National Strategy of the Republic of Azerbaijan on the conservation and sustainable use of biodiversity for 2017-2020

1. “Azərbaycan Respublikasında bioloji müxtəlifliyin qorunmasına və davamlı istifadəsinə dair 2017-2020-ci illər üçün Milli Strategiya” təsdiq edilsin (əlavə olunur).

2. Bu Sərəncamın 1-ci hissəsi ilə təsdiq edilmiş Milli Strategiyanın həyata keçirilməsi üzrə əlaqələndirici orqan Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi müəyyən edilsin.

3. Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi Milli Strategiyanın həyata keçirilməsi ilə bağlı görülən işlər barədə ildə bir dəfədən az olmayaraq Azərbaycan Respublikasının Prezidentinə məlumat versin.

4. Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabineti bu Sərəncamdan irəli gələn digər məsələləri həll etsin. İlham ƏLİYEV, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti Bakı şəhəri, 3 oktyabr 2016-cı il № 2358 Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2016-cı il 3 oktyabr tarixli 2358 nömrəli Sərəncamı ilə TƏSDİQ EDİLMİŞDİR Azərbaycan Respublikasında bioloji müxtəlifliyin qorunmasına və davamlı istifadəsinə dair 2017-2020-ci illər üçün MİLLİ STRATEGİYA

1. Giriş Təbii sərvətlərin qorunması və onlardan davamlı istifadə XXI əsrin ən mühüm və qlobal problemlərindən olmaqla, dövlətin həllini vacib hesab etdiyi prioritet məsələlərdən biridir. Təbii sərvətlərin ayrılmaz hissəsi olan bioloji müxtəliflik çox mühüm, lakin hələ də tam qiymətləndirilməmiş zəngin ehtiyat mənbəyidir. Son zamanlar planetimizdə antropogen fəaliyyət nəticəsində ekosistemlər deqradasiyaya uğramış, bir çox fauna növləri isə məhv olmuş və ya onların sayı kəskin surətdə azalmışdır. Bioloji müxtəlifliyin belə sürətli itkisi Yer kürəsini və bütövlükdə canlı aləmi ciddi təhlükədə qoymaqla, qlobal faciəyə səbəb ola bilər. Yer kürəsində bioloji müxtəlifliyi beynəlxalq əməkdaşlıq yolu ilə xilas etmək məqsədi ilə 1992-ci ilin iyun ayında Braziliyanın Rio-de-Janeyro şəhərində keçirilmiş “Yer kürəsi” sammitində Birləşmiş Millətlər Təşkilatının "Bioloji müxtəliflik haqqında" Konvensiyası imzalanmışdır. Azərbaycan Respublikası 2000-ci il 14 mart tarixində bu Konvensiyaya qoşulmuş və ondan irəli gələn öhdəliklərin milli səviyyədə yerinə yetirilməsi məqsədi ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2006-cı il 24 mart tarixli 1 368 nömrəli Sərəncamı ilə 2006-2010-cu illəri əhatə edən “Azərbaycan Respublikasında bioloji müxtəlifliyin qorunması və davamlı istifadəsinə dair Milli Strategiya və Fəaliyyət Planı” təsdiq edilmiş, nəzərdə tutulmuş tədbirlər uğurla icra olunmuşdur. Belə ki, Fəaliyyət Planına uyğun olaraq, Azərbaycan Respublikasının “Qırmızı Kitab”ının I və II cildləri nəşr edilmişdir. Qafqazda nəsli kəsilmək təhlükəsi ilə üzləşmiş 5 fauna növünün (ayı, canavar, ceyran, qartal və bəbir) qorunmasını əhatə edən “Böyük beşlik” proqramı çərçivəsində Azərbaycan Respublikasının “Qırmızı Kitab”ına və Beynəlxalq Təbiəti Mühafizə İttifaqının “Qırmızı siyahısı”na daxil edilmiş, təbiətin nadir incisi olan bəbirlərin tarixi areallarında və məskunlaşdığı sahələrdə populyasiyalarını izləmə tədbirləri həyata keçirilmişdir. Miqrasiya edən heyvan növlərinin nişanlanması üzrə tədqiqatların aparılması ilə əlaqədar Qızılağac Dövlət Təbiət Qoruğunun və Ağgöl Milli Parkının ərazisində üzərində Azərbaycan Respublikasının atributları əks olunmuş halqalar vasitəsilə quşların nişanlanması işi həyata keçirilmişdir. Nadir və nəsli kəsilmiş heyvan növlərinin reintroduksiyası layihələri çərçivəsində Şirvan Milli Parkında Avropada yeganə və ən böyük ceyran populyasiyasının sayı qısa müddətdə 4 min başdan 7 min başa qədər artmış və bu əhəmiyyətli növün arealı təbii yolla xeyli genişlənmişdir. Ağgöl Milli Parkı, Qobustan-Cəngiçay vadisi, Acınohur-Sarıca düzü ərazilərinə mərhələlərlə ceyran fərdlərinin buraxılması həyata keçirilmiş, 150 başdan artıq ceyran tarixi məskunlaşma arealına qaytarılmışdır. Azərbaycan Respublikasının tarixi ərazilərində məskunlaşmış, lakin antropogen səbəblərdən kökü kəsilmiş fauna növlərinin bərpası məqsədi ilə 2012-ci ildən etibarən Avropa bizonunun ölkəyə reintroduksiya olunması istiqamətində işlərə başlanılmışdır. 2006-cı ildə qəbul olunmuş Fəaliyyət Planının əhatə etdiyi müddətdə Akademik Həsən Əliyev adına Azərbaycan Respublikası Zəngəzur Milli Parkının, Hirkan Milli Parkının və Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğunun əraziləri genişləndirilmiş, dövlət meşə fondu torpaqlarında Samur-Yalama Milli Parkı, Göygöl Dövlət Təbiət Qoruğunun bazasında və ona bitişik ərazilərdə Azərbaycan Respublikasının Göygöl Milli Parkı, Goranboy rayonunun inzibati ərazisində Korçay Dövlət Təbiət Qoruğu yaradılmışdır. Zaqatala Dövlət Təbiət Qoruğu ilə Gürcüstan Respublikasının həmsərhəd ərazilərində vahid ekosistemin əhatə edilməsi məqsədi ilə Zaqatala Dövlət Təbiət Yasaqlığı yaradılmışdır. Eyni zamanda “Yanardağ” Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu, “Keşikçidağ” Dövlət Tarix-Mədəniyyət Qoruğu, “Xınalıq” Dövlət Tarix-Memarlıq və Etnoqrafiya Qoruğu, “Atəşgah məbədi” Dövlət Tarix-Memarlıq Qoruğu, Naxçıvan Muxtar Respublikasının ərazisində Arpaçay Dövlət Təbiət Yasaqlığı və Lerik rayonu ərazisində Rvarud Dövlət Təbiət Yasaqlığı yaradılmışdır. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının “Bioloji müxtəliflik haqqında” Konvensiyasının üzvü olan ölkələrin 2010-cu ildə Yaponiyanın Naqoya şəhərinin Aiçi Prefekturasında keçirilən 10-cu görüşü çərçivəsində 2011-2020-ci illər ərzində bioloji müxtəliflik sahəsində mühüm nəticələrə nail olmaq üçün əməkdaşlığın genişləndirilməsi, flora və faunanın qorunması və davamlı istifadəsi, bu sahədə qarşıya qoyulan məqsədə çatmaq üçün yenilənmiş milli strategiyalar hazırlanmasının vacibliyi vurğulanmışdır. Azərbaycan Respublikasında bioloji müxtəlifliyin dayanıqlılıq prinsipləri əsasında qorunması və səmərəli istifadəsi, həmçinin sözügedən Konvensiya üzrə qarşıda duran öhdəliklərin yerinə yetirilməsi məqsədi ilə “Azərbaycan Respublikasında bioloji müxtəlifliyin qorunması və davamlı istifadəsinə dair 2017-2020-ci illər üçün Milli Strategiya” (bundan sonra - Milli Strategiya) bu sahədə konkret addımlar atılmasına və müsbət nəticələr əldə edilməsinə yönəldilmişdir.

2. Milli Strategiyanın məqsədi Milli Strategiyanın əsas məqsədi genetik ehtiyatlardan səmərəli istifadə, bioloji müxtəlifliyin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması, yoxsulluğun aradan qaldırılması, ekoloji tarazlığın tənzimlənməsi, ”yaşıl iqtisadiyyat”a keçidin təmin edilməsi, ekoloji təhsilin stimullaşdırılması, endemik flora və yerli fauna növlərinin bərpası, xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri şəbəkəsinin təkmilləşdirilməsi, bioloji müxtəlifliyə təzyiqlərin azaldılması istiqamətində tədbirlərin həyata keçirilməsidir.

3. Milli Strategiyanın prioritet istiqamətləri 3.0. Milli Strategiyaya daxil olan prioritet istiqamətlər aşağıdakılardır: 3.0.1. bioloji müxtəliflik və ekosistem xidmətləri ilə bağlı əhalinin ekoloji maarifləndirilməsi üçün cəmiyyətdə ekoloji biliklərin geniş yayılmasının təmin edilməsi; 3.0.2. bioloji müxtəlifliyin monitorinqi sisteminin təkmilləşdirilməsi; 3.0.3. bioloji müxtəlifliyin, ekosistemin və genetik müxtəlifliyin bərpası və saxlanması; 3.0.4. xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin səmərəli idarəedilmə sisteminin yaradılması və mövcud şəbəkənin genişləndirilməsi; 3.0.5. bioloji müxtəlifliyə mənfi təsirlərin azaldılması və bioloji müxtəlifliyin davamlı istifadəsi; 3.0.6. bioloji müxtəlifliyin davamlılığını təmin etmək məqsədi ilə bu sahədə normativ hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi; 3.0.7. milli və yerli səviyyədə bioloji müxtəlifliyin mühafizəsində ictimaiyyətin iştirakının artırılması; 3.0.8. bioloji müxtəlifliyin qorunması işlərinin icrasında birgə idarəçiliyin inkişaf etdirilməsi; 3.0.9. bioloji müxtəlifliyin qorunması və davamlı istifadəsi üçün adekvat resursların təmin edilməsi; 3.0.10. bioloji müxtəliflikdən istifadənin planlaşdırılması və idarə edilməsi üçün institusional potensialın gücləndirilməsi.

4. Milli Strategiyanın maliyyələşdirilməsi 4.0. Milli Strategiya çərçivəsində həyata keçiriləcək tədbirlərin aşağıdakı mənbələr hesabına maliyyələşdirilməsi nəzərdə tutulur: 4.0.1. dövlət büdcəsinin mərkəzləşdirilmiş xərclərində müvafiq dövlət qurumlarının xərclər smetasında ekoloji problemlərin həlli üçün nəzərdə tutulmuş vəsait; 4.0.2. ətraf mühitin mühafizəsi üzrə dövlət fondlarının vəsaiti; 4.0.3. mikrokreditlər; 4.0.4. beynəlxalq donorların və maliyyə qurumlarının qrantları.

5. Milli Strategiyanın icrası və ehtiyatların səfərbər edilməsi Milli Strategiya Azərbaycan Respublikasında bioloji müxtəlifliyin qorunmasına və davamlı istifadəsinə dair Fəaliyyət Planı çərçivəsində keçiriləcək tədbirləri, icraya məsul dövlət orqanlarını, eləcə də icra müddətlərini müəyyən edir.

6. Azərbaycan Respublikasında bioloji müxtəlifliyin qorunmasına və davamlı istifadəsinə dair Fəaliyyət Planı İcraçı Tədbirin adı Gözlənilən nəticələr orqanlar ( 2 3 4 oji müxtəliflik və ekosistem xidmətləri ilə bağlı əhalinin ekoloji maarifləndirilməsi üçün cəmiyyətdə ekoloji b geniş yayılmasının təmin edilməsi ci ilədək bioloji müxtəliflik və ekosistem xidmətləri ilə bağlı məsələlərin təhsilin bütün pillələrində öz əksini tapm resursların səfərbər edilməsi və müvafiq kadrların bilik səviyyəsinin artırılması Təhsilin bütün pillələrində ətraf mühitin təhsilalanların ətraf mühitin TN, ETSN mühafizəsi, bioloji müxtəlifliyin qorunması, mühafizəsi, bioloji müxtəlifliyin ekosistem xidmətləri ilə əlaqədar məsələlərin qorunması, ekosistem xidmətləri ilə tədrisinin genişləndirilməsi bağlı bilikləri artacaqdır Dərs vəsaitlərində bioloji müxtəliflik və ətraf dərs vəsaitlərində bioloji müxtəliflik və TN, ETSN mühitlə bağlı məlumatlara daha geniş yer ətraf mühitlə bağlı məlumatların ayrılması dolğunluğu təmin ediləcəkdir Məktəblilərin ekoloji təhsilini və tərbiyəsini inkişaf ekoloji təhsil mərkəzlərinin TN, ETSN etdirmək məqsədi ilə ekoloji təhsil mərkəzlərinin fəaliyyətinin səmərəliliyi artacaqdır fəaliyyətinin dəstəklənməsi Bioloji müxtəlifliyin qorunması üzrə resurs, ətraf mühitlə əlaqəli sahələrdə TN, ETSN, informasiya və təlim mərkəzlərinin yaradılması, fəaliyyət göstərən kadrların bilik və KTN insan resurslarının bilik və bacarıqlarının bacarıq səviyyəsi artacaqdır artırılması üçün texniki potensialın gücləndirilməsi spublika ərazisində 2020-ci ilədək ekoloji turizm potensialının artırılması və mövcud potensialdan istifadə istiqam tədbirlərin gücləndirilməsi Azərbaycan Respublikasının bioloji müxtəlifliyi və milli parkların və bioloji müxtəlifliyin ETSN, xüsusilə də milli parklar haqqında reklam- komponentləri təbliğ olunacaq, reklam MTN, TN məlumat məhsullarının hazırlanması məlumatları yayılacaqdır Xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin turizm respublika ərazisində daxili turizmin ETSN, MTN potensialı ilə bağlı məlumat bazasının inkişafına xidmət edən və ekoturizm genişləndirilməsi üçün müxtəlif imkanları əks etdirən məlumat bazası yaradılacaqdır Təbiət abidələrinin inventarlaşdırılmasının həyata təbiət abidələrinin yenilənmiş siyahısı ETSN, MTN keçirilməsi hazırlanacaqdır Reklam xarakterli infoturların keçirilməsi turoperatorlar üçün ekoloji turizm ilə ETSN, bağlı müxtəlif turpaketlər MTN, TN hazırlanacaqdır Milli Parklarda ekoloji turizmlə məşğul olan bioloji müxtəliflik və ekosistem ETSN, MTN turoperatorların müəyyən edilməsi, media xidmətləri ilə əlaqədar məlumatlılıq nümayəndələri, yerli və xarici turistlər üçün artacaq, xüsusi mühafizə olunan təbiət infoturların keçirilməsi ərazilərində müxtəlif turizm növlərinin inkişafı üçün geniş imkanlar yaranacaqdır 6.2. Bioloji müxtəlifliyin monitorinqi sisteminin təkmilləşdirilməsi Beynəlxalq təcrübəyə əsaslanan mütərəqqi bioloji müxtəlifliyin monitorinqi ETSN, üsullardan istifadə etməklə, monitorinq sisteminin sisteminin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı AMEA, təkmilləşdirilməsi təkliflər paketinin icrası təmin RYTN, ediləcəkdir ABOEMDA Bioloji müxtəliflik komponentlərinin mövcud bioloji müxtəliflik komponentlərinin ETSN, vəziyyətinin qiymətləndirilməsi mövcud vəziyyətinin AMEA qiymətləndirilməsi ilə bağlı ekoloji qiymətləndirmə sənədi hazırlanacaqdır Müasir monitorinq metodikalarının işlənilib müasir monitorinq metodikaları AMEA, hazırlanması və tətbiq edilməsi hazırlanacaqdır ETSN Bitki və heyvan növlərinin inventarlaşdırılmasının Azərbaycan Respublikasının fauna və ETSN, həyata keçirilməsi və elektron məlumat bazasının flora növlərinin inventarlaşdırılması AMEA yaradılması aparılacaq, vahid məlumat bazası yaradılacaqdır Bioloji müxtəliflik üzrə İnformasiya və bioloji müxtəlifliyin itməsinin və AMEA Əvvəlcədən Xəbərdaretmə Sisteminin yaradılması azalma dərəcəsinin monitorinqini aparan sistem yaradılacaqdır Bioenerji resurslarının dəqiq uçotunun aparılması bioenerji resurslarının səmərəli ABOEMDA, istifadəsi istiqamətində görülən işlər ETSN nəticəsində ümumi ekoloji tarazlıq təmin ediləcəkdir 6.3. Bioloji müxtəlifliyin, ekosistemin və genetik müxtəlifliyin bərpası və saxlanması 6.3.1. 2020-ci ilədək ətraf mühitin və bioloji müxtəlifliyin qorunmasının səmərəliliyinin artırılması Azərbaycan Respublikasının daxili sularında, sərhəd sularının, Xəzər dənizinin, ETSN, sərhəd sularında və Xəzər dənizinin Azərbaycan daxili suların, o cümlədən göllərin AMEA, sektorunda bioloji müxtəliflik komponentlərinin çirklənməsi minimuma endiriləcək, FHN, idarə edilməsinin təkmilləşdirilməsi, sənaye və idarəetmə və monitorinq sisteminin ARDNŞ, məişət tullantıları ilə çirklənmənin qarşısının təkmilləşdirilməsi və zəruri elmi “Azərsu” alınması, böyük yaşayış məntəqələri ətrafındakı su əsasların əldə edilməsi hesabına bioloji ASC, MST hövzələrinin bioloji müxtəlifliyinin qorunmasına müxtəlifliyin səmərəli qorunması ASC dair tədbirlərin hazırlanması və həyata keçirilməsi təmin ediləcəkdir Bioloji müxtəlifliyin davamlı inkişafına təsir edən meşələrin, otlaqların, su-bataqlıq ETSN, amillərin öyrənilməsi, antropogen təsirlərə məruz ərazilərin səmərəli idarə olunması AMEA, qalan torpaqlarda meşəbərpa zonalarının və süni nəticəsində deqradasiyanın qarşısı KTN meşəliklərin yaradılmasına dair təkliflər alınacaq, bioloji müxtəlifliyin hazırlanması və pilot layihələrin həyata mühafizəsi və davamlı istifadəsi üçün keçirilməsi təlimatlar və idarəetmə planları hazırlanacaqdır Otlaqların idarə olunmasında qabaqcıl təcrübənin yay və qış otlaqları haqqında dolğun KTN, tətbiqi və otlaq sahələrinin səmərəli idarə məlumat bazası və xəritələr AMEA, olunması məqsədi ilə tədbirlər görülməsi, hazırlanacaq, pilot layihələrin ETSN idarəetmə planlarının hazırlanması və pilot nəticələrindən asılı olaraq geniş tətbiq layihələrin tətbiqi ediləcəkdir “Örüş, otlaq və biçənək sahələrinin istifadəyə və otlaq sahələrindən təyinatı üzrə KTN, ETSN, icarəyə verilməsi, habelə istifadə edilməsi istifadə olunmasına, heyvandarlığın YİH Qaydaları”na əməl olunmasına dair nəzarət inkişaf etdirildiyi ərazilərdə otarma mexanizmlərinin təkmilləşdirilməsi normalarına riayət olunacaqdır Xüsusi mühafizə statusu olmayan, lakin həssas xüsusi mühafizə statusu olmayan, AMEA, ekosistemlər kimi qiymətləndirilən ərazilərdən, lakin bioloji müxtəliflik baxımından ETSN nadir və azsaylı fauna və flora növlərinin yayıldığı xüsusi əhəmiyyət kəsb edən ərazilər ərazilərdən davamlı istifadə məqsədi ilə qabaqcıl idarəetmə planlarına və təlimatlara təcrübənin tətbiqi və idarəetmə planlarının əsasən idarə olunacaqdır hazırlanması Meşə ilə örtülü ərazilərin inventarlaşdırılmasında müasir metodlardan istifadə etməklə, ETSN, və monitorinqinin aparılmasında müasir meşələrin dəqiq statusu müəyyən AMEA metodikanın tətbiqi ediləcək və meşə ilə örtülü sahələrin yeni xəritələri tərtib olunacaqdır Sərhədyanı ərazilərdə bioloji müxtəliflik ağac və kolluqların növ müxtəlifliyinin ETSN, komponentlərinin nadir növlərinin təbii idarə edilməsində səmərəlilik AMEA bərpasının təmin edilməsi, qorunub saxlanılması artacaqdır və onlardan davamlı istifadə olunması üçün təxirəsalınmaz tədbirlərin hazırlanması və həyata keçirilməsi 2020-ci ilədək aqrobioloji müxtəliflikdə irs sistemlərinin qorunub saxlanılması, ev heyvanlarının və mədəni bitkil cümlədən iqtisadi və mədəni dəyəri olan cins və sortların genetik müxtəlifliyinin qorunması Regionlar üzrə torpaq, iqlim şəraiti nəzərə kənd təsərrüfatı sahələrində səmərəli KTN, alınmaqla növbəli əkin sistemindən və digər aqrotexniki üsullardan istifadə AMEA, səmərəli aqrotexniki becərmə tədbirlərindən geniş ediləcəkdir ETSN istifadənin və ənənəvi yolla yaradılmış mədəni bitkilərin becərilməsinin təşviq edilməsi üçün zəruri tədbirlərin görülməsi Üzvi əkinçiliyin inkişaf etdirilməsi məqsədi ilə pilot layihələrin nəticələri geniş tətbiq KTN, pilot layihələrin hazırlanması ediləcəkdir AMEA, ETSN Şoran və təkrar şoranlaşmaya məruz qalmış eroziyaya məruz qalmış sahələrdə MST ASC, torpaqların yuyulması və bu ərazilərdə şəraitə aparılan səmərəli tədbirlər nəticəsində KTN, ETSN, uyğunlaşmış ağac və kol cinslərindən ibarət məhsuldarlıq artacaq və tarlaqoruyucu AMEA meşəbərpa zonalarının və süni meşəliklərin meşələr salınacaqdır yaradılmasına dair təkliflərin hazırlanması və pilot layihələrin həyata keçirilməsi, torpaqların əkin dövriyyəsinə qaytarılması məqsədi ilə meliorasiya işlərinin görülməsi Yüksək dağlıq ərazilər də daxil olmaqla, kənd kənd təsərrüfatı sahələrində KTN, ETSN, təsərrüfatı sahələrində üzvi gübrələrdən istifadə məhsuldarlıq artacaq və ekoloji təmiz AMEA ilə bağlı layihələrin həyata keçirilməsi məhsullar əldə olunacaqdır Qlobal iqlim dəyişikliyi fonunda ətraf mühitin ənənəvi bitki sortlarının və heyvan AMEA, əlverişsiz amillərinə qarşı davamlı olan ənənəvi cinslərinin inventarizasiyası aparılacaq, KTN, ETSN bitki sortlarının və heyvan cinslərinin istifadəsinin pilot layihələrin nəticələri əsasında genişləndirilməsi yeni və dolğun siyahılar hazırlanacaq, qabaqcıl təcrübə nümayiş etdiriləcəkdir -ci ilədək davamlı istifadə və mühafizə nəticəsində Azərbaycan Respublikası ərazisində nadir və nəsli kəsilməkdə və fauna növlərinin statusunun yaxşılaşdırılması Nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və heyvan nadir və nəsli kəsilməkdə olan bitki və ETSN, növlərinin səmərəli mühafizəsini təmin etmək heyvan növləri tədqiq edilərək AMEA, məqsədi ilə nəsli kəsilməkdə olan əhəmiyyətli yenilənmiş siyahı “Qırmızı Kitab”ın 3- KTN növlərin qorunması tədbirlərinin cü nəşrinə daxil ediləcəkdir təkmilləşdirilməsi “Qırmızı Kitab”ın hazırkı nəşrinə daxil edilmiş yaşayış mühitinin fraqmentasiyası ilə AMEA, nəsli kəsilməkdə olan heyvan növlərinin bağlı dolğun məlumatlar əldə ediləcək ETSN mühafizəsi üçün yaşayış mühiti və mənfi təsirlərin aradan qaldırılması fraqmentasiyasının tədqiqi və vacib yaşama üçün müvafiq tədbirlər görüləcəkdir yerlərinin bərpası Ölkə ərazisində nəsli kəsilməkdə olan bitki və nəsli kəsilməkdə olan və tarixən AMEA, heyvan növlərinin populyasiyalarının bərpası mövcud olmuş növlərin təbiətə ETSN üçün tədbirlərin hazırlanması, reintroduksiya qaytarılması üçün müvafiq tədbirlər, o layihələrinin həyata keçirilməsi cümlədən reintroduksiya layihələri həyata keçiriləcəkdir əmərəli idarə edilən xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin yaradılması və mövcud şəbəkənin genişləndir Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorunda və quru respublika ərazisində xüsusi mühafizə ETSN, YİH sahələrdə xüsusi mühafizə olunan təbiət olunan təbiət ərazilərinin ümumi ərazilərinin genişləndirilməsi sahəsi genişləndiriləcək, quru ərazilərdə xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin sahəsi 12 faizə, sahilyanı zonada isə 2 faizə çatdırılacaqdır Xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin idarə dünya təcrübəsi nəzərə alınmaqla, ETSN edilməsi sisteminin təkmilləşdirilməsi xüsusi mühafizə olunan təbiət ərazilərinin idarə edilməsi işi təkmilləşdiriləcəkdir Avropa Qonşuluq Siyasəti çərçivəsində “Zümrüd xüsusi mühafizə olunan təbiət əraziləri ETSN, sahələr”in inkişaf etdirilməsi “Zümrüd sahələr” şəbəkəsinə daxil AMEA ediləcəkdir 6.5. Bioloji müxtəlifliyə mənfi təsirlərin azaldılması və bioloji müxtəlifliyin davamlı istifadəsi 0-ci ilədək bioloji müxtəlifliyə mənfi təsirlərin və təhlükələrin aradan qaldırılması və ekoloji vəziyyətin bioloji mü davamlılığını təmin edəcək səviyyəyə çatdırılması Bioloji müxtəliflik baxımından zəngin ərazilərdə bioloji müxtəlifliyə yönəlmiş mənfi ETSN, mövcud və potensial mənfi təsirlərin təsirlər tədqiq ediləcək və onlara qarşı AMEA, qiymətləndirilməsi, bu təsirlərin qarşısının zəruri adekvat tədbirlər görüləcəkdir KTN alınması və ya minimuma endirilməsi üçün zəruri tədbirlər planının hazırlanması İqlim dəyişkənliyinə həssas ərazilərdə (su- müxtəlif ekosistemlərdə iqlim ETSN, bataqlıq, yüksək dağlıq ərazilər, Xəzər dənizinin dəyişkənliyinin bioloji müxtəlifliyə AMEA, sahil zolağı və s.) iqlim dəyişkənliyinin bioloji təsiri qiymətləndiriləcək və əks KTN müxtəlifliyə təsirinin qiymətləndirilməsi və tədbirlərin sayı artacaqdır adaptasiya proqramlarının hazırlanması Flora və faunanın invaziv növlərinin cari invaziv növlərin sayı və AMEA, vəziyyətinin qiymətləndirilməsi, dəniz, quru, su- populyasiyaları barədə elektron ETSN, KTN bataqlıq ekosistemlərində yayılma yollarının məlumat bazası hazırlanacaq, onların müəyyən edilməsi, ölkəyə daxil olmasının ölkəyə daxil olmasının qarşısının qarşısının alınması üçün nəzarət mexanizmlərinin, alınması üçün nəzarət mexanizmləri invaziv növlərin sayı və populyasiyaları barədə gücləndiriləcək və onlara qarşı elektron məlumat bazasının yaradılması mübarizə aparmaq üçün zəruri normativ hüquqi baza yaradılacaqdır Ekoloji və iqtisadi baxımdan ciddi mənfi təsir invaziv növlərin idarə edilməsi üçün AMEA, göstərən flora və faunanın invaziv növlərinin zəruri mexanizmlər işlənilib ETSN populyasiyalarının, vurduqları zərərin hazırlanacaqdır qiymətləndirilməsi və onlara qarşı mübarizə tədbirlərinin hazırlanması Kənd təsərrüfatı və məişət tullantılarından araşdırma müsbət nəticə verəcəyi AMEA, bioenerji alınması imkanlarının araşdırılması və halda, kənd təsərrüfatı və məişət ETSN, KTN, həmin enerjidən istifadənin təşviq edilməsi tullantılarından bioenerji alınacaq və ABOEMDA bu enerjidən istifadə olunacaqdır Bioloji müxtəlifliyin qorunması və təbii beynəlxalq ekspertlərin köməyi ilə KTN, ETSN, sərvətlərdən davamlı istifadə məqsədi ilə ilkin qiymətləndirmə sənədi YİH, sənayenin “yaşıl iqtisadiyyat”a keçid potensialının hazırlanacaqdır bələdiyyələr qiymətləndirilməsi Ekoloji təmiz kənd təsərrüfatı məhsullarının ekoloji təmiz kənd təsərrüfatı KTN, ETSN, istehsalının geniş təşviqi məhsullarının ümumi istehsal payı AMEA, artacaqdır SMPDK 6.5.2. Bioloji müxtəlifliklə bağlı təbii resursların və ekosistemlərin davamlı istifadəsi Su bioloji resurslarının müasir ekoloji vəziyyətinin Xəzər dənizində və daxili sularda ETSN, qiymətləndirilməsi, vətəgə əhəmiyyətli balıq iqtisadi cəhətdən əhəmiyyətli balıq AMEA növlərinin populyasiya dinamikasının ehtiyatlarının və tutum kvotalarının öyrənilməsi, ov normalarının müəyyən edilməsi müəyyən edilməsi üçün elmi və akvakulturanın inkişaf etdirilməsi metodikalar hazırlanacaq, akvakulturanın inkişaf etdirilməsi üçün zəruri tədbirlər həyata keçiriləcəkdir Bioloji müxtəlifliyin səmərəli istifadəsi ovçuluğun davamlı inkişafını təmin ETSN, MTN baxımından ovçuluğun inkişafı üzrə tədbirlərin etmək üçün zəruri normativ hüquqi hazırlanması və həyata keçirilməsi baza yaradılacaqdır Yabanı dərman bitkilərinin qanunsuz yabanı dərman bitkilərinin xammalı ETSN, toplanmasına və satışına nəzarətin gücləndirilməsi yalnız lisenziya almış fiziki və hüquqi AMEA, və belə bitkilərdən davamlı istifadənin təmin şəxslər tərəfindən tədarük ediləcək, KTN, SN, edilməsi yabanı dərman bitkilərinin yığılması SMPDK və istifadəsi üçün müvafiq qanunla müəyyən edilmiş qaydalar və təlimatlar hazırlanacaqdır ioloji müxtəlifliyin davamlılığını təmin etmək məqsədi ilə bu sahədə normativ hüquqi bazanın təkmilləşdiri ioloji müxtəliflik və ekosistem xidmətlərinin davamlı istifadəsi ilə bağlı bioloji müxtəlifliyə birbaşa və yaxud dola göstərən qanunvericilik aktlarının təkmilləşdirilməsi Mövcud normativ hüquqi bazanın təhlili, ölkənin mövcud qanunvericilik aktları və ETSN, MTN götürdüyü beynəlxalq öhdəliklər nəzərə beynəlxalq proqramlarda ölkənin alınmaqla, qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi ilə götürdüyü beynəlxalq öhdəliklər bağlı təkliflərin hazırlanması nəzərə alınmaqla, yeni qanunvericilik aktları qəbul ediləcəkdir Bioloji müxtəlifliyə dair ölkə üzrə tədqiqatlar “Bioloji müxtəliflik haqqında” ETSN aparılması və növbəti Milli Hesabatın Konvensiyadan irəli gələn öhdəliyin hazırlanması icrası olaraq, müvafiq hesabat təqdim ediləcək və bu sahədə aşkarlıq təmin olunacaqdır . 2020-ci ilədək ölkənin bioloji müxtəlifliyinin genetik modifikasiya olunmuş bitkilərdən mühafizəsi məqsədi ilə b təhlükəsizlik sisteminin formalaşdırılması Birləşmiş Millətlər Təşkilatının “Bioloji müxtəliflik Kartagena Protokolunun icrası təmin ETSN, haqqında” Konvensiyasının Biotəhlükəsizliyə dair ediləcəkdir AMEA, Kartagena Protokolunun icrasının təmin edilməsi KTN üzrə tədbirlərin hazırlanması Genetik modifikasiya olunmuş bitkilərlə mübarizə genetik modifikasiya olunmuş ETSN, KTN, sahəsində dövlət qurumlarının əməkdaşlığının bitkilərin monitorinqi sahəsində dövlət AMEA, gücləndirilməsi qurumları arasında əməkdaşlıq DGK ediləcəkdir Genetik modifikasiya olunmuş bitkilərin təyini genetik modifikasiya olunmuş bitkilər ETSN, KTN, üzrə akkreditasiya olunmuş laboratoriya üzrə ixtisaslaşdırılmış laboratoriyaların AMEA, şəbəkəsinin genişləndirilməsi sayı artacaqdır DGK SMPDK Respublikada genetik modifikasiya olunmuş genetik modifikasiya olunmuş KTN, ETSN, bitkilərin dövriyyəsinin tənzimlənməsi üzrə bitkilərin dövriyyəsinin tənzimlənməsi AMEA müvafiq elmi-texniki potensialın, ixtisaslı üzrə mütəxəssislərin sayı artacaqdır mütəxəssis hazırlığının və müvafiq texniki infrastrukturun inkişaf etdirilməsi məqsədi ilə beynəlxalq əməkdaşlığın gücləndirilməsi 6.6.3. Bioloji müxtəlifliyin qorunması üzrə normativ hüquqi aktların Avropa Direktivlərinə uyğunlaşdırılması Bioloji müxtəliflik ilə bağlı normativ hüquqi müvafiq normativ hüquqi bazanın ETSN, KTN, bazanın təkmilləşdirilməsi və bu sahədə milli təkmilləşdirilməsi yolu ilə zəruri SMPDK standartların beynəlxalq normativlərə addımlar atılacaqdır uyğunlaşdırılması Respublikanın bioloji müxtəlifliklə bağlı müvafiq imkanlar müəyyən edilərək, XİN, AMEA beynəlxalq təşəbbüslərə qoşulması üçün onların tətbiqi ilə bağlı tədbirlər həyata imkanların müəyyən edilməsi keçiriləcəkdir i və yerli səviyyədə bioloji müxtəlifliyin mühafizəsində, habelə bu sahədə qərarların qəbul edilməsi prosesin Konvensiyasının tələblərinə uyğun ictimaiyyətin və vətəndaş cəmiyyətinin iştirak səviyyəsinin yüksəldilməs Təbii sərvətlərin mühafizəsi və istifadəsi ilə bağlı bioloji müxtəlifliyin mühafizəsi və ETSN, qərarların verilməsi və onların icrası zamanı davamlı istifadəsi, o cümlədən ətraf AMEA, gender bərabərliyi də nəzərə alınmaqla, mühitlə bağlı digər vacib məsələlər KTN ictimaiyyətin iştirakını tələb edən effektiv üzrə qərarların verilməsi və icrası mexanizmlərin yaradılması zamanı gender bərabərliyi nəzərə alınmaqla ictimaiyyətin iştirakı təmin ediləcəkdir Müxtəlif formalı ekoloji tərbiyə və maarifləndirmə ekoloji klubların səmərəli fəaliyyətinə ETSN, YİH klublarında ayrı-ayrı yaş qruplarının təbiətə dair təkliflər hazırlanacaq, müxtəlif marağının artırılması üçün müvafiq tədbirlərin formatda müsabiqələr, sərgilər, hazırlanması görüşlər keçiriləcəkdir 6.8. Bioloji müxtəlifliyin qorunması işlərinin icrasında birgə idarəçiliyin inkişaf etdirilməsi .8.1. Bioloji müxtəlifliyin qorunması sahəsində aidiyyəti dövlət orqanları arasında əməkdaşlığın inkişaf etdirilmə Bioloji müxtəlifliyin qorunması sahəsində, o aidiyyəti dövlət qurumları arasında ETSN, TN, cümlədən ekoturizmin inkişafı, meşə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi KTN, FHN, massivlərinin salınması, yaşıllıqların yanğından nəticəsində bioloji müxtəlifliyin AMEA, mühafizəsi və erkən xəbərdarlıq sistemlərinin qorunması ilə bağlı qərarlar qəbul MTN, yaradılması, otlaqların idarə edilməsi və digər olunacaq və vahid yanaşma tətbiq ARDNŞ məsələlər üzrə müxtəlif dövlət qurumları arasında ediləcəkdir əməkdaşlıq imkanlarının müəyyən edilməsi və təkliflərin hazırlanması Bioloji müxtəlifliyin mühafizəsi və davamlı müvafiq sahədə əməkdaşlıq imkanları ETSN, TN, istifadəsi ilə bağlı müxtəlif dövlət qurumları müəyyən edilərək, zəruri tədbirlər KTN, FHN, arasında ikitərəfli və çoxtərəfli əməkdaşlığın həyata keçiriləcəkdir AMEA genişləndirilməsi 6.8.2. Bioloji müxtəlifliyin qorunması məsələlərində qonşu ölkələrlə əməkdaşlığın gücləndirilməsi Transsərhəd ekoloji problemlərin müəyyən ekoloji araşdırmalar aparılaraq XİN, ETSN edilməsi, qiymətləndirilməsi və həlli istiqamətində hesabatlar hazırlanacaq və tədbirlərin həyata keçirilməsi problemlərin həlli istiqamətində əməkdaşlıq genişləndiriləcəkdir Transsərhəd ekoloji problemlərin müəyyən ekoloji araşdırmalar aparılaraq XİN, ETSN edilməsi, qiymətləndirilməsi və həlli istiqamətində hesabatlar hazırlanacaq və tədbirlərin həyata keçirilməsi problemlərin həlli istiqamətində əməkdaşlıq genişləndiriləcəkdir 6.9. Bioloji müxtəlifliyin qorunmasının və davamlı istifadəsi üçün adekvat resursların təmin edilməsi Bioloji müxtəlifliyin qorunması və səmərəli bioloji müxtəlifliyin qorunması və ETSN, KTN, istifadəsinin təmin edilməsi üçün zəruri səmərəli istifadəsi təmin ediləcəkdir AMEA resursların qiymətləndirilməsi, təkliflərin hazırlanması və resursların səfərbər edilməsi Bioloji müxtəlifliyin qorunması məqsədi ilə regionlarda alternativ və bərpa olunan ABOEMDA, regionlarda alternativ və bərpa olunan enerji enerji mənbələrindən istifadə ETSN mənbələrindən istifadənin genişləndirilməsi genişləndiriləcəkdir 6.10. Bioloji müxtəliflikdən istifadənin planlaşdırılması və idarəedilmə imkanlarının gücləndirilməsi zərbaycan-2020: gələcəyə baxış” İnkişaf Konsepsiyasında nəzərdə tutulan məqsədlərə uyğun olaraq bioloji müxtə fəaliyyətin planlaşdırılması “Bioloji müxtəliflik haqqında” Konvensiya ilə Konsepsiyanın bioloji müxtəlifliyin ETSN bağlı öhdəliklərin icrası üçün zəruri tədbirlərin qorunmasına yönəldilmiş hədəflərinə müəyyən edilməsi və icrası tam nail olunacaqdır 6.10.2. Bioloji müxtəlifliyin qorunması üzrə imkanların genişləndirilməsi Bioloji müxtəlifliyin qorunması üzrə imkanların bioloji müxtəliflik üzrə texniki, inzibati, ETSN genişləndirilməsi, mövcud və tələb olunan maliyyə və insan resurslarının inkişafı imkanların qiymətləndirilməsi, təkliflərin təmin ediləcəkdir hazırlanması və müvafiq proqramlara salınması, bu istiqamətdə qeyri-hökumət təşkilatları ilə və beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq Bioloji müxtəliflik sahəsində fəaliyyət göstərən bioloji müxtəliflik sahəsində kadr ETSN, insan resurslarının bilik və bacarıqlarının potensialının gücləndirilməsi üçün AMEA yüksəldilməsində qeyri-hökumət təşkilatları ilə və əməkdaşlıq imkanları beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlığın müəyyənləşdiriləcək və müntəzəm gücləndirilməsi olaraq birgə təlimlər təşkil ediləcəkdir Akronimlər ETSN Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi FHN Azərbaycan Respublikasının Fövqəladə Hallar Nazirliyi XİN Azərbaycan Respublikasının Xarici İşlər Nazirliyi KTN Azərbaycan Respublikasının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi RYTN Azərbaycan Respublikasının Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi SN Azərbaycan Respublikasının Səhiyyə Nazirliyi TN Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi MTN Azərbaycan Respublikasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi DGK Azərbaycan Respublikasının Dövlət Gömrük Komitəsi SMPDK Azərbaycan Respublikasının Standartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsi ARDNŞ Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Şirkəti ABOEMDA Azərbaycan Respublikasının Alternativ və Bərpa Olunan Enerji Mənbələri üzrə Dövlət Agentliyi AMEA Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası MST ASC Azərbaycan Meliorasiya və Su Təsərrüfatı Açıq Səhmdar Cəmiyyəti YİH yerli icra hakimiyyətləri