Οι παραγωγοί των οποίων οι εκμεταλλεύσεις βρί σκονται στις ευπρόσβλητες ζώνες, πρέπει να προσέχουν κατά τη λίπανση των καλλιεργειών ώστε αθροιστικά α) το άζωτο των αζωτούχων λιπασμάτων και β) το διαθέ σιμο στα φυτά άζωτο από τα κτηνοτροφικά απόβλητα κατά την καλλιεργητική περίοδο εφαρμογής τους, να μην υπερβαίνει τον καθοριζόμενο από το Πρόγραμμα Δράσης μέγιστο αριθμό μονάδων αζώτου (ποσότητα προστιθέμενου αζώτου ανά μονάδα επιφάνειας) ανά λογα με το είδος της καλλιέργειας και τον τύπο εδάφους. Ο υπολογισμός του αζώτου που περιέχεται στα από βλητα και είναι διαθέσιμο για αξιοποίηση από τα φυτά μπορεί να γίνει με τη χρήση των πινάκων 11 και 12 του Παραρτήματος ΙΙ και των πινάκων 1 και 2 του Παραρτή ματος VII. Ωστόσο, καθώς οι τιμές στους πίνακες είναι καθαρά ενδεικτικές, για την κατάρτιση ενός αξιόπιστου πλάνου λίπανσης είναι ζωτικής σημασίας η πραγματο ποίηση, ιδίως αμέσως πριν τη εφαρμογή στο έδαφος, δειγματοληψίας και εργαστηριακής ανάλυσης των κτη νοτροφικών αποβλήτων για τον προσδιορισμό της περι εκτικότητάς τους σε άζωτο και άλλα θρεπτικά συστατικά, καθώς και σε ξηρά ουσία. 11. Στις περιπτώσεις που γίνεται συχνή εφαρμογή κτη νοτροφικών αποβλήτων, για τον ορθό υπολογισμό της λίπανσης, ο παραγωγός πρέπει να λαμβάνει υπόψη την υπολειμματική τους δράση ως προς τον εμπλουτισμό του εδάφους σε θρεπτικά στοιχεία και κατά τα επόμε να μετά την πρώτη καλλιεργητική περίοδο έτη, η οποία έχει ως αποτέλεσμα να γίνεται αλληλοσυμπλήρωση των ετησίως προστιθέμενων στο έδαφος ποσοτήτων (βλέπε και πίνακα 1 του Παραρτήματος VII). 12. Οι παραγωγοί πρέπει να καταβάλλουν κάθε δυνα τή προσπάθεια ώστε η εφαρμογή των κτηνοτροφικών αποβλήτων στον αγρό να γίνεται όσο το δυνατόν πιο ομοιόμορφα, δηλαδή να διασφαλίζεται η διάθεση ίσης ποσότητας κόπρου ή υγρών αποβλήτων ανά φυτό ή τε τραγωνικό μέτρο καλλιεργήσιμης γης. Τα μηχανικά συ στήματα εφαρμογής επεξεργασμένων υγρών ή στερεών κτηνοτροφικών αποβλήτων, πρέπει πάντα να βρίσκονται σε καλή λειτουργική κατάσταση και να είναι ρυθμισμένα προσεκτικά με βάση τις οδηγίες του κατασκευαστή, ώστε να επιτυγχάνεται με ακρίβεια η εφαρμογή των προβλε πόμενων ποσοτήτων υγρών ή στερεών στο έδαφος. Η εφαρμογή των υγρών κτηνοτροφικών αποβλήτων μπορεί να γίνεται μέσω υπάρχοντος κοινού συστήματος άρδευσης με εξαίρεση τη μέθοδο του καταιονισμού (τε χνητής βροχής) η οποία απαγορεύεται. Επίσης, η εφαρ μογή στο έδαφος μπορεί να γίνει με τη βοήθεια ειδικών μηχανημάτων τα οποία εφαρμόζουν τα υγρά απόβλητα στο έδαφος, επιφανειακά μέσα σε αυλακιές ή υπεδάφια με έγχυση, αν και αυτά χρησιμοποιούνται κυρίως για υγρά απόβλητα μικρότερης ρευστότητας από ότι τα υγρά των ΑΧΑΔ. Η εφαρμογή των στερεών κτηνοτροφικών αποβλήτων γίνεται με κοπροδιανομέα ή οποιοδήποτε άλλο πρακτικό τρόπο, όπως π.χ. με μεταφορά και εναπόθεσή τους σε μικρούς σωρούς και στη συνέχεια ομοιόμορφη διασπο ρά και ενσωμάτωσή τους στο έδαφος με μηχανικά μέσα. 13. Κατά την εφαρμογή των επεξεργασμένων υγρών ή στερεών κτηνοτροφικών αποβλήτων στους εδαφικούς αποδέκτες, οι παραγωγοί πρέπει να δίνουν ιδιαίτερη προσοχή στην αποφυγή απωλειών ή διαφυγών. Ειδικότερα, οι παραγωγοί απαγορεύεται να προβαί νουν σε εφαρμογή κτηνοτροφικών αποβλήτων: α. σε παγωμένες ή καλυμμένες με χιόνια επιφάνειες, καθώς και σε εδάφη κορεσμένα με νερό, που δε στραγ γίζουν επαρκώς, ή πλημμυρισμένα, β. ενώ υπάρχει πρόβλεψη βροχόπτωσης στο αμέσως επόμενο διήμερο, γ. όταν πνέει ισχυρός άνεμος. 14. Σχετικά με την περίοδο του έτους κατά την οποία γίνεται η εφαρμογή: α) Οι παραγωγοί πρέπει να αποφεύγουν να εφαρμό ζουν κτηνοτροφικά απόβλητα στο έδαφος κατά το χρονι κό διάστημα από 1η Δεκεμβρίου μέχρι 31η Ιανουαρίου, καθότι γενικώς τα φυτά κατά την περίοδο αυτή (με εξαί ρεση ορισμένες καλλιέργειες, πχ. χειμερινών κηπευτικών, ανθοκομικών ειδών και καλλιεργειών υπό κάλυψη) έχουν χαμηλούς έως μηδενικούς ρυθμούς ανάπτυξης, με απο τέλεσμα το προστιθέμενο άζωτο, εφόσον δεν μπορεί να αξιοποιηθεί - δεσμευθεί, να ρυπαίνει με το νερό της βροχής τα υπόγεια και επιφανειακά νερά είτε μέσω επι φανειακής απορροής είτε μέσω διήθησης. β) Τα απόβλητα πτηνοτροφείων και τα υγρά κτηνο τροφικά απόβλητα, επιπλέον, πρέπει να αποφεύγεται να χρησιμοποιούνται σε αμμώδη εδάφη και κατά την περίοδο από 1η Σεπτεμβρίου έως 30η Νοεμβρίου, καθώς χαρακτηρίζονται από υψηλό ποσοστό άμεσα διαθέσιμου αζώτου. γ) Όσον αφορά τις ευπρόσβλητες ζώνες, στο Πρόγραμ μα Δράσης ορίζεται, για κάθε μία από αυτές, περίοδος απαγόρευσης εφαρμογής κτηνοτροφικών αποβλήτων σε εδαφικούς αποδέκτες ή και περίοδος μειωμένων εισ ροών αζώτου. 15. Οι παραγωγοί απαγορεύεται να εφαρμόζουν κτη νοτροφικά απόβλητα σε απόσταση μικρότερη των: α. 10 μέτρων από όχθες επιφανειακών υδάτινων όγκων (ποτάμια, υδατορέματα, λίμνες, διώρυγες, τάφρους και κανάλια άρδευσης ή στράγγισης) στην περίπτωση των στερεών αποβλήτων και σε απόσταση μικρότερη των 20 μέτρων στην περί πτωση των υγρών αποβλήτων, β. 50 μέτρων από υδροληψίες υπόγειου νερού (πηγές, πηγάδια και γεωτρήσεις) προοριζόμενου για ανθρώπινη κατανάλωση, γ. 5 μέτρων από κάθε άλλη υδροληψία υπόγειου νερού. 16. Η διάθεση υγρών κτηνοτροφικών αποβλήτων για λίπανση - άρδευση μπορεί να γίνεται μόνο στις καλλι έργειες που προβλέπονται από την κείμενη νομοθεσία περί επαναχρησιμοποίησης υγρών αποβλήτων για περι ορισμένη άρδευση (αριθ. οικ.145116/2011 (Β’ 354) ΚΥΑ, όπως ισχύει, και οι σχετικές εγκύκλιοι). Προτιμώνται τα φυτά των οποίων η καλλιεργητική περίοδος συμπίπτει με τον επιτρεπόμενο χρόνο εφαρμογής των υγρών, δη λαδή ανοιξιάτικες καλλιέργειες, όπως ο αραβόσιτος. Η ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63704 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 διάθεση πρέπει να γίνεται σε τέτοια ποσότητα και με τέ τοια μέθοδο που να αποκλείεται τόσο η διήθηση από το έδαφος προς τα υπόγεια νερά, όσο (σε κεκλιμένα εδάφη) και η επιφανειακή απορροή. 17. Σε εκτάσεις με κλίση άνω του 8%, οι παραγωγοί απαγορεύεται να χρησιμοποιούν υγρά κτηνοτροφικά απόβλητα με εξαίρεση την εφαρμογή μέσω του συστή ματος της στάγδην άρδευσης ή με τη μέθοδο της έγχυ σης. Συνιστάται η εφαρμογή στερεών κτηνοτροφικών αποβλήτων, σε μικρές δόσεις, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για γυμνές από βλάστηση επιφάνειες οι οποίες προετοι μάζονται για καλλιέργεια. 18. Γενικότερα απαγορεύεται με κάθε τρόπο η εφαρ μογή ή η διαρροή των κτηνοτροφικών αποβλήτων σε ακάλυπτα εδάφη, σε φυτοφράκτες, καθώς και σε γειτο νικά κτήματα. 19. Τα στερεά κτηνοτροφικά απόβλητα πρέπει να εν σωματώνονται στο έδαφος άμεσα ή το αργότερο μέσα σε διάστημα 12 ωρών από την εφαρμογή τους. Το βάθος ενσωμάτωσης είναι 15 - 20 εκ. για αμμώδη και 5 - 10 εκ. για βαριά αργιλώδη εδάφη. 20. Η ιλύς μετά την απομάκρυνσή της από τις δεξαμε νές επεξεργασίας υγρών αποβλήτων και πριν τη διάθεσή της στο έδαφος, πρέπει να υφίσταται σταθεροποίηση (χώνευση) στο χώρο επεξεργασίας των στερεών κτηνο τροφικών αποβλήτων της εκμετάλλευσης. 21. Η εφαρμογή των στερεών κτηνοτροφικών απο βλήτων πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 7 της Υγειονομικής Διάταξης της αριθ. Υ1β/2000/95 (Β’ 343) κοινή υπουργική απόφαση και να μεσολαβούν τουλάχιστον 3 μήνες πριν τη συγκομιδή των προϊόντων, ή τουλάχιστον 4 μήνες πριν τη συγκομιδή για τις καλλιέργειες των οποίων τα προϊόντα έρχονται σε επαφή με το έδαφος. Στις περιπτώσεις όπου οι χρο νικές αυτές αποστάσεις δεν είναι δυνατό να τηρηθούν λόγω μικρότερης καλλιεργητικής περιόδου, τα στερεά απόβλητα που θα χρησιμοποιηθούν πρέπει να πληρούν τα πρότυπα της κείμενης νομοθεσίας για την προστασία της δημόσιας υγείας (τυποποιημένα εμπορικά προϊόντα). 22. Όσον αφορά την περίπτωση διάθεσης υγρών επε ξεργασμένων κτηνοτροφικών αποβλήτων σε εδαφικά φυτικά φίλτρα ανάπτυξης αυτοφυούς βλάστησης, χω ρίς απορροή, για τον προσδιορισμό της απαιτούμενης έκτασης εδαφικού - φυτικού φίλτρου, και του ύψους της δόσης άρδευσης είναι απαραίτητο, επιπλέον του περιο ρισμού των 250 και 170 Kg Ν/Ha ετησίως, να γνωρίζουμε: α. τον ετήσιο όγκο αποβλήτων προς διάθεση και την περιεκτικότητά τους σε άζωτο, β. το χρονικό διάστημα κατά το οποίο δεν ενδείκνυται ή απαγορεύεται η εφαρμογή λιπασμάτων στο έδαφος, γ. τον πιθανό χρόνο επανόδου στην ίδια εδαφική έκτα ση ανάλογα με τον τύπο του εδάφους, τις κλιματικές συν θήκες της περιοχής και την εποχή. Η έκταση αυτή για λόγους ασφάλειας είναι προτιμότε ρο να ανήκει στον κτηνοτρόφο, ώστε να μπορεί ο τελευ ταίος να διαθέτει με ασφάλεια τα απόβλητά του ακόμα και στην περίπτωση που για οποιοδήποτε λόγο δεν είναι δυνατή κάποια χρονιά η διάθεσή τους για λίπανση γει τονικών καλλιεργειών. 23. Γενικότερα, πέρα από το θέμα της νιτρορύπανσης γεωργικής προέλευσης, τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των επεξεργασμένων κτηνοτροφικών αποβλήτων πρέπει να ικανοποιούν τις απαιτήσεις που τίθενται από την εκάστο τε ισχύουσα περιβαλλοντική και υγειονομική νομοθεσία περί ασφαλούς διάθεσης στερεών ή υγρών κτηνοτρο φικών αποβλήτων. Άρθρο 8 ΟΡΘΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΡΔΕΥΣΗ ΩΣ ΕΠΗΡΕΑΖΟΥΣΑ ΤΗ ΝΙΤΡΟΡΥΠΑΝΣΗ Α. Γενικά για τις αρδευτικές πρακτικές. 1. Σε ό,τι αφορά τη σχέση άρδευσης - νιτρορύπανσης, οι παραγωγοί που αρδεύουν, πρέπει να λαμβάνουν υπό ψη τους ότι ακόμα και αν χρησιμοποιήσουν το σωστό είδος λιπάσματος στη σωστή χρονική στιγμή και με τη σωστή δόση, αν αρδεύουν σπάταλα με σημαντικές απώ λειες αρδευτικού νερού, θα προκληθεί βαθιά διήθηση ή επιφανειακή απορροή, με αποτέλεσμα τη νιτρορύπανση των υπόγειων και επιφανειακών νερών. Συνεπώς, οι πα ραγωγοί πρέπει να αρδεύουν μεριμνώντας ταυτόχρονα για την αντιμετώπιση και των δύο προαναφερθέντων ειδών απωλειών αρδευτικού νερού. Στις επόμενες πα ραγράφους του άρθρου αυτού, καθώς και στα Παραρ τήματα VΙII και ΙΧ, κωδικοποιούνται θέματα αρδευτικών πρακτικών που σχετίζονται με τη νιτρορύπανση. 2. Προς την κατεύθυνση μείωσης των απωλειών νερού: α. Οι παραγωγοί πρέπει πάντα να είναι ενήμεροι σχε τικά με τα εδάφη τους σε ότι αφορά καταρχήν τους ακό λουθους παράγοντες: • Την κλίση των αγρών τους: σε κεκλιμένους αγρούς, η επιφανειακή απορροή εμφανίζεται νωρίτερα από ότι θα συνέβαινε στον ίδιο αγρό, αν δεν ήταν κεκλιμένος. • Την κοκκομετρική σύσταση («υφή») των εδαφών τους: τα πιο χοντρόκοκκα εδάφη ευνοούν την διήθηση ενώ τα πιο λεπτόκοκκα την εμποδίζουν και ευνοούν την παραμονή του νερού στην επιφάνεια και την επιφανει ακή απορροή. • Τη «δομή» των εδαφών τους: εδάφη δεδομένης κοκ κομετρικής σύστασης, ανάλογα με τις κλιματικές συνθή κες, την κατεργασία που έχουν υποστεί, την παρουσία νατρίου ή άλλων αλάτων, δύνανται να έχουν «ανοιχτή» δομή με αρκετά διάκενα, ή να είναι πιο «σφιχτά», ή να εμφανίσουν ρωγμές, στοιχεία που επηρεάζουν την κίνη ση του νερού. Ιδιάζουσα περίπτωση συνιστούν εδάφη που διαστέλλονται όταν διαβρέχονται, με αποτέλεσμα να κλείνουν οι πόροι τους και να καθίστανται σχεδόν αδιαπέραστα στο νερό, ενώ κατά κανόνα είναι τα ίδια εδάφη που, όταν ξηραίνονται, σχηματίζουν ρωγμές, οι οποίες επιτρέπουν ταχύτατη διείσδυση του νερού (τέ τοια εδάφη έχουν υψηλές τιμές αρχικής διηθητικότητας, η οποία κατά την άρδευση μειώνεται απότομα σε πολύ χαμηλές τιμές βασικής διηθητικότητας). • Το αν προϋπάρχει υγρασία στο έδαφος (σημαντικό συνήθως στην έναρξη της αρδευτικής περιόδου) ή υψη λή υπόγεια στάθμη νερού για μεγάλο χρονικό διάστημα του έτους στους αγρούς (εδάφη υγρών κλιμάτων και περιοχών, με πρόβλημα ανεπαρκούς στράγγισης). Σε ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63705Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 τέτοιες περιπτώσεις η διηθητικότητα, μετά την έναρξη της άρδευσης, φτάνει νωρίτερα στην τελική της τιμή, με αποτέλεσμα η παραμονή του νερού στην επιφάνεια (λίμνασμα) ή/και η επιφανειακή απορροή να εμφανίζο νται συντομότερα. • Το βάθος των εδαφών τους, καθότι σε ρηχά εδάφη η διηθητικότητα πάλι φθάνει νωρίτερα στην τελική της τιμή. • Τις σχετικές ιδιότητες των καλλιεργειών τους: το βά θος ενεργού ριζοστρώματος, (καθώς αυτό επηρεάζει την εκτίμηση της δόσης άρδευσης), και τις ανάγκες των καλλιεργειών σε νερό, ανάλογα και με το στάδιο ανά πτυξης αυτών. β. Στη συνέχεια, με βάση την επίγνωση σε ότι αφορά τα προαναφερθέντα, οι παραγωγοί: • Επιλέγουν την κατάλληλη μέθοδο άρδευσης (βλ. ανα λυτικότερα στην παρ. Β). • Ρυθμίζουν κατά το δυνατόν τη δόση άρδευσης, το εύρος άρδευσης, την παροχή άρδευσης και τη διάρκεια άρδευσης. Γενικώς ισχύει ότι το να αρδεύουν «συχνότε ρα και λιγότερο» καλύπτει τις ανάγκες των φυτών χωρίς σημαντικές απώλειες αρδευτικού νερού, ενώ το να αρ δεύουν «περισσότερο και αραιότερα στο χρόνο» έχει μεγαλύτερες απώλειες. • Μεριμνούν για τη διατήρηση του αρδευτικού εξο πλισμού τους πάντα σε καλή λειτουργική κατάσταση. 3. Ειδικότερα, σχετικά με τη βαθιά διήθηση: Οι παραγωγοί, επειδή δεν είναι εύκολο να προσδιορί σουν την υγρασία που περιέχεται στο έδαφος, ούτε να χρησιμοποιήσουν περίπλοκο και σύνθετο εργαστηριακό εξοπλισμό για την εκτίμηση της βαθιάς διήθησης, πρέπει να τηρούν τις αρδευτικές πρακτικές ανά καλλιέργεια, για τα εκάστοτε συστήματα άρδευσης και για τα εκάστοτε εδάφη (συνολικές ανάγκες σε νερό, δόσεις άρδευσης, διάρκεια άρδευσης, εύρος άρδευσης), όπως αυτές συ στήνονται από τοπικές υπηρεσίες και συμβούλους. Για μια πρώτη εκτίμηση του βάθους διήθησης δύνα ται να ακολουθείται η μέθοδος της σιδερένιας ράβδου, κατά την οποία χρησιμοποιείται ένα απλό σίδερο οικο δομών (12άρι) σε σχήμα Τ, μήκους 1 μέτρου, λίγο μετά την άρδευση. Συγκεκριμένα μετά από 24 ώρες από τη λήξη της άρδευσης για αμμώδη εδάφη και μετά από 48 ώρες για μέσα και βαριά εδάφη, ο παραγωγός μπορεί να ελέγξει μέχρι ποιο βάθος θα εισχωρήσει η ράβδος στο έδαφος, σε διάφορες θέσεις μέσα στον αγρό (για να διαπιστωθεί περίπτωση ανομοιομορφίας της χορή γησης νερού). Η ράβδος εισχωρεί μέχρι το βάθος στο οποίο το έδαφος είναι υγρό, ενώ σε απότιστα εδάφη είναι αδύνατο να εισχωρήσει. Σε μια επιτυχημένη άρδευση η σιδερένια ράβδος πρέπει να εισχωρεί κατά το μάλλον ή ήττον μέχρι το βάθος του ενεργού ριζοστρώματος των φυτών, που στις περισσότερες ετήσιες καλλιέργειες θε ωρείται απλουστευτικά ότι είναι 30 εκατοστά, ενώ στις δενδρώδεις καλλιέργειες και άλλες πολυετείς, 60 εκατο στά (με ελάχιστες εξαιρέσεις, πχ. μηδική). Οι καλλιέργει ες θεωρούνται πάντα στο ώριμο στάδιο ανάπτυξης. Για καλλιέργειες σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης και άρα με ρηχότερο ριζικό σύστημα, προτείνονται μικρότερες του κανονικού δόσεις άρδευσης. Λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με το ενεργό ριζόστρωμα ανά καλλιέργεια - σε ώριμο στάδιο ανάπτυξης - παρέχονται στο Παράρτημα VΙII, Πίνακας 1. Γενικότερα, οι παραγωγοί πρέπει να γνωρίζουν ότι ο ρυθμός άντλησης του νερού από τις ρίζες και το βάθος του ριζοστρώματος διαμορφώνονται από την κατανομή της υγρασίας στο έδαφος, το είδος της καλλιέργειας και τις εδαφικές και κλιματικές συνθήκες που επικρατούν σε κάθε περιοχή. Ως εκ τούτου, το βάθος του ενεργού ριζο στρώματος ανά καλλιέργεια ποικίλλει τοπικά, και οι τιμές που δίνονται στον ανωτέρω πίνακα, είναι ενδεικτικές. Αν η ράβδος δεν εισχωρεί μέχρι το βάθος του ενεργού ριζοστρώματος, σημαίνει ότι η άρδευση ήταν ανεπαρ κής για τα φυτά (ασχέτως αν δόθηκε πολύ νερό οπότε μεγάλο ποσοστό του χάθηκε σε εξάτμιση ή επιφανεια κή απορροή). Αντίθετα αν η ράβδος ξεπερνά το βάθος του ενεργού ριζοστρώματος, η άρδευση έχει σημαντι κές απώλειες βαθιάς διήθησης. Και στις δύο παραπάνω περιπτώσεις η άρδευση κρίνεται ως ανεπιτυχής και την επόμενη φορά πρέπει να διορθωθεί: i. Εάν ο παραγωγός αντιληφθεί ότι αντιμετωπίζει απώ λειες βαθιάς διήθησης, πρέπει καταρχήν να ελέγξει την ομοιομορφία της άρδευσης. Κατά τόπους μέσα στον αγρό μπορεί να κατανέμεται δυσανάλογα περισσότερο νερό και αλλού η άρδευση να είναι ανεπαρκής, οπότε την επόμενη φορά, ανάλογα με τη μέθοδο και τον εξοπλισμό που χρησιμοποιεί, πρέπει να προβεί σε διόρθωση. ii. Εάν ακολούθως διαπιστώσει ότι σε όλο τον αγρό αντιμετωπίζει σημαντικές απώλειες βαθιάς διήθησης, πρέπει να προβληματιστεί για τη δόση άρδευσης που χορηγεί και να την μειώσει, μειώνοντας την παροχή ή και τη διάρκεια άρδευσης. Σε αυτή την περίπτωση, για να συνεχίσει να ικανοποιεί τις ανάγκες των φυτών σε νερό, πρέπει να μειώσει και το εύρος άρδευσης. Επισημαίνεται ότι η μέθοδος της σιδερένιας ράβδου δεν ενδείκνυται στην περίπτωση της στάγδην άρδευσης, γιατί ενέχει τον κίνδυνο τραυματισμού των ριζών των φυτών. 4 Σε αντίθεση με τη βαθιά διήθηση, η επιφανειακή απορροή είναι εύκολο να διαπιστωθεί, με φυσική πα ρουσία των παραγωγών στον αγρό και εποπτεία κατά τη διάρκεια της άρδευσης. Αν διαπιστωθεί επιφανειακή απορροή: Η πρώτη παράμετρος που πρέπει να ρυθμιστεί κα τάλληλα, είναι η παροχή άρδευσης, η οποία πρέπει να μειωθεί. Με τη μείωση της παροχής και για να χορηγείται η ίδια δόση άρδευσης, πρέπει αντίστοιχα να αυξηθεί η διάρκεια άρδευσης. Αν όμως και πάλι παρατηρείται επιφανειακή απορ ροή, ή αν αυξάνοντας την διάρκεια άρδευσης ενδέχεται να αυξηθούν οι απώλειες σε εξάτμιση, τότε αναγκαστικά περιορίζονται και η παροχή και η διάρκεια της άρδευσης. Σε τέτοια περίπτωση, οι παραγωγοί χορηγούν χαμηλότε ρες δόσεις άρδευσης και προκειμένου να συνεχίσουν να ικανοποιούν τις ανάγκες των φυτών σε νερό, συντομεύ ουν το εύρος άρδευσης (δηλαδή αρδεύουν συχνότερα). Επειδή συνήθως τα αρδευτικά συστήματα, στο πλαί σιο της βέλτιστης λειτουργίας τους, δεν είναι επιδεκτικά ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63706 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 ευρέων ρυθμίσεων, για την επιτυχή ρύθμιση - διόρθωση της άρδευσης είναι πολύ σημαντικό εξ΄ αρχής να έχει επιλεγεί - εγκατασταθεί κατάλληλο σύστημα άρδευσης. Σημαντικό κριτήριο πρέπει να είναι η δυνατότητα ορθο λογικής διαχείρισης του νερού, λαμβάνοντας υπόψη τις εδαφοκλιματικές συνθήκες και τις καλλιέργειες. Στην υποπαρ. Β.2, για την τεχνητή βροχή, θα παρατε θούν περισσότερες λεπτομέρειες, γιατί κυρίως σε αυτή την οικογένεια αρδευτικών μεθόδων βρίσκουν εφαρ μογή τα παραπάνω, και αντιστοίχως σε πίνακες στο Πα ράρτημα VΙII. 5. Οι παραγωγοί επιπρόσθετα πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους ότι στη φύση η πραγματική διηθητικότητα των εδαφών κατά τη διάρκεια του χρόνου δεν είναι στα θερή αλλά επηρεάζεται και από άλλους παράγοντες, οι οποίοι είναι δυνατόν να επιφέρουν μεταβολές, και για τους οποίους οι παραγωγοί πρέπει να είναι ενήμεροι με τη συνεχή παρακολούθηση των αγρών τους. Οι μεταβο λές αυτές έχουν περιστασιακό χαρακτήρα και υπάρχει η δυνατότητα αντιμετώπισης τους από τους παραγω γούς. Συνεπώς, οι παραγωγοί πρέπει να παρακολουθούν κάθε χρόνο τη κατάσταση των αγρών τους για τυχόν δυσμενείς μεταβολές της διηθητικότητας αυτών και να προβαίνουν σε άρση της: • «Κρούστας» στην επιφάνεια του εδάφους (ή «ταρα τσώματος»), η οποία περιορίζει δραστικά τη διήθηση και συνεπώς εντείνει τις απώλειες επιφανειακής απορροής. Μπορεί να προληφθεί αν στην επιφάνεια του αγρού δι αστρωθεί, με λεπτή στρώση, ένα διαπερατό υλικό. Στην περίπτωση της άρδευσης με υγρά απόβλητα, η όσο το δυνατόν πιο επιτυχημένη επεξεργασία, καθώς και η με σολάβηση διαστημάτων ανάπαυσης των εδαφών, βοη θούν στη πρόληψη της δημιουργίας κρούστας. • Η ήδη σχηματισμένη κρούστα μπορεί να αντιμετωπι σθεί με ελαφρό δισκάρισμα ή σκάλισμα πριν την εφαρ μογή της άρδευσης, οπότε και διευκολύνεται ο αερισμός του εδάφους. • Δημιουργίας υπεδάφιας αδιαπέραστης στρώσης: όταν το έδαφος είναι σχετικά συνεκτικό και υγρό, τα εδαφοκαλλιεργητικά μηχανήματα το συμπιέζουν, αμέ σως κάτω από το βάθος στο οποίο φθάνουν (10 - 15 εκατοστά), με συνέπεια να δημιουργείται στη θέση αυτή μια συμπαγής στρώση που δρα ανασχετικά στην προς τα κάτω κίνηση του νερού. Η στρώση αυτή μπορεί να σπάσει με βαθύτερη άροση ή χρήση υπεδαφοκαλλιερ γητών (μπορεί να απαιτηθεί ειδική έγκριση από αρμόδια υπηρεσία σε ζώνες προστασίας αρχαιολογικών χώρων). Με τον τρόπο αυτό στη θέση της συμπαγούς στρώσης δημιουργούνται ευρείς πόροι που επιτρέπουν την άνετη κίνηση του νερού και ελαχιστοποιούν την επιφανειακή απορροή. 6. Τέλος, οι παραγωγοί πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους ότι η άρδευση πέραν της συμμετοχής της στην εμ φάνιση νιτρορύπανσης γεωργικής προέλευσης, σχετίζε ται έντονα και με άλλα καλλιεργητικά και περιβαλλοντικά θέματα, και ως συνέπεια οι αρδευτικές πρακτικές που εφαρμόζονται για την προστασία από τη νιτρορύπανση χρειάζεται να είναι συμβατές και με άλλες γεωργικές ή περιβαλλοντικές αναγκαιότητες. Έτσι: • Για να είναι επιτυχημένη η άρδευση, το νερό πρέπει να κατανέμεται κατά το δυνατόν ισόποσα σε όλα τα καλ λιεργούμενα φυτά. • Η άρδευση δεν πρέπει να δημιουργεί διάβρωση του εδάφους. • Οι απώλειες νερού από εξάτμιση κατά την άρδευση πρέπει να περιορίζονται όσο γίνεται περισσότερο (π.χ. να αποφεύγεται η άρδευση κατά τις μεσημεριανές ώρες). • Επειδή με την πάροδο του χρόνου, η άρδευση τείνει να καθιστά τα εδάφη αλατούχα - νατριούχα, οι παραγω γοί πρέπει να μεριμνούν ταυτόχρονα και για την παρα κολούθηση της αλατότητας - νατρίωσης του εδάφους, και εάν χρειαστεί, να προβούν σε έκπλυση των αλάτων. • Το νερό της άρδευσης είναι πιθανό να μεταφέρει, εκτός από τα νιτρικά ιόντα, και άλλες ουσίες ή/και μολυ σματικούς παράγοντες που ενδέχεται να δημιουργήσουν προβλήματα. Β. Αρδευτικές πρακτικές ανά κατηγορία μεθόδων άρ δευσης. Πέρα των πρακτικών που παρατίθενται στην παράγρα φο Α, οι παραγωγοί πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους και τα ακόλουθα, ανάλογα με τη μέθοδο άρδευσης (επι φανειακή άρδευση, τεχνητή βροχή, στάγδην άρδευση). Β1. Σχετικά με τις μεθόδους επιφανειακής άρδευσης: 1. Για να εφαρμοσθεί επιτυχημένα οποιαδήποτε μέ θοδος επιφανειακής άρδευσης, πρέπει η επιφάνεια του εδάφους να είναι έτσι διαμορφωμένη, ώστε το νερό που ρέει επάνω της να διηθείται όσο το δυνατόν ομοιόμορφα σε όλη την έκταση του αγρού. Επειδή κάτι τέτοιο δεν εί ναι σύνηθες, η προς άρδευση έκταση πρέπει να υποστεί προετοιμασία, η οποία κατά κύριο λόγο είναι η ισοπέδω ση. Όταν η επιφανειακή άρδευση γίνεται με κατάκλυση, σε μεγαλύτερες ή μικρότερες λεκάνες η επιφάνεια του αγρού πρέπει να είναι πρακτικώς οριζόντια, ενώ όταν η επιφανειακή άρδευση γίνεται σε λωρίδες ή αυλάκια η επιφάνεια πρέπει να έχει πολύ μικρή κλίση που επιτρέπει τη κίνηση του νερού προς τα κάτω. 2. Ο επόμενος παράγοντας που παίζει σημαντικό ρόλο στην επιτυχή εφαρμογή των επιφανειακών μεθόδων άρδευσης, είναι η σωστή διαστασιολόγηση και κατα σκευή των λεκανών κατάκλισης, των λωρίδων και των αυλακιών. Για το σκοπό αυτό, απαιτείται πρώτα λεπτο μερής σχεδιασμός και μελέτη, και αυτό συμβαίνει όταν σχεδιάζονται μεγάλα αρδευτικά δίκτυα, οπότε σχεδιά ζεται η επιφανειακή άρδευση για μεγάλες εκτάσεις. Για παραγωγούς που εφαρμόζουν μεμονωμένα επιφανειακή άρδευση και διαμορφώνουν μόνοι τους αγρούς τους, η γενική αρχή που πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους είναι ότι σε συνεκτικά εδάφη και εφόσον η κλίση το επιτρέπει, οι διαστάσεις των λεκανών/των λωρίδων/των αυλακιών δύνανται να είναι μεγαλύτερες από ότι σε ελαφρά εδάφη. Αν σε ελαφρά εδάφη διαμορφωθούν μεγάλες λεκάνες/ λωρίδες/αυλάκια, αυτό έχει σαν αποτέλεσμα ανομοιό μορφη άρδευση (ανάλογα και με τη κλίση), με απώλειες βαθιάς διήθησης κοντά στο σημείο από το οποίο εισέρ χεται σε αυτά το νερό. Περαιτέρω, για επιτυχημένη άρδευση πρέπει να ελέγ χεται και να ρυθμίζεται η παροχή άρδευσης, δηλαδή η λήψη του νερού από τη προσαγωγό διώρυγα και η από ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63707Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 δοσή του στις λεκάνες/λωρίδες/αυλάκια. Για την επίτευ ξη του στόχου αυτού προτιμάται η κατασκευή στομίων υδροληψίας στα πλαϊνά τοιχώματα της διώρυγας, τα οποία είναι εξαρχής μελετημένα και κατασκευασμένα έτσι ώστε η παροχή νερού που λαμβάνεται μέσω αυτών να αντιστοιχίζεται στο (βαθμιαίο) άνοιγμά τους. Αν δεν υπάρχει τέτοια δυνατότητα, εναλλακτική λύση αποτελούν τα σιφώνια κυκλικής διατομής. Επειδή η χρή ση των σιφωνίων συνήθως δε συνοδεύεται από μέτρηση της παροχής, στο Παράρτημα VΙIΙ παρατίθεται ο Πίνακας 2, με χρήση του οποίου μπορεί να εκτιμηθεί η λαμβα νόμενη μέσω των σιφωνίων παροχή νερού. Στον Πίνακα αυτό, ως «ύψος φορτίου» λαμβάνεται η απόσταση από τη στάθμη του νερού στη διώρυγα εφαρμογής μέχρι το μέσο της οπής εκροής του σιφωνίου. Η παροχή που χο ρηγείται σε κάθε αυλάκι ελέγχεται από το ύψος φορτίου και τη διάμετρο των σιφωνίων. Συνήθως χρησιμοποιείται ένα σιφώνιο ανά αυλάκι αλλά αναλόγως της επιθυμη τής παροχής και της επιθυμητής δυνατότητας ρύθμισης μπορούν να χρησιμοποιηθούν δύο ή τρία σιφώνια ανά αυλάκι. Στην περίπτωση αυτή, αν κατά τη διάρκεια της άρδευσης ο παραγωγός αποφασίσει να μειώσει την πα ροχή, απλώς αφαιρεί από τη λειτουργία κάποια από τα σιφώνια. 3. Γενικά, με βάση τα προαναφερθέντα, δεν είναι όλοι οι αγροί κατάλληλοι για την εφαρμογή μεθόδων επιφα νειακής άρδευσης, καθώς πέραν από τις δυσκολίες που εκ φύσεως προκύπτουν για την αποτελεσματική χορή γηση νερού στις καλλιέργειες, ευνοείται και η εμφάνιση νιτρορύπανσης γεωργικής προέλευσης. Ειδικά, στις περιπτώσεις αγρών που αναφέρονται πα ρακάτω πρέπει να αποφεύγεται η χρήση επιφανειακών μεθόδων άρδευσης: • Όταν το έδαφος είναι πολύ υδροπερατό προκαλού νται μεγάλες απώλειες από βαθιά διήθηση, συνήθως κοντά στο σημείο υδροληψίας. • Όταν το έδαφος είναι αβαθές, ευνοείται πολύ η επι φανειακή απορροή αλλά και η ανομοιομορφία της άρ δευσης. • Το ίδιο συμβαίνει και όταν το έδαφος είναι κεκλιμένο. Ένας τρόπος αντιμετώπισης είναι οι αγροί να διαμορφώ νονται σε αναβαθμίδες, οπότε μπορούν να αρδευτούν και με επιφανειακές μεθόδους άρδευσης - όμως αυτό ισχύει για κλίσεις μέχρι 6-8%. Σε αγρούς με μεγαλύτερη κλίση πρέπει να αποφεύγεται κάθε επιφανειακή μέθο δος άρδευσης και να χρησιμοποιείται είτε καταιονισμός χαμηλών ή μεσαίων πιέσεων και παροχών είτε στάγδην άρδευση. • Όταν το έδαφος έχει αρκετά ανώμαλο ανάγλυφο, η επιφανειακή άρδευση ευνοεί την ανομοιομορφία της άρ δευσης ενώ στα σημεία που υπεραρδεύονται θα υπάρ ξουν απώλειες βαθιάς διήθησης. Τέλος το κόστος για την ισοπέδωση πολλές φορές δεν είναι ευκαταφρόνητο. • Όταν σε μια περιοχή υπάρχει μόνιμο πρόβλημα υψη λής υπόγειας στάθμης υδροφόρου ορίζοντα, η άρδευση πρέπει να γίνεται προσεκτικά, χρησιμοποιώντας μικρές δόσεις, για να αποφευχθεί τυχόν ανύψωση της στάθμης του υδροφόρου ορίζοντα και περαιτέρω νιτρορύπανση των υπόγειων νερών. Περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τις μεθόδους επιφανειακής άρδευσης παρατίθενται στο Παράρτημα ΙΧ. Β2. Σχετικά με την άρδευση με τεχνητή βροχή: 1. Πριν την αγορά, εγκατάσταση και λειτουργία του αρδευτικού συστήματος, πρέπει να λαμβάνει χώρα σχε διασμός και μελέτη, με σκοπό η κατανομή του νερού στον αγρό να γίνεται ομοιόμορφα και χωρίς σημαντικές απώλειες νερού σε βαθιά διήθηση ή επιφανειακή απορ ροή (όπως και σε εξάτμιση). Σε σύγκριση με τις επιφανειακές μεθόδους άρδευσης, οι παραγωγοί δύνανται να χρησιμοποιήσουν την άρ δευση με τεχνητή βροχή για να αξιοποιήσει μικρότερες παροχές νερού και μεγαλύτερη ποικιλία εδαφικών συν θηκών (όπως πολύ διαπερατά εδάφη, αβαθή εδάφη, με υψηλή υπόγεια στάθμη υδροφόρου ορίζοντα, μεγαλύ τερη κλίση ή ανώμαλη τοπογραφία), για όλες σχεδόν τις καλλιέργειες. Θεωρείται επίσης ότι είναι πιο εύκολη όσον αφορά την εξοικείωση των παραγωγών εφόσον είναι πιο εύκολο να ρυθμιστεί η ποσότητα νερού που θα δοθεί στο χωράφι, με την προϋπόθεση ότι έχει προηγηθεί καλός σχεδιασμός και μελέτη. 2. Κατά τη διάρκεια της άρδευσης ο ρυθμός εφαρμο γής του νερού πρέπει κάθε στιγμή να είναι, κατά το δυνα τόν, ίσος με ή μικρότερος από το ρυθμό που το έδαφος μπορεί να απορροφήσει το νερό, δηλαδή την εκάστοτε στιγμιαία διηθητικότητα. Αυτό είναι επιθυμητό ώστε να μην προκύψει ποσότητα νερού που δε θα διηθηθεί στο έδαφος και το οποίο θα καταλήξει να απορρέει επιφα νειακά παρασύροντας μαζί του και αζωτούχα λιπάσματα. Για το σκοπό αυτό, η επιλογή των εκτοξευτήρων (με την αντίστοιχη διάταξη αυτών - σε περίπτωση που δεν αρδεύει ένας μόνο εκτοξευτήρας) προς αγορά και χρή ση πρέπει να γίνει με τέτοιο τρόπο ώστε η ένταση του καταιονισμού (δηλαδή ο ρυθμός εφαρμογής του νερού) των εκτοξευτήρων να είναι περίπου ίση με τη βασική διηθητικότητα του αρδευόμενου εδάφους. Αν χρησιμο ποιηθεί εξοπλισμός που έχει ρυθμό εφαρμογής νερού χαμηλότερο από τη βασική διηθητικότητα, ναι μεν εξα σφαλίζεται ότι δε θα υπάρξουν καθόλου απώλειες νερού σε επιφανειακή απορροή, αλλά έτσι αφενός κινδυνεύει να αυξηθεί υπερβολικά η διάρκεια της άρδευσης και να καταστεί πρακτικώς μη εφαρμόσιμη, αφετέρου λόγω της αργής χορήγησης του νερού, αυτό θα εκτίθεται περισ σότερο στο αέριο περιβάλλον, οπότε διευκολύνονται οι απώλειες από εξάτμιση. Στον Πίνακα 4 του Παραρτήματος VIII παρατίθενται ενδεικτικές τιμές βασικής διηθητικότητας εδαφών για βασικές κατηγορίες εδαφών. Οι κατηγορίες αυτές μπο ρούν να διαπιστωθούν μετά από κοκκομετρική ανάλυση του εδάφους. Επίσης, αυτές οι τιμές προτείνονται για χρήση στη περίπτωση άρδευσης σε οριζόντια εδάφη. Εάν αρδεύεται κεκλιμένος αγρός, τότε οι παραγωγοί πρέπει να λάβουν υπόψη τους ότι λόγω της κλίσης η επιφανειακή απορροή εμφανίζεται νωρίτερα, δηλαδή πριν η διηθητικότητα του εδάφους φθάσει στην τελική της τιμή. Η κλίση λειτουργεί μειωτικά ως προς την διη θητική ικανότητα του εδάφους και προς αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος προτείνονται ενδεικτικές τιμές ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63708 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 εκατοστιαίας μείωσης της διηθητικότητας των εδαφών στο Πίνακα 5 του Παραρτήματος VIII. Με βάση την τιμή της βασικής διηθητικότητας του εδάφους και με χρήση των ειδικών πινάκων των κατα σκευαστών, όπως αυτός που παρατίθεται ως παράδειγμα στον Πίνακα 6 του Παραρτήματος VIII και αφορά την περίπτωση συστήματος εκτοξευτήρων, γίνεται η εκλο γή του κατάλληλου εκτοξευτήρα (διάμετρος και πίεση λειτουργίας ακροφυσίου) με την αντίστοιχη διάταξη, έτσι ώστε να ελέγχονται οι απώλειες από επιφανειακή απορροή στο υπό άρδευση έδαφος. Στην 6η, 7η, 8η, 9η, και 11η στήλη του Πίνακα 6 δίνεται ο ρυθμός εφαρμογής του νερού για την προτεινόμενη ποικιλία εκτοξευτήρων σε διάφορες παραλλαγές αποστάσεων και διατάξεων, σε χιλιοστά ανά ώρα (mm/h). Αυτά τα στοιχεία συγκρίνο νται με τη τιμή της βασικής διηθητικότητας του εδάφους (εκφραζόμενα αμφότερα στην ίδια μονάδα μέτρησης, συνήθως όπως και εδώ, σε χιλιοστά ύψους νερού ανά ώρα (mm/h)), η οποία μπορεί να ληφθεί από τον προα ναφερθέντα Πίνακα 4 για επίπεδα εδάφη συγκεκριμένης κοκκομετρικής σύστασης (για κεκλιμένα εδάφη πρώτα πρέπει να υποστεί διόρθωση με βάση τα στοιχεία του Πίνακα 5). 3. Η επόμενη μέριμνα των παραγωγών είναι ο έλεγχος της διάρκειας άρδευσης. Αυτό γιατί: i) Αν ο χρησιμοποιούμενος εξοπλισμός χαρακτηρίζεται από ρυθμό εφαρμογής του νερού ελαφρά μεγαλύτερο από τη βασική διηθητικότητα του εδάφους, ελέγχοντας τη διάρκεια άρδευσης, οι παραγωγοί μπορούν να σταμα τήσουν την άρδευση σύντομα αφού διαπιστώσουν ότι η διηθητικότητα του εδάφους έφτασε στη χαμηλή της τιμή (βασική διηθητικότητα - μέχρι η διηθητικότητα να φτάσει στη βασική της τιμή, μπορεί να παρέλθουν λίγες ώρες άρδευσης). Έτσι περιορίζουν τις απώλειες επιφανειακής απορροής. Αν ακολουθώντας μια τέτοια πρακτική, δεν επιτυγχάνεται η προκαθορισμένη δόση άρδευσης, τότε, η άρδευση πρέπει να επαναλαμβάνεται συχνότερα με μικρότερες δόσεις για την ικανοποίηση των αναγκών των φυτών σε νερό. ii) Με δεδομένη την παροχή άρδευσης, η διάρκεια άρδευσης καθορίζει την επίτευξη της χορήγησης συ γκεκριμένης δόσης νερού στον αγρό, ώστε δηλαδή να αποθηκευτεί αρκετό νερό στον όγκο του ενεργού ριζοστρώματος, χωρίς σημαντικές απώλειες νερού και αζωτούχων λιπασμάτων στα βαθύτερα στρώματα. Αν λόγω μεγάλης διάρκειας άρδευσης, γίνει υπέρβαση της προκαθορισμένης δόσης, αυτό έχει σαν συνέπεια μεγά λες απώλειες νερού σε βαθιά διήθηση, και άρα στην επό μενη άρδευση η διάρκεια άρδευσης πρέπει να μειωθεί. Για τον έλεγχο της βαθιάς διήθησης μετά την άρδευ ση, και τυχόν διόρθωσή της στις επόμενες αρδεύσεις, ισχύουν τα αναφερθέντα στην παρ. Α3. 4. Για την επιτυχή εφαρμογή της άρδευσης, οι εκτοξευ τήρες τοποθετούνται πάνω από την επιφάνεια του εδά φους, σε ύψος που επιλέγεται ανάλογα με το ύψος της καλλιέργειας, με την υποστήριξη σωλήνων ανύψωσης. Εάν οι εκτοξευτήρες δεν τοποθετηθούν καταλλήλως, η άρδευση δυσχεραίνεται, γίνεται πολύ ανομοιόμορφη και τελικά χάνεται νερό. 5. Επιπρόσθετα, σημαντική παράμετρο για την επιτυ χή εφαρμογή της τεχνητής βροχής χωρίς σημαντικές απώλειες νερού, αποτελεί και ο άνεμος. Προκαλεί πα ραμόρφωση της κατανομής του νερού στον αγρό, ανά λογα με τη ταχύτητά του. Όταν η ταχύτητα του ανέμου υπερβαίνει τα 4 μέτρα ανά δευτερόλεπτο (m/sec), που αντιστοιχούν σε 14,4 χιλιόμετρα ανά ώρα (km/h) ή έντα ση ανέμου 3 Βeaufort, η άρδευση πρέπει να διακόπτεται, καθώς είναι εμπειρικά γνωστό ότι τότε η κατανομή του νερού γίνεται πολύ ανομοιόμορφη. Αυτό είναι ακόμη πιο ανεπιθύμητο εάν με την άρδευση λαμβάνει χώρα και λι παντική άρδευση (υδρολίπανση). Άρα, οι παραγωγοί για την επιτυχή εφαρμογή της άρδευσης με τεχνητή βροχή πρέπει να παρακολουθούν το μετεωρολογικό δελτίο. Β3. Σχετικά με τη στάγδην άρδευση: 1. Οι παραγωγοί πρέπει να έχουν υπόψη τους ότι κατά τη στάγδην άρδευση το νερό χορηγείται σε μέρος του εδάφους της καλλιέργειας και συγκεκριμένα κατευθείαν στη περιοχή του ριζικού συστήματος κάθε φυτού. Διαφο ροποιείται από τις κλασσικές μεθόδους άρδευσης (επι φανειακή άρδευση και τεχνητή βροχή) κατά τις οποίες το νερό αποθηκεύεται σε όλο το έδαφος της καλλιέργειας (δηλαδή στον εδαφικό όγκο που ορίζεται από όλη την καλλιεργούμενη επιφάνεια κι εκτείνεται ως το βάθος του ενεργού ριζοστρώματος). Το νερό χορηγείται στο κάθε φυτό με μικρές παροχές (της τάξεως των 2-10 λίτρων ανά ώρα), και οι αρδεύσεις γίνονται συχνότερα σε σύγκριση με τις άλλες μεθόδους (έως και καθημερινά). Όλα τα είδη απωλειών αρδευτικού νερού (εξάτμιση, βαθιά διήθηση, επιφανειακή απορροή), είναι πολύ μειωμένα. Έτσι η συνολική κατανάλωση νερού κατά τη στάγδην άρδευση είναι προδήλως μικρότερη από ότι κατά τις κλασικές μεθόδους (επιφανειακή άρ δευση, τεχνητή βροχή). Το όλο σύστημα είναι επιδεκτικό αυτοματισμών και άρα, εφόσον έχει εγκατασταθεί και ρυθμιστεί κατάλληλα, παρέχει τη δυνατότητα επαρκούς ελέγχου των χορηγούμενων ποσοτήτων νερού. 2. Σε σύγκριση με τις άλλες μεθόδους άρδευσης προ σαρμόζεται καλύτερα σε κεκλιμένα ή ανώμαλης τοπο γραφίας (μη ισοπεδωμένα) εδάφη. Σε εδάφη με κλίση άνω του 8%, οι παραγωγοί συνιστάται να εφαρμόζουν τη μέθοδο της στάγδην άρδευσης για την άρδευση των καλλιεργειών, με εξαίρεση τις πολυετείς που έχουν φυ τευτεί σε αναβαθμούς και αρδεύονται με αυλάκια περι μετρικά του κορμού. 3. Με κατάλληλο εξοπλισμό είναι εφικτό στο νερό άρ δευσης να προ-διαλύεται λίπασμα, και να χορηγείται μαζί με το νερό άρδευσης στο κάθε φυτό, σταδιακά, κατά δόσεις, και με χαμηλές απώλειες λιπάσματος («λιπαντική άρδευση» ή «υδρολίπανση»). 4. Για τους λόγους που προαναφέρθηκαν, σε σύγκρι ση με τις κλασσικές μεθόδους άρδευσης θεωρείται ότι είναι η καταλληλότερη προς χρήση - όπου είναι εφικτό να εφαρμοστεί, όσον αφορά την προστασία από τη νι τρορύπανση. Μέχρι στιγμής η στάγδην άρδευση δεν εφαρμόζεται σε καλλιέργειες που σπέρνονται χύδην στον αγρό, όπως π.χ. η μηδική. Ενώ, βάσει νεότερων εξελίξεων, η στάγδην άρδευση μπορεί να εφαρμοστεί και σε γραμμικές καλλιέργειες έστω και αν αυτές σπέρ ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63709Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 νονται χύδην κατά τη γραμμή σποράς, όπως π.χ. ο αρα βόσιτος: οι σταλακτηφόροι αγωγοί τοποθετούνται κατά μήκος της γραμμής σποράς, με τους σταλακτήρες σε ικανή πυκνότητα και με ικανή παροχή, ώστε να υγραί νεται το έδαφος που περιβάλλει - βρίσκεται κοντά στις γραμμικά παραταγμένες ρίζες των φυτών (το κυριότερο άνω μέρος τους). Ταυτόχρονα οι παραγωγοί πρέπει να έχουν υπόψη τους, όμως, ότι: i) χρειάζεται - συγκριτικά με άλλες αρδευτικές μεθό δους - υψηλότερο επίπεδο τεχνογνωσίας εκ μέρους τους, ii) απαιτείται η χρήση κατά το δυνατόν καθαρού νερού, και ο προσεκτικός και αποτελεσματικός καθαρισμός από αιωρούμενα υλικά. Για το λόγο αυτό πρέπει να χρησιμο ποιούνται και διάφορες μέθοδοι καθαρισμού (λεκάνες ηρεμίας για καθίζηση φερτών υλικών, φίλτρα - τα οποία παρέχουν μηχανική προστασία και όχι χημική) στη κε φαλή του δικτύου διανομής του νερού αλλά και στις γραμμές άρδευσης, iii) χρειάζεται προσοχή για πιθανή εμφάνιση τροφο πενιών λόγω του ότι το ριζικό σύστημα αναπτύσσεται πάντοτε μόνο εντός του τμήματος του εδάφους που συ νεχώς υγραίνεται από τους σταλακτήρες. Αυτό το θέμα αντιμετωπίζεται με τη συνεπή εφαρμογή των υπολο γισμένων δόσεων λίπανσης μαζί με το νερό άρδευσης κατά τη λιπαντική άρδευση. Γενικότερα, επειδή με τη μέθοδο της στάγδην άρδευσης υγραίνεται τμήμα μόνο του εδάφους, η εφαρμογή των λιπασμάτων σε όλη την επιφάνεια κατά το συνηθισμένο τρόπο λίπανσης δε συ νιστάται, γιατί τα λιπαντικά στοιχεία στα ξερά τμήματα του εδάφους δεν μπορούν να μετακινηθούν με το νερό άρδευσης, iv) όσον αφορά τα αζωτούχα λιπάσματα, τα περισσό τερα από αυτά είναι αρκετά ευδιάλυτα στο νερό (θειική αμμωνία, νιτρική αμμωνία και ουρία) και μπορούν να χρησιμοποιηθούν στη λιπαντική άρδευση. Προβλήματα δυσδιαλυτότητας (κατακρήμνιση, σχηματισμός μικρο κρυστάλλων και τελικά εμφράξεις) μπορεί να δημιουρ γηθούν αν χρησιμοποιηθεί θειική αμμωνία και ταυτό χρονα το νερό άρδευσης έχει πολύ ασβέστιο (πάνω από 70mg/L). Η υγρή αμμωνία είναι ακατάλληλη για χρησι μοποίηση με το νερό άρδευσης, καθώς επίσης το νιτρικό ασβέστιο και η ασβεστούχος νιτρική αμμωνία. Επίσης, η φωσφορική αμμωνία πρέπει να διαλυθεί σε αναλογία 1:5.000 στο νερό, ενώ γενικότερα τα αζωτοφωσφορούχα λιπάσματα είναι δυνατό να χρησιμοποιηθούν σε διάλυ ση τουλάχιστον 1:100 και σε θερμοκρασία μικρότερη των 45οC. Το νιτρικό κάλιο μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε σε κρυσταλλική μορφή είτε σε υγρή, όχι όμως σε μορφή σκόνης, v) τέλος κατά τη στάγδην άρδευση αντενδείκνυται να διαπιστώνει κανείς το βάθος στο οποίο έχει επαρκώς αποθηκευτεί νερό με τη χρήση της ράβδου, όπως έχει περιγραφεί στην υποπαρ. 3 της παρ. Α, διότι, καθώς δεν υγραίνεται όλο το έδαφος αλλά μόνο τμήματά του κο ντά στις ρίζες του κάθε φυτού, θα έπρεπε η ράβδος να χρησιμοποιείται πολύ κοντά στις ρίζες, οπότε προκύπτει ο κίνδυνος τραυματισμού των ριζών. 5. Σχετικά με την υπόγεια στάγδην άρδευση: Η στάγδην άρδευση χρησιμοποιείται και υπό την πα ραλλαγή της υπόγειας στάγδην άρδευσης. Πλεονεκτεί ακόμα και σε σύγκριση με την επιφανειακή στάγδην άρδευση όσον αφορά τις πολύ μειωμένες απώλειες αρδευτικού νερού, αλλά και νιτρικών. Επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε καλλιέργειες που καλύπτουν όλη την επιφάνεια του εδάφους, και είναι η πιο ακίνδυνη από όλες τις αρδευτικές μεθόδους όσον αφορά την αρδευτι κή χρήση υγρών λυμάτων. Οι παραγωγοί, όμως, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τους ότι: i) δεν είναι δυνατόν να εντοπιστούν έγκαιρα τυχόν φραγμένοι σταλακτήρες, παρά αφού τα φυτά πάθουν ζημιά από έλλειψη νερού, καθώς και ότι ii) δε διευκολύνονται οι βαθείες καλλιεργητικές επεμ βάσεις, πχ βαθιά άροση, αν χρειαστεί. Άρθρο 9 ΑΛΛΕΣ ΟΡΘΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΛΗΨΗ ΤΗΣ ΝΙΤΡΟΡΥΠΑΝΣΗΣ 1. Σε περιπτώσεις εδαφών με σημαντικά προβλήματα διάβρωσης (π.χ. λόγω υψηλών βροχοπτώσεων, χαλαρής υφής εδαφών, μεγάλων κλίσεων, μεγάλων αρδευτικών παροχών), η οποία συντελεί σημαντικά και στην εμφάνι ση νιτρορύπανσης των επιφανειακών νερών, προτείνεται οι παραγωγοί να λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα, όπως: • δημιουργία εντός της καλλιεργούμενης έκτασης στα θερών ακαλλιέργητων λωρίδων, που λειτουργούν ως ανασχετικές, με πλάτος 1-2 μ. ανάλογα με την κλίση και τις εδαφικές ιδιότητες, • σταθεροποίηση επιφανειακού χώματος με χρησι μοποίηση διαθέσιμου οργανικού υλικού, σε ποσότητες όμως που δε θα επιβαρύνουν το ισοζύγιο αζώτου της καλλιέργειας, • μέριμνα για την παρουσία φυσικών φυτοφρακτών, στα όρια των κτημάτων ή και ενδιάμεσα σε μεγάλες εκτάσεις με σημαντικές κλίσεις, οι οποίοι εκτός της οι κολογικής τους αξίας, παίζουν και ανασχετικό προς τη διάβρωση ρόλο, • κατά την προετοιμασία για σπορά και τις άλλες καλλι εργητικές φροντίδες επικλινών εκτάσεων, ιδίως με κλίση μεγαλύτερη του 8%, οι αρόσεις να γίνονται κατά τις ισο ϋψείς καμπύλες του εδάφους, • όπου είναι δυνατό, να εφαρμόζεται η μέθοδος της διαδοχικής καλλιέργειας χειμερινών ψυχανθών στις επι κλινείς εκτάσεις, με την οποία επιτυγχάνεται μείωση της απαιτούμενης ποσότητας των αζωτούχων λιπασμάτων αλλά και περιορισμός της εδαφικής διάβρωσης. 2. Συνιστάται οι παραγωγοί να μην αφήνουν το χωρά φι χωρίς φυτοκάλυψη την περίοδο των βροχοπτώσεων του χειμώνα ώστε να μειώνεται η πιθανότητα απώλει ας, μέσω απορροής ή διήθησης, του αζώτου που έχει παραμείνει στο έδαφος μετά τη συγκομιδή. Η σπορά συνιστάται να γίνεται όσο το δυνατό πιο πρώιμα (15 - 30 Σεπτεμβρίου), σε όσες καλλιέργειες είναι εφικτό, γιατί οι όψιμες σπορές ευνοούν τις απώλειες νιτρικών. Γενικό τερα, η ύπαρξη φυτικής κάλυψης έστω και με αυτοφυή βλάστηση είναι αναγκαία. ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63710 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 3. Μέσω της εναλλαγής καλλιεργειών, στο πλαίσιο συστήματος αμειψισποράς με ψυχανθή, μπορεί να επι τευχθεί μείωση της απαιτούμενης προσθήκης αζώτου στο χωράφι. 4. Σε ότι αφορά στη διαχείριση των υπολειμμάτων των καλλιεργειών, ανάλογα με τις τοπικές συνθήκες, συνιστά ται να ακολουθείται μια από τις παρακάτω πρακτικές: α) ενσωμάτωση στο έδαφος, β) βόσκηση της καλαμιάς, γ) κοπή και κάλυψη του εδάφους με τα υπολείμματα και ενσωμάτωσή τους στο έδαφος την επόμενη άνοιξη. Τα υπολείμματα κάποιων καλλιεργειών, όπως είναι τα λα χανικά, που απελευθερώνουν γρήγορα σημαντικές ποσό τητες αζώτου, θα πρέπει κατά τη φθινοπωρινή - χειμερινή περίοδο να απομακρύνονται και όχι να ενσωματώνονται. 5. Απαγορεύεται η γεωργική αξιοποίηση εκτάσεων που αποκαλύπτονται από την υποχώρηση της επιφάνειας υδάτινων όγκων - κυρίως λιμνών - σε περιπτώσεις πα ρατεταμένης ανομβρίας. Άρθρο 10 ΓΕΝΙΚΕΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΕΣ ΔΙΑΤΑΞΕΙΣ 1. Με την έναρξη ισχύος της παρούσας υπουργικής από φασης, παύει να ισχύει η υπ’ αρ. 1420/82031/22.07.2015 απόφαση του Αναπληρωτή Υπουργού Παραγωγικής Ανα συγκρότησης, Περιβάλλοντος και Ενέργειας «Κώδικας Ορ θής Γεωργικής Πρακτικής για την Προστασία των Νερών από τη Νιτρορύπανση Γεωργικής Προέλευσης» (Β΄ 1709). 2. Για τις ευπρόσβλητες ζώνες, τα αντίστοιχα Προγράμ ματα Δράσης μπορούν να εξειδικεύσουν θέματα που προβλέπονται στην παρούσα υπουργική απόφαση. 3. Ανάλογα με τις επιστημονικές και τεχνολογικές εξε λίξεις, τα προβλεπόμενα από την παρούσα υπουργική απόφαση δύνανται να αναθεωρηθούν. 4. Τα Παραρτήματα I - X αποτελούν αναπόσπαστο μέ ρος της παρούσας. 5. Οι απαγορεύσεις και περιορισμοί της παρούσας που αφορούν σε μόνιμες εγκαταστάσεις γεωργικής δραστη ριότητας έχουν εφαρμογή σε όσες τίθενται σε λειτουργία μετά την έκδοση της παρούσας. 6. Τα μέτρα απαγόρευσης λίπανσης ή εγκατάστασης μονάδων επεξεργασίας και αποθήκευσης εντός ορισμέ νων αποστάσεων από υδατικά συστήματα δεν υποκα θιστούν άλλα κανονιστικά πλαίσια που αφορούν στην προστασία των υδάτων, αλλά τηρούνται όταν δεν υπερ καλύπτονται από εκείνα. 7. Η ισχύς της παρούσας απόφασης αρχίζει από τη δη μοσίευσή της στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63711Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 1. . , ( 3 ) , . . . . , . . , 6, . , . , ( 12 ). . , , . . ‘ ’ , . . . . , ‘ ’ . . . 2. . ( ), , γ. ε. στ. ζ. ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63712 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 , 6-8 . , 1-2 , . , . . , , ( , ) , . . 20-60 , , . , . , . 6 . . , , . . , 1/3 , , 12-14 , . 6-7 . , , . . , , . 90 - 100 5 ( VI, 3, 4 & 5). 1,0 , , ( « » ). , , . , . , , , ( 2-3 ). , ( ) , , . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63713Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 . , , , . 3. . , , . ( ) (‘ ’ ‘ ’) . , , , , – . . . , , , . . , , – . , , 50-60% . . ( ) , . , , 2-3 . ( ), . . , ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63714 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 (7 – 12 ). . , ‘ ’ , , . . . . ‘ ’ . . . . , , , , . . ( ) , , , , 6, ( ), . , 6, , , . 4. . , 6, 2. , , , . . , PVC , , ( , ). . ( PVC ), στ. ζ. η. θ. ι. ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63715Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 , ( PVC ) 1/3-1/4 . , , . , . . , , . . ( ) , , , , 6, ( ), . , 6, , , . 5. . , , . . , , , . . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63716 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 I & 1. . (kg/L) (L//kg . .- )(*) (% . .) ( ) 1,010 0,084 12 0,977 0,053 14 0,977 0,058 10 0,977 0,040 25 0,650 0,089 43 0,978 0,042 32,5 1,060 0,056 (0,053) 27 (30) 1,015 0,074 25,6 / 1,013 0,045 25,3 0,996 0,110 27,0 0,986 0,052 29,6 (*) . .= 2. . & (kg) 650 ( ) 400 0-3 75 3-6 150 6-12 275 12-18 450 18-27 620 200 ’ 14 32 80 230 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63717Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 130 15 12 55 45 454 4,0 2,5 1,2 (*) / 7 2,5 (*) , IV. 3. (%) . 69 71 55 50 31 29 45 50 100 100 100 100 4. & . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63718 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 5. . 6. . 7. . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63719Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 8. . 9. . . ( ) ( ) ( ) . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63720 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 10. ( . V). 11. ( ) ( ’ ). 12. ( ) . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63721Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 13. ( )(1984-86) ( )(1996-97). ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) (%) . . 0,22 0,31 0,30 0,34 0,29 0,81 (%)( . .) (%) . . 75,18 0,17 75,18 0,22 71,58 0,22 73,35 0,20 69,74 0,20 0,6 COD mg/L 1.020 2.660 2.150 3.960 2.450 7.880 pH 7,85 7,61 7,86 7,84 7,79 8,51 ( S/cm) 4.010 4.010 5.570 6.640 5.680 12.428 N-NH4 mg/L 434,00 921,00 839,00 310,00 626,00 1.650,00 N-NO3 mg/L 0,19 10,23 6,06 5,00 5,37 0,81 P2O5 mg/L 26,01 75,16 46,15 38,05 46,34 146,21 K2O mg/L 779,00 798,00 670,00 597,00 711,00 1.905,66 Ca mg/L 26,50 74,90 74,50 88,95 66,20 197,3 Mg mg/L 35,70 44,30 27,80 36,90 36,20 246,55 Na mg/L 20,60 200,00 126,50 163,50 127,65 267,31 Na SAR = (Ca + Mg)/2 0,69 5,05 3,27 4,28 3,32 5,19 Cu mg/L 0,03 0,49 0,71 0,86 0,52 5,87 Zn mg/L 0,03 0,64 0,92 0,99 0,65 1,12 Mn mg/L 0,04 0,29 0,24 0,16 0,18 16,67 Fe mg/L 0,41 2,74 2,94 2,66 2,19 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63722 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 I I & 1. ( ). : 1.078 kg/ , / : 151, : 6,0 m, : 1/1,5 = 0,67 : , : 20% . , : 18% . ., ( 0,5-1,0 mm), 10 : 0,845 m. (*) + max . V ( ) V ’ ( ) ( / ) V ’ ( ) ( / ) / ( .) ( ) (*) m3 m x m m3 m x m m3/ . m3 60 4.800 21 x 50 13 x 42 - 6 3 2.400 160 12.200 48 x 50 40 x 42 - 15 8 6.000 210 16.000 61 x 50 53 x 42 - 20 10 7.800 380 28.500 107 x 50 99 x 42 - 36 18 13.900 460 34.400 128 x 50 120 x 42 - 44 22 16.800 460 16.060 62 x 50 54 x 42 19.000 73 x 50 65 x 42 44 22 17.100 600 20.900 80 x 50 72 x 42 24.550 93 x 50 85 x 42 58 29 22.200 900 31.200 117 x 50 109 x 42 36.500 136 x 50 128 x 42 86 43 33.000 1.200 41.500 154 x 50 146 x 42 48.400 179 x 50 171 x 42 115 58 43.900 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63723Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 2. ( ). : 626 kg/ , / : 151, : 6,0 m, : 1/1,5 = 0,67 : , : 6% . , : 26% . ., ( 0,5-1,0 mm), 10 : 0,845 m. (*) + max . V ( ) V ’ ( ) ( / ) V ’ ( ) ( / ) (*) m3 m x m m3 m x m m3/ . m3 100 4.400 20 x 50 12 x 42 - - 10 4.200 350 14.400 56 x 50 48 x 42 - 34 14.100 500 20.300 78 x 50 70 x 42 - 49 20.000 500 6.200 26 x 50 18 x 42 15.400 60 x 50 52 x 42 49 21.400 600 7.400 31 x 50 23 x 42 18.300 70 x 50 62 x 42 59 25.600 900 10.950 44 x 50 36 x 42 27.200 102 x 50 94 x 42 88 38.200 1.300 15.750 61 x 50 53 x 42 38.900 145 x 50 137 x 42 127 55.000 2.000 24.100 75 x 60 67 x 52 59.200 180 x 60 172 x 52 195 84.150 2.800 33.550 89 x 70 81 x 62 82.350 212 x 70 204 x 62 273 117.500 3.500 41.900 110 x 70 102 x 62 102.700 263 x 70 255 x 62 341 146.700 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63724 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 I V . : : . ( ) ) ( ) : = ( , 2) x ) : V = x ( , 1) ) : V = x / ( , 5 & 6) ) - : V . = (V + 0,5 V ) x . , ( , 7): V . = 3,0 L/ x / . 1. . : ( ), ( ), ( ), ( ) ( ) . 2. , : – . , . . ( ), ( ) ( ) , ( ) . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63725Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 . . 1. . : , ( ) ( ), ( ), ( ), ( ) ( ),( ),( ) , , , , ( ) 0,69 ( ). , , . 2 . : : : ‘ ’, ‘ ’, . ‘ ’ . – , , ( ) , , , . ‘ ’ , ( 8,1 - 8,6% , , 8) , ‘ ’ , , 50% , (31% , I, 3 4) . 69% ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63726 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 . ( ), ( ) ( ), ( ) , . 50 % ‘ ’ ‘ . 210 ( , 1) : , V , 16.996 L/ 17,00 m3/ = 12,4% . . 210 : 16.996/210 = 81 L/ - , , . : 226.325/210 = 1.078 kg/ (1) (2) (3) = (1)*(2) (4) (5) = (3)*(4) ( . .) (kg/ ) (kg) (L/ -kg . ) (L/ ) (% . .) / 210 650 136.500 0,084 11.466 12 & (0 - 3 ) 40 75 3.000 0,053 159 14 & (3 - 6 ) 40 150 6.000 0,053 318 14 (6 - 12 ) 35 275 9.075 0,053 481 14 (12 - 18 ) 35 450 15.750 0,053 835 14 . (18 - 27 ) 40 620 24.800 0,084 2.083 12 & 78 400 31.200 0,053 1.654 14 226.325 = 16.996 12,4 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63727Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 650 kg/ , . 2 . [ ( ) ] , , : 1) : 17,00 m3 / 12,4% . . 2) 10%, ( , 7) , : 17,00 x 1,10 = 18,7 m3/ 12,4 x (17,0/18,7) = 11,3% O . . 3) , [ 25 L/ 0,5% . . [ I , 7, 75% ( )] : 18,7 + (210 x 0,75 x 25)/1.000 = 18,7 + 3,95 = 22,65 m3/ (18,7 x 11,3 + 3,95 x 0,5) / (18,7 + 3,95) = 9,4 % . (*) = 9,4% . . , , (8,1 - 8,6 % . .). , ( ’ 0,4% . .) . 8,5% . . : 22,65 x (9,4 - 8,5) / (8,5 - 0,4) = 2,52 m3/ (**). . (*) : ( + ) = x + x + (**) , =22,65 m3/ , = 9,4% . . ( + ) = 8,5% . . : 22,65 + 2,52 = 25,0 m3/ 8,5% . . ( ) : / = 25,0 x 20% = 5,0 m3/ 25% . . ( II, 8 & 9) / = 25,0 - 5,0 = 20,0 m3/ 7,0% . . ( II, 9) ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63728 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 2 . (365 - ) : 1) : 17,00 x 50% = 8,5 m3 / 12,4% . . 2) 10%, ( , 7) , : 8,5 x 1,10 = 9,35 m3/ 12,4 x (8,5/9,35) = 11,3% O . . 3) , [ 25 L/ 0,5% . . ( , 7) 25% ] : 9,35 + (210 x [100% - 25%] x 25)/1.000 = 9,35 + 3,95 = 13,0 m3/ ( ) (9,35 x 11,3 + 3,95 x 0,5) / (9,35 + 3,95) = 8,1 % . = 8,1% . . , 8,1% . . 8,1- 8,6% , . 50% 8,5 m3/ , (31% 2,6 m3/ ) (69% 6,0 m3/ ), , , ( ). : 13,0 m3/ 8,1 % . . 6,0 m3/ ( ) : / = 13,0 x 20% = 2,6 m3/ 25% . . ( I, 8 & 9) + 6,0 m3/ ( ) = 8,6 m3/ / = 13,0 – 2,6 = 10,0 m3/ 7,0% . . ( , 9) ( ) . : : ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63729Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 . , , . , , . ( ) , , . , , ( ) . - , , / ( ’ ) ( ’ ). / ( ), ( ) ( ), ( ) , . 600 : (1) (2) (3) = (1)x(2) (4) (5) = (3) (4) (kg/ ) (kg) (L/kg . .- ) (L/ ) 600 200 120.360 0,058 6.980 324 210 68.040 0,058 3.946 144 180 25.920 0,058 1.503 132 200 26.400 0,058 1.531 34 130 4.420 0,058 256 34 230 7.820 0,058 454 6.066 40 242.712 0,058 14.077 2.500 14 35.000 0,058 2.030 1.616 32 51.712 0,058 2.999 1.950 80 156.000 0,058 9.048 375.312 = 21.767 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63730 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 , V , 21.767 L/ 21,77 m3/ . 600 : 21.767/600 = 36 L/ , . : 375.312/600 = 626 kg/ 200 kg/ , . : 1) : 21,77 m3 / 10% . . ( , 1) 2) 2,4-3,4 ( ), ( , 7) , : 21,77 x 2,9 = 63,0 m3/ 10% x (21,77/63,0) = 3,5% O . . ( ) , . . = 3,5% ( , 8), (8,1 - 8,6 % . .), (3,5 - 4,0% . .). : 63,0 m3/ 3,5% . . : ) ( ’ ) : / = 63,0 x 6% = 4,0 m3/ 29,0% . . ( , 8 & 9) / = 63,0 – 4,0 = 59,0 m3/ 1,5% . . ( , 9) ) ( ’ ) : / = 63,0 x 10% = 7,0 m3/ 27,0% . . ( , 8 & 9) / = 63,0 – 7,0 = 56,0 m3/ 2,0% . . ( , 9) ( ) ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63731Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 V & 1) . : (V ) : + + + . ( , ) 210 . ‘ ’ ‘ ’. . ( / ) ( V, ) : (151 , .- .)……………………...25,0 m3/ (365 -151 = 214 , .- .)…………….......13,0 m3/ ( )..151 , ( V, ) :….100% - 20% = 80% , ( II, 9).100%..... 18% = 82% (k) ....................................( / )…1/1,5 = 0,67 (h ) ......................................................................... 6,0 m (h) .......................................... 5,0 m , h : ( x 1,3)……....................................... 650 mm x 1,3 = 845 mm ( 2)......................................... 50,0 m , : 0,0 m2 ( II, 10)..………………… .0,050 ( ) : ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63732 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 1 [1.078 kg/ . x 210 .] (m3) 0,050 x 226.380 x 0,80 x 0,82 = 7.425 + / (m3) ( ) (m3) 25,0 x 151 x 0,80 = 3.020 + 10 (m) ‘ ’ (m2) (*) (m3) 0,845 x 0,00 x 1,0 = 0,00 = (*) = 1,0 = 0,7 : i i ( ’ ). 1,0 m 0,845 m . (h ) , . 2. h = = 6,0 m h = = 1,0 m h = ( x 1,3) = 0, 845 m h = ( ) h = ( h - h - h ) = 6,0 1,0 - 0,845 = 4,2 m (m3) 10.445 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63733Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 V = = 10.445 m3 1, 1 = 2, 2 = ( ) 1’, 1’ = (h) k = ( ) = ( 2 – 1) / 2 x h = ( 2 – 1) / 2 x h h = 4,2 m 2 = 50,0 m : 1 = 2 – 2 x k x h = 50,0 – 2 x 0,67 x 6,0 = 42,0 m ( ) 1‘ = 1 + 2 x k x h = 42,0 + 2 x 0,67 x 4,2 = 47,6 m ( ) 1 = {V / [h×( 1'- k×h)]}- k×h = = {10.445 / [4,2×(47,6 - 0,67×4,2)]} - 0,67×4,2 = 53,0 m ( .) 2 = 1 + 2 x k x h = 53,0 + 2 x 0,67 x 6,0 = 61,0 m ( ) 1’ = 1 + 2 x k x h = 53,0 + 2 x 0,67 x4,2 = 58,6 m ( ) : V = (h /3) x [ 2 x 2 + 1 x 1 + ( 2 x 2 x 1 x 1) 0,5] = 15.760 m3, : : =………. 1= 53,00 m, 1 = 42,00 m =. 2 = 61,00 m, 2 = 50,00 m : (V ) = 16.000 m3 2) , , . (V 1) 1 ¼ 25%. / , . , 2 , . (V 2) 2 : ¼ 25% + & , 1 2 , + , 2 + . ( , ) 600 ‘ ’ 2 ‘ ’. , 2 . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63734 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 ( V, ) : (151 , .- .)……………………..63,0 m3/ (365 -151 = 214 , . – .)……………...63,0 m3/ ( ): …..151 ( V, ) : .…………………………….…………………..……………………….100% - 6% = 94% , , ( II, 9) ….……………………………………………………………..…………...100% – 26% = 74% (k) .................................. : 1/1,5 = 0,67 (h ) ................................................................... 6,0 m (h) .......................................... 5,0 m , h : ( x 1,3)…….............................. 650 mm x 1,3 = 845 mm ( 2).......................................... 50,0 m , ,……………………………..………………………..……………….0,0 m2 ( II, 9)………...………….0,030 ( ) : [626 kg/ x 600 ] (m3) 0,030 x 375.600 x 0,94 x 0,74 = 7.838 1 1 = 7.838 m3 x 3/4 = 5.879 m3 ( ) : ( 1,0 m) 1 h = = 6,0 m h = = 1,0 m ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63735Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 h = ( x 1,3) = 0,845 m h = ( ) h = ( h - h ) = 6,0 - 1,0 = 5,0 m V = ( h) = 5.879 m3 1, 1 = 2, 2 = ( ) 1’, 1’ = (h) k = ( ) = ( 2 – 1) / 2 x h = ( 2 – 1) / 2 x h h = 5,0 m 2 = 50,0 m : 1 = 2 – 2 x k x h = 50,0 – 2 x 0,67 x 6,0 = 42,0 m ( ) 1‘ = 1 + 2 x k x h = 42,0 + 2 x 0,67 x 5,0 = 48,7 m ( ) 1 = {V / [h×( 1'- k×h)]}- k×h = {5.879 / [5,0×(48,7 - 0,67×5,0)]} - 0,67×5,0 = 23,0 m ( .) 2 = 1 + 2 x k x h = 23,0 + 2 x 0,67 x 6,0 = 31,0 m ( ) 1’ = 1 + 2 x k x h = 23,0 + 2 x 0,67 x 5,0 = 29,7 m ( ) : V = (h /3) x [ 2 x 2 + 1 x 1 + ( 2 x 2 x 1 x 1) 0,5] = 7.480 m3 : : =……………. 1= 23,00 m, 1 = 42,00 m =. 2 = 31,00 m, 2 = 50,00 m : (V ) = 7.500 m 3 (m3) (m3) 63,0 x 151 x 0,94 = 8.942 + 10 (m) ‘ ’ (m2) (*) (m3) 0,845 x 0,00 x 1,0 = 0,00 (*) = 1,0 = 0,7 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63736 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 2 2 = 7.838 x 1/4 + 8.942 + (31 x 50,0 x 0,845)(**) = 12.211 m3 (**) O 1 2 . = 1.310 m3 : ( ’ 2 ). 1,0 m 0,845 m . (h ) , . 2 h = = 6,0 m h = = 1,0 m h = ( x 1,3) = 0,845 m h = ( ) h = ( h - h - h ) = 6,0 - 1,0 - 0,845 = 4,2 m V = 2 ( h) = 12.211 m3 ( ) 1, 1 = 2, 2 = ( ) 1’, 1’ = (h) k = ( ) = ( 2 – 1) / 2 x h = ( 2 – 1) / 2 x h h = 4,2 m 2 = 50,0 m : 1 = 2 – 2 x k x h = 50,0 – 2 x 0,67 x 6,0 = 42,0 m ( ) 1‘ = 1 + 2 x k x h = 42,0 + 2 x 0,67 x 4,2 = 47,5 m ( ) 1 = {V / [h×( 1'- k×h)]}- k×h = {12.211 / [4,2×(47,5 - 0,67×4,2)]} - 0,67×4,2 = 62,0 m 2 = 1 + 2 x k x h = 62,0 + 2 x 0,67 x 6,0 = 70,0 m 1’ = 1 + 2 x k x h = 62,0 + 2 x 0,67 x 4,2 = 67,5 m ( ) : V = (h /3) x [ 2 x 2 + 1 x 1 + ( 2 x 2 x 1 x 1) 0,5] = 18.245 m3 : : =……………. 1= 62,00 m, 1 = 42,00 m =. 2 = 70,00 m, 2 = 50,00 m : (V ) = 18.300 m 3 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63737Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 V I & + = + ( ) + + + ( ) 1. . 2. . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63738 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 3. . 4. . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63739Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 5. . 6. . . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63740 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 7. . . 8. . . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63741Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 9. ’ . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63742 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 V I I 1. . 2. . 3. 250 kg N . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63743Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 , . , , , ( ) . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63744 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 4) ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63745Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 (V) (25 17 ). , : ( ). 100 300 ( ), . : 5-10 : 7-12 : 10-15 , , , – . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63746 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 , ( ): : 70 – 100 m3/( ) : 50 – 70 m3/( ) : 25 – 50 m3/( ) : = 1,25 * * V / ( * ) ( V) 20.000 m3 0,75 kg/ m3 (750 mg/L). ( ) 240 , ( ) 12 . 25 / . ( , ) , , , 50 m3/( * ) = 1,5 * * V / ( * ), : = 1,25 * 12 * 20.000 m3 / [240 * 50 m3/( * )] = 25 240 /12 = 20 / 20.000 m3*0,75 kg /m3 = 15.000 kg 15.000 kg / 25 = 600 KgN/ . , 25 , , ( ) ( 24 ) 25 kgN/ . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63747Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 V I I I A 8 1. , (cm), 2: / (L/sec) 3: ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63748 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 [79] 4. 5: . 6: ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63749Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63750 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 I X 1. « » ( ): (« » ) ( ). , , . . , . , , , . . ( 1%) . , ( « ») , . , . 2. « » ( ): . « » ( , ) , . . / , , . ( ). 60 600 , . 60 90 , , 600 . , 300 . 5 10 . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63751Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 – . – . , , . 80 800 , . , , . 1%, , , . , . . . / , . , , , . . , . / : o ( , ), o ( ), o . . : , , . . , . . , , . / ( 4 8). : ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63752 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 90% , 70% , . , , , . , , , . , 3 VII . , , . . , , . . ( ) , - - , , . , , , . , , , . , , , , . , , , . ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ 63753Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 X 1. (kg/ .) . 2. (kg/ .) . ( ) ( ) 10,8 7,6 14,5 10,2 9,1 11,6 14,8 13,2 9,3 10,5 13,5 9,5 18,1 12,7 11,4 14,6 18,4 16,4 11,6 13,1 3. (kg/ .) . ( ) ( ) ( ) ( .) ( .) ( .) 15,1 5,2 14,7 20,7 20,4 9,3 13,3 12,6 13,6 19,0 6,4 18,6 26,1 25,5 11,6 16,6 15,6 17,1 ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) 17,1 3,8 8,1 23,3 20,4 10,2 4,0 3,6 3,9 2,7 4,4 4,8 3,0 4,3 6,2 8,5 7,4 21,5 4,9 10,0 29,1 25,4 12,8 4,8 4,3 4,7 3,2 5,3 5,8 3,6 5,2 7,6 10,7 9,2 ΕΦΗΜΕΡΙ∆Α TΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ63754 Τεύχος B’ 4855/20.10.2021 Η απόφαση αυτή να δημοσιευθεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. Αθήνα, 8 Οκτωβρίου 2021 O Υφυπουργός ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΣΤΥΛΙΟΣ Καποδιστρίου 34, Τ.Κ. 104 32, Αθήνα Τηλ. Κέντρο 210 5279000 Κείμενα προς δημοσίευση: webmaster.et@et.gr *02048552010210064*