Regulation No. 590 date 9.10.2018 approving the model of the natural gas sector market

1. Miratimin e modelit të tregut të gazit natyror, sipas tekstit dhe skemës që i bashkëlidhen këtij vendimi.

2. Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë dhe Enti Rregullator i Energjisë, në përputhje me parashikimet e ligjit nr. 102/2015, “Për sektorin e gazit natyror”, sigurojnë monitorimin dhe vlerësimin e vazhdueshëm të modelit të tregut të gazit natyror.

3. Modeli i tregut i gazit natyror, i përcaktuar në këtë vendim, do të jetë i aplikueshëm në momentin që do të bëhet efektiv aktiviteti në tregun e gazit natyror i shoqërisë TAP AG ose i shoqërisë “Albgaz” sh.a., si dhe në çdo rast që një shoqëri e gazit natyror do të ketë aktivitet komercial në tregun e gazit.

4. Ngarkohen Ministria e Infrastrukturës dhe Energjisë, Enti Rregullator i Energjisë dhe “Albgaz” sh.a., e “Albpetrol” sh.a., për zbatimin e këtij vendimi. Ky vendim hyn në fuqi pas botimit në Fletoren Zyrtare. KRYEMINISTRI Edi Rama MODELI I TREGUT TË GAZIT NATYROR - Përfitime më të larta për konsumatorët, në I. DISPOZITA TË PËRGJITHSHME drejtim të sigurimit të furnizimit me gaz natyror

1. Rindërtimi dhe zhvillimi i sektorit të gazit dhe drejt një shërbimi cilësor; në Shqipëri është pjesë e politikave prioritare të - Shfrytëzimin më efikas të tregtimit ndërkufitar, qeverisë për një zhvillim të qëndrueshëm të ndërmjet Shqipërisë dhe vendeve të saj fqinje, duke sektorit energjetik e të ekonomisë shqiptare në lejuar që sektori shqiptar i gazit natyror të përfitojë vitet dhe dekadat e ardhshme, duke përfshirë përdorimin me eficiencë të burimeve tona të edhe integrimin e këtij sektori në kuadrin rajonal, furnizimit, përfshirë edhe prodhimin vendës të nëpërmjet ndërtimit dhe vënies në funksionim të gazit natyror; interkonektorëve. Në këtë kontekst, zhvillimi dhe - Zbatimin efikas dhe në përputhje me kushtet e miratimi i modelit të tregut të gazit natyror (më zhvillimit të infrastrukturës së gazit, të aksesit të poshtë referuar si “modeli i tregut”) përbën një palëve të treta për të marrë pjesë në tregun e gazit hap të rëndësishëm drejt zhvillimit të tregut të natyror dhe krijimin e kushteve për zhvillimin e një gazit natyror, duke qenë pjesë e reformës që tregu transparent e jodiskriminues; qeveria ka ndërmarrë për zhvillimin e sektorit të - Liberalizimin e tregut të gazit natyror, duke gazit, në përputhje me ligjin nr. 102/2015, “Për krijuar një strukturë tregu që rrit interesin dhe sektorin e gazit natyror”. numrin e pjesëmarrësve, krijon kushtet për hapjen Modeli i tregut është hartuar mbështetur në e sektorit drejt konkurrencës dhe rrit pjesëmarrjen Paketën e Tretë të Energjisë së Bashkimit e investitorëve të huaj; Evropian, miratuar edhe nga Këshilli Ministror i - Monitorimin dhe rregullimin e tregut të gazit Traktatit të Komunitetit të Energjisë në vitin natyror nga Enti Rregullator i Energjisë, si një 2011 dhe, në bazë të kërkesave të Traktatit të institucion i pavarur; Komunitetit të Energjisë për krijimin e tregut - Nevojën për të hartuar dhe për të zbatuar rajonal të gazit natyror, i cili është ratifikuar nga rregulla për kryerjen e transaksioneve në tregje Kuvendi i Shqipërisë me ligjin nr. 9501, datë transparente dhe jodiskriminuese, për të shmangur 3.4.2006, “Për ratifikimin e traktatit të krijimit të manipulimin dhe abuzimin e tregut, si dhe kryerjen Komunitetit të Energjisë”. Kjo paketë është e tregtimit të brendshëm në përputhje me praktikat implementuar në ligjin nr. 102/2015, “Për më të mira evropiane; sektorin e gazit natyror”. - Integrimin e tregut shqiptar të gazit natyror me Modeli i tregut të gazit natyror synon të tregun rajonal të Evropës Juglindore dhe, më tej, sigurojë një strukturë të qëndrueshme të këtij me tregun evropian të gazit natyror, i cili do të jetë tregu, si dhe të krijojë kushtet për integrimin e një udhëzues i parimeve të funksionimit të këtij mëtejshëm rajonal të sektorit të gazit natyror të tregu. Shqipërisë me vendet fqinje. Në referim të parimeve bazë, të përmendura më Modeli i tregut të gazit natyror merr në sipër, është marrë në konsideratë edhe iniciimi i konsideratë: procesit për krijimin e Bursës Shqiptare të - Harmonizimin e legjislacionit të sektorit të Energjisë (BSHE), sikurse përcaktohet në pikën gazit natyror dhe të mënyrës së funksionimit të 3.5, të vendimit nr. 519, datë 13.7.2016, të Këshillit tregut me kërkesat e Traktatit të Komunitetit të të Ministrave, “Për miratimin e modelit të tregut të Energjisë; energjisë elektrike”, duke përfshirë edhe tregun e - Finalizimin e procesit të kalimit drejt një gazit natyror, që kërkon, gjithashtu, përafrimin e strukture të tregut të gazit natyror ligjërisht, mëtejshëm të tregut të energjisë (energjisë elektrike funksionalisht dhe financiarisht, të ndarë në dhe gazit natyror), në përputhje të plotë me prodhim, furnizim, transmetim dhe shpërndarje, kërkesat e përcaktuara nga Komuniteti i Energjisë. me qëllim që të mundësojë konkurrencën në 2. Në këtë model tregu të gazit natyror, termat e tregjet me shumicë dhe pakicë; mëposhtëm kanë këto kuptime: - Zhvillimin e tregut të gazit natyror sipas 2.1 “Bursa Shqiptare e Energjisë”, platforma e rregullave të qarta të tregut dhe kodeve të rrjetit, organizuar për shitjen dhe blerjen e energjisë si kushte minimale teknike për një funksionim elektrike dhe/ose gazit natyror në bazë të tregut të efikas të sistemit; ditës në avancë dhe/ose brenda së njëjtës ditë, e cila ngrihet dhe funksionon sipas përcaktimeve të 2.11 “Rregullore tregtimi”, akti procedural, i vendimit nr. 519, datë 13.7.2016, të Këshillit të miratuar nga operatori i tregut, që, në përputhje Ministrave, “Për miratimin e modelit të tregut të me rregullat për tregjet e gazit natyror përcakton energjisë elektrike”. procedurën për tregtimin e gazit natyror në 2.2 “Treg i gazit natyror”, një sistem ku kryhen tregun e ditës në avancë, përfshirë regjistrimin shitje dhe blerje efektive, përfshirë edhe derivativët për tregtim, dorëzimin dhe tërheqjen e ofertave, e gazit natyror, nëpërmjet kërkesave e ofertave të organizimin e sesionit të tregtimit, shlyerjen e paraqitura në periudha afatgjata dhe afatshkurtra; pagesave etj. “Tregtia e gazit” është shitblerja e gazit natyror, 2.12 “Palë përgjegjëse balancuese”, të gjitha duke përjashtuar shitjen e tij te klienti fundor (ligji subjektet juridike, që, në përputhje me këtë nr. 102/2015). model dhe legjislacionin në fuqi, janë përgjegjëse 2.3 “Treg i çastit”, tregu financiar, në të cilin për parashikimin e tyre të prodhimit dhe tregtohen instrumente financiare dhe produkte konsumit. primare për dorëzim të menjëhershëm (ligji nr. 3. Termat e tjerë, që nuk përmenden në pikën 102/2015). 2, të këtij kreu, përdoren me kuptimin e 2.4 “Treg i gazit natyror me pakicë”, sistemi ku përcaktuar në ligjin nr. 102/2015, “Për sektorin e kryhet shitja e gazit natyror për klientin fundor gazit natyror”. nëpërmjet rolit të operatorëve të sistemit të II. QËLLIMI DHE OBJEKTIVAT E shpërndarjes dhe/ose operatorit të kombinuar. MODELIT TË TREGUT TË GAZIT 2.5 “Treg i gazit natyror me shumicë”, sistemi NATYROR ku kryhen shitblerje të gazit natyror, me qëllim Qëllimi rishitjen nëpërmjet rolit të operatorëve të sistemit të 1. Model i tregut të gazit natyror (më poshtë transmetimit dhe/ose operatorit të kombinuar. referuar si “modeli i tregut”) përcakton parimet e 2.6 “Pikë furnizimi”, një pikë lidhjeje ndërmjet përgjithshme për organizimin dhe funksionimin e pajisjeve të gazit natyror të një klienti fundor me tregut të gazit natyror në Republikën e Shqipërisë sistemin e transmetimit apo të shpërndarjes së gazit dhe përcakton marrëdhëniet ndërmjet subjekteve të natyror, në të cilën sigurohet dorëzimi fizik i gazit ndryshme të tregut të gazit natyror. natyror për qëllime konsumi nga klienti fundor. 2. Qëllimi i modelit të tregut është të përcaktojë 2.7 “Periudha e furnizimit të gazit natyror”, një parakushtet ligjore dhe organizative që do t’u periudhë e përcaktuar kohe, me kontratë ose për mundësojnë pjesëmarrësve të tregut të gazit natyror tregtinë në tregun e organizuar, gjatë së cilës blihet të shesin e të blejnë gaz natyror në një treg dhe shitet gaz natyror. transparent dhe konkurrues, sipas kushteve dhe 2.8 “Pjesëmarrës i tregut të gazit natyror të ditës termave të përcaktuar në ligjin nr. 102/2015, “Për në avancë”, një subjekt i gazit natyror i kualifikuar sektorin e gazit natyror”, në rregullat e tregut të për shitblerje në tregun e gazit natyror të ditës në gazit natyror dhe aktet e tjera ligjore përkatëse, që avancë (ose të një dite më parë, sipas kuptimit në janë: ligjin nr. 102/2015, “Për sektorin e gazit natyror”) a) Të krijojë kushtet për një treg konkurrues të dhe i regjistruar nga operatori i tregut. gazit natyror, i cili lejon vendosjen e çmimeve të 2.9 “Platforma e tregtimit”, një vend virtual, i drejta, që burojnë nga zbatimi i një tregu të krijuar për tregtimin e gazit natyror ose derivativët e qëndrueshëm, në përputhje me detyrimet e tij, që administrohet nga një operator i përcaktuar Traktatit të Komunitetit të Energjisë; dhe rregullohet sipas termave e kushteve të b) Të krijojë kushtet për një treg të orientuar përcaktuar në aktet ligjore përkatëse. drejt importit dhe eksportit, që promovon 2.10 “Pikë tregtimi”, një pikë hyrjeje në sistemin përfitimet e konsumatorëve, si dhe përfitime për e gazit natyror ose një pikë apo nyjë tjetër virtuale sektorin shqiptar të gazit natyror, duke ofruar tregtimi, sipas përcaktimeve të operatorit të sistemit fleksibilitet për integrimin në tregun e gazit natyror të transmetimit, në përputhje me Kodin e Rrjetit panevropian dhe bashkimin e tregjeve të ditës në ose sipas përcaktimeve të operatorit të tregut, në avancë (day ahead market) e tregut brenda ditës përputhje me rregulloren e tregtimit, në të cilën (intraday market); kryhet tregtimi (shitblerja) e gazit natyror. c) Të krijojë kushtet për kalimin transparent dhe rregullohen nga kodi i zbatueshëm i rrjetit ose akte efikas të flukseve të fondeve dhe llogarive, duke të tjera ligjore përkatëse. përdorur BSHE-në, në kohën kur do të jetë 7. Modeli i tregut është detyrues për të gjitha efektive, si një organizëm qendror për të gjithë subjektet e tregut të gazit natyror dhe ndiqet me tregtarët në tregun e organizuar. përpikëri nga të gjitha institucionet dhe autoritetet

3. Qëllime të tjera, të rëndësishme, të modelit të gjatë marrjes së vendimeve legjislative, tregut, janë: administrative apo rregullatore, në kuadrin e - Të marrë në konsideratë transformimin e kompetencave përkatëse në sektorin e gazit subjekteve të integruara vertikalisht, në entitete natyror. funksionalisht, ligjërisht dhe financiarisht të ndara 8. Modeli i tregut synon përmbushjen e në bazë të kërkesave të Paketës së Tretë të objektivave të qeverisë së Shqipërisë, në drejtim të: Energjisë së BE-së; a) Liberalizimit të tregut të gazit natyror dhe - Të krijojë një strukturë, brenda së cilës të krijimit të një tregu/tregjeve të organizuar/a, pra zhvillohet konkurrenca, si në tregun me shumicë treg/tregje konkurrues/e të energjisë për tregtimin ashtu edhe në atë me pakicë, për të mundësuar e e flukseve fizike të ditës në avancë apo brenda promovuar ndryshimin e shpejtë të furnizuesit. ditës;

4. Marrëdhëniet dhe roli i pjesëmarrësve të b) Sigurimit të përputhshmërisë së modelit tregut në operimin fizik të modelit të tregut shqiptar të tregut të gazit natyror me dispozitat e përcaktohen me marrëveshje ndërmjet pjesë- Traktatit të Komunitetit të Energjisë; marrësve individualë dhe/ose Bursës Shqiptare të c) Funksionimit të tregut të gazit natyror si treg i Energjisë dhe Operatorit të Tregut ose rregullohet energjisë balancuese, mbështetur në përgjegjësinë e nëpërmjet marrëveshjeve standarde të zbatueshme palëve për disbalancat, rakordimin qendror të dypalëshe. disbalancave dhe lehtësimin e integrimit me tregjet Objektivat e tjera balancuese;

5. Modeli i tregut të gazit natyror karakterizohet ç) Sigurimit të likuiditetit të nevojshëm, duke si një treg me shumicë, i bazuar në transaksione nxitur masa për një funksionim efikas të tregut/ dypalëshe dhe kontrata të lidhura ndërmjet dy tregjeve të flukseve fizike të gazit natyror; pjesëmarrësve të tregut jashtë bursës (Over the d) Rritjes së efikasitetit dhe qëndrueshmërisë së Counter - OTC) ose si një treg i organizuar i ditës në sektorit, duke qartësuar përgjegjësitë e detyrimet, avancë dhe tregut brenda ditës, i organizuar duke siguruar informacion të mjaftueshëm në lidhje nëpërmjet Bursës Shqiptare të Energjisë (më me operimin e tregut dhe krijimin e një strukture të poshtë referuar si “BSHE”). Enti Rregullator i qartë për transaksionet e tregut të gazit natyror. Energjisë (më poshtë “ERE”) është përgjegjës për 9. Parimet kryesore të modelit të tregut janë: të miratuar, në konsultim me Autoritetin e a) Zbatimi i parimit të kostos marxhinale të Konkurrencës, Komisionin e Ndihmës Shtetërore ofertave në tregjet e organizuara, si pjesë e dhe pjesëmarrësit e tregut, masat e duhura për të mbikëqyrjes së tregut, me qëllim shmangien e siguruar përmbushjen e kritereve të transparencës abuzimit në treg; dhe të hapjes së tregut, si dhe masat në lidhje me b) Funksionimi si një treg i organizuar i ditës në sigurinë e furnizimit. avancë dhe treg, brenda ditës për tregtimin e

6. Modeli i tregut konsiderohet dhe flukseve fizike të gazit natyror në periudhën kohore interpretohet si një akt juridik konceptual, që të ditës në avancë; zbatohet për veprimtaritë e sektorit të gazit natyror c) Lejimi i tregtimit të kontratave fizike afatgjata të lidhura me shitblerjen e gazit natyror, përfshirë dypalëshe, në përputhje me kapacitetin e blerë dhe dhe veprimtaritë në tregun me pakicë dhe shumicë të nominuar në ankandet eksplicite. të gazit natyror. Të gjitha marrëdhëniet ndërmjet Të gjitha format e tjera të tregtimit do të jenë subjekteve të tregut të gazit natyror, të lidhura me vetëm financiare. futjen ose marrjen e gazit natyror nga sistemi i gazit Marrëdhëniet kontraktuale janë skemat bazë, që natyror të Republikës së Shqipërisë, si dhe me shërbejnë për menaxhimin e marrëdhënieve transportin (transmetimin dhe shpërndarjen) dhe, ndërmjet subjekteve të ndryshme në treg. nëse është rasti, depozitimin e gazit natyror,

10. Objektivi përfundimtar i modelit të tregut rregulluara nga rregullat për tregun e gazit natyror është të integrojë tregun e gazit natyror, si pjesë e dhe/ose akte të tjera ligjore përkatëse. Tregjet e tregut energjetik shqiptar, në bashkimin e tregut organizuara të gazit natyror administrohen nga panevropian. operatori/ët i/e përcaktuar të një platforme III. ORGANIZIMI DHE ROLET E tregtimi përkatëse. MODELIT TË TREGUT TË GAZIT 6. Krijimi, organizimi dhe veprimtaria e tregut NATYROR (ose tregjeve) të organizuar të gazit natyror në

1. Tregu i gazit natyror përbëhet nga: Republikën e Shqipërisë realizohet pa paragjykim 1.1 Tregtimi dypalësh në tregun e gazit natyror ndaj lehtësimit dhe integrimit me tregjet e me pakicë, bazuar në kontratat e furnizimit me gaz organizuara rajonale të gazit natyror. natyror ndërmjet klientëve fundorë dhe furnizuesve 7. Krijimi i një platforme tregtimi të derivativëve të tyre, nëpërmjet rolit të operatorëve të të gazit natyror, siç mund të jetë ajo e Bursës shpërndarjes dhe/ose operatorëve të kombinuar të Shqiptare të Energjisë, mund të realizohet nga gazit natyror; operatori i tregut të gazit ose një entitet tjetër, sipas 1.2 Tregtimi dypalësh në tregun e gazit natyror termave dhe kushteve të përcaktuar në aktet ligjore me shumicë, bazuar në kontratat e shitblerjes së që rregullojnë organizimin dhe funksionimin e gazit natyror, nëpërmjet rolit të operatorëve të tregut për aksionet, letrat me vlerë apo instrumente transmetimit dhe/ose operatorëve të kombinuar të të tjera financiare të tregtuara në Republikën e gazit natyror; Shqipërisë. 1.3 Tregu i gazit natyror të ditës në avancë, për 8. Krijimi i një platforme tregtimi për derivativët livrimin e gazit natyror; e gazit natyror, sipas përcaktimit të pikës 7, të kreut 1.4 Tregu i gazit natyror të balancimit. III, nuk përjashton mundësinë e krijimit të

2. Tregtimi dypalësh i gazit natyror bazohet në platformave të tjera përkatëse të tregtimit. kontratat e furnizimit me gaz natyror (tregu me III.1 TREGTIA DYPALËSHE NË TREGUN pakicë) ose në kontratat e shitblerjes së gazit E GAZIT NATYROR ME PAKICË, natyror (tregu me shumicë), të cilat janë NDËRMJET KLIENTËVE FUNDORË DHE dakordësuar dhe janë rregulluar ndërmjet të dyja FURNIZUESVE TË TYRE, NËPËRMJET palëve, në përputhje me kriteret e përcaktuara në ROLIT TË OPERATORËVE TË SHPËR- ligjin nr. 102/2015, “Për sektorin e gazit natyror”, NDARJES DHE/OSE OPERATORIT TË dhe në kushtet e përgjithshme për furnizimin e KOMBINUAR TË GAZIT NATYROR APO gazit natyror, në formatin e miratuar nga ERE. EDHE NJË SHOQËRIE TJETËR, QË DO TË

3. Me të gjitha përcaktimet e pikës 2, të kreut KRYEJË AKTIVITET KOMERCIAL NË III, kontratat standarde të furnizimit me gaz SEKTORIN E GAZIT NATYROR natyror zbatohen në mënyrë të detyrueshme, për 1. Transaksionet për shitjen dhe blerjen e gazit furnizimin me gaz natyror të kategorive të natyror ndërmjet klientëve fundorë dhe furnizuesve përcaktuara të klientëve fundorë, në rastet e të tyre kryhen sipas tregut të gazit natyror me përcaktuara nga dhe në përputhje me termat dhe pakicë, bazuar në kontratat e furnizimit me gaz kushtet e akteve ligjore përkatëse. natyror, nëpërmjet rolit të operatorëve të

4. Tregtimi dypalësh në tregun e gazit natyror shpërndarjes dhe/ose operatorit të kombinuar të organizohet në mënyrë të tillë që të garantohet se gazit natyror “Albgaz” sh.a. apo edhe një shoqërie çdo klient fundor ka të drejtën e pakufizuar të tjetër të gazit natyror, që do të kryejë aktivitet zgjedhë lirisht të ndryshojë furnizuesin e tij të tregtar të transmetimit apo/dhe shpërndarjes në parapëlqyer, sipas kritereve të ligjit nr. 102/2015, sektorin e gazit natyror. “Për sektorin e gazit natyror”. 2. Kushtet e kontratës së furnizimit me gaz

5. Tregtimi i gazit natyror në tregjet e natyror ndërmjet klientëve fundorë dhe furnizuesve organizuara, pra në tregun e gazit natyror të ditës të tyre, nëpërmjet rolit të operatorëve të në avancë dhe në tregun e gazit natyror të shpërndarjes dhe/ose operatorit të kombinuar të balancimit, realizohet në një platformë tregtimi të gazit natyror “Albgaz” sh.a. apo edhe një shoqërie përcaktuar dhe kryhet nga aktorët e pranuar të tjetër të gazit natyror, që do të kryejë aktivitet tregut të gazit, në përputhje me kushte të tregtar të tregtimit me pakicë në sektorin e gazit natyror, duhet të jenë të qarta dhe të bëhen me kryhet sipas termave dhe kushteve të përcaktuar në dije paraprakisht, siç janë përcaktuar në kodin e zbatueshëm të rrjetit. përputhje me kriteret e kushteve të përgjithshme 7. Çdo klient fundor, për të fituar të drejtën e për furnizimin me gaz natyror dhe të gjitha furnizimit me gaz natyror, nënshkruan një informacionet e lidhura me kontratën ofrohen kontratë të vlefshme për transportin ose bëhen të akesueshme në forma të tjera për (transmetimin apo shpërndarjen) e gazit natyror klientët fundorë, përpara përmbylljes apo deri në pikën e furnizimit me operatorin konfirmimit të kontratës. përgjegjës të sistemit, sipas termave dhe kushteve

3. Kontrata e furnizimit me gaz natyror të përcaktuar në kodin e zbatueshëm të rrjetit. ndërmjet klientit fundor dhe furnizuesit do të Në rastet e lejuara nga aktet ligjore në zbatim, dakordësohet nga të dyja palët, sipas kërkesave të shërbimet e transportimit të gazit natyror mund pikës 2, të kreut III, ku të dyja palët kontraktuese t’i ofrohen klientit fundor bazuar në një kontratë të kenë fuqi të barabartë negociuese. të veçantë me furnizuesin e tij.

4. Pavarësisht pikës 3, të kreut III.1, kontratat 8. Lidhja e kontratave të furnizimit me gaz e furnizimit me gaz natyror, të lidhura ndërmjet natyror, mbarimi i kontratës dhe ndryshimet furnizuesit dhe klientëve të tij fundorë dhe ato të përkatëse i bëhen me dije operatorit përgjegjës të lidhura ndërmjet furnizuesit dhe klientit familjar sistemit, sipas kritereve të kodit të zbatueshëm të do të bazohen tërësisht në kontratën përkatëse rrjetit dhe/ose kushteve të përgjithshme për standarde të furnizimit me gaz natyror, të furnizimin me gaz natyror. miratuar nga ERE, pa asnjë ndërhyrje të 9. Transaksionet në tregun e gazit natyror me furnizuesit, përveçse nëse lejohet shprehimisht pakicë, ndërmjet furnizuesve dhe klientëve nga ERE. fundorë, nëpërmjet rolit të operatorëve të

5. Çmimi i gazit natyror, i përcaktuar në shpërndarjes dhe/ose operatorëve të kombinuar kontratën e furnizimit me gaz natyror, do të të gazit natyror “Albgaz” sh.a. apo edhe një dakordësohet ndërmjet palëve kontraktuese, shoqërie tjetër të gazit natyror, që do të kryejë furnizuesve dhe klientëve fundorë, nëpërmjet aktivitet tregtar të tregtimit me pakicë në sektorin rolit të operatorëve të shpërndarjes dhe/ose e gazit natyror, kryhen sipas termave dhe operatorit të kombinuar të gazit natyror kushteve të përcaktuar në kushtet e përgjithshme “Albgaz” sh.a. apo edhe një shoqërie tjetër të për furnizimin me gaz natyror. gazit natyror, që do të kryejë aktivitet tregtar të III. 2 TREGTIA DYPALËSHE NË tregtimit me pakicë në sektorin e gazit natyror, TREGUN E GAZIT NATYROR ME përveç rasteve kur aplikohen tarifat e furnizimit SHUMICË NËPËRMJET ROLIT TË OPERA- me gaz natyror të vendosura nga ERE, TORIT TË TREGUT, OPERATORËVE TË përkatësisht, në rastet e furnizimit me gaz natyror SISTEMIT TË TRANSMETIMIT DHE/OSE të mundësisë së fundit dhe, kur është e OPERATORIT TË KOMBINUAR TË GAZIT domosdoshme, ato të furnizimit me gaz natyror NATYROR të klientëve familjarë dhe/ose klientëve të tjerë 1. Transaksionet për shitjen dhe blerjen e gazit në nevojë. natyror, ndërmjet prodhuesve e tregtarëve ose

6. Volumi (ose sasia) e gazit natyror që do të furnizuesve, si dhe ndërmjet dy tregtarëve dhe/ose ofrohet sipas kontratës së furnizimit me gaz furnizuesve, kryhen në tregun e gazit natyror me natyror do të dakordësohet ndërmjet palëve në shumicë, bazuar në kontrata shitblerjeje të gazit kontratën ndërmjet furnizuesve dhe klientëve natyror dhe/ose nëpërmjet Bursës Shqiptare të fundorë, nëpërmjet rolit të operatorëve të Energjisë, nëpërmjet rolit të operatorit të tregut shpërndarjes dhe/ose operatorit të kombinuar të dhe/ose operatorit të kombinuar të gazit natyror gazit natyror “Albgaz” sh.a. apo edhe një “Albgaz” sh.a. apo edhe një shoqërie tjetër të gazit shoqërie tjetër të gazit natyror, që do të kryejë natyror, që do të kryejë aktivitet tregtar të tregtimit aktivitet tregtar të tregtimit me pakicë në sektorin e me shumicë në sektorin e gazit natyror. gazit natyror, me përjashtim të furnizuesit të klientit 2. Kushtet e kontratave të shitblerjes së gazit familjar, që nuk do të kufizohet me ndonjë sasi të natyror duhet të jenë ligjore dhe të bëhen të paracaktuar. Matja e furnizimit të gazit natyror njohura paraprakisht, që të mund të rregullohen e të dakordësohen në mënyrë të ndërsjellë, sipas 8. Të gjitha subjektet e tregut të gazit natyror, dispozitave të pikës 2, të kreut III, ku të dyja që importojnë gaz natyror në Republikën e palët kontraktuese kanë kompetenca të barabarta Shqipërisë, me qëllim shitjen e tij në treg me negociuese. shumicë, nëpërmjet rolit të operatorit të tregut,

3. Kontratat e shitblerjes së gazit natyror në Bursës Shqiptare të Energjisë apo edhe shoqërive tregun e gazit natyror me shumicë, me të tjera, që do të kryejnë aktivitet tregtar të pjesëmarrjen e operatorit të tregut apo të Bursës tregtimit me shumicë në sektorin e gazit natyror, Shqiptare të Energjisë, përfshirë ato në lidhje me do të rezervojnë një kapacitet të detyrueshëm kontratat merre–ose–paguaj, mund të lidhen për ndërkufitar, do të programojnë sasitë e gazit që një periudhë afatgjatë ose afatshkurtër, të cilat do të futen në sistemin e transmetimit të gazit janë në përputhje me kriteret e përgjithshme të natyror, sipas termave dhe kushteve të përcaktuara në ligjin nr. 102/2015, “Për sektorin përcaktuar në Kodin e Rrjetit të Transmetimit e gazit natyror”. dhe do të njoftojnë operatorin e tregut për sasitë

4. Kriteret për formën dhe përmbajtjen e e importuara të gazit natyror, sipas kërkesave të kontratave të furnizimit me gaz natyror, siç rregullave për tregun e gazit natyror. përcaktohet te “Kushtet e përgjithshme për 9. Lidhja e kontratave të furnizimit të gazit furnizimin me gaz natyror”, të aplikueshme edhe natyror, si dhe mbarimi i kontratës dhe për furnizuesin e gazit natyror nga “Albpetrol” ndryshimet përkatëse i njoftohen operatorit të sh.a. dhe subjekte të tjera të licencuara, do të tregut, sipas kërkesave të rregullave për tregun e aplikohen mutatis mutandis te kontrata e shitblerjes gazit natyror. së gazit natyror dhe, për rrjedhojë, do të 10. Transaksionet në tregun e gazit natyror zbatohen siç duhet nga palët kontraktuese. me shumicë kryhen në përputhje me termat dhe

5. Çmimi i gazit natyror, i përcaktuar në kushtet e përcaktuar në rregullat e tregut të gazit kontratën e shitjes dhe të blerjes së gazit natyror natyror. dhe te përcaktimi i volumit të gazit, si dhe III.3 TREGU I GAZIT NATYROR I DITËS korrigjimet dhe ndryshimet përkatëse, vendosen NË AVANCË me marrëveshje të ndërsjellë ndërmjet palëve, 1. Tregu i gazit natyror i ditës në avancë, sipas kritereve të rregullave për tregun e gazit referuar përcaktimit të shkronjës “b”, të pikës 3, natyror. Matja e furnizimit me gaz natyror do të të nenit 84, të ligjit nr. 102/2015, “Për sektorin e kryhet në përputhje me termat dhe kushtet e gazit natyror”, do të krijohet si një platformë përcaktuar në kodin e zbatueshëm të rrjetit. tregtimi e gazit natyror për shitje dhe blerje

6. Shitja dhe blerja e gazit natyror në tregun anonime të gazit natyror, bazuar në oferta me shumicë do të kryhet në pikën e tregtimit të individuale, që përfshijnë një sasi të gazit natyror përcaktuar në kontratën përkatëse të shitjes dhe të ofruar për shitje ose të kërkuar për blerje, të blerjes. Nëse nuk është rënë dakord çmim të deklaruar shitjeje apo çmim të shprehimisht ndryshe ndërmjet palëve parapëlqyer blerjeje dhe një periudhë të caktuar kontraktuese ose kur nuk përcaktohet nga aktet furnizimi. ligjore në zbatim, pika e tregtimit përcaktohet një 2. Krijimi i tregut të gazit natyror të ditës në nga pikat hyrëse të sistemit të transmetimit të avancë do të miratohet më parë nga ministria gazit natyror të Republikës së Shqipërisë. përgjegjëse për energjinë (më poshtë referuar si

7. Shitja dhe blerja e gazit natyror nuk “ministria”), në bashkëpunim me ERE-n dhe përfshin transportin, vetëm nëse është rënë palë të tjera interesi, duke marrë në konsideratë dakord shprehimisht ndryshe ndërmjet palëve nivelin e zhvillimit dhe likuiditetin e tregut të kontraktuese. Shërbimet e transportit gazit natyror në Republikën e Shqipërisë. (transmetimit dhe/ose shpërndarjes), në rastet 3. Tregu i gazit natyror i ditës në avancë do të përkatëse, do të sigurohen nga pala përgjegjëse organizohet dhe do të administrohet nga kontraktore e operatorit/ëve të sistemit operatori i tregut, i përcaktuar në përputhje me përgjegjës, sipas termave dhe kushteve të parashikimet e ligjit nr. 102/2015, “Për sektorin e përcaktuar në kodin e zbatueshëm të rrjetit. gazit natyror”.

4. Tregtimi në tregun e gazit natyror të ditës III. 4 TREGU I GAZIT NATYROR TË në avancë do të jetë i hapur për të gjithë tregtarët BALANCIMIT dhe/ose furnizuesit aktivë në Republikën e 1. Operatori i sistemit të transmetimit ose Shqipërisë pas përfundimit të marrëveshjes së operatori i kombinuar i gazit natyror “Albgaz” pjesëmarrjes me operatorin e tregut dhe sh.a. do të kryejë funksionin e operatorit të tregut regjistrimin si një pjesëmarrës në tregun e gazit të balancimit, nëpërmjet: natyror të ditës në avancë. Marrëveshja standarde a) Parashikimit dhe blerjes së shërbimeve e pjesëmarrjes dhe lista e pjesëmarrësve të ndihmëse, të ndara në volume gazi balancuese regjistruar në tregun e gazit natyror të ditës në dhe kapacitet rezervë, nga të gjithë ofruesit e avancë bëhet publike dhe përditësohet, sipas shërbimeve të balancuara (OSB) në një javë, nevojës, në faqen zyrtare të operatorit të tregut. ditën në avancë dhe afatin kohor real të bazuar

5. Pjesëmarrësit në tregun e gazit natyror të ditës në treg; në avancë do të lejohen të shesin në këtë treg b) Kryerjes së veprimeve të nevojshme për vetëm ato sasi të gazit natyror që blihen me balancimin, duke aktivizuar rregullimin sekondar kontrata shitblerjeje dypalëshe dhe kontrata të në ulje (downward) ose rritje (upward) nga rezervat blerjes nga pjesëtarë të tjerë në tregun e gazit balancuese dhe/ose rezervat shtesë balancuese, natyror, në tregun e gazit natyror të ditës në avancë të ofruara në tregun e balancimit të gazit natyror; ose të importuar në Republikën e Shqipërisë. c) Blerjes së humbjeve në transmetim, në

6. Volumet e gazit natyror të blera në tregun e tregun e organizuar të ditës në avancë. Për një gazit natyror të ditës në avancë mund të shiten, periudhë ndërmjetëse, ku produktet që tregtohen në përputhje me kontratat e shitblerjes dypalëshe, në një treg të organizuar nuk lejojnë blerjen me te pjesëmarrësit e tjerë të tregut të gazit natyror, kosto optimale të humbjeve, procedurat e mund të rishiten në tregun e gazit natyror të ditës prokurimit janë të lejuara për OST-në, sipas në avancë, t’u furnizohen klientëve fundorë ose rregullave të miratuara nga ERE. të eksportohen jashtë Republikës së Shqipërisë. 2. Të gjitha subjektet juridike, që zotërojnë

7. Shitja dhe blerja e gazit natyror në tregun e kapacitete prodhuese dhe konsumi të gazit gazit natyror të ditës në avancë do të kryhet në natyror, të lidhura në rrjet dhe mbi një kapacitet pikën e tregtimit të përcaktuar nga operatori i të caktuar nga OST-ja e të miratuar nga ERE, tregut. janë të detyruara për të qenë një palë përgjegjëse

8. Kapacitetet e sistemit të transmetimit të balancuese (PPB). gazit natyror në pika të veçanta hyrjeje dhe/ose Çdo subjekt juridik, që zotëron njësi të daljeje, sipas rëndësisë në volume dhe prodhimit e të konsumit të gazit natyror, të prioriteteve të tregtimit të gazit natyror në tregun lidhura me rrjetin dhe nën një kapacitet të e gazit natyror të ditës në avancë, do të njoftohen caktuar nga OST-të dhe të miratuar nga ERE, dhe do të shpërndahen sipas termave e kushteve mund të aplikojnë për t’u bërë një PPB. të përcaktuar në Kodin e Rrjetit të Transmetimit. Çdo tregtar, që tregton në Shqipëri apo që

9. Transaksionet në tregun e gazit natyror me furnizon gaz natyror në tregtinë ndërkufitare, shumicë do të kryhen në përputhje me termat është PPB. dhe kushtet e përcaktuar në rregullat e tregut të 3. Operatori i tregut, gjatë kryerjes së gazit natyror dhe rregulloren e tregtimit, miratuar funksionit të balancimit të sistemit, do të sigurojë nga operatori i tregut dhe të njoftuar në faqen e gaz natyror nga ofruesit e shërbimit të tij zyrtare. balancimit, me qëllim balancimin.

10. Tregtimi pas afatit ndërmjet pjesëmarrësve 4. Secili tregtar apo furnizues, që mund të të tregut të gazit natyror të ditës në avancë, pra të garantojë një portofol të mjaftueshëm gazi gjitha tregtimet dypalëshe të gazit natyror, pas natyror dhe fleksibilitetin e nevojshëm për mbylljes së sesionit të tregtimit në tregun e ditës përmbushjen e nevojave të balancimit të në avancë, kryhen në përputhje me kreun III.2, operatorit të sistemit të transmetimit, mund të përveç rasteve kur përcaktohet shprehimisht nga zgjedhë për ofrimin e shërbimit të balancimit. rregullat e tregut të gazit natyror. 5. Ofruesit e shërbimeve të balancimit regjistrohen dhe zbatojnë veprimtaritë e tyre, sipas kërkesave të rregullave të tregut të gazit vendimi, ERE, në bashkëpunim me Autoritetin e natyror dhe, kur është i zbatueshëm, të Kodit të Konkurrencës, ndërmerr vlerësimin e Rrjetit të Transmetimit. zbatueshmërisë e të funksionimit të modelit të

6. Shërbimi i balancimit faturohet bazuar në tregut jo më vonë se 1 (një) vit përpara datës tarifat e vendosura nga ERE. Tarifat për shërbimin fillestare të veprimtarisë tregtare të shoqërisë Trans e balancimit përllogariten dhe vendosen në Adriatic Pipeline AG (TAP AG) apo një shoqërie përputhje me kushtet e bazuara në treg, të tjetër, që do të kryejë aktivitet komercial në sektorin përcaktuara në metodologjinë e miratuar nga ERE. e gazit natyror dhe i dorëzon ministrisë raportin

7. Shërbimi i balancimit dhe të gjitha mbi përshtatjet e nevojshme, në kuadër të transaksionet në tregun e gazit natyror të penetrimit të planifikuar ndërkufitar të gazit natyror balancimit ofrohen e kryhen, në përputhje me në sistemin e gazit natyror të Republikës së termat dhe kushtet e përcaktuar në rregullat e Shqipërisë. tregut të gazit natyror dhe, kur është i 3. Në përputhje me ligjin nr. 102/2015, “Për zbatueshëm, të Kodit të Rrjetit të Transmetimit. sektorin e gazit natyror”, ERE do të reflektojë

8. Përpara krijimit të një tregu të organizuar të ndryshimet në rregullat e tregut të gazit natyror dhe gazit natyror të balancimit (platforma e tregtimit), në legjislacionin dytësor të nevojshëm për shërbimi i balancimit ofrohet nga sipërmarrjet e funksionimin e tregut. Në hartimin e këtyre gazit natyror të referuara në pikën 4, të kreut rregullave, ERE do të bashkëpunojë ngushtësisht III.4, për operatorin e sistemit të transmetimit, me Sekretariatin e Komunitetit të Energjisë. bazuar në një kontratë dypalëshe standarde, të 4. ERE, gjithashtu, do të miratojë rregullat për miratuar nga ERE. Kur është e nevojshme, një balancimin e kapaciteteve, të cilat hartohen nga kontratë e tillë përmbyllet me përzgjedhjen e një operatori i tregut. Hartimi i këtyre rregullave duhet ofruesi të shërbimit të balancimit nëpërmjet një të udhëhiqet nga parimi i mosdiskri-minimit, në procedure të hapur të prokurimit publik nga mënyrë që këto rregulla të jenë në përputhje me operatori i sistemit të transmetimit, sipas Traktatin e Komunitetit të Energjisë. Në hartimin e kërkesave të ligjit për prokurimin publik dhe këtyre rregullave duhet të kërkohet mendimi i akteve të tjera ligjore të zbatueshme. secilës palë të interesuar, si dhe i Sekretariatit të

9. Veprimtaritë e operatorit të sistemit të Komunitetit të Energjisë. transmetimit, të lidhura me balancimin e flukseve 5. ERE do të miratojë marrëveshje apo ndërkufitare të gazit natyror, qofshin këto bazuar kontrata tip për një sërë marrëdhëniesh ndërmjet në marrëdhëniet dypalëshe me operatorë të tjerë pjesëmarrësve të tregut, të cilat përfshijnë: sistemesh ose në veprimtari në tregun rajonal të a) Marrëveshje shërbimi të dyanshme për balancimit, kryhen në përputhje me termat dhe shërbimet e shpërndarjes, ndërmjet OSSH-ve dhe kushtet e përcaktuar në mënyrë specifike, që përdoruesve të sistemit të shpërndarjes; rrjedhin nga marrëveshjet përkatëse dypalëshe b) Marrëveshje për shërbimet e transmetimit, ose rregullat e tregut. ndërmjet OST-ve dhe furnizuesve të tregut me gaz III.5 ROLI I RREGULLATORIT TË natyror; PAVARUR, ENTIT RREGULLATOR TË c) Modele të kontratave financiare OTC, ENERGJISË (ERE) ndërmjet palëve përgjegjëse balancuese (PPB);

1. Enti Rregullator i Energjisë (ERE), së ç) Kontrata tip, ndërmjet Bursës së Energjisë bashku me zbatimin e monitorimit dhe të dhe PPB-ve, në përputhje me praktikat dhe mbikëqyrjes së tregut të gazit natyror, sipas standardet më të mira evropiane. termave e kushteve të përcaktuar në ligjin nr. 6. ERE do të jetë përgjegjëse për 102/2015, “Për sektorin e gazit natyror”, dhe në përputhshmërinë e modeleve të kontratave me aktet e tjera ligjore përkatëse, ndër të tjera, kuadrin ligjor fiskal. vlerëson zbatueshmërinë dhe funksionimin e Zbatimi i kontratave dhe i detyrimeve tarifore modelit të tregut dhe, kur është e nevojshme, i nga të gjithë pjesëmarrësit e tregut, duke përfshirë bën ministrisë përgjegjëse për energjinë pagesën e plotë për gazin natyror dhe shërbimet e propozimet e tij për ndryshimet përkatëse. tjera, është thelbësor për suksesin e tregut shqiptar

2. Me gjithë dispozitën e pikës 2 të këtij të gazit natyror.

7. ERE, në bashkëpunim me Sekretariatin e dh) Publikon sasitë e shpërndara dhe çmimet Komunitetit të Energjisë, operatorin e tregut, përkatëse, sipas afateve të përcaktuara; OST-të, Bursën e Energjisë, OSSH-të dhe e) U dërgon PPB-ve përkatëse dhe operatorit pjesëtarët e tjerë të tregut, do të hartojnë rregulla të tregut dhe/ose OST-ve, në përputhje me dhe procedura për ushtrimin e autoritetit të saj afatin e rënë dakord, njoftimet e kredive, llogaritë rregullator mbi palët përgjegjëse balancuese financiare; (PPB) në tregun e gazit natyror, në përputhje me ë) Ekzekuton mjetet e shtrëngimit dhe pagesat marrëveshjet dhe do të ketë, gjithashtu, për PPB-të përkatëse, në përputhje me rregullat mundësinë e monitorimit të fluksit të pagesave dhe afatet e përcaktuara; në këtë treg. ERE do të përdorë të gjitha f) Mban dokumentet e transaksioneve; instrumentet shtrënguese për zbatimin e g) Mban dhe përditëson kalendarin e pagesave dhe të detyrimeve tarifore. tregtimeve;

8. Pjesëmarrja në tregun e organizuar të gazit gj) Respekton kërkesat për transparencë dhe natyror nuk do të jetë e kushtëzuar nga lëshimi i ushtron kompetenca të monitorimit të tregut; ndonjë licence specifike nga ana ERE-s. Licencat h) Garanton që platforma tregtare është e për operatorin e tregut, OST-të, OSSH-të, aksesueshme nga të gjitha palët e interesuara. furnizimin dhe tregtimin do lëshohen në 2. Bursa e energjisë mund të kontraktojë përputhje me ligjin për sektorin e gazit natyror kryerjen e një apo më shumë prej shërbimeve të dhe legjislacionin sekondar. sipërcituara nga çdo subjekt që mund të ushtrojë

9. ERE do të përcaktojë kriteret dhe këtë aktivitet, në përputhje me licencën e lëshuar procedurën për licencimin e Bursës Shqiptare të nga ERE. Energjisë. 3. Si pjesë e krijimit të Bursës Shqiptare të III.6 BURSA SHQIPTARE E ENERGJISË Energjisë do të implementohet ndarja ligjore dhe

1. Bursa Shqiptare e Energjisë ngrihet dhe financiare e operatorit të tregut nga operatori i funksionon sipas përcaktimeve të vendimit nr. 519, kombinuar “Albgaz” sh.a. deri më 31 dhjetor datë 13.7.2016, të Këshillit të Ministrave, “Për 2019. miratimin e modelit të tregut të energjisë elektrike”, IV. DISPOZITA TË FUNDIT DHE dhe përfshin tregun e gazit natyror dhe merr në ZBATIMI I MODELIT TË TREGUT konsideratë sa parashikohet në aneksin 2 të tij, 1. Çdo pjesëmarrës i tregut të gazit natyror ka “Plani i veprimit për krijimin e BSSH-së”. mundësinë të përftojë nga operatori i tregut, nga Bursa Shqiptare e Energjisë mbulon edhe operatorët e sistemit, nga operatorët e sistemit të aktivitetin dhe detyrat që ka një operator tregu i transmetimit TAP AG dhe/ose operatorët e gazit natyror dhe kryen këto funksione: kombinuar të gazit natyror, “Albgaz” sh.a. apo a) Siguron të gjitha sistemet dhe ndërveprimet edhe ndonjë shoqërie tjetër, që do të kryejë e nevojshme për operimin BSHE-së (tregun e aktivitet komercial transmetimi apo shpërndarjeje ditës në avancë); në sektorin e gazit natyror, në kuadrin e b) Pranon aplikime dhe oferta për të blerë dhe kompetencave të tyre, të gjithë informacionin për të shitur energji nga palët përgjegjëse përkatës lidhur me tregtinë në tregun e gazit balancuese (PPB-të); natyror, si dhe furnizimet dhe/ose konsumin e c) Merr dhe proceson kapacitetet e gazit natyror përkatës. interkoneksionit nga OST-të, si dhe informacione 2. Pas integrimit të tregut të gazit natyror të të tjera përkatëse; Republikës së Shqipërisë me tregjet e organizuara ç) Kryen ankandet e nevojshme dhe rajonale të gazit natyror, transaksionet në këtë operacionet tregtare, në përputhje me rregullat e treg të integruar të gazit natyror kryhen në miratuara, duke përdorur për këtë qëllim përputhje me rregullat dhe procedurat e këtij algoritmet e European Market Coupling; tregu, të operatorit të tregut të gazit natyror, si d) U dërgon PPB-ve përkatëse dhe operatorit dhe Bursës Shqiptare të Energjisë. të tregut dhe/ose OST-ve, sipas afateve të Operatori i tregut i gazit natyror garanton përcaktuara, konfirmimet tregtare, duke përfshirë bërjen publike në kohë dhe me transparencë të të sasitë e alokuara dhe çmimet; gjitha rregullave e procedurave përkatëse, në mënyrë që të jenë të aksesueshme dhe tërësisht të pjesë në sektorin e gazit natyror të Republikës së kuptueshme për pjesëmarrësit e tregut të gazit Shqipërisë. natyror të Republikës së Shqipërisë. 5. Modeli i tregut të organizuar të gazit natyror,

3. Ministria dhe ERE, në bashkëpunim me siç është përcaktuar në këtë vendim, do të jetë i institucionet dhe autoritetet e tjera kompetente, aplikueshëm në momentin e fillimit të furnizimit të garantojnë zbatimin dhe ekzekutimin e vendit me gaz natyror nëpërmjet projektit të përshtatshëm të këtij modeli tregu. gazsjellësit Trans Adriatic Pipeline (projekti TAP) apo

4. Asnjë nga masat që rrjedhin nga ky model nëpërmjet çdo furnizuesi tjetër, që do të mundësojë tregu, legjislative, administrative apo rregullatore një veprimtari të tregtimit me shumicë të gazit qofshin, nuk ekzekutohen në mënyrë të tillë që të natyror, në përputhje me kriteret e modelit të krijojnë mundësi diskriminimi ndaj sipërmarrjeve tregut, sikurse përcaktohet në këtë vendim. energjetike të krijuara në palë të tjera të Komunitetit të Energjisë dhe që zgjedhin të marrin SKEMA E MODELIT TË TREGUT TË GAZIT NATYROR (SHQIPËRI)