Regulation on starch and starch-based products

Број 80 - Страна 12 С Л У Ж Б Е Н И Г Л А С Н И К Б и Х Уторак, 9. 10. 2012. Na osnovu čl. 16. i 17. stav 2. i člana 72. Zakona o hrani ("Službeni glasnik BiH", broj 50/04) i člana 17. Zakona o Vijeću ministara Bosne i Hercegovine ("Službeni glasnik BiH", br. 30/03, 42/03, 81/06, 76/07, 81/07, 94/07 i 24/08), Vijeće ministara Bosne i Hercegovine, na prijedlog Agencije za sigurnost hrane Bosne i Hercegovine, u saradnji s nadležnim organima entiteta i Brčko Distrikta Bosne i Hercegovine, na 10. sjednici održanoj 12. juna 2012. godine, donijelo je PRAVILNIK O SKROBU I PROIZVODIMA NA BAZI SKROBA DIO PRVI - OPĆE ODREDBE Član 1. (Predmet) (1) Pravilnikom o skrobu i proizvodima na bazi skroba (u daljnjem tekstu: Pravilnik) propisuju se opći zahtjevi kvaliteta koje mora ispunjavati skrob i proizvodi na bazi skroba, koji se koriste u prehrambene svrhe ili kao sastojak druge hrane, kao i uslovi za očuvanje kvaliteta skroba i proizvoda na bazi skroba (u daljnjem tekstu: proizvodi). (2) Zahtjevi se odnose na: a) definicije skroba, b) uslove za stavljanje u promet, c) proizvođačku specifikaciju, d) deklariranje skroba i proizvoda od skroba, e) dozvoljenu upotrebu aditiva i pomoćnih sredstava, f) skladištenje, transportovanje i čuvanje, g) službene kontrole i inspekcijski nadzor, h) utvrđivanje usklađenosti. Član 2. (Definicija skroba) Pod skrobom, u smislu ovog pravilnika, podrazumijeva se proizvod u obliku praha, granula ili kristala, dobiven odgovarajućim tehnološkim postupkom prerade skrobnih sirovina: kukuruza, krompira, pšenice, riže i drugih. Član 3. (Uslovi za stavljanje u promet) (1) Skrob koji se stavlja u promet mora biti bijele boje i bez stranog mirisa i okusa, sa izuzetkom skroba dobivenog od žutog kukuruza koji može biti blijedožućkaste boje. (2) Tehnološki postupci, kriteriji čistoće proizvoda i način stavljanja u promet definirani su u Poglavlju I. Aneksa, koji je sastavni dio ovog pravilnika. Уторак, 9. 10. 2012. С Л У Ж Б Е Н И Г Л А С Н И К Б и Х Број 80 - Страна 13 Član 4. (Proizvodi od skroba) Proizvodi od skroba (derivati skroba), u smislu ovog pravilnika, predstavljaju sve proizvode koji se dobivaju iz skroba različitog porijekla a svrstavaju se u dvije grupe: a) hidrolizati skroba i ostali zaslađivači na bazi skroba, b) modifikati skroba. Član 5. (Hidrolizati skroba i ostali zaslađivači na bazi skroba) (1) Pod hidrolizatima skroba, u smislu ovog pravilnika, podrazumijevaju se proizvodi dobiveni kiselinskom, kiselinsko-enzimskom ili enzimsko-enzimskom hidroli zom makromolekula skroba. (2) U hidrolizate skroba ubrajaju se: a) maltodekstrini, b) skrobni sirupi, c) glukozni sirup, d) maltozni sirupi, e) tečna glukoza (dekstroza) i skrobni šećeri, f) dekstroza monohidrat, g) anhidrirana ili bezvodna dekstroza (glukoza). (3) Ostali zaslađivači na bazi skroba su: a) visokofruktozni sirup, b) kristalna fruktoza, c) šećerni alkoholi (polioli), d) miješani sirupi. (4) Hidrolizati skroba i zaslađivači na bazi skroba koji su navedeni u st. (2) i (3) ovog člana definirani su u Poglavlju II. i Poglavlju III. Aneksa ovog pravilnika. Član 6. (Modifikati skroba) (1) Pod modifikatima skroba, u smislu ovog pravilnika, podrazumijevaju se proizvodi dobiveni termičkim, hemijskim ili biohemijskim tretiranjem skroba u suhom stanju ili u suspenziji ili kombinacijom ovih tretmana, s ciljem promjene njegovih polaznih fizičko-hemijskih osobina. (2) U modifikate skroba ubrajaju se: a) dekstrini, b) kiselinski modificirani skrobovi, c) oksidacijom modificirani (bijeljeni) skrobovi, d) diskrob-glicerol, e) diskrob-glicerol, hidroksipropil, f) diskrob-glicerol, acetilirani, g) diskrob-fosfat, h) diskrob-fosfat, acetilirani, i) skrob-fosfat, hidroksipropil, j) diskrob-fosfat, fosforilirani, k) diskrob-adipat, acetilirani, l) monoskrob-fosfat, m) skrob, oksidirani, n) skrob-acetat, o) skrob, hidroksipropil, p) skrob, enzimski tretiran. Član 7. (Deklariranje skroba i proizvoda od skroba) (1) Na proizvode koji se stavljaju u promet u originalnom pakovanju primjenjuju se odredbe Pravilnika o općem deklariranju ili označavanju upakovane hrane ("Službeni glasnik BiH", broj 87/08), Pravilnika o označavanju hranjivih vrijednosti upakovane hrane ("Službeni glasnik BiH", broj 85/08), osim ako to za pojedine proizvode nije ovim pravilnikom drugačije propisano. (2) Deklaracija za uvozne proizvode, osim podataka iz stava (1) ovog člana, mora sadržavati i oznaku "uvozni skrob", kao i naziv zemlje iz koje je skrob ili proizvod od skroba uvezen, te naziv i sjedište uvoznika. Član 8. (Proizvođačka specifikacija) (1) Za skrob i proizvode na bazi skroba za koje ovim pravilnikom nisu propisani uslovi kvaliteta kao i za proizvode za koje je to ovim pravilnikom izričito propisano, proizvođač je dužan donijeti proizvođačku specifikaciju prije početka proizvodnje. (2) Proizvođačka specifikacija, osim podataka navedenih u članu 7. stav (1) ovog pravilnika, mora sadržavati: a) evidencijski broj dokumenta, b) vrstu i naziv proizvoda, grupu kojoj proizvod pripada prema odredbama ovog pravilnika, seriju (šaržu, partiju ili lot), c) datum donošenja specifikacije, d) datum početka proizvodnje po proizvođačkoj specifikaciji, e) kratak opis tehnološkog postupka proizvodnje, f) datum i izvještaj o izvršenim ispitivanjima zahtjeva kvaliteta utvrđenim u proizvođačkoj specifikaciji i naziv ovlaštene laboratorije koja je ispitivanja provela, g) vrstu i količinu upotrijebljenih komponenti i aditiva računato na gotov proizvod. (3) Za proizvode čiji uslovi kvaliteta nisu propisani ovim pravilnikom primjenjuju se uslovi propisani za grupu srodnih proizvoda. Član 9. (Dozvoljena upotreba aditiva i pomoćnih sredstava) U proizvodnji proizvoda od skroba, ako to nije drugačije određeno ovim pravilnikom, dozvoljena je upotreba aditiva i drugih pomoćnih sredstava u skladu s Pravilnikom o upotrebi prehrambenih aditiva u hrani namijenjenoj za ishranu ljudi ("Službeni glasnik BiH", broj 83/08). Član 10. (Skladištenje, transportovanje i čuvanje) Skrob i proizvodi od skroba moraju se u proizvodnji i prometu skladištiti, transportovati i čuvati pod uslovima kojima se osigurava očuvanje njihovog kvaliteta, utvrđenim posebnim propisima o higijeni hrane. DIO DRUGI - PRIJELAZNE I ZAVRŠNE ODREDBE Član 11. (Službene kontrole i inspekcijski nadzor) Službene kontrole i inspekcijski nadzor provodit će se u skladu s važećim zakonskim propisima u Bosni i Hercegovini. Član 12. (Utvrđivanje usklađenosti) Za utvrđivanje usklađenosti proizvoda s propisanim općim zahtjevima kvaliteta u svrhu službene kontrole i inspekcijskog nadzora koriste se važeće metode propisane posebnim propisom kao i druge validirane i međunarodno priznate metode. Član 13. (Prestanak važenja odredbi) (1) Danom stupanja na snagu ovog pravilnika prestaju da važe odredbe čl. 45. – 56. Pravilnika o kvalitetu masti i ulja biljnog porijekla, margarina, majoneza, šećera i ostalih saharida, poslastičarskih proizvoda, meda, kakao proizvoda i proizvoda sličnih čokoladi ("Službeni list SFRJ", br. 19/63, 2/64, 1/67, 27/71 i 59/77) i odredbe Pravilnika o kvalitetu masti i ulja biljnog porijekla, margarina, majoneza, šećera i ostalih saharida i meda ("Službeni list SFRJ", broj 13/78). Број 80 - Страна 14 С Л У Ж Б Е Н И Г Л А С Н И К Б и Х Уторак, 9. 10. 2012. (2) Proizvodi koji su proizvedeni i označeni prema odredbama Pravilnika iz stava (1) ovog člana mogu biti u prometu najduže 24 mjeseca od dana stupanja na snagu ovog pravilnika. Član 14. (Stupanje na snagu) Ovaj pravilnik stupa na snagu osmog dana od dana objavljivanja u "Službenom glasniku BiH". VM broj 151/12 12. juna 2012. godine Sarajevo Predsjedavajući Vijeća ministara BiH Vjekoslav Bevanda, s. r. ANEKS POGLAVLJE I. SKROB, DOBIVANJE SKROBA, HEMIJSKE KARAKTERISTIKE ZA SKROB I STAVLJANJE U PROMET 1. Kukuruzni skrob 1.1. Kukuruzni skrob je proizvod u obliku praha dobiven tehnološkim postupkom mokre (skrobarske) prerade kukuruza. 1.2. Kukuruzni skrob stavlja se u promet kao: a) obični kukuruzni skrob, b) amilopektinski (voštani) kukuruzni skrob, c) visoko-amilozni kukuruzni skrob. 1.3. Odnos amiloze i amilopektina: 1.3.1. obični kukuruzni skrob mora sadržavati standardni odnos amiloze i amilopektina (25:75). 1.3.2. amilopektinski (voštani) kukuruzni skrob dobiva se iz kukuruza posebnog genetskog porijekla i ima povećan sadržaj amilopektina (najmanje 90%). 1.3.3. visokoamilozni kukuruzni škrob dobiva se iz kukuruza određenog genetskog porijekla i ima povećan sadržaj amiloze (najmanje 50%). 1.4. Kukuruzni skrob koji se stavlja u promet mora biti bijele do blijedožućkaste boje, bez stranog mirisa i ukusa i mora ispunjavati sljedeće hemijske karakteristike: Redni broj Hemijske karakteristike NDK (najveća dopuštena količina) 1. sadržaj vode (%) 14 2. sadržaj pepela (%) 0,15 3. sadržaj masti (%) 0,3 4. sadržaj proteina (%) 0,4 5. sadržaj slobodnog sumpordioksida (mg/kg) 50 2. Krompirov skrob 2.1. Krompirov skrob je proizvod dobiven tehnološkim postupkom skrobarske mokre prerade krompira, mora biti bijele boje, bez stranog mirisa i okusa i mora ispunjavati sljedeće hemijske karakteristike: Redni broj Hemijske karakteristike NDK (najveća dopuštena količina) 1. sadržaj vode (%) 20 2. sadržaj pepela (%) 0,3 3. sadržaj slobodnog sumpordioksida (mg/kg) 50 3. Pšenični skrob 3.1. Pšenični skrob je proizvod dobiven tehnološkim postupkom mokre prerade pšeničnog brašna, mora biti bijele boje, bez stranog mirisa i okusa i mora ispunjavati sljedeće hemijske karakteristike: Redni broj Hemijske karakteristike NDK (najveća dopuštena količina) 1. sadržaj vode (%) 14 2. sadržaj pepela (%) 0,2 3. sadržaj masti (%) 0,1 4. sadržaj proteina (%) 0,4 5. sadržaj slobodnog sumpordioksida (mg/kg) 45 POGLAVLJE II. PROIZVODI OD SKROBA, HEMIJSKE KARAKTERISTIKE ZA PROIZVODE I STAVLJANJE U PROMET 1. Hidrolizati skroba 1.1. Maltodekstrini: 1.1.1. Maltodekstrini su hidrolizati skroba s dekstroznim ekvivalentom (DE) manjim od 20. U promet se stavljaju u obliku gustog rastvora ili kao dehidrirani. 1.1.2. Dehidrirani maltodekstrin je u obliku bijelog praha, a u hemijskom pogledu mora sadržavati najmanje 92% suhe materije i najviše 1% sulfatnog pepela računato na suhu materiju i najviše 20 mg/kg sumpordioksida računato na ukupnu masu proizvoda. 1.1.3. Maltodekstrini u obliku rastvora moraju sadržavati najmanje 50% suhe materije i najviše 1% sulfatnog pepela računato na suhu materiju. 1.1.4. Maltodekstrini koji se stavljaju u promet u obliku gustog sirupa moraju imati vrijednost DE* do 20, pH vrijednost od 4 do 5, najmanje 50% suhe materije, sadržaj sulfatnog pepela najviše 1 % (računato na suhu materiju), dok sadržaj sumpordioksida ne smije preći 20 mg/kg. 1.1.5 Maltodekstrini koji se koriste za proizvodnju dječije hrane dobivaju se hidrolizom i uparavanjem ekstrakta ječmenog ili kukuruznog slada. Po hemijskom sastavu moraju sadržavati minimalno 75% suhe materije, od čega treba da je 50% maltoza, 40% dekstrin i minimalno 10% glukoza. 1.2. Skrobni sirupi 1.2.1. Skrobni sirupi su proizvodi dobiveni djelimičnom kiselinskom, kiselinsko-enzimskom ili enzimsko enzimskom hidrolizom škroba sa DE vrijednosti od 20 do 70 i označavaju prečišćeni, koncentrirani vodeni rastvor razgrađenog skroba. 1.2.2. Skrobni sirupi se prema načinu hidrolize dijele na: kiselinske kiselinsko-enzimske enzimsko-enzimske 1.2.3. Na osnovu vrijednosti dekstroznog ekvivalenta skrobni sirupi dijele se na: Tip I - DE 20-37 označava sirup s niskim udjelom mono, di i trisaharida. Tip II - DE 38-57 označava sirup s visokim udjelom mono i disaharida zavisno od postupka (u ovu grupu spadaju maltozni sirupi). Tip III - DE 58-72 označava sirup s visokim udjelom mono, di i trisaharida uz male količine viših saharida. Tip IV - DE > 73 označava sirup s visokim udjelom mono i disaharida uz male količine viših saharida. Уторак, 9. 10. 2012. С Л У Ж Б Е Н И Г Л А С Н И К Б и Х Број 80 - Страна 15 1.2.4. Stavljanje u promet 1.2.4.1. Kiselinski skrobni sirupi mogu se stavljati u promet u tečnom ili u obliku praha. Ako je kiselinski skrobni sirup u obliku praha, to se mora naznačiti na deklaraciji i deklarira se kao "sušeni kiselinski skrobni sirup". 1.2.4.2. Kiselinski skrobni sirupi koji se stavljaju u promet moraju imati sljedeće hemijske karakteristike: DE vrijednost od 30 do 52, sadržaj suhe materije najmanje 80%, od čega sulfatnog pepela najviše 1%, pH vrijednost od 4,5 do 5,5. Sadržaj sumpordioksida ne smije preći 40 mg/kg. 1.2.4.3. Sušeni kiselinski skrobni sirup koji se stavlja u promet mora zadovoljavati sljedeće hemijske karakteristike: DE vrijednost 30-52, sadržaj suhe materije minimalno 93%, sadržaj sulfatnog pepela (računato na suhu materiju) maksimalno 1%, sadržaj sumpordioksida maksimalno 40 mg/kg. 1.2.4.4. Kiselinski skrobni sirupi u tečnom obliku koji se koriste u proizvodnji bombonskih proizvoda mogu imati sadržaj sumpordioksida od najviše 150 mg/kg. Svi ostali zahtjevi u pogledu hemijskih karakteristika koje moraju zadovoljiti su identični zahtjevima koje zadovoljavaju obični kiselinski skrobni sirupi u tečnom obliku iz stava 1.2.4.3. ovog aneksa. 1.2.4.5. Sušeni kiselinski skrobni sirupi koji se koriste u proizvodnji bombonskih proizvoda mogu imati sadržaj sumpordioksida od najviše 150 mg/kg. Svi ostali zahtjevi u pogledu hemijskih karakteristika koje moraju zadovoljiti identični su zahtjevima koje zadovoljavaju obični kiselinski skrobni sirupi u tečnom obliku iz stava 1.2.4.4. ovog aneksa. 1.2.4.6. Kiselinsko-enzimski sirup u prometu mora imati sljedeće hemijske karakteristike: DE vrijednost od 60 do 70, sadržaj suhe materije minimalno 80%, sadržaj sulfatnog pepela najviše 1% (računato na suhu materiju), pH vrijednost od 4,5 do 5,5 i sadržaj sumpordioksida do 40 mg/kg računato na ukupnu masu proizvoda. 1.2.4.7. Enzimsko-enzimski skrobni sirupi u prometu moraju imati sljedeće hemijske karakteristike: DE od 60-98, sadržaj suhe materije minimalno 70%, sulfatni pepeo najviše 1% (računato na suhu materiju), pH vrijednost od 3,0-5,0 i sadržaj sumpordioksida do 40 mg/kg računato na ukupnu masu. 1.3. Glukozni sirup 1.3.1. Glukozni sirup može se stavljati u promet u tečnom obliku ili kao sušeni glukozni sirup. 1.3.2. Tečni glukozni sirup je prečišćeni koncentrirani vodeni rastvor prehrambenih karbohidrata dobivenih iz skroba i/ili inulina u kojem dominira glukoza. Glukozni sirup u tečnom obliku treba da ima najmanje 70% suhe materije, najmanje 20% glukoze u suhoj materiji (minimalna DE vrijednost u suhoj materiji 20, najviše 1% sulfatnog pepela računato na suhu materiju). 1.3.3. Sušeni glukozni sirup je djelimično osušen glukozni sirup koji u pogledu hemijskih karakteristika treba da zadovolji sljedeće zahtjeve: najmanja vrijednost DE 20 u suhoj materiji, najmanje 93% suhe materije i najviše 1% sulfatnog pepela u suhoj materiji. 1.4. Maltozni sirup 1.4.1. Maltozni sirup je skrobni sirup s visokim sadržajem maltoze (najmanje 45% računato na suhu materiju). Kod obične konverzije sirupa sadržaj maltoze treba da se kreće od 45 do 50% i ovakav maltozni sirup koji se stavlja u promet mora imati sljedeće hemijske karakteristike: DE vrijednost od 45-50, sadržaj suhe materije najmanje 80%, sadržaj sulfatnog pepela najviše 0,3% (računato na Suhu materiju), pH vrijednost najviše 5,0 i sadržaj sumpor dioksida do 40 mg/kg. 1.4.2. Visokomaltozni sirup treba da sadrži 65-80 % maltoze i sljedeće hemijske karakteristike: suha materija najmanje 80%, DE 38 - 43, glukoze najviše 3% računato na suhu materiju, maltoze najmanje 56% računato na suhu materiju, sulfatnog pepela najviše 0,25% računato na suhu materiju i pH vrijednost od 4,8 do 5,2. 1.5. Tečna glukoza (dekstroza) i skrobni šećeri 1.5.1. Tečna glukoza (dekstroza) i skrobni šećeri su proizvodi dobiveni kiselinskom, kiselinsko-enzimskom ili enzimsko-enzimskom hidrolizom škroba, sa DE vrijednosti od 70 do 98. U prometu moraju imati sljedeće hemijske karakteristike: sadržaj suhe materije minimalno 70%, DE vrijednost od 70 do 98, pH vrijednost od 3,5 do 5,5, dok sadržaj sumpordioksida ne smije preći 45 mg/kg. 1.5.2. Skrobni šećeri stavljaju se u promet u obliku sirupa, komada, tabli ili u obliku praha. 1.6. Dekstroza-monohidrat 1.6.1. Dekstroza-monohidrat je prečišćena i kristalizirana D glukoza i mora imati sljedeće hemijske karakteristike: minimalno 90% suhe materije od čega 99,5% D-glukoze. Sadržaj sulfatnog pepela smije biti najviše 0,25% (računato na suhu materiju), a ukupnog sumpordioksida ne smije biti više od 15 mg/kg. 1.6.2. Dekstroza-monohidrat može se stavljati u promet u obliku praha ili u obliku tabla ili komada. 1.7. Anhidrirana dekstroza 1.7.1. Anhidrirana dekstroza je prečišćena i kristalizirana D glukoza bez kristalne vode. 1.7.2. U prometu mora imati sljedeće hemijske karakteristike: sadržaj suhe materije minimalno 98%, sadržaj dekstroze (D-glukoze) najmanje 99,5%, sulfatnog pepela najviše 0,25% u suhoj materiji, ukupnog sumpordioksida najviše 15 mg/kg. (*DE vrijednost je sadržaj reducirajućih šećera izražen u procentima D-glukoze, računato na suhu materiju) POGLAVLJE III. OSTALI ZASLAĐIVAČI NA BAZI SKROBA 1. Visokofruktozni sirup 1.1. Visokofruktozni sirup je proizvod koji se dobiva izomerizacijom prečišćenih skrobnih hidrolizata i tehnološkim postupkom hromatografske separacije i ekstrakcije (prvenstveno od kukuruznog skroba). Predstavlja rastvor smjese D-glukoze i D-fruktoze, s malim udjelom disaharida i oligosaharida. U prometu se označava kao VFS ili VFKS sirup. 1.2. Visokofruktozni sirupi (izo-sirupi, izo-šećer, izo-glukoza) su proizvodi za koje je karakterističan određeni odnos glukoze, fruktoze i oligosaharida. Dobiveni su izomerizacijom prečišćenih skrobnih hidrolizata. 1.3. Prema sadržaju fruktoze, sirupi se stavljaju u promet kao: a) visokofruktozni sirup - 42 (VFS ili VFKS-42) b) visokofruktozni sirup - 55 (VFS ili VFKS 55) c) visokofruktozni sirup - 90 (VFS ili VFKS 90) 1.4. Visokofruktozni sirupi u prometu moraju imati sljedeće hemijske karakteristike: a) visokofruktozni sirup - 42 je gusti sirup s minimal nom koncentracijom fruktoze od 42%. U pogledu hemijskih karakteristika mora zadovoljiti sljedeće zahtjeve: minimalno 62% suhe materije, a u suhoj materiji: minimalno 42% fruktoze, maksimano 53% glukoze, maksimalno 0,3% pepela. Број 80 - Страна 16 С Л У Ж Б Е Н И Г Л А С Н И К Б и Х Уторак, 9. 10. 2012. b) visokofruktozni sirup -55 mora da sadrži minimalno 62% suhe materije, od čega minimalno 55% fruktoze, a maksimalno 41% glukoze, maksimalno 0,3% pepela. c) visokofruktozni sirup-90 je sirup sa minimalno 62% suhe materije, od čega minimalno 90% fruktoze, a maksimalno 9% glukoze, maksimalno 0,3% pepela. 2. Kristalna fruktoza 2.1. Kristalna fruktoza je proizvod koji se dobiva kristalizacijom visokofruktoznog sirupa. 2.2. Kristalna fruktoza koja se stavlja u promet mora imati sljedeće hemijske karakteristike: sadržaj fruktoze najmanje 98%, sadržaj dekstroze (D-glukoze) najviše 0,5%, vode do 0,5%, sadržaj pepela (određenog konduktometrijski) do 0,1% i sumpordioksida do 20 mg/kg. 3. Šećerni alkoholi 3.1. Šećerni alkoholi (polioli) su proizvodi koji se dobivaju hidrogenacijom skrobnih hidrolizata. 3.2. Kvalitet šećernih alkohola propisan je Pravilnikom o upotrebi zaslađivača u hrani ("Službeni glasnik BiH", broj 83/08). 4. Miješani sirupi 4.1. Miješani sirupi su proizvodi dobiveni miješanjem skrobnih sirupa, visokofruktoznih sirupa, rastvora saharoze i saharoznog inverta. 4.2. Odnos sastojaka u miješanim sirupima određuje se zavisno od proizvoda u koji se dodaje miješani sirup. 4.3. Miješani sirupi ne smiju sadržavati više od 40 mg sumpordioksida u 1 kg. 4.4. Za miješane sirupe proizvođač je dužan donijeti proizvođačku specifikaciju. 4.5. Deklaracija za miješane sirupe mora sadržati nazive sastojaka po opadajućem redoslijedu upotrijebljenih količina u odnosu na neto količinu proizvoda.