Land Acquisition and Compensation Rules and Regulations, 2022

1 P 1 2 1 དཀར་ཆག སྔོན་བརྔོད། ........................................................................................................................................... ༤ མཚན་གནས་དང་ ཁྱབ་ཚད་ འགོ་བཙུགས།................................................................................................. ༤ ཆ་མེད། ........................................................................................................................................... ༤ ལག་ལེན།......................................................................................................................................... ༤ སྤྱིར་བཏང་དོན་ཚན། ................................................................................................................................. ༤ ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་དང་འབེལ་བའྤྱི་བཀག་དམ། ..................................................................................................... ༨ ས་ལེན་དང་རྒུད་འཐུས་ཀྤྱི་ཐོབ་ལམ་ཚད་གཞྤྱི། ...................................................................................................... ༨ ཀ༽ ཁྔོམ་སེ། ..................................................................................................................................... ༨ ཁ༽ གྔོང་གསེབ། ................................................................................................................................. ༨ གཙུག་སེའྤྱི་རྤྱིམ་སྤྱིག། ............................................................................................................................... ༡༠ ས་ཆ་ལེན་མྤྱི་ལས་སེའྤྱི་ལཱ་འགན་དང་འགན་ཁུར། ............................................................................................. ༡༠ ས་ལེན་དང་རྒུད་འཐུས་ཚོགས་ཆུང་། ........................................................................................................... ༡༠ རྒྱལ་ཡོངས་ས་ཆ་ལྷན་ཚོགས་ཀྤྱི་ས་ལེན་དང་རྒུད་འཐུས་ཚོགས་ཆུང་། ....................................................................... ༡༠ རྔོང་ཁག་ ཡང་ན་ ཁྔོམ་སེ་ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་དང་འཐུས་མྤྱིའྤྱི་ལཱ་འགན་དང་འགན་ཁུར། .............................. ༡༢ ལྷན་ཚོགས་ཡིག་ཚང་གི་ལཱ་འགན་དང་འགན་ཁུར། ........................................................................................... ༡༤ ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཀྤྱི་བྱ་སྔོའྤྱི་རྤྱིམ་པ། ............................................................................................................. ༡༤ སྙན་ཞུ་ཁ་གསལ། .................................................................................................................................... ༡༦ གནོད་འགེལ་དང་ཉེས་ཆད། ......................................................................................................................... ༡༨ དོན་ཚན་སྣ་ཚོགས། ................................................................................................................................. ༢༠ བསྒྱུར་བཅོས་་དང་དོན་འགེལ་དབང་ཆ། ....................................................................................................... ༢༠ ཚིག་དོན་གྤྱི་གོ་བ་ལེན་ཐངས། .................................................................................................................. ༢༠ ཚིག་དོན་གྤྱི་དབང་ཚད། ......................................................................................................................... ༢༠ ངེས་ཚིག། ....................................................................................................................................... ༢༢ 2 Contents Acronyms 4 Preliminary 5 Title, Extent, and Commencement 5 Repeal 5 Application 5 General Provisions 5 Restrictions on Acquisition and Land Substitute 9 Eligibility Criteria for Acquisition and Compensation 9 A. Urban 9 B. Rural 9 Institutional Arrangement 11 Roles and Responsibilities of the Acquiring Agency 11 Land Acquisition and Compensation Committee 11 Land Acquisition and Compensation Committee, NLCS 11 Roles and Responsibilities of the Dzongkhag /Thromde Land Acquisition and Compensation Committee: 13 Roles and Responsibilities of Commission Secretariat 15 Land Acquisition and Substitution Procedure 15 Detailed Report 17 Offenses and Penalties 20 Miscellaneous 22 Amendment and Interpretation 22 Rules of Construction 21 Authoritative text 22 Definitions 24 3 4 Acronyms BSR Bhutan Schedule Rate DLACC Dzongkhag Land Acquisition and Compensation Committee DoLAM Department of Land Administration and Management DoSAM Department of Survey and Mapping DLS Dzongkhag Land Sector LACRR Land Acquisition and Compensation Rules and Regulations LAP Local Area Plan LACC Land Acquisition and Compensation Committee LMD Land Management Division NLCS National Land Commission Secretariat PAVA Property Assessment Valuation Agency PLA Private Land Acquisition TLACC Thromde Land Acquisition and Compensation Committee 5 སྔོན་བརྔོད། འབྲུག་གི་སའྤྱི་བཅའ་ཁྤྱིམས་༢༠༠༧ ཅན་མའྤྱི་དོན་ཚན་ ༡༠ ༼ཉ༽ པའྤྱི་དགོངས་དོན་དང་འཁྤྱིལ་ རྒྱལ་ཡོངས་ས་ཆ་ལྷན་ཚོགས་ཡིག་ ཚང་གིས ས་ལེན་དང་རྒུད་འཐུས་ཀྤྱི་བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་༢༠༢༢ ཅན་མ་དེ་ཆ་འཇོག་གྲུབ་ཨིན། མཚན་གནས་དང་ ཁྱབ་ཚད་ འག་ོབཙུགས། ༡༽ བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་འདི་ ཀ༽ ས་ལེན་དང་རྒུད་འཐུས་ཀྤྱི་བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་སྤྱི་ལོ་༢༠༢༢ ཅན་མ་ཟེར་བརྔོད་དགོ། ཁ༽ འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྤྱི་ས་ཁྱྔོན་ཡོངས་ལུ་ཁྱབ་དགོ། ག༽ གནམ་ལོ་ཆུ་ཕོ་སྟག་ལོ་ ཟླ་དགུ་པའྤྱི་ཉེར་བརྒྱད་ལུའམ་ སྤྱི་ལོ་༢༠༢༢ ཟླ་༡༡ པའྤྱི་ཚེས་༢༡ ལས་འགོ་བཟུང་སྟེ་བསྟར་ སྔོད་འབད་དགོ། ཆ་མདེ། ༢༽ བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་འདི་གིས་ འབྲུག་གི་སའྤྱི་བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་༢༠༠༧ ཅན་མའྤྱི་ ལེའུ་༧ པ་ དང་ བཅའ་ ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་འདི་གི་འྔོག་ལུ་འཁོད་དེ་ཡོད་པའྤྱི་དོན་ཚན་དང་འབེལ་བའྤྱི་ ཁྱབ་བསགས་དང་བརྡ་སྐུལ་ཚུ་ཆ་མེད་ཨིན། ལག་ལནེ། ༣༽ བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་འདི་གཞུང་གི་གཙུག་སེ་ ཡང་ན་ དགེ་རབ་གྲྭ་ཚང་གང་རུང་གིས་ མྤྱི་དམངས་མཐའ་དོན་གྤྱི་དོན་ལུ་ ཁམ་ བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་ས་ཆ་ཐུགས་མཁོར་བཞེས་པའྤྱི་སྐབས་ལག་ལེན་འཐབ་དགོ། སྤྱིར་བཏང་དནོ་ཚན། ༤༽ གཞུང་གི་གཙུག་སེ་དང་དགེ་རབ་གྲྭ་ཚང་གིས་ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་སེར་གྤྱི་ས་ཆ་ལེན་ནིའྤྱི་དོན་ལུ་གྔོས་འཆར་བཀོདཔ་ད་ མྤྱི་ དམངས་ མཐའ་དོན་གསལ་བཀོད་འབད་དགོ། མྤྱི་དམངས་མཐའ་དོན་ལུ་རྒྱབ་འགལ་སེ་ ཁེ་ཕན་ལྟག་སྔོད་ཀྤྱི་ཐེ་ཚོམ་རེ་འཐོན་པ་ ཅིན་ མྤྱི་དམངས་མཐའ་དོན་ལུ་མེནམ་སེ་བརྤྱི་འཇོག་འབད་དགོ། ༥༽ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་སེར་གྤྱི་ས་ཆ་ཚུ་ བྱ་ཐབས་མེད་པའྤྱི་གནས་སྟངས་ནང་རྐྱངམ་ཅིག་ལེན་དགོ། ༦༽ ལེན་ནི་ཨིན་པའྤྱི་ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་སེར་གྤྱི་ས་ཆ་དེ་ སའྤྱི་ཇོ་བདག་ལུ་ས་ཚབ་ཁམ་བཀོད་ ཡང་ན་ དངུལ་རྐྱང་རྒུད་འཐུས་ སྔོད་ཚར་བའྤྱི་ཤུལ་ལས་རྐྱངམ་ཅིག་བརྤྱི་ལེན་དགོ། ༧༽ གཞུང་གིས་ལེན་པའྤྱི་ས་ཆ་ལྷག་ལུས་འདི་ དྤྱིས་༡༠ གི་འྔོག་རྒྱུ་ཨིན་པ་ཅིན་ ས་ཆ་དེ་ཡང་ལེན་དགོ་ ཡང་ན་ ཁམ་གཅིག་ནང་ འཁོད་པའྤྱི་ས་ཆ་ཅིག་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྤྱི་ས་ཆ་སལེ་ཏེ་ཡོད་པ་ཅིན་ དེ་དང་གཅིག་ཁར་མཉམ་སེབ་ ཡང་ན་ ས་མཚམས་དག་བཅོས་ འབད་ཆོག། 6 Preliminary In pursuant to power vested to the National Land Commission Secretariat under Section 10(h) of the Land Act of Bhutan, 2007, the Commission Secretariat prescribes the Land Acquisition and Compensation Rules and Regulations, 2022. Title, Extent, and Commencement 1. These Rules and Regulations shall: a) Be called the Land Acquisition and Compensation Rules and Regulations, 2022, hereafter referred to as LACRR 2022; b) Extend to the whole of the Kingdom of Bhutan; and c) Come into force on the 28th Day of the 9th Month of the Water Male Tiger Year, of the Bhutanese calendar corresponding to the 21st Day of November 2022. Repeal 2. These LACRR shall supersede Chapter 7 of Land Rules and Regulations, 2007, bylaws, circulars, and other notifications. Application 3. These LACRR shall apply to acquisition of any private registered land by the Government Institutions or Gerab Dratshang in the public interests. General Provisions 4. Government Institutions and Gerab Dratshang proposing to acquire the private registered land shall state the public interest. Any suspicion of conflict of interest undermining the public interest shall be deemed not to be in the public interest. 5. The private registered land shall be acquired only under unavoidable circumstances. 6. The private registered land under acquisition shall be taken over only after registering the land substitute or payment of cash compensation to the landowner. 7. If the remaining land parcel after the acquisition is less than 10 decimal, such land shall be acquired or may be consolidated with the available State land adjoining the registered land of the same landowner. 7 ༨༽ སྤྱི་ལོ་༢༠༠༧ ཅན་མའྤྱི་སའྤྱི་བཅའ་ཁྤྱིམས་ཆ་འཇོག་མ་གྲུབ་པའྤྱི་ས་གོང་ལས་ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་ས་ཆའྤྱི་རྒྱ་ཚད་ དྤྱིས་༡༠ གི་ འྔོག་རྒྱུ་ཨིན་པ་ཅིན་ གཞུང་གིས་ལེན་པའྤྱི་སྐབས་ དེ་ལུ་ཆ་མཐུན་གྤྱི་ས་ཚབ་འཐོབ་ནིའྤྱི་འྔོས་འབབ་ཡོད། ༩༽ ས་ཚབ་སྔོད་པའྤྱི་ས་ཆའྤྱི་ ས་མཚམས་ནང་འཁོད་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྤྱི་ས་ཆ་ ལྟྔོ་ལེབ་གང་ཡང་བཙུགས་མྤྱི་ཆོག། ༡༠༽ ས་ཚབ་སྔོད་ནི་འདི་ཡུན་འགངས་ལུས་པ་ཅིན་ ལས་འགུལ་གཞྤྱི་བཙུགས་ནིའྤྱི་ལྷན་ཐབས་ལུ་ ལས་འགུལ་འཛིན་སྔོང་གིས་ ས་ ཚབ་གནང་བ་མ་གྲུབ་ཚུན་ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་སེར་གྤྱི་ས་ཆ་དེ་ སའྤྱི་ཇོ་བདག་དང་མཉམ་གན་རྒྱ་བཟྔོ་ཐོག ས་ཆ་གླར་སྔོད་ཁར་ ལེན་དགོ། ཨིན་རུང་ དོན་ཚན་འདི་གིས་ རྒྱལ་ཡོངས་འཆར་གཞྤྱི་གི་ལས་འགུལ་ནང་རྐྱངམ་ཅིག་འགབ་ཨིན། ༡༡༽ བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་དོན་ཚན་༦ པ་དང་འཁྤྱིལ་མ་དགོ་པར་ འཁོར་ལམ་བཟྔོ་བསྐྲུན་དང་རྒྱ་སེད་ཀྤྱི་ཐད་ གཞྤྱི་བཙུགས་གོ་རྤྱིམ་ སྐབས་ལུ་ གནོད་པ་བྱུང་མྤྱི་ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་ས་ཆའྤྱི་ གནས་རྤྱིས་བཏོན་མ་ཚུགས་པ་ཨིན་ ས་ཚབ་ཀྤྱི་བྱ་རྤྱིམ་དེ་ ལས་འགུལ་ མཇུག་བསྡུ་བའྤྱི་ཤུལ་ལས་འཐབ་དགོ། ༡༢༽ འགོ་ཐོག་གནང་བ་འདི་མཐའ་དཔྱད་ཀྤྱི་གནང་བ་སེ་ བརྤྱི་འཇོག་འབད་ནི་མྤྱི་འྔོང་། ༡༣༽ གླྔོག་མེའྤྱི་རྒྱུན་ལམ། ཀ་རྤྱིང་། ཆུར་བརེན་གླྔོག་ཤུགས་དང་ རེན་གཞྤྱི་ གོང་འཕེལ་གཞན་ཚུ་གི་དོན་ལུ་ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་ས་ ཆ་ལེན་ནི་དང་ས་ཚབ་སྔོད་ནིའྤྱི་ཐད་ འབེལ་ཡོད་ལས་སེ་དེའྤྱི་ བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་ ཡང་ན་ ལམ་སྟྔོན་ཚུ་དང་འཁྤྱིལ་དགོཔ་ ཨིན་རུང་ གལ་སྤྱིད་འགྤྱིགས་མྤྱིན་གྤྱི་གནས་སྟངས་གང་རུང་འཐོན་ཚེ་ བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་འདི་ལུ་གནས་དགོ། ༡༤༽ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་སེར་གྤྱི་ས་ཆ་གཞུང་གིས་ལེན་པའྤྱི་སྐབས་ འྔོས་འབབ་ལྡན་པའྤྱི་རྒུད་འཐུས་སྔོད་དགོ། ༡༥༽ གཞུང་གིས་ལེན་པའྤྱི་ས་ཆའྤྱི་རྒུད་འཐུས་འདི་ ཁམ་ནང་ཐོ་བཀོད་འབད་ཡོད་པའྤྱི་ སའྤྱི་དབྱེ་བ་དང་འཁྤྱིལ་དགོ། ༡༦༽ ས་ཆ་དང་འབེལ་བའྤྱི་རྒྱུ་དངོས་གང་རུང་ཅིག་ གཞུང་གིས་ལེན་པའྤྱི་སྐབས་ གནས་གོང་བཏོན་ནི་དང་གཏན་འཁེལ་བཟྔོ་ནིའྤྱི་དོན་ལུ་ རྒྱུ་ནོར་བརག་ཞྤྱིབ་དང་གནས་རྤྱིས་ལས་སེ་གིས་བཏོན་ཡོད་པའྤྱི་གནས་གོང་དང་ འབྲུག་གི་ཅ་ཆས་གོང་ཚད་(BSR) དང་འཁྤྱིལ་ དགོ། ༡༧༽ གལ་སྤྱིད་དངུལ་རྐྱང་གི་རྒུད་འཐུས་སྔོད་པ་ཅིན་ རྔོང་ཁག་ ཡང་ན་ ཁྔོམ་སེ་གིས་ དེ་ལྟར་ སྙན་ཞུ་ལྷན་ཚོགས་ཡིག་ཚང་ལུ་ གཏང་དགོ། ༡༨༽ ལོ་ཐོག་དང་ཤངི་རྤྱིགས་ཀྤྱི་རྒུད་འཐུས་དེ་ རྒྱུ་ནོར་བརག་ཞྤྱིབ་དང་གནས་རྤྱིས་ལས་སེའྤྱི་ཚད་གཞྤྱི་དང་འཁྤྱིལ་དགོ། ༡༩༽ ས་ཆ་ལེན་མྤྱི་ལས་སེ་གིས་ས་ཆ་དེ་ གནང་བ་གྔོལ་བའྤྱི་ཚེས་གངས་ལས་ ལོ་ངོ་གསུམ་གྤྱི་ནང་འཁོད་ བཀོལ་སྔོད་ ཡང་ན་ གོང་ འཕེལ་བཏང་དགོ། གལ་སྤྱིད་ ལེན་ཡོད་པའྤྱི་ས་ཆ་དེ་ ལོ་ངོ་གསུམ་གྤྱི་ནང་འཁོད་ ཡང་ན་ གྔོས་འཆར་བཀོད་པའྤྱི་དགོས་དོན་ ལྟར་ བཀོལ་སྔོད་མ་འབད་བ་ཅིན་ ལོག་སྟེ་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྤྱི་ས་ཆ་ལུ་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་དགོ། ༢༠༽ ཁྔོམ་སེ་ནང་འཁོད་ ས་ཆ་ལེན་ནིའྤྱི་ཐད་ གཞྤྱི་ཆགས་འཆར་གཞྤྱི་དང་འཁྤྱིལ་དགོ། 8 8. The acquisition of land less than 10 decimals prevalent before the enactment of the Act shall be eligible for a proportionate land substitute. 9. Allotment of a land substitute shall not enclose any patch of State land inside its boundary. 10. In the event the land substitute process is being delayed, to facilitate project implementation, the project may consider taking over the proposed land on lease by executing an agreement between parties until the land substitute is registered. However, this clause is limited to the National strategic projects only. 11. Notwithstanding Section 6 of these Rules and Regulations, for the road construction and widening, if the actual affected registered land cannot be assessed in the initial phase, the land substitute shall be processed after completion of the project. 12. The preliminary approval shall not be construed as final approval. 13. The private registered land acquisition and the land substitute for power transmission and distribution structures shall be in accordance with the Rules and Regulations or Guidelines of the agencies concerned. In the event of any inconsistency or unavailability, these LACRR shall prevail. 14. The private registered land acquisition shall entail a fair compensation. 15. The compensation for the acquired land shall be as per the land type recorded in Thram. 16. The valuation and fixation of the land value and any other collateral property shall be in accordance with the rate determined by the Property Assessment Valuation Agency and Bhutan Schedule Rate. 17. In the event the cash compensation is paid for the acquired land, the Dzongkhag/Thromde shall submit the cash compensation report to NLCS. 18. The compensation rates for crops and trees shall be as prescribed by PAVA. 19. The acquiring agency shall utilize or develop the land within three years from the date of approval. However, non-utilization of the acquired land within the stipulated time or for the intended purpose shall be reverted to State land. 20. The land acquisition under Thromde shall comply with the approved urban development plan. 9 ༢༡༽ གལ་སྤྱིད་ ས་ཆ་ལེན་མྤྱི་ལས་སེ་གིས་ ཚུལ་མཐུན་གྤྱི་ས་ཆ་ལེན་ནིའྤྱི་བྱ་རྤྱིམ་མ་འཐབ་པར་ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་ས་ཆ་བཀོལ་སྔོད་ འབད་བ་ཅིན་ སའྤྱི་བཅའ་ཁྤྱིམས་ཀྤྱི་དགོངས་དོན་ལྟར་ངོས་ལེན་འབད་དགོ། ས་ལནེ་དང་ས་ཚབ་དང་འབེལ་བའྤྱི་བཀག་དམ། ༢༢༽ བཅའ་ཁྤྱིམས་ཀྤྱི་དོན་ཚན་༡༤༦ པ་ལྟར་ ས་ལེན་དེ་ས་ཁོངས་མྤྱི་ཉམས་རྒྱུན་སྔོང་ཨིན་ན་མ་གཏོགས་ ཆོས་ཕྔོགས་ཀྤྱི་དན་རེན་ ཡོད་པའྤྱི་ས་ཁོངས་ཚུ་ གཞུང་གིས་ལེན་མ་ཆོག་པའྤྱི་ཁར་ ས་ཁོངས་དེ་ཁར་ལས་ ས་ཚབ་ཡང་སྔོད་མྤྱི་ཆོག། ༢༣༽ ས་ཆ་ལེན་མྤྱི་ལས་སེ་ལུ་གྔོས་འཆར་བཀོད་པའྤྱི་ས་གནས་དེ་ཁར་ བཀོལ་སྔོད་མ་འབད་བའྤྱི་ས་ཆ་འཆང་ཡོད་པ་ཅིན་ ས་ལེན་ འབད་མྤྱི་ཆོག། ༢༤༽ གྔོང་གསེབ་ནང་ས་ལེན་འབད་མྤྱིའྤྱི་ས་ཆའྤྱི་ས་ཚབ་ཁྔོམ་སེ་ནང་ལས་སྔོད་མྤྱི་ཆོག། ས་ལནེ་དང་རྒུད་འཐུས་ཀྤྱི་ཐོབ་ལམ་ཚད་གཞྤྱི། ཀ༽ ཁྔོམ་སེ། ༢༥༽ ཁྔོམ་སེ་ལས་ས་ཆ་གཞུང་གིས་ལེན་པའྤྱི་སྐབས་ དངུལ་རྐྱང་གི་རྒུད་འཐུས་སྔོད་དགོ། ཨིན་རུང་ སའྤྱི་ཇོ་བདག་ལུ་ཁྔོམ་སེ་ནང་ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་ས་ཆ་འདི་ཅིག་ལས་མེད་པ་ཅིན་ ས་ཚབ་ཅིག་ཁྔོམ་སེ་དེ་ཁར་ལས་སྔོད་ནིའྤྱི་འྔོས་འབབ་ཡོད། གལ་སྤྱིད་ སའྤྱི་ལེགས་ཉེས་ཀྤྱི་ཁྱད་པར་ཞུགས་པ་ཅིན་ དེའྤྱི་ཐོག་ལུ་དངུལ་རྐྱང་ག་ིརྒུད་འཐུས་ཡང་ རྒྱུ་ནརོ་བརག་ཞྤྱིབ་དང་གནས་རྤྱིས་ལས་ སེའྤྱི་གནས་གོང་དང་འཁྤྱིལ་ཏེ་སྔོད་དགོ། ༢༦༽ ཁྔོམ་སེ་ནང་ལུ་གཤམ་འཁོད་གོ་རྤྱིམ་དང་འཁྤྱིལ་ས་ཚབ་སྔོད་དགོ། ཀ༽ ས་ཚབ་འདི་ ས་གནས་ས་ཁོངས་འཆར་གཞྤྱི་ཅིག་གི་ནང་འཁོད་ལས་ངོས་འཛིན་འབད་དགོ། ཁ༽ གལ་སྤྱིད་ ས་གནས་ས་ཁོངས་འཆར་གཞྤྱི་ཅིག་གི་ནང་འཁོད་ ས་ཚབ་མ་འཐོབ་པ་ཅིན་ ཉེ་འདབས་ཀྤྱི་ས་གནས་ས་ཁོངས་ འཆར་གཞྤྱི་ནང་ལས་ ས་ཆ་ལེན་ཡོད་པའྤྱི་ཐག་ཉེ་ཧྤྱིང་དང་འཁྤྱིལ་ཏེ་སྔོད་དགོ། ག༽ ས་ཚབ་འདི་ ས་གནས་ས་ཁོངས་འཆར་གཞྤྱི་དང་ ངོས་འཛིན་འབད་ཡོད་པའྤྱི་ས་ཆའྤྱི་དབྱེ་བ་གི་ཚད་གཞྤྱི་ལྡན་པའྤྱི་སའྤྱི་རྒྱ་ ཚད་དང་འཁྤྱིལ་དག།ོ ཁ༽ གྔོང་གསབེ། ༢༧༽ བཅའ་ཁྤྱིམས་ཀྤྱི་དོན་ཚན་༡༤༧ པ་ལྟར་ གལ་སྤྱིད་གཞུང་གིས་ལེན་པའྤྱི་ས་ཆ་དེ་ གྔོང་གསེབ་ནང་ཨིན་པ་ཅིན་ སའྤྱི་ཇོ་བདག་ ལུ་ས་ཚབ་ ཡང་ན་ དངུལ་རྐྱང་གི་རྒུད་འཐུས་ ཡང་ན་ ལེན་ཡོད་པའྤྱི་ས་ཆའྤྱི་གནས་གོང་དང་འཁྤྱིལ་ ཆ་ཤས་ཅིག་ས་ཚབ་དང་ ཆ་ཤས་ཅིག་དངུལ་རྐྱང་གི་རྒུད་འཐུས་སེ་གཉིས་ཆ་ར་ གདམ་ཁ་རྐྱབ་ནིའྤྱི་དབང་ཚད་ཡོད། 10 21. If an acquiring agency utilizes private registered land without following the formal land acquisition process, such cases shall be dealt as per the Act. Restrictions on Acquisition and Land Substitute 22. Pursuant to Section 146 of the Act, unless an acquisition is for the preservation of a site, acquisition and allotment of land substitute from an area occupied by religious monuments and heritage sites shall be prohibited. 23. If an acquiring agency has unutilized landholding in the proposed locality, the agency shall not be eligible for acquisition. 24. A land substitute for the land acquired from rural areas shall not be provided from urban areas. Eligibility Criteria for Acquisition and Compensation A. Urban 25. The acquisition of the land in Thromde shall be provided cash compensation. However, the land to be acquired is the only plot owned by the landowner in the Thromde, he shall be entitled to a land substitute from the same Thromde. If the value of land substitute is inadequate, additional cash compensation shall be provided based on the PAVA rate. 26. The land substitute in Thromde shall be in the following order of priority: a) Within the same Local Area Plan; b) If the land substitute is not available in the same LAP, then it shall be proposed from the surrounding LAP in order of proximity of the acquired plot; and c) The land substitute shall comply with the minimum plot size of LAPs and designated precincts. B. Rural 27. Pursuant to Section 147 of the Act, if the private registered land is acquired from rural areas, the landowner shall have the discretion to opt for land substitute or cash compensation or a combination of both, proportionate to the value of the acquired land. 11 ༢༨༽ གྔོང་གསེབ་ནང་ལུ་ས་ཚབ་སྔོད་ནིའྤྱི་ཐད་ ས་གནས་དེ་གཤམ་འཁོད་སྔོན་ཐོབ་ཀྤྱི་གོ་རྤྱིམ་དང་འཁྤྱིལ་དགོ། ཀ༽ ས་ཚབ་དེ་གཡུས་སྔོའྤྱི་ནང་འཁོད་ལས་སྔོད་དགོ། ཁ༽ གལ་སྤྱིད་ ས་ཚབ་དེ་གཡུས་སྔོ་ཅིག་ནང་མེད་པ་ཅིན་ རེད་འྔོག་ནང་འཁོད་ལས་སྔོད་དགོ། ག༽ གལ་སྤྱིད་ ས་ཚབ་དེ་གོང་གི་ས་གནས་གཉིས་ཆ་ར་ནང་མེད་པ་ཅིན་ རྔོང་ཁག་གཅིག་ནང་ལས་སྔོད་དགོ། རྔོང་ཁག་ས་ལེན་ དང་ས་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་གི་གྔོས་འདེབས་ལྟར་ ལྷན་ཚོགས་ཡིག་ཚང་གིས་བསར་ཞྤྱིབ་འབད་དེ་བརྤྱི་འཇོག་འབད་ཆོག། གཙུག་སའེྤྱི་རྤྱིམ་སྤྱིག། ས་ཆ་ལནེ་མྤྱི་ལས་སའེྤྱི་ལཱ་འགན་དང་འགན་ཁུར། ༢༩༽ ས་ཆ་ལེན་མྤྱི་ལས་སེ་གིས་ ཀ༽ གཤམ་ལུ་འཁོད་ཡོད་པའྤྱི་གནད་དོན་དང་སྦྲགས་ཏེ་ རྔོང་ཁག་ ཡང་ན་ ཁྔོམ་སེ་ལུ་ཞུ་ཡིག་ཕུལ་དགོ། ༡༽ ས་ཆ་ལེན་དགོ་པའྤྱི་དགོས་དོན། ༢༽ ལས་འགུལ་གྔོས་འཆར་བཅུད་བསྡུས། དང་ ༣༽ ས་ཆ་བཀོལ་སྔོད་འཆར་གཞྤྱི་དང་ལས་སྣ། ཁ༽ ས་ཆ་ལེན་ནིའྤྱི་བྱ་རྤྱིམ་འཐབ་པའྤྱི་སྐབས་ཀྤྱི་གླ་ཆ་ཚུ་སྔོད་དགོ། ག༽ གནོད་པ་བྱུང་མྤྱི་སའྤྱི་ཇོ་བདག་གི་ངོ་ཚབ་སེ་ ངེས་པར་མཁོ་བའྤྱི་ཉོགས་མེད་ཡིག་ཆ་ཚུ་འབེལ་ཡོད་ལས་སེ་ཚུ་ལས་ལེན་དགོ། ང༽ ལག་ཁམ་ཐོབ་སྟེ་ཟླ་ངོ་གསུམ་གྤྱི་ནང་འཁོད་ རྔོང་ཁག་ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་གིས་ཚོད་རྤྱིས་བཏོན་ཡོད་པའྤྱི་གནས་ གོང་དང་འཁྤྱིལ་ ས་ཚབ་གོང་འཕེལ་གཏང་ནིའྤྱི་དོན་ལུ་ བྱ་རྤྱིམ་འཐབ་སྟེ་མ་དངུལ་སྔོད་དགོ། ས་ལནེ་དང་རྒུད་འཐུས་ཚགོས་ཆུང་། ༣༠༽ གྔོང་གསེབ་དང་ཁྔོམ་སེ་ནང་ ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་གཞྤྱི་བཙུགས་འབད་དགོཔ་དང་ ཚོགས་ཆུང་གི་འཐུས་མྤྱི་དྲུང་ཆེན་དེ་ ས་ཆ་ཐོ་བཀོད་འགོ་དཔོན་ཨིན། རྒྱལ་ཡངོས་ས་ཆ་ལྷན་ཚགོས་ཀྤྱི་ས་ལནེ་དང་རྒུད་འཐུས་ཚགོས་ཆུང་། ༣༡༽ རྒྱལ་ཡོངས་འཆར་གཞྤྱི་ལས་འགུལ་གྤྱི་དོན་ལུ་ རྒྱལ་ཡོངས་ས་ཆ་ལྷན་ཚོགས་ཀྤྱི་ས་ལེན་དང་རྒུད་འཐུས་་ཚོགས་ཆུང་གཞྤྱི་བཙུགས་ འབད་དགོ། ༣༢༽ རྒྱལ་ཡོངས་ས་ཆ་ལྷན་ཚོགས་ཀྤྱི་ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་གི་འཐུས་མྤྱི་གཤམ་གསལ་ལྟར། ཀ༽ དྲུང་ཆེན། ཁྤྱི་འཛིན། 12 28. The land substitute in rural areas shall be in the following order of priority: a) Within the same village; b) If the land substitute is not available in the same village, then it shall be proposed from the same Gewog; c) In the event the land substitute is not available in the above two locations, then it may be proposed from the same Dzongkhag. Based on the recommendation of the DLACC, the Secretariat upon review may consider the proposal. Institutional Arrangement Roles and Responsibilities of the Acquiring Agency 29. Acquiring Agency shall: a) Submit an application to Dzongkhag/Thromde encompassing: i. Purpose of acquisition; ii. Brief project description; iii. Land use plan and activities; and b) Pay the work charge involved in the acquisition processes. c) Obtain necessary clearances on behalf of the affected landowner from relevant agencies; and d) Process and release the land substitute development cost based on the cost estimation submitted by DLACC within three months after receiving Lag Thram. Land Acquisition and Compensation Committee 30. The Dzongkhag/Thromde shall have the Land Acquisition and Compensation Committee instituted with the member secretary as Land Registrar of the concerned Dzongkhag or Thromde. Land Acquisition and Compensation Committee, NLCS 31. The NLCS shall have the Land Acquisition and Compensation Committee instituted for a National strategic project. 32. The members of LACC of NLCS shall comprise of the following members: a) Secretary, as Chairperson 13 ཁ༽ མདོ་ཆེན། ས་ཆ་བདག་སྔོང་དང་འཛིན་སྔོང་ལས་ཁུངས། ག༽ མདོ་ཆེན། ས་འཇལ་དང་ས་ཁ་བཟྔོ་སྐྲུན་ལས་ཁུངས། ང་༽ ས་ཆ་འཛིན་སྔོང་གཙོ་འཛིན་འགོ་དཔོན། འཐུས་མྤྱི་དྲུང་ཆེན། དང་ ཅ༽ འབེལ་ཡོད་འཐུས་མྤྱི་གཞན། རྔོང་ཁག་ ཡང་ན་ ཁྔོམ་སེ་ས་ལནེ་དང་ས་ཚབ་ཚགོས་ཆུང་དང་འཐུས་མྤྱིའྤྱི་ལཱ་འགན་དང་འགན་ཁུར། ༣༣༽ ལཱ་འགན་དང་འགན་ཁུར་ཚུ་གཤམ་གསལ་ལྟར། ཀ༽ ས་ལེན་དང་རྒུད་འཐུས་སྔོད་ནིའྤྱི་བྱ་རྤྱིམ་འཐབ་དགོ། ཁ༽ དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་ གནོད་པ་འབྱུང་མྤྱི་སའྤྱི་ཇོ་བདག་དང་མཉམ་འདྤྱི་བསྟུན་འབད་དགོ། ག༽ ས་ཚབ་ཀྤྱི་འྔོས་འབབ་བརག་ཞྤྱིབ་འབད་དགོ། ང་༽ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཀྤྱི་ཁྤྱིམས་ལུགས་ཚུ་དང་ ཁྤྱིམས་མཐུན་ཡོདཔ་ངེས་གཏན་བཟྔོ་དགོ། ཅ༽ འབྲུག་གི་ཅ་ཆས་གོང་ཚད་(BSR) དང་འཁྤྱིལ་ བཟྔོ་བཀོད་ཀྤྱི་གནས་རྤྱིས་བཏོན་དགོ། ཆ༽ དངུལ་རྐྱང་གི་རྒུད་འཐུས་སྔོད་ནིའྤྱི་དོན་ལུ་ རྤྱིས་བཏོན་ཡོད་པའྤྱི་རྒུད་འཐུས་ཀྤྱི་སྙན་ཞུ་དེ་ འབེལ་ཡོད་དབང་འཛིན་ལུ་ ཕུལ་དགོ ཇ༽ གལ་སྤྱིད་ཆུ་ཞྤྱིང་མེན་པའྤྱི་དགོས་དོན་ལུ་ལེན་པ་ཅིན་ སའྤྱི་དབྱེ་བ་གཞན་ལུ་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནིའྤྱི་བརག་ཞྤྱིབ་འབད་དེ་ བྱ་རྤྱིམ་འཐབ་དགོ། ཉ༽ ལེན་པའྤྱི་ས་ཆ་དེ་སྲུང་སྔོབ་ས་ཁོངས་ནང་ཚུད་པ་ཅིན་ འབེལ་ཡོད་ཁྤྱིམས་ལུགས་ལྟར་གནས་ཡོདཔ་ངེས་གཏན་བཟྔོ་དགོ ཏ༽ ལེན་ནི་ཨིན་པའྤྱི་ས་ཆ་འགུར་ ལོ་ཐོག་དང་ཤིང་གི་རྒུད་འཐུས་ཀྤྱི་རྤྱིས་བཏོན་དགོ། ཐ༽ དགོས་མཁོ་དང་བསྟུན་ ས་ལེན་དང་རྒུད་འཐུས་ཀྤྱི་ཞལ་འཛོམས་ཚོགས་དགོ། ད༽ འཐུས་མྤྱི་གངས་ཁ་ཡོངས་བསྔོམས་ལས་ འཐུས་མྤྱི་གསུམ་དཔྱ་གཉིས་ཚང་དགོ། ན༽ གྔོས་ཆོད་དེ་འཐུས་མྤྱི་མང་མྔོས་ཀྤྱི་ཐོག་ལས་བཏོན་དགོ། པ༽ ཞལ་འཛོམས་མ་ཚོགས་པའྤྱི་སྔོན་ལས་ཁེ་ཕན་ལྟག་སྔོད་གསལ་བསགས་འབད་དགོ། ཕ༽ རྔོང་ཁག་ ཡང་ན་ ཁྔོམ་སེའྤྱི་ས་ཁམ་སེ་ཚན་གྤྱིས༔ ༡༽ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་སེར་གྤྱི་ས་ཆ་ལེན་ནིའྤྱི་གྔོས་འཆར་བཀོད་མྤྱི་དེ་མྤྱི་དམངས་མཐའ་དོན་ལུ་ཨིན་མྤྱིན་ བསར་ཞྤྱིབ་ དང་ བདེན་དཔྱད་འབད་དགོ། ༢༽ གྔོས་འཆར་བཀོད་མྤྱི་ལས་སྣ་དེ་ རྒྱལ་ཡོངས་ས་ཆ་བཀོལ་སྔོད་འཆར་གཞྤྱི་དང་འཁྤྱིལ་ཡོདཔ་ངེས་གཏན་བཟྔོ་དགོ། 14 b) Director, DoLAM; c) Director, DoSAM; d) Chief, LMD, as member Secretary; and e) Any relevant member. Roles and Responsibilities of the Dzongkhag /Thromde Land Acquisition and Compensation Committee: 33. The responsibilities are as follows: a) Process the land acquisition and compensation; b) Consult with the affected landowner when necessary; c) Undertake a feasibility study of a land substitute; d) Ensure compliance with environmental laws; e) Shall be responsible for valuation of the structure as per BSR; f) Shall submit the cash compensation assessment report to the concerned agency for release; g) Assess and process conversion of Chhuzhing to other land categories if a required purpose is other than Chhuzhing; h) Ensure compliance with the laws if the acquired land falls under protected areas; i) Compute the compensation for crops and trees on the land to be acquired; j) Conduct Land Acquisition and Compensation Committee meeting when necessary; k) The presence of two-thirds of the total number of members shall constitute a quorum; l) Decision shall be taken based on a majority consensus of the members present; m) Declare a conflict of interest; n) The Dzongkhag or Thromde Land Sector shall: i. Review and verify whether the proposed private registered land acquisition is in the public interests; ii. Ensure that the proposed activity is in compliance with the National land use plan; 15 ༣༽ ངེས་པར་མཁོ་བའྤྱི་ཉོགས་མེད་ཡིག་ཆ་ལེན་པའྤྱི་ཤུལ་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྤྱི་ས་ཆ་ལས་ས་ཚབ་སྔོད་ནི་ཨིན་མྤྱི་དེ་ བདེན་ དཔྱད་འབད་དགོ། ༤༽ ལེན་ནི་ཨིན་པའྤྱི་ས་ཆ་དང་ས་ཚབ་ཀྤྱི་ས་འཇལ་དང་ཐོ་བཀོད་ཀྤྱི་བྱ་རྤྱིམ་འཐབ་དགོ། ༥༽ ས་ཆ་ལེན་མྤྱི་ལས་སེ་ལས་ ཞུ་ཡིག་དང་དགོས་མཁོའྤྱི་ཡིག་ཆ་ཚུ་བསྡུ་སྤྱིག་འབད་ནི། ཚོགས་ཆུང་ཞལ་འཛོམས་འགོ་ འདེན་འཐབ་ནི། ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཀྤྱི་བྱ་རྤྱིམ་ཚུ་ བཅའ་ཁྤྱིམས་དང་བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱིའྤྱི་དགོངས་དོན་ ལྟར་ཡོདཔ་ངེས་གཏན་བཟྔོ་དགོ། ༦༽ ས་ལེན་གྤྱི་དོན་ལུ་གྔོས་འཆར་བཀོད་ཡོད་པའྤྱི་ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་སེར་གྤྱི་ས་ཆ་དེ་ ཉོག་འཛིན་མེདཔ་ངེས་གཏན་ བཟྔོ་དགོ། ༧༽ གྔོས་འཆར་བཀོད་པའྤྱི་ས་ཁོངས་ནང་ས་ཆ་ལེན་མྤྱི་ལས་སེ་ལུ་ བཀོལ་སྔོད་མ་འབད་བའྤྱི་ས་ཆ་འཆང་སྟེ་ཡོད་མེད་ བདེན་དཔྱད་འབད་དགོ། ༨༽ ས་ལེན་འབད་བའྤྱི་ས་ཆ་ཚུ་ བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་ལྟར་ ལྟ་རྔོག་འབད་དགོ། ༩༽ ས་ཚབ་སེ་སྔོད་བཏུབ་པའྤྱི་རྒྱལ་ཁམས་ཀྤྱི་ས་ཆ་ཚུ་ས་འཇལ་འབད་དེ་ དན་ཐོ་རྒྱུན་སྔོང་འཐབ་དགོ། ལྷན་ཚགོས་ཡགི་ཚང་གི་ལཱ་འགན་དང་འགན་ཁུར། ༣༤༽ ལྷན་ཚོགས་ཡིག་ཚང་གིས ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཀྤྱི་བྱ་རྤྱིམ་ཚུ་ལྟ་རྔོག་འབད་དགོ། ས་ལནེ་དང་ས་ཚབ་་་ཀྤྱི་བྱ་སྔོའྤྱི་རྤྱིམ་པ། ༣༥༽ ས་ཆ་ལེན་མྤྱི་ལས་སེ་གིས་ བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་དེའྤྱི་དོན་ཚན་༢༩༼ཀ༽ པ་ལྟར་ས་ལེན་གྔོས་འཆར་༼PLA-1༽ དེ་ རྔོང་ཁག་ ཡང་ན་ ཁྔོམ་སེ་ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་ལུ་བཙུགས་དགོ། ༣༦༽ རྔོང་ཁག་ ཡང་ན་ ཁྔོམ་སེ་ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་གིས་གྔོས་འཆར་འཐོབ་ཞྤྱིནམ་ལས་ ཉིན་གངས་༡༥གི་ནང་འཁོད་ཆ་ མེད་གཏང་ནི་ ཡང་ན་ འགོ་ཐོག་གྔོས་འཆར་དང་སྦྲགས་གྔོས་འདེབས་ལྷན་ཚོགས་ཡིག་ཚང་ལུ་གཏང་དགོ། ༣༧༽ ས་ཆ་བདག་སྔོང་དང་འཛིན་སྔོང་ལས་ཁུངས་ཀྤྱིས་་གྔོས་འཆར་བསར་ཞྤྱིབ་འབད་དེ་ ཉིན་གངས་བདུན་གྤྱི་ནང་འཁོད་ ཆ་མེད་ གཏང་ནི་ ཡང་ན་ འགོ་ཐོའྤྱི་གནང་བ་བརྡ་སྔོད་དགོ། ༣༨༽ བཅའ་ཁྤྱིམས་ཀྤྱི་དོན་ཚན་༡༩༩ པ་ལྟར་ འགོ་ཐོག་གནང་བ་འཐོབ་པའྤྱི་ཤུལ་ རྔོང་ཁག་ ཡང་ན་ ཁྔོམ་སེ་ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ ཚོགས་ཆུང་གིས་ས་ཆ་དེ་མ་ལེན་པའྤྱི་ཉིན་གངས་༡༢༠གི་སྔོན་ལས་ སའྤྱི་ཇོ་བདག་ལུ་ཡིག་ཐོག་ལུ་བརྡ་སྔོད་དགོ། 16 iii. Verify a land substitute to be provided from the State land upon obtaining necessary clearances; iv. Survey and process the registration of the land to be acquired and land substitute; v. Compile applications received from acquiring agencies and pertinent documents, coordinate committee meetings, and ensure the acquisition is as per provisions of the Act and LACRR; vi. Ensure that the registered land proposed for acquisition is free of any encumbrances. vii. Verify whether an acquiring agency has unutilized landholding in the proposed locality; viii. Monitor the acquired land as per these Rules and Regulations; and ix. Survey and maintain a record of the alienable State land to facilitate land substitute in the future. Roles and Responsibilities of Commission Secretariat 34. The Commission Secretariat shall closely monitor the land acquisition and compensation. Land Acquisition and Substitution Procedure 35. Acquiring agency shall submit the land acquisition proposal (Form PLA-1) to the Dzongkhag or Thromde Committee fulfilling the requirements prescribed under Section 29(a) of these Rules and Regulations. 36. The Dzongkhag or Thromde shall reject the proposal or submit the preliminary proposal along with the recommendation to the Secretariat within 15 working days upon receipt of the proposal. 37. The Department of Land Administration and Management shall review the preliminary proposal and convey or reject the preliminary approval within seven working days. 38. Pursuant to Section 199 of the Act, upon receipt of the preliminary approval, the Land Sector shall serve a written notice within 10 working days to the landowner informing him of the acquiring agency’s intent to acquire his land at least 120 days prior to the acquisition. 17 ༣༩༽ འཐུས་མྤྱི་དྲུང་ཆེན་གྤྱིས་འགོ་འདེན་ཐོག་ས་གནས་ཁར་བདེན་དཔྱད་འབད་དེ་ རྔོང་ཁག་ ཡང་ན་ ཁྔོམ་སེ་ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ ཚོགས་ཆུང་ལུ་སྙན་ཞུ་ཕུལ་དགོ། གལ་སྤྱིད་ རྒྱབ་སྣྔོན་འབད་བ་ཅིན་ ཉིན་གངས་༡༠ གྤྱི་ནང་འཁོད་ སྙན་ཞུ་ཁ་གསལ་ལྷན་ ཚོགས་ཡིག་ཚང་ལུ་གཏང་དགོ། ༤༠༽ ས་ཆ་བདག་སྔོང་དང་འཛིན་སྔོང་ལས་ཁུངས་ཀྤྱིས་ སྙན་ཞུ་ཁ་གསལ་བསར་ཞྤྱིབ་འབད་དེ་ ཉིན་གངས་༢༤ གི་ནང་འཁོད་ རྒྱབ་སྣྔོན་འབད་ནི། ཡང་ན་ ཆ་མེད་གཏང་ནི་དང་ ཡང་ན་ ཕར་བཤུད་རྐྱབ་སྟེ་ མཐུན་མྤྱིན་གྤྱི་གནད་དོན་གང་རུང་གི་ཐད་ རྔོང་ཁག་ ཡང་ན་ ཁྔོམ་སེ་ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་ལས་ དོགས་སེལ་ལེན་དགོ། ༤༡༽ རྒྱལ་ཡོངས་འཆར་གཞྤྱི་ལས་འགུལ་གྤྱི་དོན་ལུ་ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཀྤྱི་གྔོས་འཆར་ཚུ་ ས་ཆ་བདག་སྔོང་དང་འཛིན་ལས་ཁུངས་ ཀྤྱིས་ བསར་ཞྤྱིབ་འབད་ཚར་བའྤྱི་ཤུལ་ ཉིན་གངས་༢༤ གི་ནང་འཁོད་ ས་ལེན་དང་རྒུད་འཐུས་ཀྤྱི་ཚོགས་ཆུང་གིས་གྔོས་ བསྟུན་ཞལ་འཛོམས་ནང་བཙུགས་དགོ། ༤༢༽ ས་ཆ་བདག་སྔོང་དང་འཛིན་སྔོང་ལས་ཁུངས་ཀྤྱིས་ རྒྱབ་སྣྔོན་གྲུབ་པའྤྱི་ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཀྤྱི་གྔོས་འཆར་ཚུ་ ཉིན་གངས་ལྔའྤྱི་ ནང་འཁོད་ མངོན་མཐོའྤྱི་དབང་འཛིན་ལུ་ཕུལ་དགོ། ༤༣༽ མངོན་མཐོའྤྱི་དབང་འཛིན་ལས་གནང་བ་གྔོལ་ཞྤྱིནམ་ལས་ ས་ཆ་བདག་སྔོང་དང་འཛིན་སྔོང་ལས་ཁུངས་ཀྤྱིས་ ཉིན་གངས་ལྔའྤྱི་ ནང་འཁོད་ ས་ཁ་དང་ཁམ་དུས་མཐུན་གྤྱི་བྱ་རྤྱིམ་འཐབ་དགོ། ལག་ཁམ་གསརཔ་དང་བཀོལ་སྔོད་ལག་ཁྱེར་ཚུ་ འབེལ་ཡོད་ སའྤྱི་ཇོ་བདག་དང་ས་ཆ་ལེན་པའྤྱི་ལས་སེ་ལུ་སྔོད་དགོ། སྙན་ཞུ་ཁ་གསལ། ༤༤༽ རྔོང་ཁག་ ཡང་ན་ ཁྔོམ་སེ་ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་གིས་ཆེད་དུ་བཀོད་པའྤྱི་འབྤྱི་ཤོག་ PLA-1 ལས་ PLA-5 ལྟར་ སྙན་ཞུ་ཁ་གསལ་བཟྔོ་དགོ། ༤༥༽ སྙན་ཞུ་དེ་ནང་གཤམ་གསལ་གནད་དོན་ཚུ་ཚང་དགོ། ཀ༽ རྔོང་ཁག་ ཡང་ན་ ཁྔོམ་སེ་ས་ལེན་དང་ས་ཚབ་ཚོགས་ཆུང་གི་གྔོས་ཆོད། ཁ༽ ལོ་ཐོག་ ཤིང་དང་ རྒྱུ་དངོས་གཞན་ཚུ་གི་རྒུད་འཐུས་ཀྤྱི་ཁ་གསལ། ག༽ ལེན་ཡོད་པའྤྱི་ས་ཆ་དང་ས་ཚབ་ཀྤྱི་ཆ་ཚད་ས་ཁ། 18 39. The member secretary of the Dzongkhag or Thromde shall coordinate a field verification and submit a report to the Dzongkhag or Thromde Committee. If recommended, submit a detailed report to the Commission Secretariat within 10 working days. 40. The DoLAM upon reviewing the detailed report of the proposal shall recommend, reject or defer with justification, or seek clarification as and when necessary, from the Dzongkhag/Thromde Committee within 24 working days. 41. For the National strategic project cases, the DoLAM upon review shall present the cases to LACC within 24 working days. 42. The DoLAM shall submit the recommended cases to the higher authority for endorsement within five working days. 43. Upon receipt of the endorsement, the DoLAM shall process the map and Thram updates within five working days. The new Lag Thram and Land Use Certificates/lease certificates shall be issued to the concerned landowner and acquiring agency respectively. Detailed Report 44. The DLACC/TLACC shall prepare a detailed report in the format prescribed as per Forms PLA 1 to PLA 5. 45. The report shall contain the following: a) Decision of the DLACC/TLACC; b) Details of compensation for crops, trees, and other properties; and c) Cadastral maps for acquired and land substitute; 19 གནདོ་འགལེ་དང་ཉསེ་ཆད། ༤༦༽ འབྲུག་གི་སའྤྱི་བཅའ་ཁྤྱིམས་སྤྱི་ལོ་༢༠༠༧ ཅན་མའྤྱི་དོན་ཚན་༢༩༥ པ་ལྟར་ བཅའ་ཁྤྱིམས་དང་བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་འདིའྤྱི་ འྔོག་ལུ་དམྤྱིགས་བསལ་སེ་མ་ཚུད་པའྤྱི་གནོད་འགེལ་དང་ཉེས་ཆད་ཀྤྱི་རྤྱིགས་ འབྲུག་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྤྱིམས་དེབ་དང་ འྔོས་འབབ་ ལྡན་པའྤྱི་འབེལ་ཡོད་བཅའ་ཁྤྱིམས་གཞན་ཚུ་དང་འཁྤྱིལ་དགོ། ༤༧༽ བཅའ་ཁྤྱིམས་དོན་ཚན་༢༩༦ པའྤྱི་དགོངས་དོན་དང་འཁྤྱིལ་ ནོར་འཁྲུལ་ཞུགས་ཡོདཔ་སེ་བརྤྱི་འཇོག་མ་འབད་བར་ ས་ཆའྤྱི་ཆ་ ཚད་ཀྤྱི་ཐོ་ཡིག་དང་ཁམ་ནང་ ཁ་སྐྔོང་ ཡངན་ བཏོགས་གཏང་ནི་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནི་ཚུ་ཁྤྱིམས་འགལ་ཨིན། ༤༨༽ བཅའ་ཁྤྱིམས་དོན་ཚན་༢༩༧ པའྤྱི་དགོངས་དོན་དང་འཁྤྱིལ་ གཤམ་གསལ་བྱ་སྔོད་ཚུ་ལས་གང་རུང་འཐབ་མྤྱི་ མྤྱི་ངོ་དེ་དབྱེ་རྤྱིམ་ གསུམ་པའྤྱི་ཉེས་ཆེན་གནོད་འགེལ་གྤྱི་ཉེས་སྔོན་གངས་སུ་བརྤྱི་ཞྤྱིནམ་ལས་ འབྲུག་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྤྱིམས་དེབ་དང་འཁྤྱིལ་ཏེ་བཙོན་ ཁྤྱིམས་ཕོག་དགོཔ་འདི་ཡང་ཿ ༢༩༧༼ཀ༽ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་ས་ཆའྤྱི་ས་གོ་རྒྱ་ཚད་ ཡངན་ ས་ཆའྤྱི་བདག་དབང་ལུ་གནོད་ནི་ཨིན་པའྤྱི་ ས་ཆའྤྱི་ཆ་ཚད་ ཀྤྱི་ས་ཁ་དང་ཁམ་ནང་ ཁྤྱིམས་འགལ་གྤྱི་ཁ་སྐྔོང་ ཡངན་ བཏོགས་གཏང་ནི་ བསྒྱུར་བཅོས་འབད་ནི། ༢༩༧༼ཁ༽ བཅའ་ཁྤྱིམས་འདི་དང་འཁྤྱིལ་ཏེ་ཐོབ་ཁུངས་ཡོད་པའྤྱི་ མྤྱི་ངོ་ ཡངན་མངའ་ཁུལ་ལས་སེ་གང་རུང་མེན་མྤྱི་གི་ མྤྱིང་ཐོག་ལུ་ ཁམ་སྔོད་ནི་ ཡངན་ས་ཆ་ཐོ་བཀོད་འབད་ནི། ༤༩༽ བཅའ་ཁྤྱིམས་དོན་ཚན་༢༩༨ པའྤྱི་དགོངས་དོན་དང་འཁྤྱིལ་ གཤམ་འཁོད་གྤྱི་བྱ་སྔོད་ཚུ་ལས་གང་རུང་འཐབ་མྤྱི་ མྤྱི་ངོ་དེ་ ཉེས་ ཕྲའྤྱི་གནོད་འགེལ་གྤྱི་ཉེས་སྔོན་གངས་སུ་བརྤྱི་ཞྤྱིནམ་ལས་ འབྲུག་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྤྱིམས་དེབ་དང་འཁྤྱིལ་ཏེ་བཙོན་ཁྤྱིམས་ཕོག་ནི་ འདི་ཡང་ཿ ༢༩༨ ༼ང་༽ དོན་ཚན་༡༣༦༼ཀ དང་ ཁ༽ པ་ ༡༣༨ དང་མ་མཐུན་པར་ གཞུང་གི་གཙུག་སེ་དང་ དགེ་རབ་གྲྭ་ཚང་ ཆོས་སེ་གཙུག་སེྡེེའྤྱི་བདག་དབང་ལུ་ཡོད་པའྤྱི་ས་ཆ་སྔོ་སོར་འབད་ནི། ༥༠༽ བཅའ་ཁྤྱིམས་དོན་ཚན་༢༩༩ པའྤྱི་དགོངས་དོན་དང་འཁྤྱིལ་ གཤམ་འཁོད་གྤྱི་བྱ་སྔོད་ཚུ་ལས་གང་རུང་འཐབ་མྤྱི་ མྤྱི་ངོ་དེ་ ཉེས་ པ་ཡང་ཕྲའྤྱི་གནོད་འགེལ་གྤྱི་ཉེས་སྔོན་གངས་སུ་བརྤྱི་ཞྤྱིནམ་ལས་ འབྲུག་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྤྱིམས་དེབ་དང་འཁྤྱིལ་ཏེ་བཙོན་ཁྤྱིམས་ ཕོག་ནི་འདི་ཡང་ཿ ༢༩༩༼ང་༽ ས་གནས་དབང་འཛིན་དང་/ཡངན་ལྷན་ཚོགས་ཡིག་ཚང་ ཡངན་ མྤྱི་ངོ་གང་རུང་གིས་ བཅའ་ཁྤྱིམས་འདི་དང་ བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱིའྤྱི་འྔོག་ལུ་བཀོད་དེ་ཡོད་པའྤྱི་ ཁོང་རའྤྱི་བྱ་སྔོ་འཐབ་ནི་གི་འགན་འཁུར་ལས་ འཐུས་ཤོར་མྤྱི། 20 Offenses and Penalties 46. In accordance with Section 295 of the Act, offences and penalties not specifically covered under these Rules and Regulations and the Act shall be dealt as per any applicable laws of the kingdom of Bhutan. 47. In accordance with Section 296 of the Act, any addition, deletion, or alteration in the cadastral records and Thram if not deemed erroneous shall be unlawful. 48. In accordance with Section 297 of the Act, a person committing any of the following acts shall be guilty of an offence of felony of the third degree and shall be liable to be sentenced in accordance with Bhutan Penal Code: 297(a) Unlawful addition, deletion or alteration in the cadastral records and Thram affecting the registered land area or land ownership. 297(b) Issuing Thram or registration of land in the name of any individual or entity other than those entitled in accordance with this Act. 49. In accordance with Section 298 of the Act, a person committing the following act shall be guilty of an offence of misdemeanor and shall be liable to be sentenced in accordance with Bhutan Penal Code: 298(d) Transferring ownership of land belonging to Government, Gerab Dratshang, and religious institutions contrary to Sections 136(a & b) and 138 of the Act. 50. In accordance with Section 299 of the Act, any person committing the following act shall be guilty of an offence of petty misdemeanor and shall be liable to be sentenced in accordance with Bhutan Penal Code: 299(d) Failure of the Local Authority and/or Commission Secretariat or any individuals responsible to carry out their functions under these Rules and Regulations and the Act. 21 ༥༡༽ བཅའ་ཁྤྱིམས་དོན་ཚན་༣༠༠ པའྤྱི་དགོངས་དོན་དང་འཁྤྱིལ་ གཤམ་གསལ་བྱ་སྔོད་ཚུ་ལས་གང་རུང་འཐབ་མྤྱི་ མྤྱི་ངོ་ཅིག་ལུ་ཁྤྱིམས་ འཆལ་གྤྱི་གནོད་འགེལ་གྤྱི་ཉེས་སྔོན་གྤྱི་གངས་སུ་བརྤྱི་ཞྤྱིནམ་ལས་ འབྲུག་གི་ཉེས་འགེལ་ཁྤྱིམས་དེབ་དང་འཁྤྱིལ་ཏེ་ ཉེས་ཁྤྱིམས་ སྤྱིན་དགོཔ་འདི་ཡང་ཿ ༣༠༠༼ཁ༽ བཅའ་ཁྤྱིམས་འདིའྤྱི་དགོངས་དོན་དང་འཁྤྱིལ་ཏེ་ཁམ་གྤྱི་ནང་དོན་ཚུ་ཐོ་བཀོད་མ་འབད་བར་བཞག་ནི། ༣༠༠༼ཅ༽ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་ས་ཆ་ནང་ དབང་ཚད་སྔོད་པའྤྱི་འགོ་དཔོན་ཚུ་འཛུལ་སྔོད་འབད་མྤྱི་བཅུག་ནི། ༣༠༠༼ཆ༽ ཁོ་གི་ས་ཆ་ནང་འཛུལ་སྔོད་འབད་ནི་གི་བརྡ་ལན་འབད་ཞྤྱིནམ་ལས་ སའྤྱི་ཇོ་བདག་ ཡངན་ ཁོ་རའྤྱི་དབང་ཚད་ སྔོད་པའྤྱི་མྤྱི་ངོ་གིས་འྔོང་མ་བཏུབ་མྤྱི། དནོ་ཚན་སྣ་ཚགོས། བསྒྱུར་བཅོས་་དང་དནོ་འགལེ་དབང་ཆ། ༥༢༽ བཅའ་ཡིག་དང་སྤྱིག་གཞྤྱི་འདི་གི་དགོངས་དོན་གང་རུང་ཅིག་ བསྒྱུར་བཅོས་དང་དོན་འགེལ་འབད་ནིའྤྱི་དབང་ཆ་དེ་རྒྱལ་ཡོངས་ས་ ཆ་ལྷན་ཚོགས་ཡིག་ཚང་ལུ་ཡོདཔ་ཨིན། ཚགི་དནོ་གྤྱི་གོ་བ་ལནེ་ཐངས། ༥༣༽ བཅའ་ཡིག་འདི་ནང་ དོན་འགེལ་གྤྱི་གོ་བ་སོ་སོ་ལེན་དགོ་ན་མ་གཏོགས་ དེ་མྤྱིན་ གཅིག་ཚིག་གིས་མང་ཚིག་དང་ ཕོ་རགས་དབྱེ་ བའྤྱི་གངས་སུ་ མྔོའྤྱི་དབྱེ་བ་ཡང་ཚུད་ནི་ དེ་ལས་ཕན་ཚུན་གཉིས་ གཅིག་མཚུངས་སེ་གོ་བ་ལན་དགོ། ཚགི་དནོ་གྤྱི་དབང་ཚད། ༥༤༽ གལ་སྤྱིད་ རྔོང་ཁ་དང་ཨིན་སྐད་ཀྤྱི་ཚིག་དོན་གཉིས་ཀྤྱི་བར་ན་ གོ་དོན་མ་འདཝ་རེ་འཐོན་ཚེ་ རྔོང་ཁའྤྱི་ཚིག་དོན་ལུ་ ཆ་གནས་ བཞག་དགོ། 22 51. In accordance with Section 300 of the Act, a person committing the following acts shall be guilty of an offence of violation and shall be liable to be sentenced in accordance with Bhutan Penal Code: 300(b) Not recording the prescribed contents in Thram in accordance with the provisions of the Act. 300(e) Failure to provide access to registered land to authorized persons. 300(f) Failure to attend by the landowner or his authorized individual after serving notice on access to his land. Miscellaneous Amendment and Interpretation 52. The authority to amend and interpret any provision under these Rules and Regulations shall vest with the NLCS. Rules of Construction 53. Under these Rules and Regulations, unless the context indicates otherwise, the singular shall include the plural and the masculine gender shall include the feminine gender and vice versa. Authoritative text 54. In any instance of difference in meaning between the Dzongkha and English text of these rules and regulations, the Dzongkha text shall be regarded as authoritative. 23 ངསེ་ཚགི། ༡༽ བཅའ་ཁྤྱིམས་ ཟེར་མྤྱི་འདི་ འབྲུག་གི་སའྤྱི་བཅའ་ཁྤྱིམས་སྤྱི་ལོ་༢༠༠༧ ཅན་མ་ལུ་གོ་དགོ། ༢༽ ས་་ལནེ་ ཟེར་མྤྱི་འདི་ བཅའ་ཁྤྱིམས་ནང་བཀོད་མྤྱི་ལྟར་དུ་རྒུད་འཐུས་སྔོད་ཞྤྱིནམ་ལས་ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་སེར་གྤྱི་ས་ཆ་ཅིག་ རྒྱལ་ཡོངས་ཀྤྱི་མཐའ་དོན་ལུ་གཞུང་གིས་རྤྱིས་བཞེས་མྤྱི་ལུ་གོ། ༣༽ རྒུད་འཐུས་ ཟེར་མྤྱི་འདི་ སའྤྱི་ཇོ་བདག་གཅིག་གི་ས་ཆ་ཅིག་གཞུང་གིས་ཐུགས་མཁོར་བཞེས་པའྤྱི་སྐབས་ལུ་ སྔོད་མྤྱི་ས་ཚབ་ཀྤྱི་ ས་ཆ་ ཡང་ན་ དངུལ་རྐྱང་གི་རྤྱིན་དངུལ་ ཡང་ན་གཉིས་ཆ་ར་ལུ་དགོ། ༤༽ ལྷན་ཚགོས་ཡགི་ཚང་ ཟེར་མྤྱི་འདི་ རྒྱལ་ཡོངས་ས་ཆ་ལྷན་ཚོགས་ཡིག་ཚང་ལུ་གོ། ༥༽ དག་ེརབ་གྲྭ་ཚང་་ ཟེར་མྤྱི་འདི་ དགེ་རབ་གྲྭ་ཚང་གི་མངའ་འྔོག་ལུ་ གྲྭ་ཚང་ལྷན་ཚོགས་ཀྤྱི་བདག་སྔོང་ཐོག་ལུ་ཡོད་པའྤྱི་ གཞུང་ གྲྭ་ཚང་དང་ རབ་སེ་ཆོས་ཕྔོགས་ཀྤྱི་གཙུག་སེ་གཞན་ཚུ་ལུ་གོ། ༦༽ སྲུང་སྔོབ་ས་ཁངོས་ ཟེར་མྤྱི་འདི་ བཟྔོ་སྐྲུན་འབད་མ་ཆོག་པའྤྱི་ས་ཁོངས་ དཔེར་ན་ རང་བཞྤྱིན་སྲུང་སྔོབ་ས་ཁོངས་ རྒྱལ་སྤྱིའྤྱི་ ས་མཚམས་ས་ཁོངས་ མཐའ་འཁོར་སྲུང་སྔོབ་ས་ཁོངས སོ་ནམ་སྲུང་སྔོབ་ས་ཁོངས་ཚུ་ལུ་གོ། ༧༽ མྤྱི་དམང་ཀྤྱི་མཐའ་དནོ་ ཟེར་མྤྱི་འདི་ གཞུང་གིས་གཏན་འབེབས་གནང་མྤྱི་ལམ་སྔོལ་དང་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ སྔོལ་ རྒྱུན་ ས་ཆའྤྱི་ཉམས་སྲུང་ སྔོ་བཏོན་ མྤྱི་སེ་ ཐབས་ལམ་གྤྱི་མཐའ་དོན་ཚུ་བརྤྱིས་པའྤྱི་ མྤྱི་སེ་དཔལ་འབྱྔོར་གོང་འཕེལ་དང་ མཐའ་འཁོར་གནས་སྟངས་ཀྤྱི་ཚ་གང་ཚུ་ལས་བརེན་ཏེ་བྱུང་པའྤྱི་དགོས་མཁོ་ཚུ་ལུ་གོ། ༨༽ ས་ཚབ་ ཟེར་མྤྱི་འདི་ ཁམ་བཀོད་གྲུབ་པའྤྱི་སེར་གྤྱི་ས་ཆ་ཅིག་ གཞུང་གིས་ཐུགས་མཁོར་བཞེས་པའྤྱི་ཤུལ་ རྒུད་འཐུས་སེ་ རྒྱལ་ཁམས་ཀྤྱི་ས་ཆ་ལས་སྔོད་པའྤྱི་ ས་ཆབ་ལུ་གོ། ༩༽ ཁྔོམ་ས་ེ ཟེར་མྤྱི་འདི་ ཁྔོམ་སེ་དབང་འཛིན་གྤྱི་དབང་ཁྱབ་འྔོག་ལུ་ཚུད་མྤྱི་ ས་གོ་ལུ་གོ། ༡༠༽ ས་ཆ་བཀལོ་སྔོད་ལག་ཁྱརེ་ ཟེར་མྤྱི་འདི་ ས་ཆ་ལེན་མྤྱི་ལས་སེ་གིས་དགོས་དོན་ལྟར་ ས་ཆ་བཀོལ་སྔོད་འབད་ནིའྤྱི་དོན་ལུ་ ལག་ཁྱེར་སྔོད་མྤྱི་ལུ་གོ། 24 Definitions i. Act refers to the Land Act of Bhutan, 2007. ii. Acquisition of Land refers to taking over private registered land by the Government in the public interests after providing compensation in accordance with the Act. iii. Compensation refers to means either land substitute or cash payment or both provided to the landowner upon acquisition of his land. iv. Commission Secretariat refers to the National Land Commission Secretariat. v. Gerab Dratshang refers to Zhung Dratshang, Rabdeys, and other religious institutions belonging to Gerab Drathang, and under the purview of Dratshang Lhentshog. vi. Protected Zones refers to areas where construction is restricted such as Green Zone, International Buffer, Environmental Conservation, and Agriculture protected zone. vii. Public Interest refers to the needs arising out of socio-economic development and environmental concerns including cultural, environmental, heritage, protection of land degradation, recreational, social, and strategic interests as determined by the Government. viii. Land Substitute refers to the compensation provided to the landowner from State land for his acquired private registered land. ix. Thromde refers to an area under the jurisdiction of municipal authority. x. Land Use Certificate refers to a certificate issued to the acquiring agency for the utilization of the acquired land for the intended purpose.