Albania National Action Plan on Renewable Energy 2018-2020

1.1 Nevoja e rishikimit të Planit Kombëtar të sigurojë që, informacioni rreth përfitimeve, kostove Burimeve të Rinovueshme të Energjisë për dhe hollësive praktike të zhvillimit dhe përdorimit periudhën 2018–2020 të energjisë nga burimet e rinovueshme dhe rreth Ligji 7/2017, “Për nxitjen e përdorimit të masave mbështetëse, të bëhet i disponueshëm për energjisë nga burimet e rinovueshme”, u miratua të gjithë aktorët, të tillë si: konsumatorët, më 2 shkurt 2017. Ky ligj është harmonizuar me zhvilluesit, hartuesit, sponsorizuesit, investitorët, ligjin 43/2015 për Sektorin e Energjisë Elektrike institucionet financiare, ndërtuesit, instaluesit, dhe reflekton në mënyrë të plotë mundësinë e arkitektët dhe furnizuesit e pajisjeve dhe sistemeve hyrjes në tregun e liberalizuar të energjisë elektrike të ngrohjes dhe ftohjes, dhe pajisjeve të tjera që të gjeneratorëve nga burime të rinovueshme. Ligji përdorin energjinë nga burimet e rinovueshme. nr. 7/2017, ndër të tjera, reflekton transpozimin Menjëherë sa filloi zbatimi i ligjit nr. 7/2017, thuajse të plotë të direktivës 2009/28/BE dhe datë 2.2.2017, “Për nxitjen e përdorimit të energjisë praktikisht merr në konsideratë jo vetëm nga burimet e rinovueshme”, u mundësua hapi i hidrocentralet e vogla dhe tarifën e stimuluar (Feed- parë i aplikimit të menjëhershëm në skemat in), për prodhuesit me përparësi, duke përcaktuar promovuese deri në 2 Mw për impiantet OSHEE sh.a. si blerësin e vetëm, por edhe nxitjen fotovoltaike (PV) dhe 3 mw për impiantet eolike. e burimeve të tjera me prejardhje të rinovueshme, Në prill të vitit 2017, MIE propozoi si eoliket, PV, biomasë etj. “Metodologjinë e përcaktimit të çmimit të blerjes Në këtë kuadër, për të paraprirë reformat në së energjisë elektrike të prodhuar nga burimet e sektorin e energjisë elektrike dhe për të realizuar vogla të rinovueshme (dielli dhe era)”, e cila u objektivin 38% të BRE-ve në KFBE, në miratua me vendimin e Këshillit të Ministrave nr. PKVBRE, të rishikuar, të periudhës së mbetur 369, datë 26.4.2017. Tre muaj më vonë, më 2018–2020, rekomandohen: 27.7.2017, ERE miratoi këtë metodologji, e cila i) masa efektive për miratimin e kuadrit përcaktoi tarifën promovuese 100 €/mwh për nënligjor, që parashikon ligji nr. 7/2017 dhe impiantet PV deri në 2 mw dhe 76 €/mwh për gjithëpërfshirjen dhe diversifikimin e burimeve të impiantet eolike deri në 3 mw të instaluara. ERE rinovueshme në Shqipëri; do të rishikoje këtë çmim promovues bazuar në ii) analizë tekniko-ekonomike më të gjerë lidhur metodologjinë e mësipërme sipas parimeve të me interesat e të gjithë operatorëve të tregut të njohura të LCOE (Levelized Cost of Energy) për skemat burimeve të rinovueshme në aplikimin e “skemave promovuese, me çmime të mbështetura në trendin mbështetëse” për promovimin e BRE-ve pa dallim; e çmimeve të këtyre impianteve në tregun dhe ndërkombëtar dhe për të kthyer investimin në kohë iii) përforcimin e legjislacionit për biokarbu- të arsyeshme. Deri më 31 dhjetor 2017, në MIE rantet në sektorin e transportit në drejtim të janë paraqitur të paktën 30 aplikime për impiante kritereve të qëndrueshmërisë, informimin/ PV deri në 2 mw dhe 6 prej tyre janë pajisur me raportimin, si dhe vendosja e masave për nxitjen e “Miratimin përfundimtar”, ku 3 kompani kanë tregtimit të tyre te konsumatori fundor. nënshkruar kontratën me MIE për ndërtimin e Plani Kombëtar i Veprimit për Burimet e fermave me energji diellore. Për impiante eolike Energjisë së Rinovueshme (2015–2020) përcakton deri në 3 mw instalime, nuk ka pasur asnjë aplikim udhërrëfyesin e arritjes së objektivit kombëtar për deri tani. Në PKVBRE 2015–2020 janë përqindjen e energjisë nga burimet e rinovueshme parashikuar 50 mw impiante diellore PV dhe 30 që konsumohet në sektorin e energjisë elektrike mw impiante eolike. (BRE-E), të transportit (BRE-T) dhe në sektorin e Në qershor 2017, MIE nënshkroi një ngrohjes dhe ftohjes (BRE-N&F) deri në vitin memorandum mirëkuptimi me BERZH-in për 2020. PKVBRE-ja vendos, gjithashtu, objektiva asistencën teknike lidhur me organizimin e tregues sasiorë dhe specifikë për teknologjinë e ankandeve për skemat mbi 2 mw për PV-në. prodhimit të energjisë elektrike nga burime të Asistenca do të jetë aktive në maj të vitit 2018 dhe rinovueshme të energjisë. do të plotësojë kuadrin ligjor lidhur me aplikimet e skemave mbi 2 mw për PV-në. Asistenca do të jetë nënligjore lidhur me HECV-në, të cilat në raport e vlefshme për dy vite për MIE-n dhe do të hedhë me ligjin, sigurojnë vazhdimësinë e kontratave me bazat e organizimit të ankandeve. MIE është në qeverinë shqiptare. Kështu, mbështetur në nenin përgatitje për të vlerësuar tokën në të cilën është 22 pika 2 dhe 3, të ligjit nr. 7/2017, është miratuar më e favorshme vendosja e tyre vendimi i Këshillit të Ministrave nr. 687, datë Me vendimin e Këshillit të Ministrave nr. 27, 22.11.2017, “Për miratimin e metodologjisë për datë 17.1.2018, “Për miratimin e metodologjisë për përcaktimin e çmimit të blerjes së energjisë përcaktimin e çmimit të blerjes së energjisë elektrike, që do t’u paguhet prodhuesve ekzistues elektrike të prodhuar nga gjeneratorët e vegjël me me përparësi”. Çmimi vjetor i blerjes së energjisë burime të rinovueshme nga pjesa e elektrike që do t’u paguhet prodhuesve ekzistues biodegradueshme të mbetjeve të ngurta që me përparësi, nga përllogaritjet e bëra sipas shfrytëzojnë mbeturinat industriale, urbane dhe metodologjisë dhe i miratuar nga Enti Rregullator i rurale”, është hedhur një hap tjetër për burimet e Energjisë, për vitin 2018 ka rezultuar në 8.56 rinovueshme nga djegia e mbetjeve urbane dhe lekë/kwh. Ky çmim do t’u paguhet prodhuesve rurale, duke kthyer mbeturinat e biodegradueshme privatë të HEC-eve nga ana e OSHEE sh.a. me të në energji. Çmimet e propozuara nga MIE janë cilin kanë edhe kontratë. Në raport me vitin 2017 mbështetur në Strategjinë Kombëtare të dhe 2016, kur çmimi ishte i njëjtë, fiksuar në 7.4 Menaxhimit të Integruar të Mbetjeve Urbane dhe lekë, kemi një rritje me 15%. Kjo përqasje siguron Rurale për pjesën e biodegradueshme, e cila një efektivitet të investimeve të prodhuesve dhe llogaritet në masën 60%. Ky potencial do t’i japë mbrojtje të konsumatorit nga shtrembërimet e një shtysë edhe më të madhe zhvillimit të përkohshme që mund të rezultojnë në treg në impianteve të shkatërrimit të këtyre mbetjeve, duke kushte të ndryshme. Gjithashtu, me këtë reduktuar ndjeshëm depozitimin e tyre në qendra metodologji merret në konsideratë kthimi i të nxehta mjedisore. Sa i përket kësaj, pritet së investimit, i cili llogaritet për pjesën e mbetur të shpejti aprovimi nga ERE. koncesionit. Me gjithë masat tepër të shpejta pas daljes së Gjithsesi, ligji nr. 7/2017 kërkon një përpjekje ligjit nr. 7/2017, BRE-të në Shqipëri, janë edhe më të madhe lidhur me aktet nënligjore që dominuar nga skemat e mbështetjes financiare dhe mbetet për t’u miratuar nga Këshilli i Ministrave, mundësisë për aksesin në rrjet të energjisë elektrike siç janë: të prodhuar nga burimet hidrike. Politika 1. Projektakti për metodologjinë e llogaritjes se shtetërore, me qëllim nxitjen e investimeve në “Objektivave kombëtarë”; energji, përgjithësisht krijoi klimën e favorshme të 2. Përcaktimi i agjencisë përgjegjëse për burimet dhënies se koncesioneve për ndërtimin e veprave të e rinovueshme të energjisë; prodhimit të energjisë elektrike dhe garantimin për 3. Projektakti për mbështetjen e “Kontratave parablerjen e energjisë për një periudhë 15-vjeçare. për diferencë”, në mënyrë që, BRE-të të integrohen Gjatë këtij 10-vjeçari, shteti shqiptar ka dhënë rreth në sistemin elektroenergjetik sipas rregullave të 194 koncesione për ndërtimin e rreth 540 HEC- tregut të liberalizuar; eve të vogla në mbarë vendin. Sot, nga HECV me 4. Projektakti për “Skemat e matjes neto të koncesion, deri në shkurt 2018 janë instaluar vetëm energjisë” për vetëkonsumin deri në 500 kw 27% e tyre, të cilat përfaqësojnë 31% të gjenerimit instalime PV; të parashikuar, që është vetëm 43% e konsumit të 5. Projektakti për përcaktimin e “Operatorit të energjisë elektrike të parashikuar më 2020-ën. Energjisë së Rinovueshme”; Pritshmëria e HECV-ve në fazë ndërtimi mund të 6. Projektakti për rregullat e “Aksesit në rrjet” rrisë me rreth 8% prodhimin hidro deri më 2020- dhe “Lidhja me rrjetin”; ën. Në PKVBRE 2015–2020 janë parashikuar 750 7. Projektakti për “Garancitë e origjinës” të mw impiante të HEC-eve të vogla nga të cilat janë burimeve të rinovueshme, me qëllim këmbimin e ndërtuar 163 mw. energjisë të rinovueshme, për të arritur objektivat Ligji nr. 7/2017, “Për nxitjen e përdorimit të në vende të tjera që mund të investojnë në BRE. energjisë nga burimet e rinovueshme” është, Rishikimi i Planit Kombëtar të Veprimit për gjithashtu, bazë ligjore për një sërë aktesh Burimet e Rinovueshme të Energjisë, 2018–2020, përveç masave të mësipërme në kuadrin ligjor, përcakton metodologjitë e vendosjes së çmimit të për herë të parë në operim edhe 25 HEC-e, me blerjes së energjisë nëpërmjet “Skemave të fuqi totale të instaluar prej 116 mw dhe prodhim mbështetjes financiare”, si angazhim i drejtpërdrejtë 133 ghh, ndërsa për vitin 2017 janë vënë në punë i qeverisë shqiptare me qëllim arritjen e objektivit 15 mw hidrocentrale me prodhim vjetor 26 ghh. kombëtar. Nisur nga kjo ecuri e vënies në punë e HEC-eve PKVBRE 2018–2020, i rishikuar, është në deri në vitin 2020 parashikohet të vihen në punë koherencë me direktivën, bën vlerësimin dhe më vetëm 330 mw, me prodhim vjetor vetëm 458 gwh. pas analizën e lehtësisë dhe barrierave të Në 10 vitet e fundit, pjesa më e madhe e procedurave administrative kombëtare për diskutimeve në lidhje me promovimin e BRE-ve në promovimin e burimeve të rinovueshme. Bazuar Shqipëri, ka qenë e përqendruar në skemat e në parimin e “kush të vijë më parë - i pari mbështetjes financiare dhe mundësisë për aksesin shërbehet”, procedurat janë lehtësuar ndjeshëm, në rrjet të energjisë elektrike të prodhuar nga por gjithsesi, koncesionet e HECV-ve janë dhënë burimet hidrike. Politika shtetërore, me qëllim në bazë të një procesi të konkurrimit të ofertave, nxitjen e investimeve në energji, përgjithësisht krijoi dhe autorizimet për gjenerime të energjisë elektrike klimën e favorshme të dhënies se koncesioneve për me burime të rinovueshme, si edhe autorizimet për ndërtimin e veprave të prodhimit BER-E. Sipas PV-në deri në 2 mw dhe eolike deri në 3 mw, deri AKBN-së, gjatë viteve 2002 – janar 2018, shteti tani, janë dhënë mbi baza transparente. shqiptar ka dhënë rreth 194 koncesione për

1.2 Gjendja e burimeve të energjisë të ndërtimin e rreth 540 HEC-eve në mbarë vendin. rinovueshme deri në dhjetor 2017 Dhënia e koncesioneve në këto vite ka qenë në

1.2.1 Burimet e rinovueshme për prodhimin e varësi të politikave shtetërore dhe jo të një politike energjisë elektrike (BRE-E) të qëndrueshme energjetike.

1.2.1.1 Burimet hidrike Investimet e parashikuara në HEC-e, për Në rajon Shqipëria përbën një rast të veçantë, koncesionet deri në vitin 2020, përllogariten të jenë sepse sot, prodhimi i energjisë elektrike në vend mbi 275 miliardë lekë, me një fuqi të instaluar prej realizohet nga hidrocentralet e mëdhenj, të mesëm 1390 mw dhe prodhim vjetor të parashikuar të dhe të vegjël. Por, fakti që Shqipëria mbështet energjisë BER-E, përreth 5901 gwh. Nëse marrim bazën e konsumit të energjisë elektrike, në në konsideratë edhe prodhimin vjetor nga KESH energjinë hidrike, e bën atë vulnerabël ndaj sh.a., me një mesatare prej 4,000 gwh, atëherë ndryshimeve të kushteve hidrologjike dhe kjo gjë prodhimi vjetor i parashikuar nga KESH dhe ka zvogëluar ndjeshëm sigurinë e furnizimit me HEC-et me koncesion, i afrohet nevojës energji elektrike. Kështu, pavarësisht vitit rekord energjetike të vendit prej rreth 10,000 gwh deri më 2016 kur Shqipëria ishte eksportuese neto e 2020-ën. Rrjeti aktual i transmetimit ka një energjisë, viti 2017, ishte pothuajse i qartë se kapacitet absorbues rezervë edhe për 180–200 mw prodhimi i energjisë elektrike nga hidrocentralet është më i ulët se vlera mesatare shumëvjeçare (4,682 gwh). Gjithsesi, pas vitit 2000, Shqipëria është importuese neto e energjisë elektrike1, importe të cilat variojnë në varësi të kushteve, midis 30 dhe 60% e kërkesës për energji elektrike2. Referuar tabelës së paraqitjes së kontributit të burimeve të rinovueshme për arritjen e objektivit 38%, vlerësohet se ecuria e vënies në punë të hidrocentraleve për periudhën 2015–2020, ndjek këtë ritëm, më 2015 janë vënë në punë 32 mw me prodhim vjetor 58 gwh, për vitin 2016, kanë hyrë 1 Përveç vitit 2010. 2 Përveç vitit 2016. dhe, për të bërë realitet këto parashikime, do të - 31% për nga prodhimi i parashikuar (3467.1 duhej përforcimi i rrjetit të transmetimit dhe të nga 11292.8 gwh). shpërndarjes me të paktën 1,251 mw deri në vitin Në fazën e ndërtimit: 2025. - 53% në ndërtim për nga numri i HEC-eve (109 Gjithsesi, faktet tregojnë se nga 540 HEC-et me nga 540); koncesion, 147 të tilla, me fuqi të instaluar prej 833 - 22% në ndërtim për nga fuqia e instaluar (557.8 mw, kanë filluar prodhimin, ndërsa 109 HEC-e nga 2594mw); dhe janë në fazën e ndërtimit me kapacitet 557 mw dhe - 22 % do të shtohen për nga prodhimi i ndërkohë nuk kanë filluar ende ndërtimin 284 prej parashikuar (2,434 nga 11292.8 gwh). tyre (tabela 1). Pritshmëria e koncesioneve për Hidrocentralet që nuk kanë filluar ndërtimet: prodhimin e energjisë elektrike nga burimet hidro, - 20% për nga numri i HEC-eve (284 nga 540); deri në vitin janar 2018 ka rezultuar: - 46% për nga fuqia e instaluar (1203 nga 2594 Në fazën e prodhimit: mw); dhe - 27% të realizuar për nga numri i HEC-eve (147 - 48 % për nga prodhimi i parashikuar (5391 nga nga 540); 11292.8 gwh). - 32 % të realizuar për nga fuqia e instaluar (833 nga 2594 mw); dhe Tabela 1. Gjendja e HECV-ve me koncesion deri në janar 2018 Janar 2018 Numri i Fuqia Prodhimi i Vlera Faza në të cilën ndodhet HEC-eve e instaluar parashikuar e investimit koncesioni (2003–janar (mw) në gwh (miliardë lekë) Në fazën e ndërtimit 109 557.8 2,435 162 Pa filluar ndërtimin 284 1,204 5,391 160 Në fazën e prodhimit 147 833 3,467 113 TOTAL 540 2594 11293 435 Pritshmëria në 3–4 vite 14–39% 30–46% 27–41% 12-60%

1.2.1.2. Energjia diellore fotovoltaike (PV) Plani diellore. Në kuadër të këtij parashikimi, gjatë Kombëtar i Veprimit të Burimeve të Energjisë së periudhës korrik 2017–janar 2018 janë rezervuar në Rinovueshme (PKVBRE), 2015–2020, parashikon MIE, gjatë vitit 2017, rreth 58 aplikime për edhe kapacitetin e nevojshëm të impianteve impiante deri në 2 mw PV. Kjo situatë kërkon diellore PV për të arritur objektivin kombëtar për rishikimin e PKVBRE-së në fund të shkurtit 2018, vitin 2020, duke vendosur 50 mw PV ashtu siç parashikohet në ligjin nr. 7/2017. Ligji i ri (7/2017) parashikon vendosjen e Energy ) dhe nga se influencohet një investim në PV tarifave FIP (Feed-in-Premium) me anë të një procesi dhe eolik në Shqipëri? Dy janë faktorët: kostoja e konkurrues, jodiskriminues të tenderimit (ankande) kapitalit dhe influenca e riskut. për instalimet e reja mbi 2 mw, ndërsa instalimet e Nga ana e MEI-t është ndërmarrë një analizë reja deri në 2 mw, përjashtohen nga procesi më e plotë lidhur me kostot e kapitalit, duke konkurrues me çmimin tavan që do të vendoset, konsideruar studimet e fundit që janë kryer në nivel bazuar në metodologjinë e aprovuar me vendimin ndërkombëtar, sidomos për vendet e rajonit të e Këshillit të Ministrave nr. 369, datë 26.4.2017 dhe Evropës Juglindore, të cilat kanë eksperienca lidhur të miratuar nga ERE me vendimin nr. 120, datë me PV-në. Studimet janë përqendruar në praktikat 27.7.2017. Në ligjin e ri, gjithashtu, është menduar më të mira të IRENA (Agjencia Ndërkombëtare e edhe për të promovuar zhvillimin e një sistemi neto Energjisë së Rinovueshme) për vendet në Ballkanin të matjes për njësi për vetëprodhuesit deri në 500 Perëndimor, përfshirë Shqipërinë, dhe gjithashtu në kw. Për këtë qëllim, MIE ka përgatitur projektaktin studimin e ECOFYS 2017: përkatës. - “Prodhimi i energjisë elektrike nga burime të Në Shqipëri, i vetmi impiant fotovoltaik, me rinovueshme me kosto konkurruese: Potenciali në fuqi të instaluar rreth 1 mw, që aktualisht është në të gjithë Evropën Juglindore” (2017)3. operim, vjen nga shoqëria “UKKO” sh.a. Korçë. - Hartimi i kostos së kapitalit për erën dhe Me statusin e “vetëprodhuesit” kjo kompani ka energjinë diellore në shtetet anëtare të Evropës filluar prodhimin e energjisë elektrike për nevojat e Juglindore (2017)4. veta. Statusi i vetëprodhuesit parashikon Metodologjia e vlerësimit të kostove të energjisë shkëmbimin e energjisë elektrike me rrjetin e nga burime të rinovueshme u mbështet te LCOE, e shpërndarjes dhe bilancin e prodhimit vjetor të njohur si kostoja e nivelit mesatar të energjisë energjisë nga impianti fotovoltaik, më pak se (LEC) dhe është vlera aktuale neto e kostos-njësi të nevojat vjetore të kompanisë. Në këtë kuptim energjisë elektrike (kwh), gjatë gjithë jetës së një UKKO sh.a. Korçë nuk është prodhues i energjisë njësie gjeneruese. elektrike, por konsumator i saj. Kjo vlerë e kostos është marrë si “tarifë” Kapaciteti i mesatar i gjenerimit të energjisë përfaqësuese për çmimin mesatar që njësia elektrike nga centrali fotovoltaik për matjet e kryera gjeneruese duhet të marrë në një treg për të kthyer në periudhën 1-vjeçare 2016–2017 ka qenë 92.8 toe investimin gjatë një periudhe të arsyeshme, siç e ose 1,080 mwh dhe ka funksionuar me ngarkesë të parashikon ligji nr. 7/2017, “Për nxitjen e plotë (8:30–16:30), mesatarisht 1290 orë/vit. Vlera përdorimit të energjisë nga burimet e pik e energjisë është arritur në muajin maj 2016 me rinovueshme”. Kjo vlerë e llogaritur është një rreth 7.1 mwh. Faktori i ngarkesës për këtë impiant vlerësim ekonomik i rendit të parë të kostos së eksperimental është 18%. konkurrencës të një sistemi (në këtë rast PV) të

1.2.1.3 Kostot konkurruese për të prodhuar energjisë elektrike gjeneruese që përfshin të gjitha energjinë elektrike nga PV-ja shpenzimet rreth kohëzgjatjes të jetës së saj siç janë: Për shkak të burimeve potencialisht të larta të - Investimi fillestar; energjisë diellore (mbi 1700 kw/m2/vit), në rajone - Shpenzimet për operimin dhe për mirë- të kufizuara, potenciali i pashfrytëzuar për mbajtjen; vendosjen e PV në tokë jopjellore është deri në - Koston e lëndës djegëse e cila në rastin e 1,900 mw (p.sh., në toka të kripura deri në 4,500 sistemeve PV, përgjithësisht, ka të bëjë me taksat ha). Ky burim është tashmë mundësia e “artë” që mbi përdorimin e tokës, taksa vendore, qira etj. ka Shqipëria dhe tashmë mund të konsiderohet, së sipas legjislacionit në fuqi, kosto e cila në rastin e bashku me energjinë eolike, si alternativa në 3 diversifikimin e burimeve të rinovueshme në January 2017 - IRENA, JOANNUM RESEARCH – “Cost- competitive renewable power generation: Potential across South East Shqipëri, me qëllim arritjen e objektivit kombëtar Europe” për vitin 2020, që është 38%. http://www.irena.org/DocumentDownloads/Publications/IREN Natyrshëm lind pyetja, cili është çmimi i A_Cost-competitive_power_potential_SEE_2017.pdf 4 January 2017 - ECOFYS, ECLAERON “Mapping the cost of energjisë (€/mwh) ose LCOE, “kostoja e niveluar e capital for wind and solar energy in South Eastern European energjisë elektrike” (“LCOE” - Levelized Cost of Member States” http://www.ecofys.com/files/files/ecofys-eclareon- 2016-wacc-wind-pv-south-east-europe.pdf impianteve me energji fosile, përveç sa më sipër, Malin e Zi, Republikën e Moldavisë, Serbisë, është kosto e lëndës djegëse; dhe Maqedoninë dhe Ukrainën. Në këtë kuadër - Koston e kapitalit. rezultatet e studimit tregojnë kostot reale për Kostoja e prodhimit të energjisë elektrike nga instalimet. burime të rinovueshme ka vetëm një formulë që Gjithashtu, duke iu referuar studimeve në këtë llogarit LCOE-në, e cila është vlera neto aktuale e fushë, të një prej kompanive më prestigjioze të të gjitha shpenzimeve gjatë jetës së njësisë Evropës ECOFYS, publikuar në janar 2017, me gjeneruese në raport (pjesëtuar) me prodhimin total titullin “Hartimi i kostos së kapitalit për erën dhe të energjisë elektrike të njësisë gjatë të gjithë energjinë diellore në shtetet anëtare të Evropës periudhës së punës deri në shkatërrim. Juglindore”, ofron të dhëna të rajonit të Evropës Formula për llogaritjen e LCOE-së është Juglindore, duke paraqitur koston e kapitalit për paraqitur më poshtë: burimet e PV-së, si dhe koston e borxhit, raportit të borxhit me kapitalin neto dhe kapacitetin e instaluar. Ku: It - Shpenzimet për investime në vitin t Mt - Sikurse duket, studimi ka marrë në konsideratë Operacionet dhe shpenzimet e mirëmbajtjes në vitin koston e “riskut” të vendit, si edhe “riskun” e t politikave energjetike për nxitjen e burimeve të Ft - Shpenzimet e lëndës djegëse në vitin t (taksa rinovueshme të mbështetura në tarifat Feed-in- vjetore, përdorimi tokës, qira etj.) Premium. Për çdo shtet anëtar, në rajonin e Et - Energjia elektrike e gjeneruar në vitin t r - Norma Ballkanit, në mënyrë indikative tregohet se cila e interesit të kostos së impiantit n - Jetëgjatësia pjesë e kostos së kapitalit është për shkak të ekonomike e njësisë gjeneruese Në këtë kontekst “riskut” të vendit specifik, në krahasim me rreziqet duhet theksuar se zakonisht për gjenerimin e e për shkak të politikave të energjisë së energjisë elektrike me teknologjitë me burime të rinovueshme nën situatën e caktuar të tregut. Për rinovueshme, LCOE llogaritet në jetëgjatësinë e më tepër, ajo ofron llogaritjen e primit të riskut të projektimit të një njësie gjeneruese, e cila është politikës në LCOE të erës dhe PV për çdo shtet zakonisht 20 deri në 40 vjet. Bazuar në ligjin nr. anëtar në Ballkan. Studimi i referohet vendeve të 7/2017, “Për nxitjen e përdorimit të energjisë nga rajonit dhe më gjerë, duke paraqitur kryesisht të burimet e rinovueshme”, LCOE duhet të dhëna që shërbejnë si riverifikim i rezultateve të konsiderohet për një periudhë më të shkurtër studimit të bërë nga IRENA. Në veçanti, të dhënat (max 15 vjet), periudhë e cila, kërkon detyrimisht e Greqisë dhe të Hungarisë janë përzgjedhur si të një mbështetje financiare më të lartë edhe pse ngjashme me teknologjinë e PV-së në Shqipëri. kohëzgjatja e njësisë është më e gjatë. Në mungesë Potenciali i madh i energjisë diellore dhe të eksperiencës në këto impiante dhe të të dhënave sidomos kërkesa e lartë e investitorëve bën që të disponueshme për periudha me të shkurtra rishikimi i kapaciteteve gjeneruese me impiante të kohore, LCOE është e arsyeshme, që në rastin e prodhimit të energjisë elektrike me energji diellore PV-së, të llogaritet për një periudhë prej 25 vjetësh, të propozohet në nivele mbi 120 mw, nga 50 mw periudhë gjatë së cilës impianti del me një fitim të që ka qenë në PKVBRE 2015–2020. konsiderueshëm. Kjo periudhë për eoliket është më 1.2.1.4 Energjia e erës (eolike) shumë se 25 vjet. Shfrytëzimi i energjisë së erës në vendin tonë Në studimin e janarit 2017, IRENA kombinon nuk ka filluar akoma, por ka një shprehje shumë të në mënyrë të detajuar potencialin e burimeve të madhe interesi nga investitorët e huaj ka gjatë rinovueshme me të dhënat e kostove reale të viteve 2009–2010, të cilët pjesërisht, kërkojnë të projektit të mbledhura me anë të të dhënave adaptohen me legjislacionin e ri (ligji nr. 7/2017). konfidenciale që kompanitë e ndërtimit të Në këtë kuadër, janë në studim disa rajone të impianteve të rinovueshme, në Ballkanin vendit tonë nga disa kompani të huaja. Deri në Perëndimor, kanë me IRENA. Mbulimi gjeografik fund të vitit 2014, nga ERE janë licencuar 15 i raportit përfshin të gjitha Palët Kontraktuese të kompani, për të prodhuar energji elektrike nga Traktatit të Komunitetit të Energjisë, përkatësisht: parqe me erë, me një fuqi të instaluar prej rreth Shqipërinë, Bosnjën dhe Hercegovinën, Kosovën, 1,600 mw, të cilat shtrihen kryesisht në zonën bregdetare të vendit, duke filluar nga Qarku i vlerësuar midis të tjerave, si detyrë kryesore Lezhës në veri e deri në rajonin e Sarandës në jug. reduktimin e mbetjeve nëpërmjet parandalimit Aktualisht, asnjë investim nuk ka filluar. edhe shfrytëzimin e energjisë nga pjesa e Plani Kombëtar i Veprimit të Burimeve të biodegradueshme e mbeturinave industriale, Energjisë së Rinovueshme (PKVBRE), 2015–2020, urbane dhe rurale nëpërmjet djegies. Mbetjet e parashikon kapacitetin e nevojshëm për të arritur djegshme, përgjithësisht, njihen si mbetjet e ngurta objektivin kombëtar për vitin 2020, duke urbane (MNU). parashikuar instalimin edhe të 30 mw gjeneratorë Gjithashtu, në kuadër të Strategjisë Kombëtare eolikë. Në këtë parashikim deri tani nuk është të Menaxhimit të Mbetjeve përcaktohet drejtimi i ndërtuar asnjë impiant eolik gjatë 2015–2017, për politikës së qeverisë shqiptare për menaxhimin e arsye të kapacitetit të ulët që është vendosur në qëndrueshëm të mbetjeve deri në vitin 2025, e cila planin ekzistues, si dhe mungesës së zhvillimit të është e ndarë në 3 faza operacionale me nga 5 vjet ankandeve të energjisë për erën. Kjo situatë kërkon secila. Në objektivat e vitit 2013, strategjia rishikimin e PKVBRE-së në fund të janarit 2018. parashikonte se deri në vitin 2015 synohej që 25% Ligji nr. 7/2017 parashikon vendosjen e tarifave e mbetjeve bashkiake të riciklohej/të kompostohej. FIP (Feed-in-Premium) me anë të një procesi Deri në vitin 2020 synohet të ndalohet rritja e konkurrues, jodiskriminues të tenderimit (ankande) mbetjeve bashkiake të prodhuara me riciklimin/ për instalimet e reja mbi 2, ndërsa instalimet e reja kompostimin e 55% të mbetjeve bashkiake dhe, deri 2 mw përjashtohen nga procesi konkurrues me deri në 2025 të fillohet me rikuperimin e energjisë çmimin tavan që do të vendoset, bazuar në nga 15% e mbetjeve bashkiake. metodologjinë e aprovuar me vendimin e Këshillit Nga tabela më poshtë është e qartë se të Ministrave nr. 369, datë 26.4.2017 dhe të informacioni rreth sasive të disponueshme të miratuar nga ERE me vendimin nr. 120, datë biomasës është i pamjaftueshëm. Gjithsesi, gjatë 27.7.2017. viteve 2015–2017, gjendja thuajse nuk ka Potenciali i madh i energjisë eolike në vende të ndryshuar, por pas vitit 2016 trendi i rënies së limituara, por edhe kërkesa e lartë e investitorëve druve të zjarrit duhet të zëvendësohet me për t’u investuar në kapacitete të larta, bën që biomasën industriale, e cila parashikon djegien e rishikimi i kapaciteteve gjeneruese me impiante të mbeturinave në formë briketi dhe/ose pelet për prodhimit të energjisë elektrike me energji nga era qëllime të ngrohjes dhe të konsumit energjetik të propozohet në nivele në 70 mw, nga 30 mw që industrial. ka qenë në PKVBRE 2015–2020. Kuadri ligjor për investime në energjinë e

1.2.1.5 Prodhimi i energjisë elektrike nga pjesa e rinovueshme nga MNU-të është detyrë dhe masë degradueshme e mbetjeve të ngurta urbane, të cilën PKVBRE 2015–2020 nuk e pati në industriale dhe rurale (MNU) konsideratë, por ndërkohë ligji nr. 7/2017 Biomasa nga mbetjet, e cila përfaqësohet nga parashikoi instalimin e njësive të prodhimit të pjesa e biodegradueshme e mbetjeve të ngurta energjisë nga biomasa ose, ndryshe nga pjesa e urbane, përfshirë mbetjet biologjike (mbeturinat e biodegradueshme e mbetjeve të ngurta urbane. biodegradueshme të kopshteve dhe të parqeve, Gjithashtu, ligji nr. 7/2017, i miratuar në shkurt mbeturinat ushqimore dhe të kuzhinës nga familjet, të vitit 2017, garantoi skemën e mbështetjes për restorantet, shërbimet e kateringut dhe ambientet e burime të tjera nga energjitë e rinovueshme shitjes me pakicë dhe mbetjet e ngjashme nga (përveç hidrove) në kuadër të tregut të ndërmarrjet përpunuese ushqimore), gazi i liberalizuar të energjisë elektrike dhe plotësimit të landfilleve të grumbullimit të mbeturinave, pjesa e detyrimeve për të arritur objektivin kombëtar të biodegradueshme e mbetjeve industriale (përfshirë BRE-së, me 38% më 2020-ën. Përveç të tjerave, letrat, kartonin, paletat) dhe llumi i kanalizimeve, ky ligji parashikon vendosjen e tarifave FIP (Feed- potencialisht janë vetëm një mundësi për in-Premium) me anë të një procesi konkurrues, prodhimin e energjisë. jodiskriminues të tenderimit (ankande) nëpërmjet Miratimi i Strategjisë Kombëtare për kontratave për diferencë (CfD), ndërsa instalimet Menaxhimin e Mbetjeve dhe i ligjit për mena- e reja, deri 2 mw, përjashtohen nga procesi xhimin e integruar të mbetjeve më 2013-ën, kanë konkurrues me çmimin tavan që do të vendoset bazuar në metodologjinë e MNU-së, tashmë të 1.2.2.1 Biomasa drusore aprovuar me vendimin e Këshillit të Ministrave Konsumi i druve të zjarrit është ulur me rreth nr. 27, datë 17.1.2018. 45 ktoe gjatë periudhës 2015–2017, si rezultat i Si masë parësore në strategjinë e MNU-së u moratoriumit të pyjeve në vitin 2016. Gjithsesi, kërkua që mbetjet industriale dhe urbane të konsumi i vitit 2017 ka qenë rreth 180 ktoe dhe trashëguara nga e kaluara dhe të depozituara në përfshin vetëm konsumin e druve të zjarrit të disa venddepozitime të vendit duhet të jenë cilat përdoren në zonat malore urbane dhe rurale. prioritare për trajtimin dhe asgjësimin e tyre Pas marsit të vitit 2016, konsumi i druve të zjarrit nëpërmjet teknologjive të pastra. Një nga masat ka rënie dhe pritet të bjerë në vitet 2018–2020, jo në këtë drejtim ka parashikuar: “Vendosjen e vetëm si rezultat i moratoriumit, por edhe si inceneratorit në afërsi të ndonjë prej fabrikave të rezultat i rritjes së çmimeve për shkak të çimentos për djegien e mbetjeve të rrezikshme importeve të tyre, si edhe zëvendësimin e këtij dhe urbane për shfrytëzimin e energjisë së burimi për ngrohjen me atë të energjisë elektrike. prodhuar për qëllime industriale të prodhimit”. Lëndët djegëse të përpunuara të drurit, si: ashklat Për më tepër, ligji nr. 7/2017, “Për nxitjen e e drurit, peletat dhe briketat, nuk janë në përdorimit të energjisë nga burimet e masivitet të përdorura për shkak të çmimit të tyre rinovueshme”, parashikon që teknologji të tilla të lartë dhe sistemit të pazhvilluar të furnizimit. kanë nevojë për mbështetje, siç parashikohen në Në mungesë të statistikave gjykohet se gjatë nenin 10, pika “a”, “... për prodhimin e energjisë viteve 2012–2016 është rritur në mënyrë të elektrike nga burimet e vogla të rinovueshme për ndjeshme prodhimi i pelet për eksport, sidomos prodhuesit me përparësi me kapacitet të instaluar në Italinë fqinje. të energjisë elektrike deri në 2 mw”. Tradicionalisht, lënda djegëse drusore vazhdon Promovimi i këtyre lloj burimeve është një të përdoret në soba tradicionale të cilat përdoren praktikë e njohur në vendet e BE-së dhe ka të për ngrohje dhe gatim. Duhet theksuar se bëjë me asgjësimin e mbetjeve të shumica e pajisjeve ngrohëse me biomasë biodegradueshme me qëllim prodhimin e pyjore, sobat dhe oxhaqet janë të vjetra dhe energjisë (Waste to Energy). Sikurse edhe në këto joefikase, me humbje nxehtësie që shkojnë deri vende, çmimi i blerjes së energjisë elektrike në në 50–60%. Ngrohja me kaldaja me pelet me Shqipëri, nga çdo prodhues i kësaj natyre, duhet eficiencë të lartë për sistemet e ngrohjes lokale të jetë promovues dhe në përputhje me është ende e pazhvilluar dhe në hapat fillestarë. metodologjinë e miratuar nga Këshilli i Përdorimi i biomasës dominohet në zonat Ministrave. Metodologjia përcakton kriteret e urbane dhe rurale të qarqeve, si: Dibër, Kukës, llogaritjes së çmimit, duke u bazuar në kthimin e Korçë dhe Gjirokastër, ku të paktën 96–99% të arsyeshëm të vlerës së investimeve, sipas llojit të familjeve ngrohen me lëndë drusore (biomasë teknologjisë së përdorur. pyjore) dhe më pak, në masën 15–20%, biomasa Gjithashtu, në përputhje dhe si rekomandim përdoret në qarqet e Tiranës, Durrësit, Elbasanit, në kuadër të “Zbatimit të planit të menaxhimit të Vlorës dhe Fierit. mbetjeve 2010–2025” është krijimi i strukturave Gjithsesi, një raport i sekretariatit të TKE-së administrative në nivel kombëtar, rajonal dhe për vitin 2009, përfshirë Shqipërinë, mbi lokal për forcimin e mëtejshëm të administrimit “Studimin e konsumit të biomasës në mes palëve të mbetjeve. Sistemet e menaxhimit të mbetjeve kontraktuese të Traktatit të Komunitetit të të ngurta urbane me mbetje mjedisore të ulëta, që Energjisë (TKE)”5, është vlerësuar se konsumi i mbrojnë shëndetin dhe sigurinë e banorëve, biomasës paraqet disa rezultate të krahasueshme parashikojnë përveç të tjerave, edhe asgjësimin e me deklarimet e INSTAT-it gjatë periudhave të mbetjeve me qëllim prodhimin e energjisë e cila mëparshme (2000–2005). Studimi i bazuar në krahasuar me landfillin, është teknologjia me survejime kombëtare, u zhvillua veçanërisht për impaktin me minimal në mjedis.

1.2.2 Energjia nga biomasa për ngrohje 5 (BRE-N&F) https://www.energy-community.org/portal/page/portal/ ENC_HOME/DOCS/2514178/Study_on_the_Biomass_C on sumption_cover+annexI.pdf sektorin rezidencial (privat dhe publik - shërbimet), ndërsa për sektorët e tjerë si ai industrial, bujqësor dhe transporte, të cilët njihen si përdoruesit e pakët të biomasës, në varësi të disponueshmërisë së tyre, studimi bëri vlerësime të përzgjedhura. Gjithsesi, INSTAT-i ka publikuar se drutë e zjarrit kanë një kontribut thuajse konstant, prej 10–11% në KFBE. Tabela 4. INSTAT, Kontributi i druve të zjarrit në KFBE (ktoe) 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Emërtimi /Viti 10% 10% 10% 10% 9% 9.66% 10.9% 9.73% 8.7% Kontributi % Dru zjarri 213 205 208 207 202 193.2 225 200 180 2,104 2,106 2,162 2,014 2,122 2,090 2,065 2,056 2,070 Konsum final Është e qartë se informacioni rreth sasive Impianti ka një kapacitet prodhues prej 120,000 reale të disponueshme të biomasës është i tonësh në vit. pamjaftueshëm. Padyshim, INSTAT-i dhe Produktet bazë të këtij impianti janë: AKBN-ja duhet të bëjnë më shumë përpjekje për biodiezeli (diezel i përzier - mishelë me lëndë me zhvillimin dhe implementimin e një sistemi prejardhje organike me origjinë bimore - vaj informimi lidhur me burimet e biomasës drusore vegjetal); dhe bioetanoli (benzinë e përzier me dhe sidomos kadastrës pyjore. lëndë me prejardhje organike, që prodhohet nga

1.2.2.2 Biomasa nga bujqësia, pularia dhe fermentimi i produkteve të pasura me sheqer – mbetjet kallam sheqeri, panxhari i sheqerit etj.). Biomasa energjetike nga kulturat bujqësore, Sidoqoftë, legjislacioni shqiptar dhe ai i BE-së siç janë biomasa nga produkte të pularive të njeh si biolëngje të djegshme për transport edhe furnizuara direkt për prodhim energjie janë në biogazin, biometanolin, Bio-ETBE (Etil-Tercio- sasi të konsiderueshme në Shqipëri. Potencialet Butil-Eter), Bio-MTBE (Metil-Tercio-Butil-Eter), energjetike nga kulturat bujqësore (drithëra, fara biokarburantin sintetik etj. Mbi këtë bazë, vaji, panxhar sheqeri, misër silazhi), pemët me politika shtetërore formulohet me ligjin nr. cikël të shpejtë rritjeje, barërat dhe algat edhe në 9876/2008, “Për prodhimin, transportimin dhe qoftë se mund të përdoren nuk ka statistika tregtimin e biokarburanteve dhe të lëndëve të energjetike. para djegëse, të rinovueshme, për transport”, ka Po kështu, nënproduktet bujqësore si mbetje përcaktuar sasinë minimale vjetore të nga përpunimi, si dhe nënproduktet e pularisë biokarburanteve dhe lëndëve të tjera djegëse, të për prodhimin e energjisë (kashta, plehu, dhjami i rinovueshme që duhet të tregtohen për sektorin e kafshëve, mielli nga mishi dhe kockat, mbetjet transportit. Kjo sasi nuk mund të jetë më e vogël nga vaji i ullirit, biomasa frutore, nënproduktet e se 3%, duke filluar nga viti 2010, ndërsa nga viti peshkimit, degët e prera nga hardhitë, ullinjtë, 2015 e në vazhdim, kjo sasi nuk mund të jetë më pemët frutore, etj.) janë potenciale ende të e madhe se 7–10 %. pashfrytëzuara. Gjithsesi, në vitin 2016 është ndërmarrë një

1.2.3 Biokarburantet (BER-T) iniciativë ligjore nga MIE, e cila kishte objekt Në Shqipëri, biokarburantet kanë filluar promovimin e prodhimit dhe të përdorimit të prodhimin në vitin 2008 në përputhje me ligjin burimeve të energjisë së rinovueshme për nr. 9876, datë 14.2.2008, si një risi për industrinë sektorin e transportit, nëpërmjet përdorimit të shqiptare të përpunimit të hidrokarbureve, kur biokarburanteve për zëvendësimin e një pjese të biorafineria e parë në Shqipëri është ndërtuar në nënprodukteve të naftës me lëndë djegëse Porto-Romano, Durrës. Ky impiant, pronë e jofosile për motorët me djegie të brendshme. Në shoqërisë Green Fuel, është një sipërmarrje e këtë kuadër, Shqipëria është e angazhuar në përbashkët e “Kastrati sh.a.” dhe “B.P.P. S.p.A”, kuadër të Acquis-it të plotësojë objektivin me një investim fillestar prej 5 milionë EUR. kombëtar për energjinë e rinovueshme ku, pjesa e biokarburanteve zë 10% të këtij objektivi për dhe shumica e biodiezelit të prodhuar është konsum të burimeve të rinovueshme në nivel eksportuar në Itali, kështu që, përgjithësisht, kombëtar, me 38% në vitin 2020, krahasuar me biokarburantet nuk kanë objektiv tregun vitin kur filloi detyrimi për MSA-në. shqiptar. Sasia e hedhur për konsum për vitin Në kuadër të KKP-ve (kontributit kombëtar 2014 për produktin biodizel, sipas kodeve të pikësynuar ose NDC-ve) për reduktim të doganore është: i) kodi 2710 20 11 - sasia 28,757 gazeve me efekt serrë në sektorin e transportit, tonë; ii) kodi 3826 00 10 - sasia 7,060 tonë. Në ligji ka qëllim promovimin e kontributit në fakt, këto kode identifikojnë referencat doganore përmbushjen e angazhimeve për emisionet e në “Tarifat preferenciale ... për vitin 20157”. gazeve që vijnë nga konsumi i hidrokarbureve në Kodet bëjnë fjalë për produktin “biodizel dhe këtë sektor. Për Shqipërinë, transporti është përzierjet e tyre, që nuk përmbajnë ose që kontribuesi më i madh i CO2 në transportin përmbajnë më pak se 70% ndaj peshës vajra rrugor dhe llogaritet të jetë 740 ktoe në vitin nafte ose ...”. IQT-ja, gjithashtu konfirmon se 2016 dhe 750 ktoe për 2017-ën, të cilat dhe në “sasitë e mostruara para zhdoganimit të përmasat e vendit, ndikojnë ndjeshëm në biokarburanteve në formë të përzier”, për vitin ndryshimet klimatike. Ligji ka parashikuar 2014–2015 janë si në tabelën 7. objektiva, afate kohore dhe role me përgjegjësi të Tabela 7. Të dhëna të IQT-së përcaktuara qartë. Viti Produkti 7% FAME Sasia FAME Megjithëse qëllimi i ligjit është të krijohen (tonë) (tonë) politika nxitëse për kultivimin e bimëve 2016 Gazoil SSHEN 590:2103 115,263 8,068 2017 Gazoil SSHEN 590:2103 196,000 13,720 energjetike në Shqipëri, për të mbrojtur mjedisin nëpërmjet respektimit të kritereve të Së fundi, MF-ja konfirmon se në Shqipëri qëndrueshmërisë dhe verifikimin e tyre në është konsumuar rreth 15.5 kton gjatë vitit 2016 prodhimin e biokarburanteve, biolëngjeve dhe dhe 18.1 kton gjatë vitit 2017, e cila ka shkuar për biogazeve, ashtu siç janë parashikuar në sektorin e transportit me një përzierje për të cilën direktivën 2009/28/KE, ligji është akoma në sasia e lëndëve energjetike të rinovueshme nuk i Kuvend për të marrë miratimin përfundimtar. kalon 7%. Gjithsesi, standardet dhe informacioni Arsyetimi për ketë iniciativë ligjore lidhet dhe për konsumin e biokarburanteve në Shqipëri me faktin se ligji ekzistues nr. 9876, datë thuajse mungojnë. 14.2.2008, “Për prodhimin, transportimin dhe 1.3 Gjendja sasiore e BRE-ve gjatë 2009–2017 tregtimin e biokarburanteve dhe të lëndëve të dhe statusi i objektivit kombëtar tjera djegëse, të rinovueshme, për transport”, 1.3.1 Gjendja e BRE-ve në bilancin kombëtar është përpiluar në përputhje me direktivën të konsumit të energjisë 2003/30, e cila është zëvendësuar me kërkesa të Nisur nga bilanci kombëtar energjetik i direktivës 2009/28. Ndërkohë, direktiva konfirmuar nga INSTAT-i, statusi i konsumit të 6 BRE-ve, gjatë viteve 2009–2017, ka qenë si më 2003/30/EC e BE-së synonte përdorimin e biodizelit, si mjet që zëvendëson naftën apo poshtë: benzinën për transport, kjo si masë mbrojtëse për sigurinë e sjelljes miqësore me mjedisin për promovimin e burimeve të rinovueshme të energjisë në këtë sektor (BER-T). Pa hyrë në analizën e tregut me pakicë në 2 vitet e fundit janë konsumuar vetëm 10–15 kton në vit për qëllime transporti, me standarde të njohura nga organet kompetente vendëse. Megjithëse kapacitetet prodhuese janë për 100 kton, lënda e parë ose të gjitha materialet e papërpunuara (vajra vegjetale) janë të importuara 6 E zëvendësuar nga direktiva 7 http://www.dogana.gov.al/sq/detaje 2009/28/EC. ktoe 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 BER-N&F 219.7 211.7 219.7 218.3 213.4 205.3 204.3 189.8 179.2 BER-E 408.0 413.6 337.6 406.3 598.2 390.5 507.1 473.6 328.2 BER-T - - - - 8.1 10.5 11.0 8.2 13.7 BRE Total 627.6 625.3 557.3 624.6 819.7 606.3 734.8 685.4 565.2 KFBE 2,103.9 2,105.5 2,161.8 2,014.2 2,345.9 1994.2 2065.3 2056.3 2070.2 RES % 29.8% 29.7% 25.8% 31.0% 34.9% 25.9% 35.6% 33.3% 27.3% Duke interpretuar bilancin më të fundit 2017, Shqipëria ka konsumuar mesatarisht 32.0% energjetik për Shqipërinë, të nxjerrë nga Agjencia të BRE-v në konsumit final të burimeve të Kombëtare e Burimeve Natyrore (AKBN), për energjisë (KFBE). vitin 2017, nga një konsum final bruto i 1.3.2.1 Përqindja e mbetur e objektivit burimeve primare të energjisë KFBE, prej 2070. kombëtar të BRE-ve për periudhën 2018–2020 ktoe, 328.2 ktoe janë konsumuar nga burimet Kontributi që do të vazhdojë të japë Shqipëria hidrike të cilat për 2017-ën kanë qenë minimale, me BRE-të të konsumuara deri më 2020-ën, do kontributi i biomasës dhe energjisë diellore për të bazohet mbi projeksione të mbështetura në ujë të ngrohtë sanitar ka qenë përkatësisht 180.0 prodhimin e brendshëm bruto (PBB) për frymë. dhe 12.1 ktoe (total 213.3 ktoe) dhe konsumi i Po e njëjta qasje është përdorur për palët biokarburanteve ka qenë 11.5 ktoe. Totali i BRE- kontraktore në Komunitetin e Energjisë. ve të konsumuara në territorin tonë është i Konkretisht, për ta shprehur këtë përqindje të barabartë me 606.3 ktoe dhe përbën 32.0% të mbetur si pjesë të objektivit për vitin 2020, KFBE-së. nevojitet gjithashtu një parashikim i konsumit

1.3.2 Statusi i BRE-ve final i burimeve energjetike KFBE-së (konsumit Në maj të vitit 2009, Sekretariati i final të burimeve energjetike) në vitin 2020. Komunitetit të Energjisë filloi zbatimin e Ekspertët e kanë përdorur një qasje direktivës 2009/28/BE në nivelin e vendeve ekonometrie nga lart-poshtë për ta përcaktuar kontraktuese të traktatit, ku bën pjesë edhe këtë nivel bazë të parashikimit të kryer në Shqipëria. Me vendimin e Këshillit të Ministrave përditësimin e politikave të energjisë për të Traktatit Komunitetit të Energjisë, Shqipërinë. Si bazë për këtë llogaritje janë 2012/04/MC-EnC8, Shqipëria mori detyrimin përdorur parashikimet e Fondit Monetar për zbatimin e direktivës së re për energjinë e Ndërkombëtar (FMN) për rritjen e PBB-së9 për rinovueshme 2009/28/EC. Në aneksin 4 të këtij prillin 2015. Vlerësimet e FMN-së shkojnë deri vendimi, detyrimi për rritjen e përqindjes së në vitin 2018, kështu që ekstrapolimi deri në vitin energjisë së rinovueshme në konsumin total të 2020 u bë duke përdorur të njëjtën normë reale energjisë (si vit bazë, 2009) për Shqipërinë në të rritjes vjetore si ajo e periudhës 2013–2016, veçanti, është konfirmuar 38% deri në vitin 2020. kur parashikimet synonin të arrinin një situatë të Nisur nga sa më sipër, llogaritjet dëshmojnë qëndrueshme pas recesionit10. se, objektivi kombëtar gjatë viteve 2009–2017 ka Kështu përqindja e mbetur është zhvilluar në qenë mjaft i paqëndrueshëm, duke marrë vlerat këtë tabelë. minimale prej 25.8% (2011) në ato maksimale prej 35.6% (2015). Kjo shpjegon edhe një herë faktin, se Shqipëria bazohet kryesisht në prodhimin hidro të energjisë elektrike, prodhim i 9 Tendencat evropiane për energjinë në vitin 2030 – Përditësuar cili ka një impakt të konsiderueshëm në në 2009-ën, Drejtoria e Përgjithshme për Energjinë e Komisionit Evropian (4 gusht 2010). paqëndrueshmërinë e objektivit kombëtar të 10 (Parashikimet nominale të PBB-së janë shprehur në terma realë BRE-ve. Llogaritjet tregojnë se gjatë viteve 2009– të vitit 2014, në mënyrë që të përputhen me parashikimet e PRIMES që përdorin deflatorët individualë të PBB-së për çdo palë kontraktore dhe u konvertuan në euro, me kursin historik 8 https://www.energy-community.org/portal/page/portal/ të këmbimit të vitit 2005, të marrë nga Statistikat ENC_HOME/ ENERGY_COMMUNITY/Legal/Decisions Ndërkombëtare Financiare të FMN-së.) A Pjesa e BRE-ve të konsumuara përkundrejt KFBE-së gjatë 2015–2017 2018–2020 viteve 2009 2014 % 31.20% 32.00% B Objektivi i BRE-ve që do të prodhohet në raport me KFBE-në në % 38.00% 38.00% vitin 2020 C Trajektorja e BRE-ve në KFBE gjatë viteve 2009–2017 ktoe 666.7 651 D KFBE-ja për Shqipërinë gjatë viteve 2009–2017 ktoe 2,281.50 2,070.00 E KFBE-ja e pritshme për Shqipërinë në vitin 2020 (me EE-në) ktoe 2,678.50 2,319.00 F Sasia vjetore e BRE, shtesë për arritjen e objektivit në 2020-ën ktoe 397 230.22 G Sasia vjetore totale e BRE-së për t’u konsumuar në vitin 2020 ktoe 1,017.20 881.22 Në analizimin e tabelës së sipërpërmendur dy 1.4 Sasitë e BRE-ve për të realizuar objektivin elemente janë shumë të rëndësishme: kombëtar 38% 1. KFBE2009–2017= 2,070.0 ktoe; dhe Si pikënisje, në objektivin kombëtar për BRE- 2. KFBE2020 = 2,319.0 ktoe. të do të jetë viti 2009 në të cilin KFBE-ja ka qenë Të dyja vlerat përputhen me bilancin 2,104 ktoe dhe përqindja e BRE-ve në terma energjetik shqiptar për vitet 2009–2017 dhe konsumi ka qenë 29.5%. Duke përdorur parashikimin e energjisë të llogaritur sipas metodën e përcaktuar në direktivë, sipas skenarit me eficiencë energjie për vitin 2020, teknologjive jepen të dhënat bazë për bazuar në rritjen me 3.5% gjatë viteve 2018– promovimin e BRE-ve. 2020. Gjithashtu është e rëndësishme të 1.4.1 Energjia e rinovueshme për sektorin e përmendet se të gjitha llogaritjet e ardhshme për transportit (BRE-T) përmbushjen e objektivit për BRE-të bazohen në Me qëllim arritjen e objektivit kombëtar të vlerën e objektivit për të prodhuar 38% në raport konsumit të BRE-ve prej 38% në vitin 2020 me KFBE-në të parashikuar për vitin 2020. është e domosdoshme prodhimi në territorin e Bazuar në analizën e sipërpërmendur, Shqipërisë të sasisë prej 3% të KFBE-së ose konkluzioni përfundimtar është: Objektivi përzierjen në masën deri 7% në volumin të maksimal final për BRE-të për Shqipërinë do të karburanteve të lëndëve djegëse të rinovueshme jetë 38%. Kjo përqindje do të vazhdojë të jetë (FAME), që konsumohen në sektorin e objektiv kombëtar për BRE-të për vitin 2020. transporteve. Kjo sasi është e barabartë me të Gjithashtu është e rëndësishme të përmendet, se paktën 65 ktoe (65,000 tonë/vit FAME) për të gjitha llogaritjet e ardhshme për përmbushjen sektorin e transportit në vitin 2020. Kjo sasi e e objektivit për BRE-të bazohen në vlerën 38%. pjesës së rinovueshme në biokarburante merr në Sikurse duket nga interesi shumë i madh i konsideratë rritjen me të paktën në 10,000 tonë investitorëve, situata e Burimeve Energjetike të në vitin 2020 krahasuar me 2015-ën. Rinovueshme në Shqipëri është komplekse dhe 1.4.2 Energjia e rinovueshme për ngrohjen vazhdimisht në zhvillim. Në këtë kuptim, dhe ftohjes (BRE-N&F) përmbushja e objektivave dhe pajtueshmëria me Me qëllim arritjen e objektivit kombëtar të direktivën, është rillogaritur në kuadër të konsumit të BRE-ve prej 38% në vitin 2020 nuk angazhimeve të reja të politikave për BRE-të dhe është më e domosdoshme rritja e konsumit nga shqyrtimit më të gjerë të legjislacionit ekzistues, biomasa, kështu që pjesa në KFBE reflektohet nisur nga koha kur është projektuar objektivi 0% rritje në sektorin e ngrohjes dhe të ftohjes, 38%, vlerësimet tona kanë modifikuar BER-N&F. Kjo do të thotë që nuk do të ketë projeksionin për vitin 2020. Bazuar në rritje shtesë të sasisë së nxehtësisë pra 0 legjislacionin për BER, masat ligjore do të GWh/vit në vitin 2020 ose rritje në konsumin vazhdojnë të merren për të krijuar kushtet për vjetor të BER-N&F prej 0 ktoe nxehtësi nga vendosjen e skemave likuide të mbështetjes biomasa drusore/industriale/mbetjet. financiare, kushteve rregullatore dhe strategjive 1.4 Energjia e rinovueshme për prodhimin e nga institucione politikëbërëse. energjisë elektrike (BRE-E) Me qëllim arritjen e objektivit kombëtar të deri në vitin 2020. Kjo do të thotë, gjithashtu, një konsumit të BRE prej 38% në vitin 2020 është i rritje mesatare të gjeneruesve të energjisë elektrike domosdoshëm një rritje të sasisë shtesë të nga burime të rinovueshme në masën 798 mw (20– konsumuar energjisë elektrike nga burime të 35% faktor kapaciteti), të cilat propozohet të rinovueshme me të paktën 172 ktoe (2,044 gwh) ndahen sipas tabelës përmbledhëse. Tabela 1. Tabela përmbledhëse e BRE-ve për ngrohje/ftohjen, transportin dhe energjinë elektrike, që do të shtohen pas vitit 2015 në konsumin final bruto të energjisë në Shqipëri, deri në vitin 2020 PKVBRE 2015–2020 2018-2020 2015–2020 2018–2020 2018–2020 2018–2020 Teknologjitë shtesë të BRE Sasia Gjenerimi Instalimi 2015–2020 ktoe gwh/vit mw 1. BRE-E HECV deri në 15 mw (SHPP) 200 135.0 2,326 1,600 750 600 Eolike (Wind) 30 18.1 233 210 30 70 Fotovoltaike (PV) 40 15.0 582 174 50 120 Nga MNU (waste to energy) 0 5.0 0 60 0 8 Total 1 (ktoe) 270 172 3,140 2,044 830 798 % në KFBE 25% 35% 2. BRE-N&F Biomasë 52 - Total 2 (ktoe) 52 0 % në KFBE 10% 0% 3. BRE-T Biokarburante FAME 75 - Total 3 (ktoe) 75 65.0 % në KFBE 3% 3% BER Total 1+2+3 397 233.8 % në KFBE 38% 35% 2. Plani i veprimit për BRE-të për përmbushjen e objektivit për BRE-të në Shqipëri

2.1 Objektivat tregues për energjitë e rinovueshme deri në vitin 2020 Në përputhje me nenin 4 të direktivës 2009/28/EC dhe kërkesave të ligjit nr. 7/2017, palëve kontraktuese në traktatin e KE-së u kërkohet që objektivat e tyre tregues për pjesën e energjisë me burime të rinovueshme për vitin 2020 të jenë të shpërndarë, si: i) ngrohja dhe ftohja (BER-N&F); ii) energjia elektrike (BER-E); dhe iii) transporti (BER-T). Në ligjin e 2017-ës, neni 4, Shqipëria ka dëshmuar se është e angazhuar për të realizuar këtë detyrim ndërkombëtar, dhe duke iu referuar shtojcës 1 të ligjit, ka deklaruar trajektoren e arritjes së objektivit kombëtar 38%. Kjo trajektore e aneksit 1 parashikon sipas tabelës së mëposhtme arritjen e objektivit 35.6% për mesataren e viteve 2017–2018. Pjesa e energjisë së Mesatarja për vitet nga: Objektivi për rinovueshme të 2011 –2012 2013–2014 2015–2016 2017–2018 energjinë e Shqipërisë në vitin rinovueshme të 31,2 % 32,6 % 33,2 % 34,3 % 35,6 % 38 % Gjithashtu, Shqipëria nënshkroi Konventën Kuadër të UNFCCC-së, objektivin kombëtar për reduktimin e gazeve serrë (NDC) në masën -11.5%, referuar konsumit të parashikuar të vitit 2030, objektiv i cili rrjedh nga Marrëveshja e Parisit (COP21). Në këtë kontekst, PKVBRE 2017–2020 vendos objektivin kombëtar në përputhje me këtë Konventë. Tabela e mëposhtme është përditësuar me të dhënat e viteve 2015–2017 dhe duke e komentuar konkludojmë se, për vitin 2018 mbetet tepër ambicioz prodhimi i energjisë nga burime të rinovueshme. Tabela 2. Objektivi specifik për 2020 dhe trajektorja e vlerësuar e energjisë nga BRE-të në ngrohje dhe ftohje, energji elektrike dhe transport (shifrat janë për skenarin me zbatimin e PKVEE-së)

2.2 Përmbledhje e politikave dhe masave për Rinovueshme të Energjisë 2015–2020, ishte që nxitjen e përdorimit të energjisë nga burime të Shqipëria të diversifikonte burimet e saj të rinovueshme. Pse politika të diversifikimit të energjisë së rinovueshme, për të arritur sigurinë burimeve të rinovueshme në Shqipëri? politike dhe makroekonomike të prodhimit të Shqipëria ka ndërmarrë një sërë hapash për energjisë. Burimet hidrike, tashmë përbëjnë përfshirjen në politikën e saj për energjinë të pothuajse 98% të prodhimit të energjisë në vend. kërkesave të direktivave të BE-së për rregullat e Prodhimi hidrik është i pabarabartë dhe i përbashkëta për krijimin dhe zhvillimin e tregut luhatshëm gjatë gjithë vitit dhe, sidomos gjatë të brendshëm të energjisë dhe nxitjen e 2017-ës, ka rezultuar në importe të larta të prodhimit dhe të konsumit të energjisë nga energjisë, si në sasi ashtu edhe në çmime. Së burimet e rinovueshme. Direktiva për BRE-të fundi, burimet e reja hidro, të cilat janë pajisur për promovimin e energjisë elektrike të prodhuar aktualisht me leje koncesione, kanë pak ose aspak nga burime të rinovueshme energjie në tregun e progres në terren për shkak të kohëzgjatjes së brendshëm të energjisë elektrike është transpozuar investimeve të tilla. në ligjin e ri për BRE-të të miratuar në shkurt Duke treguar vëmendjen e duhur, MIE, në 2017 dhe në projektndryshimet e ligjit për kuadër të ligjit nr. 7/2017, ka promovuar dhe ka biokarburantet dhe lëndët e tjera djegëse BRE inkurajuar burime të tjera të energjisë për të që përdoren në sektorin e transporteve, të filluar me kontrata parablerjeje të energjisë miratuar në shkurt 2008. elektrike për vepra gjeneruese, që nuk janë objekt Një nga objektivat kryesorë të Planit të koncesioni, duke dëshmuar kështu për politike Kombëtar të Veprimit të Burimeve të diversifikuese të burimeve të energjisë së rinovueshme. Kjo edhe për shkak të avancimit të - Të sigurojë diversifikimin e burimeve të prodhimit të energjisë elektrike nga burime të rinovueshme duke u investuar në sisteme rinovueshme me teknologji të ndryshme nga ajo komplementare me kosto të ulët, siç janë PV-ja që dominon sot prodhimin vendës të energjisë dhe eolike, veprimet ndaj klimës dhe mbrojtjen e elektrike, vetëm me burimet hidro, si edhe të mjedisit; uljes së shpejtë të kostove për prodhimin e - Bazuar në politikat e qeverisë lidhur me energjisë elektrike nga energjia diellore (PV) dhe investimet në BRE, të sigurojë respektimin e e erës (eolike) janë globalisht burimet kryesore të marrëdhënieve me tokën bujqësore dhe të shtimit të kapacitetit të energjisë në tregun me kritereve për eficiencën e përdorimit të saj, shumicë. lokalizimin e këtyre impianteve në toka të Gjithashtu, studimet kanë treguar se Shqipëria papërdorshme (të kripura), pra në toka jo të ka mundësi të mëdha, akoma të pashfrytëzuara, punueshme, në vendndodhje jo të pasura me për prodhimin e energjisë elektrike nga burime burime natyrore dhe në zona jo me një diellore (PV) dhe të erës në një pjesë të përqendrim të lartë të popullsisë, duke konsiderueshme të Shqipërisë. Po kështu, duke mundësuar që të mos ketë një konkurrencë mes qenë se cikli i zhvillimit të projektit për impiantet projekteve të tjera industriale, si dhe mes e erës dhe të diellit është dukshëm më i shkurtër përdorimit të tokës për prodhimin e energjisë se burimet hidro, në muajt e fundit, është dhe për prodhimin ushqimor. Për këtë qëllim, vërejtur një nivel i lartë i interesit nga investitorët institucionet përgjegjëse vendosin për ndryshimin e huaj në ngritjen e centraleve të mëdha diellore e bonitetit kur është e nevojshme dhe ofrimin e dhe të erës në shkallë të gjerë. këtyre tokave si alternativa për investitorët Kështu, nga pikëpamja e investimit, impiantet potencialë strategjikë për ndërtimin e BRE-ve; diellore dhe të erës mund të ndërtohen në rreth - Për të siguruar një ekuilibër të qëndrueshëm 12 muaj në bazë të kapacitetit, ndërsa ato hidro ndërmjet promovimit të investimeve nga PV-ja kërkojnë më shumë se 4–5 vjet. Meqenëse dhe për të garantuar qëndrueshmërinë e sistemit objektivat duhet të arrihen brenda 2 viteve, është të shpërndarjes dhe të transmetimit së energjisë e domosdoshme të orientohemi drejt burimeve elektrike, përcaktimi i sasive të energjisë elektrike që mund të krijohen në korniza më të shkurtra të parashikuar në PKVBRE 2018–2020, që do të kohore. prodhohen nga centralet fotovoltaike deri në 2

2.2.1 Objektivat strategjikë të politikave të mw apo mbi 2 mw dhe që do përfitojnë nga rekomanduara për BRE-të skemat e mbështetjes të përcaktuara në ligjin nr. Strategjia e energjisë (draft) adreson ligjet, 7/2017, “Për nxitjen e përdorimit të energjisë rregulloret dhe reformat e reja institucionale që nga burimet e rinovueshme”, do të bëhet nga po zhvillohen aktualisht në Shqipëri, duke përfshirë ministri përgjegjës për energjinë; incentivat për EE-në dhe BRE-të, reformën e - Me qëllim arritjen e objektivave të PKVBRE tarifave të energjisë elektrike, zhvillimin e tregut 2018-2020 dhe në mungesë të krijimit të një dhe integrimin me BE-në dhe tregjet rajonale. Me tregu të organizuar të energjisë elektrike, marrjen zbatimin e Strategjisë Kombëtare të Energjisë, e masave për zhvillimin e mekanizmave Shqipëria synon të arrijë rezultate edhe më të mbështetës për nxitjen e investimeve të huaja avancuara lidhur me BRE-të. direkte në sektorin e burimeve të rinovueshme të Objektivat strategjikë të qeverisë shqiptare për Shqipërisë, bazuar në skema transparente të zhvillimin e potencialeve të burimeve të organizimit të ankandeve për ndërtimin e rinovueshme të energjisë janë: kapaciteteve dhe garantimit ndërmjet të tjerave - Rritja e përdorimit të teknologjive të BRE- edhe të blerjes së energjisë për impiantet mbi 2 ve, bazuar në planifikimin me kosto minimale, mw, të cilat ofrojnë shfrytëzimin e burimeve të metodologji për çmimin e blerjes së energjisë pashfrytëzuara deri më sot, siç janë sistemet elektrike nga teknologji për prodhimin e energjisë diellore PV dhe fermat eolike; elektrike bazuar në koston e niveluar afatgjatë - Ligji nr. 7/2017, “Për nxitjen e përdorimit të (LCOE) dhe kthim të investimeve në kohë të energjisë nga burimet e rinovueshme”, jep arsyeshme; mundësinë që, nëpërmjet PKVBRE-së të rajonale, duke minimizuar kostot e furnizimit me mbështetë me incentiva, jo vetëm HEC-et e energji për qytetarët dhe bizneset shqiptare dhe vogla të prodhuesve me përparësi të energjisë minimizimin e ndikimeve negative në mjedis. elektrike, edhe impiantet PV, eolike dhe MNU 2.2.3 NDC dhe veprimet për ndryshimet (prodhimin e energjisë nga mbetjet e klimatike biodegradueshme). Mbështetur në nenin 8, Shqipëria ka nënshkruar Marrëveshjen e “Masat mbështetëse për prodhimin e energjisë Parisit, më 22 prill 2016, duke hyrë në epokën e elektrike nga burimet e rinovueshme” lidhin re të procesit të politikës ndërkombëtare të arritjen e objektivit kombëtar të energjisë së klimës. Shqipëria iu bashkua Konventës Kuadër rinovueshme, me vendime që duhet të ndërmarrë të Kombeve të Bashkuara për Ndryshimet Këshilli i Ministrave, duke miratuar masa Klimatike (UNFCCC) në vitin 1995 dhe konkrete për nxitjen e përdorimit të energjisë Protokollin e Kiotos në vitin 2005. Shqipëria ka elektrike nga burimet e rinovueshme, të cilat në filluar procesin e ndryshimit të statusit nga një çdo rast jepen në përputhje me legjislacionin në vend në zhvillim në një vend të zhvilluar, në fuqi për ndihmën shtetërore; kontekstin e UNFCCC-së. Ky proces është pjesë - Gjithashtu, neni 10, i ligjit nr. 7/2017, ofron integrale e procesit të integrimit në Bashkimin mundësinë e aplikimeve për prodhues të Evropian dhe përfshin zhvillimin e kapaciteteve teknologjive hidro, PV, eolike dhe MNU, duke në nivel kombëtar për monitorimin dhe dhënë mbështetje me tarifa Feed-in, me qëllim raportimin vjetor të gazrave me efekt serrë promovimin dhe fillimin e diversifikimit të (GHG), formulimin dhe zbatimin e politikave burimeve të rinovueshme; për të reduktuar GHG dhe adaptimin ndaj - Zhvillimin e kuadrit nënligjor për mënyrën e ndryshimeve klimatike, transpozimin dhe zbatimin aplikimit të projekteve fizibël dhe në përputhje e Acquis-it të Bashkimit Evropian për ndryshimet me objektivat strategjikë me synim dhënien e klimatike. Në përputhje me objektivat e BE 20- autorizimeve mbështetur në politika në përputhje 20-20, Shqipëria ka paraqitur Kontributin me zhvillimin e tregut të energjisë dhe kosto të Kombëtar të Përcaktuar brenda procesit të pranueshme për konsumatorët; Marrëveshjes së Parisit në shtator 2015, duke u - Zhvillimi i një kornize të politikave për angazhuar për të reduktuar emetimet e CO2 energjinë (duke përfshirë efikasitetin e energjisë) krahasuar me skenarin bazë në periudhën 2016 në transport, bazuar në strategjinë e sektorit të dhe duke synuar një reduktim me 11.5 % në transportit (VKM nr. 811, datë 16.11.2016) dhe vitin 2030. prezantimin e makinave elektrike në këtë sektor. Niveli i kontributit kombëtar të përcaktuar do

2.2.2 Objektivat strategjikë dhe BRE-të Zbatimi i të rishikohet dhe do të përpunohet më tej sipas PKVBRE 2018–2020 është në përputhje me Planit të Integruar të Energjisë dhe Klimës që do strategjinë e energjisë dhe ka synimin të rrisë miratohet më 2018-ën. sigurinë e furnizimit të energjisë në Shqipëri dhe 2.3 Metodologjitë e aprovuara me vendimin e integrimin e BRE-ve në tregun shqiptar të Këshillit të Ministrave për përcaktimin e energjisë dhe në tregjet rajonale dhe evropiane. çmimeve për teknologjitë e HECV, PV, eolik Ky plan i përditësuar mbështet synimet e dhe MNU, metodologjia tarifës promovuese që përgjithshme të zhvillimit ekonomik të vendit dhe përdoret aktualisht për HECV. bazohet në një skenar optimal të energjisë që Në 10–12 vitet e fundit, debati rreth HEC-eve balancon interesat kombëtarë me ato të të vogla (deri në 15 mw instalim) është nënsektorëve të ndryshëm të energjisë. Përveç përqendruar në blerjen e energjisë elektrike nga kësaj, PKVBRE 2018–2020 është dizajnuar për prodhuesit me përparësi, të cilët shprehen për të mbështetur synimet e zhvillimit social, duke “pamundësinë” e tyre për të përballuar kostot e rritur punësimin nëpërmjet promovimit të kapitalit, ato të operimit dhe të mirëmbajtjes, si sektorit të energjisë në harmoni me mjedisin, edhe kosto që lidhen me ndryshime në duke stimuluar konkurrencën në tregun shqiptar legjislacionin për periudhën e vetëshlyerjes të të energjisë, duke siguruar stabilitetin e investimit. Në këtë kuadër, ajo që shqetëson furnizimit, duke u zhvendosur drejt tregjeve MIE-n dhe ERE-n është çmimi i blerjes së energjisë nga këta prodhues dhe respektimi i - Shpenzimet për operimin dhe për mirë- kushteve të kontratave koncesionare. Duhet mbajtjen; theksuar se në këtë marrëdhënie, MIE dhe ERE, - Koston e lëndës djegëse e cila në rastin e shpesh është përballur me mungesë të sistemeve hidro. përgjithësisht ka të bëjë me transparencës lidhur me kostot e kapitalit në këto taksat mbi përdorimin e ujit dhe/ose të impiante. Në këto kushte, nga ana e MIE-s është përdorimit të tokës, sipas legjislacionit në fuqi; ndërmarrë një analizë më e plotë lidhur me këto dhe kosto, duke konsideruar studimet që janë - koston e kapitalit. ndërmarrë në rang ndërkombëtar dhe sidomos LCOE-ja mund të llogaritet afërsisht si vlera në vendet e rajonit të Evropës Juglindore. neto aktuale e të gjitha shpenzimeve gjatë jetës së Studimet janë përqendruar në praktikat më të njësisë gjeneruese në raport (pjesëtuar) me mira të IRENA-s (Agjencia Ndërkombëtare e prodhimin total të energjisë elektrike të njësisë Energjisë së Rinovueshme) për dy çështje. gjatë të gjithë periudhës së punës deri në - “Analizën e kostove të HEC-eve” (2012)11; shkatërrim. Formula për llogaritjen e LCOE-s dhe është e njëjtë për të gjitha njësitë gjeneruese dhe - “Prodhimi i energjisë së rinovueshme me në rastin e hidrove merr në konsideratë: kosto konkurruese: Potenciali në të gjithë It - Shpenzimet për investime në vitin t Evropën Juglindore” (2017)12. Mt - Operacionet dhe shpenzimet e Si edhe 2 studime të ECOFYS: mirëmbajtjes në vitin t - Metodologjia e vlerësimit të LCOE - 2014; Ft - Shpenzimet e lëndës djegëse në vitin t - Hartimi i kostos së kapitalit për hidrot, erën (taksa vjetore mbi përdorimin e ujit) dhe energjinë diellore në shtetet anëtare të Et - Energjia elektrike e gjeneruar në vitin t Evropës Juglindore, 2017. r - Norma e interesit të kostos Metodologjia e vlerësimit të kostove të n - Jetëgjatësia ekonomike e njësisë gjeneruese energjisë nga burime të rinovueshme mbështetet Në rastin e skemës mbështetëse të Shqipërisë te “kostoja e niveluar e energjisë elektrike” për burimet e rinovueshme, LCOE-ja duhet të (“LCOE” - Levelized Cost of Energy). Kjo metodë konsiderohet për një periudhë më të shkurtër (15 është përdorur edhe për të shfrytëzuar burimet vjet), periudhë e cila, kërkon detyrimisht një hidro të energjisë së rinovueshme. LCOE, e mbështetje financiare më të lartë edhe pse njohur si kosto e nivelit mesatar të energjisë kohëzgjatja e njësisë është më e gjatë 30–40 vjet. (LEC), është vlera aktuale neto e kostos-njësi të Në mungesë të të dhënave të disponueshme për energjisë elektrike (kwh) gjatë gjithë jetës së një periudha me të shkurtra kohore, LCOE është njësie gjeneruese hidro deri në 15 mw instalim. mirë të llogaritet një periudhë prej 20 vjetësh, Kjo vlerë e kostos është marrë si tarifë periudhë gjatë të cilës impianti del me një fitim të përfaqësuese për çmimin mesatar që njësia arsyeshëm. gjeneruese duhet të marrë në një treg për të Sistemi i ri i tarifës promovuese që paraqitet kthyer investimin gjatë një periudhe të me anë të ndryshimeve të ligjit për BRE-të (ligji arsyeshme, siç e parashikon ligji nr. 7/2017, “Për nr. 7/2017), të cilat janë duke u hartuar, duke nxitjen e përdorimit të energjisë nga burimet e pasur parasysh se nivelet e tarifave do të duhet të rinovueshme””. Ky parametër është një marrin në shqyrtim llojin e teknologjisë dhe vlerësimin ekonomik i rendit të parë të kostos së eficiencën e pajisjeve gjeneruese. Gjithashtu, ligji konkurrencës të një sistemi (në këtë rast HEC, i ri për BRE-të ofron stimuj të tjerë, si: PV, eolik) të energjisë elektrike gjeneruese që - Lidhja e detyrueshme në rrjet të tyre me përfshin të gjitha shpenzimet rreth kohëzgjatjes shoqëritë e transmetimit dhe të shpërndarjes; të jetës së saj, si: - Pagesa vetëm e kostove direkt të lidhjes në - Investimi fillestar; rrjetet e transmetimit dhe të shpërndarjes së BER-E; 11 IRENA - Renewable Energy Technologies: Hydropower Cost Analyses - Marrëveshjet afatgjata të blerjes së energjisë (2012). 12 elektrike të prodhuar (15 vjet për sa i përket IRENA - Cost-competitive renewable power generation: Potential across South East Europe. energjisë elektrike të prodhuar nga hidrocentralet); - Blerja e detyrueshme e energjisë elektrike të konkurrencës të një sistemi të gjenerimit të prodhuar nga HEC-et e vogla. energjisë elektrike, që përfshin të gjitha Për të përcaktuar nëse një impiant hidro në shpenzimet rreth kohëzgjatjes së kthimit të vendin e zgjedhur është ekonomikisht i investimit, siç janë: investimi fillestar, operimi qëndrueshëm, LCOE-ja e saj është krahasuar me dhe mirëmbajtja, kostoja e kapitalit dhe LCOE-në e një impianti të brezit të karburantit shpenzime për taksat. Koeficienti 1.30 përfshin fosil, më konkretisht, të qymyrit, linjitit dhe të bonusin për promovimin e burimeve të impianteve me gaz natyror. rinovueshme, duke vlerësuar: i) normën mesatare Në këto kushte, WACC - Kostoja mesatare e të kthimit të arsyeshëm të vlerës së investimeve ponderuar e kapitalit, duhet të jetë e barabartë të burimeve të rinovueshme (e cila sipas analizës me normën mesatare të kthimit, që një kompani dhe llogaritjeve të mësipërme llogaritet pret për të kompensuar të gjithë investitorët e saj mesatarisht në masën 8.8%); ii) efektin në të ndryshëm, të cilët janë pjesë e çdo burimi të reduktimin e humbjeve teknike në rrjetin e financimit në strukturën e kapitalit të synuar të transmetimit dhe të shpërndarjes, si pasojë e kompanisë. Duke qenë se krahasimi duhet bërë furnizimit të energjisë elektrike në pikat e lidhjes me koston e CCGT (Combined Cycle Gas Turbine) së këtyre hidrocentraleve me rrjetin energjetik të si brezi më eficient i ciklit të kombinuar në tensionit të lartë dhe/ose të mesëm; dhe iii) turbinat me gaz, LCOE e burimit të zgjedhur të kostot e shmangura të shërbimit të transmetimit rinovueshëm të energjisë (në këtë rast HECV) dhe kostot e alokimit të kapaciteteve të ndikohet nga kosto mesatare e kapitalit (MPKK), interkoneksionit të energjisë nga importi. e cila rritet me rritjen e potencialit të burimit të Për të pasur një qëndrueshmëri të çmimit të rinovueshëm. Në Shqipëri kjo kosto u rrit si blerjes së energjisë nga këto burime, rezultat i “potencialit të lartë” të HECV-ve gjatë metodologjia ka vendosur disa kufij, për të viteve 2007–2013. Kështu që, edhe LCOE-ja për pranuar riskun e paqëndrueshmërisë së çmimit instalimet hidro deri në 2 mw mund të në treg, duke u nisur nga një vlerë e pranuar krahasohen për nga kosto e energjisë me CCGT paraprakisht referuese të çmimit të vitit 2016 dhe dhe teknologjitë e rinovueshme janë më jo më të lartë se 15% e këtij çmimi. Ky do të ekonomike se brezi i karburanteve fosile. Në këtë ishte çmimi maksimal për blerjen e energjisë në kuptim HECV-të deri në 15 mw kërkojnë kushtet më ekstreme të furnizimit, pra si çmimi detyrimisht mbështetje financiare Feed-in-Tariff, e tavan i blerjes. Ndërkohë, çmimi i bursës ka në cila do të bënte ato të zhvillohen dhe të kthejnë vetvete mesatarizimin e ofertave në treg sipas koston e kapitalit të investuar. metodës merit order. Në kushte reale, kjo metodë Bazuar në analizën e kryer, si nga ana e MIE- do të sillte një çmim mesatar të bursës s, por edhe studimeve të referuara, për të fluktuative, e cila varet nga kushte të ndryshme përcaktuar çmimin e blerjes së energjisë të në kohë reale, siç është niveli i kërkesës, situata prodhuar nga burimet hidro me përparësi, hidroenergjetike, çmimi i karburanteve në treg metodologjia merr në konsideratë faktorët e etj. mësipërm. Në këtë mënyrë propozohet që çmimi Vendosja e këtyre kufijve do të mbronte i blerjes duhet të jetë i barabartë me çmimin prodhuesit nga reduktimi i çmimit, pasi këta mesatar të vitit përkatës të bursës hungareze investitorë në studimet e fizibilitetit të kryera, u (HUPX) të energjisë elektrike në euro-cent/kwh janë referuar çmimit ekzistuese dhe nga ana të shumëzuar me bonusin për promovimin 1.30, tjetër, vendosja e një çmimi tavan, do të mbronte shumëzuar me normën mesatare të këmbimit në edhe konsumatorët nga rritja e çmimeve të tregut euro/lekë për vitin e fundit. Referimi që bëhet në kohë të ndryshme. ndaj kostos së bursës hungareze, duke pasur Pra në terma realë luhatja e çmimit do të jetë parasysh mbështetjen në mbulimin e kostove në kufijtë 7.48 lekë/kwh deri 8.6 lekë/kwh. Kjo totale të gjenerimit, që është një tregues i përafërt përqasje siguron një efektivitet të investimeve të edhe në vlerësimin e objekteve për mbulimin e prodhueseve dhe ndërkohë një mbrojtje të kostove edhe në gjeneruesit tanë. Ky është një konsumatorit nga shtrembërimet e përkohshme vlerësim ekonomik i rendit të parë për kostot e që mund të rezultojnë në treg në kushte të ndryshme, dhe gjithashtu, merr në konsideratë pashfrytëzuar për vendosjen e PV-së në tokë faktin që kthimi i investimit llogaritet për pjesën jopjellore është deri në 1,900 mw (p.sh. në toka e mbetur të koncesionit, duke qenë se pjesa më e të kripura deri në 4,500 ha), si edhe mundësia për madhe e tyre kanë mesatarisht 3–4 vite që kanë vendosjen e gjeneratorëve eolikë është nga 980– hyrë në prodhim. 2,100 mw. Këto dy burime të rinovueshme, Gjithashtu, vlen të përmendim se me hyrjen tashmë mund të konsiderohen si alternativa në në fuqi të ligjit nr. 7/2017, “Për nxitjen e diversifikimin e burimeve të rinovueshme në përdorimit të energjisë nga burimet e Shqipëri, me qëllim arritjen e objektivit kombëtar rinovueshme”, ligji nr. 138/2013, “Për burimet e për vitin 2020, 38%. energjisë së rinovueshme”, i ndryshuar, është Natyrshëm lind pyetja, cili është çmimi i shfuqizuar, si rrjedhojë janë shfuqizuar edhe energjisë (€/mwh) ose LCOE, “kostoja e aktet nënligjore të dala në zbatim të këtij të niveluar e energjisë elektrike” (“LCOE” - fundit. Levelized Cost of Energy13), dhe nga se influencohet

2.3.1 Metodologjia e tarifës promovuese për një investim në PV dhe eolik në Shqipëri? Dy përcaktimin e çmimit të blerjes së energjisë janë faktorët: kostoja e kapitalit dhe influenca e elektrike të prodhuar nga burimet e vogla të riskut. rinovueshme (PV dhe eolik) Studimet mbështetëse të analizave për LCOE-në Ligji i ri nr. 7/2017, i miratuar në shkurt të Nga ana e MEI-t është ndërmarrë një analizë më këtij viti, garantoi skemën e mbështetjes për të e plotë lidhur me kostot e kapitalit, duke respektuar kontratat koncesionare ekzistuese me konsideruar studimet e fundit që janë kryer në hidro dhe, mbi të gjitha, i hapi rrugë të ardhmes nivel ndërkombëtar, sidomos për vendet e rajonit se burimeve të tjera nga energjitë e rinovueshme të Evropës Juglindore, të cilat kanë eksperienca në kuadër të tregut të liberalizuar dhe plotësimit lidhur me PV dhe eoliket. Studimet janë të detyrimeve për të arritur objektivin kombëtar përqendruar në praktikat më të mira të IRENA të BRE me 38% në 2020. (Agjencia Ndërkombëtare e Energjisë së Plani Kombëtar i Veprimit të Burimeve të Rinovueshme) për vendet në Ballkanin Energjisë së Rinovueshme (PKVBER) 2015– Perëndimor, përfshirë Shqipërinë, dhe gjithashtu 2020, parashikon kapacitetin e nevojshëm për të në studimin e ECOFYS 2017: arritur objektivin kombëtar për vitin 2020, duke - “Prodhimi e energjisë elektrike nga burime parashikuar instalimin të 30 mw gjeneratorë të rinovueshme me kosto konkurruese: Potenciali eolikë dhe 50 mw PV diellore. Në këtë në të gjithë Evropën Juglindore” (2017)14; parashikim deri tani janë ndërtuar pas vitit 2015 - Hartimi i kostos se kapitalit për erën dhe vetëm 150 mw njësi HEC-e të vogla dhe asnjë energjinë diellore në shtetet anëtare të Evropës PV ose eolik. Kjo situatë kërkon rishikimin e Juglindore (2017)15. PKVBRE-së në fund të 2017-ës. Metodologjia e vlerësimit të kostove të Ligji nr. 7/2017 parashikon vendosjen e energjisë nga burime të rinovueshme mbështetet tarifave FIP (Feed-in-Premium) me anë të një te LCOE-ja, e njohur si kosto e nivelit mesatar të procesi konkurrues, jodiskriminues të tenderimit energjisë (LEC), është vlera aktuale neto e (ankande) nëpërmjet kontratave për diferencë kostos-njësi të energjisë elektrike (kwh) gjatë (CfD), ndërsa instalimet e reja deri 2 mw, gjithë jetës së një njësie gjeneruese. përjashtohen nga procesi konkurrues me çmimin tavan që është vendosur bazuar në këtë metodologji. Në këtë ligj, gjithashtu është 13 EIA - Annual Energy Outlook 2016 menduar edhe për të promovuar zhvillimin e një https://www.eia.gov/outlooks/aeo/pdf/electricity_generation.pdf 14 January sistemi neto të matjes për njësi të vetëprodhuesit 2017 - IRENA, JOANNUM RESEARCH – “Cost-competitive renewable deri në 500 kw. power generation: Potential across South East Europe” http://www.irena.org/DocumentDownloads/Publications/IRENA_Cost - Për shkak të burimeve potencialisht të larta të competitive_power_potential_SEE_2017.pdf energjisë diellore (mbi 1700 kw/m2/vit) dhe 15 January 2017 - ECOFYS, ECLAERON “Mapping the cost of capital shpejtësi relativisht të kënaqshme të erës (3,3–9,6 for wind and solar energy in South Eastern European Member States” http://www.ecofys.com/files/files/ecofys-eclareon-2016-wacc-wind-pv-south- m/s), në rajone të kufizuara, potenciali i east-europe.pdf Kjo vlerë e kostos është marrë si “tarifë” periudhë e cila, kërkon detyrimisht një përfaqësuese për çmimin mesatar që njësia mbështetje financiare më të lartë edhe pse gjeneruese duhet të marrë në një treg për të kohëzgjatja e njësisë është më e gjatë. Në kthyer investimin gjatë një periudhe të mungesë të eksperiencës në këto impiante dhe të arsyeshme, siç e parashikon ligji nr. 7/2017, “Për të dhënave të disponueshme për periudha me të nxitjen e përdorimit të energjisë nga burimet e shkurtra kohore, LCOE-ja është e arsyeshme, që rinovueshme”. Kjo vlerë e llogaritur është një në rastin e PV-së, të llogaritet për një periudhë vlerësimin ekonomik i rendit të parë të kostos së prej 25 vjetësh, periudhë gjatë së cilës impianti konkurrencës të një sistemi (në këtë rast PV, del me një fitim të konsiderueshëm. Kjo eolik) të energjisë elektrike gjeneruese që përfshin periudhë për eoliket është më shumë se 25 vjet. të gjitha shpenzimet rreth kohëzgjatjes të jetës së Shqipëria, sipas studimeve, klasifikohet në saj, siç janë: vendet me risk të mesëm. Kuadri ligjor dhe - Investimi fillestar; rregullator, së fundi me ligjin nr. 7/2017, “Për - Shpenzimet operimin dhe mirëmbajtjen; nxitjen e përdorimit të energjisë nga burimet e - Koston e lëndës djegëse, e cila në rastin e rinovueshme”, ka adresuar me ligj nxitjen e sistemeve PV/eolik përgjithësisht ka të bëjë me burimeve të rinovueshme dhe, sipas tij, taksat mbi përdorimin e tokës, taksa vendore, nëpërmjet PKVBRE 2018–2020, qeveria synon qira etj., sipas legjislacionit në fuqi, kosto e cila që, jo vetëm të hartojë planin dhe të vendosë në rastin e impianteve me energji fosile, përveç sa objektiva, por edhe të rishikojë në çdo 2 vjet më sipër, është kosto e lëndës djegëse; dhe përmbushjen e objektivave kombëtarë të - Koston e kapitalit. detyrueshme për përqindjen e burimeve të Kosto e prodhimit të energjisë elektrike nga rinovueshme në konsumin përfundimtar bruto burime të rinovueshme ka vetëm një formulë që deri më 2020-n. llogarit LCOE-në, e cila është vlera neto aktuale Ligji parashikon gjithashtu, që një sërë aktesh e të gjitha shpenzimeve gjatë jetës së njësisë nënligjore që priten të miratohen nga Këshilli i gjeneruese në raport (pjesëtuar) me prodhimin Ministrave gjatë 2017–‘18, do të bëjnë të mundur total të energjisë elektrike të njësisë, gjatë të zbatimin e një politike nxitëse për diversifikimin gjithë periudhës se punës deri në shkatërrim. e burimeve të rinovueshme, me qëllim investimet Formula për llogaritjen e LCOE është në këto burime. Kështu, për të adresuar riskun paraqitur më poshtë: që buron nga kuadri ligjor dhe rregullator, në këtë dokument po reflektohen ndryshimet te PKVBRE 2017–2020, me qëllim sigurinë e arritjes së objektivit kombëtar. Kjo do të thotë se Ku: It - Shpenzimet për investime në vitin t Mt duhet të ndryshojë raporti i instalimeve të - Operacionet dhe shpenzimet e mirëmbajtjes parashikuara në PKVBRE 2015–2020, në drejtim në vitin t të rritjes së investimeve të impianteve PV dhe Ft - Shpenzimet e lëndës djegëse në vitin t (taksa eolike, me qëllim garantimin e diversifikimit të vjetore, përdorimi tokës, qira etj.) burimeve të rinovueshme në Shqipëri. Et - Energjia elektrike e gjeneruar në vitin t r - Konkluzione të metodologjisë së përdorur në Norma e interesit të kostos së impiantit n - politikat e çmimit. Teorikisht dhe praktikisht, Jetëgjatësia ekonomike e njësisë gjeneruese Në WACC - Kostoja mesatare e ponderuar e këtë kontekst, duhet theksuar se zakonisht për kapitalit duhet të jetë e barabartë me normën gjenerimin e energjisë elektrike me teknologjitë me mesatare të kthimit që një kompani pret për të burime të rinovueshme, LCOE-ja llogaritet në kompensuar të gjithë investitorët e saj të jetëgjatësinë e projektimit të një njësie gjeneruese, e ndryshëm, të cilët janë pjesë e çdo burimi të cila është zakonisht 20 deri në 40 vjet. Bazuar në financimit në strukturën e kapitalit të synuar të ligjin nr. 7/2017, “Për nxitjen e përdorimit të energjisë kompanisë. Kjo vlen edhe për kompanitë që nga burimet e rinovueshme”, LCOE-ja duhet të dëshirojnë të investohen në teknologjitë eolike konsiderohet për një periudhë më të shkurtër (max 15 dhe PV. vjet), Në këtë analizë janë vlerësuar propozime të vendet e BE-së në këtë rajon, të cilat kanë çmime kostove me qëllim të vendosjes së një çmimi më të larta të tregut, reflektohet gjithashtu në tavan (fillestar) për energjinë elektrike të kostot e gjenerimit të këtyre impianteve, duke prodhuar me impiante eolike dhe PV. Qëllimi ofruar çmime të larta të konkurrencës. Analiza është vendosja e çmimit fillestar bazuar në këtë jonë është bërë duke marrë në konsideratë të dy metodologji të llogaritjes së LCOE-së dhe tendencat. Siç duket nga shembujt e mësipërm, WACC-së, në kushtet kur Shqipëria nuk ka p.sh., PV-ja në Greqi është 120 euro/mwh (vend eksperienca të deritanishme për investime në i BE-së me kushtet natyrore të ngjashme me këto teknologji. Çmimi fillestar i llogaritur Shqipërinë), ndërsa për impiantet eolike 96 gjithashtu shërben si nivel maksimal dhe euro/mwh. vendoset si një nga elementet, me qëllim Në përfundim, nga zbatimi i formulës së organizimin e ankandeve. LCOE-së, duke marrë në konsideratë studimet e Duke qenë se krahasimi është bërë me vendet IRENA-s dhe ECOFYS-ë, si dhe duke llogaritur e Evropës Juglindore (WB6) ku përfshihet LCOE-në dhe WACC-në për kushtet e vendit Shqipëria, që përgjithësisht kanë çmime të ulëta tonë, sipas tabelës së mëposhtme, çmimi i të energjisë elektrike, kostot e konkurrencës për mesatarizuar për secilën teknologji rezulton si gjenerimin e impianteve PV dhe eolike, ndikojnë vijon: ndjeshëm në çmime të ulëta. Në të kundërt, Teknologjia PV Eolike LCOE 2017 1,400 1,450 2018 1,200 1,200 2019 900 1,150 WACC 2017 (%) 8.8 8.8 2018 (%) 8.0 8.0 2019 (%) 7.5 7.5 Çmimi i mesatarizuar për vitin 2017 (€/mwh) 100 76 Mbështetur në ligjin nr. 7/2017, neni 10, pika pjesa e biodegradueshme e mbeturinave 3, Enti Rregullator i Energjisë, do të miratojë industriale, urbane dhe rurale nëpërmjet djegies. çmimin mesatar të blerjes së energjisë elektrike të Mbetjet e djegshme përgjithësisht njihen si prodhuar nga burimet e vogla të rinovueshme mbetjet e ngurta urbane (MNU). nga dielli dhe era, për vitet në vijim, në përputhje Gjithashtu, në kuadër të Strategjisë Kombëtare të me parashikimet e kësaj metodologjie, për sa i Menaxhimit të Mbetjeve përcaktohet drejtimi i takon LCOE-së dhe WACC-së. politikës së qeverisë shqiptare për menaxhimin e Ky çmim do të shërbejë si nivel i çmimit mbi qëndrueshëm të mbetjeve deri në vitin 2025, e bazën e të cilit do të përzgjidhen përfituesit e ndarë në 3 faza operacionale me nga 5 vjet secila. skemës së mbështetjes, sipas kontratës për Objektivat e vitit 2013 parashikonin se, deri në diferencë, si një prej elementeve të procedurës vitin 2015 synohej që 25% e mbetjeve bashkiake konkurruese, në përputhje me parashikimet e të riciklohej/të kompostohej. Deri në vitin 2020 nenit 9, pika 2, 3 dhe 4, të ligjit nr. 7/2017. synohet të ndalohet rritja e mbetjeve bashkiake të

2.3.2 Metodologjia për llogaritjen e kostos së prodhuara me riciklimin/kompostimin e 55% të energjisë elektrike të prodhuar nga teknologjia mbetjeve bashkiake, ndërsa deri në vitin 2025: me djegie të MNU-së me rikuperim energjie rikuperimi i energjisë nga 15 % e mbetjeve Miratimi i Strategjisë Kombëtare për bashkiake. Menaxhimin e Mbetjeve dhe ligjit për Plani kombëtar i veprimit të burimeve të menaxhimin e integruar të mbetjeve në vitin energjisë së rinovueshme (PKVBER) 2015–2020, 2013, kanë vlerësuar midis të tjerave, si detyrë nuk ka parashikuar kapacitetin e nevojshëm për kryesore reduktimin e mbetjeve nëpërmjet të arritur objektivin kombëtar për vitin 2020, parandalimit, edhe shfrytëzimin të energjisë nga duke parashikuar instalimin e njësive të e menaxhimit të mbetjeve të ngurta urbane me prodhimit të energjisë nga biomasa ose, ndryshe mbetje mjedisore të ulët, që mbrojnë shëndetin nga pjesa e biodegradueshme e mbetjeve të dhe sigurinë e banorëve, parashikojnë përveç të ngurta urbane. Në këtë kuadër është e tjerave, edhe asgjësimin e mbetjeve me qëllim domosdoshme që këto kapacitete të programohen prodhimin e energjisë, e cila krahasuar me në përputhje me zhvillimin e këtyre landfillin, është teknologjia me impaktin më gjeneratorëve që përdoren për prodhimin e minimal në mjedis. energjisë elektrike deri në 2 mw nga pjesa e Sot, në Shqipëri ekziston një interes në rritje biodegradueshme e MNU-ve. Gjithsesi, ligji nr. për aplikimin e metodave të pastra të gjenerimit 7/2017 parashikon vendosjen e tarifave FIP të energjisë elektrike nga burime të rinovueshme (Feed-in-Premium) me anë të një procesi nëpërmjet impianteve të shfrytëzimit të MNU-së konkurrues, jodiskriminues të tenderimit në nivelin e gjenerimit të mbetjeve vjetore nga 80 (ankande) nëpërmjet kontratave për diferencë në 120 mijë tonë/vit (40 në 65 mijë tonë MNU (CfD), ndërsa instalimet e reja deri 2 mw, të djegshme). Teknologjitë e prodhimit të përjashtohen nga procesi konkurrues me çmimin energjisë së rinovueshme nga pjesa e tavan që vendoset bazuar në këtë metodologji. biodegradueshme të mbetjeve të ngurta mund të Si masa parësore në strategjinë e MNU-ve u llogaritet në nivelin nga 1 deri në 2 mw impiante kërkua që mbetjet industriale dhe urbane (MNU lokale të instaluara pranë depozitave të MNU-së, - mbetjet e ngurta urbane) të trashëguara nga e të cilat janë fleksibël për zinxhirin e asgjësimit të kaluara dhe të depozituara në disa këtyre mbetjeve të biodegradueshme në venddepozitime të vendit, duhet të jenë prioritare përqendrimet pranë qendrave relativisht të për trajtimin dhe asgjësimin e tyre nëpërmjet mëdha në vendin tonë. Nga një analizë e bërë teknologjive të pastra. Një nga masat në këtë nga Ministria e Mjedisit16, më shumë prioritet drejtim ka parashikuar: “Vendosjen e inceneratorit kanë qarqet si Tirana me gjenerim të mbetjeve në afërsi të ndonjë prej fabrikave të çimentos për deri në 310 mijë ton/vit (e cila tejkalon instalimet djegien e mbetjeve të rrezikshme dhe urbane për deri në 2 mw), Durrësi me 210 mijë, Elbasani me shfrytëzimin e energjisë së prodhuar për qëllime 110 mijë, Fieri me 190 mijë tonë/vit etj. Duke industriale të prodhimit”. Për më tepër që, ligji parashikuar se: nr. 7/2017, “Për nxitjen e përdorimit të energjisë 1. Gjenerimi vjetor i mbetjeve të ngurta nisur nga burimet e rinovueshme” parashikon që nga mbetjet për numër banorësh lokalë nga teknologji të tilla kanë nevojë për mbështetje, siç 350,000 deri në 550,000, nuk e kalon nivelin 100 parashikohen në nenin 10, pika “a”, “... për deri 110 mijë tonë/vit (0.25–0.30 tonë/banor/ prodhimin e energjisë elektrike nga burimet e vit17); dhe vogla të rinovueshme për prodhuesit me 2. Grumbullimi i hershëm i MNU-së kalon përparësi, me kapacitet të instaluar të energjisë depozitimin e tyre për një periudhë të elektrike deri në 2 mw”. Gjithashtu, neni 10, pika mëparshme prej 10–15 vjetësh. 3, shprehet se: “Çmimi i blerjes së energjisë Nga kjo analizë, ka mundësi reale që për një elektrike, nga çdo prodhues tjetër me përparësi, periudhë 12–15-vjeçare të arrihet në asgjësimin do të jetë në përputhje me metodologjinë e zinxhir të mbetjeve të biodegradueshme, duke miratuar nga Këshilli i Ministrave, me përdorur kapacitetin e instaluar “të palimituar” propozimin e ministrit përgjegjës për energjinë. për të gjithë kapacitetin e depozituar të MNU-së Metodologjia përcakton kriteret e llogaritjes së në nivel qarku. Me kapacitet të palimituar vjetor çmimit, duke u bazuar në kthimin e arsyeshëm të do të nënkuptojmë prodhimin e energjisë vlerës së investimeve, sipas llojit të teknologjisë elektrike nga gjeneratorë të vegjël të instaluar së përdorur”. (deri në 2 mw), me burime të rinovueshme, që Si rekomandim, në kuadër të “Zbatimit të shfrytëzojnë pjesën e biodegradueshme të MNU- planit të menaxhimit të mbetjeve 2010–2025” është krijimi i strukturave administrative në nivel 16 http://www.mjedisi.gov.al/files/userfiles/Monitorim_ kombëtar, rajonal dhe lokal për forcimin e Mjedisor/Mbetjet.pdf 17 “Cost of Energy Technologies” (Burimi: mëtejshëm të administrimit të mbetjeve. Sistemet www.worldenergy.org: World Energy Perspective). së18, e cila jo vetëm gjenerohet çdo vit, por 2. Përmbajtja energjetike (fuqia kalorifike) e shfrytëzon edhe pjesën e depozituar e cila, MNU-së; megjithëse e degraduar, ka vlera kalorifike të 3. “LCOE - Kostoja e niveluar e energjisë shfrytëzueshme. elektrike”, e shprehur në euro/mwh, përfaqëson Vendosja e inceneratorit në kantierin e koston totale përgjatë ciklit të jetës për prodhimin depozitimit të MNU-së, me qëllim shfrytëzimin e të një mwh energji elektrike, duke përdorur një nxehtësisë për prodhimin e energjisë elektrike me teknologji të caktuar për të shfrytëzuar pjesën e turbinë me avull të tejnxehur, kërkon shpenzime biodegradueshme, si burim i rinovueshëm për shtesë, të cilat, krahasuar me ndërtimin e landfillit mbeturinat industriale, urbane dhe rurale. Ky është si njësi depozitimi, mund të justifikojë faktori përcaktues i njëjtë për mbështetjen e financiarisht incenerimin e pjesës së nevojshme për të gjitha burimet e rinovueshme në biodegradueshme (inkluduar asgjësimin). Nga përgjithësi, me elementet e mëposhtme: analiza sasiore dhe cilësore në “Planin e a) “Shpenzimet ose kosto kapitale të investimit, menaxhimit të mbetjeve 2010–2025”19, është CI”, kjo kosto përfshin koston totale për zhvillimin gjetur e mbështetur teknologjia e prodhimit e dhe ndërtimin e impiantit, përveç kostove për energjisë elektrike me kapacitete të limituara deri lidhjen me rrjetin e energjisë elektrike; në 2 mw, duke shfrytëzuar energjinë e rinovueshme b) “Kosto e operimit, CO&M” përfshin shpenzimet nga pjesët e biodegradueshme që gjendet në MNU. totale vjetore të operimit që nga viti i parë i Instalime të kësaj natyre janë mjaft të përhapura në operimit të projektit për periudhën e vetëshlyerjes; Evropë dhe sot, me teknologjinë Waste-to-Energy20, si kjo për njësi të kapacitetit të instaluar; një teknologji asgjësimi me prodhim energjie nga c) “Faktori i ngarkesës” është raporti midis burime të rinovueshme për pjesën e sasisë së energjisë elektrike të gjeneruar në mwh/vit biodegradueshme të mbetjeve të ngurta industriale, të dhënë, ndaj energjisë elektrike që do të urbane dhe rurale po zgjidhet problemi i zënies së gjenerohej për punë me ngarkesë të plotë dhe të tokës nga landfillet. Gjithsesi, trajtimi me djegie ose vazhduar gjatë një viti pa ndërprerje ose për 8760 incenerimi është një metodë e njohur për orë të plota. asgjësimin e mbetjeve të ngurta urbane. Në vitet e Me të aplikueshme nga pikëpamja e madhësisë fundit impiantet e incenerimit, si edhe metodat e se instalimit, në vendin tonë mund të jenë tjera Waste-to-Energy, si gazifikimi dhe piroliza, kanë inceneratorët, që mund të përballojnë në një kohë pasur një interes në rritje. të arsyeshme, asgjësimin e MNU-ve të depozituara Metodologjia për llogaritjen e kostos së ndër vite. Ashtu siç edhe studimi i UPT-së prodhimit të energjisë elektrike nga pjesa e parashikon, deri në 2 mw instalime të impianteve biodegradueshme, si burim i rinovueshëm për për incenerimin e mbeturinave të ngurta, janë të shfrytëzimin e MNU-së, ka si qëllim përcaktimin e përshtatshme për vend-grumbullimet e përmendura kostove të të gjitha proceseve që shoqërojnë më lart. Kjo përshtatshmëri ka përputhshmëri edhe zhvillimin e projekteve të trajtimit të mbeturinave për faktin, që ligji nr. 7/2017, “Për nxitjen e urbane me djegie ose incenerim. Elementet që përdorimit të energjisë nga burimet e rinovueshme” përbëjnë kostot e prodhimit të energjisë elektrike mbështet me çmime preferenciale këto lloj nga këto projekte të vogla në përgjithësi janë: impiantesh. Kjo mbështetje është e domosdoshme 1. Lloji i teknologjisë për incenerimin e MNU-së dhe rregullon koston e lartë të energjisë. Midis (mbetjeve të ngurta urbane), bazuar në eficiencën e teknologjive për djegien e MNU-së me rikuperim energjisë (rendimentit) të gjeneratorit për energjie, dy më të përdorurat janë: furrat me skarë prodhimin e energjisë elektrike nga impianti termik, të lëvizshme dhe furrat me shtresë fluidi. Këto dy si referencë për sasinë e djegshme që gjenerohet në tipologji furrash ndryshojnë në shume aspekte: përmbajtjen e MNU-së; Në një furrë me skarë të lëvizshme lënda e djegshme futet në pjesën e sipërme të furrës. 18 Kjo bazuar në studimin e Universitetit Politeknik. Londo. A, Ndërsa zhvendoset përgjatë furrës, ajo, së pari, Alcani. M, 2016. thahet dhe më tej digjet, ndërsa hiri mblidhet në 19 http://www.aspa.gov.al/images/DLDP/plani%20kombetar fund të vatrës se furrës. Ajri për djegie jepet në %20%20i%20menaxhimit%20te%20mbetjeve%20-final.pdf 20 http://www.cewep.eu/members/countries/index.html dy pjesë: si ajër primar nga pjesa nën skarë dhe si për prodhimin e energjisë elektrike. Opsioni më i ajër sekondar sipër lëndës djegëse. Kjo mënyrë mirë për kushtet e vendit tonë është prodhimi i përdoret për një kontakt të plotë midis lëndës së energjisë elektrike, të cilin do ta trajtojmë në djegshme dhe ajrit. vazhdim. Hapi i parë për të llogaritur sasinë e Furrat me shtresë fluidi përdorin një material energjisë elektrike, që mund të përftohet nga inert, siç është rëra, e cila shërben për të rikuperimi i energjisë nga djegia e MNU-së, është shpërndarë lëndën e djegshme gjatë procesit të vlerësimi i fuqisë kalorifike të MNU-së. Fuqia djegies. Ekzistojnë dy lloje furrash me shtresë të kalorifike e MNU-së varet nga një numër fluidizuar: me shtresë fluidi vluese dhe me parametrash fizikë dhe kimikë të MNU-së, të shtresë fluidi qarkulluese, të cilat në thelb cilët ndryshojnë nga një zonë në një tjetër. Në dallojnë nga shpejtësia e fluksit të ajrit në këtë kuadër, nga analiza e përmbajtjes së pjesës dhomën e djegies. Për të ndarë materialin inert së biodegradueshme, theksojmë se MNU nga fluksi i gazeve të shkarkimit, përdoret një përbëjnë një lëndë djegëse johomogjene që pajisje ndarëse, e tipit ciklon, pas dhomës së ndryshon mjaft nga lëndët djegëse fosile. Për djegies. Materiali inert riqarkullohet në furrë. ketë arsye llogaritja e fuqisë kalorifike të MNU-së Por midis dy teknikave kryesore të djegies është komplekse dhe mund të çojë në gabime të ekzistojnë edhe dy ndryshime thelbësore: mëdha nëse nuk kryhet në mënyrë korrekte. Për a) Temperatura e djegies, e cila është më e këtë, studimi i UPT-së bëri përzgjedhjen e lartë në furrën me skarë të lëvizshme se sa në kampionit për analizim, i cili është një nga fazat furrat me shtresë fluidi; më kritike dhe është analizuar me një konsideratë b) Për furrat me shtresë fluidi duhet që të veçantë nga kampionet e deklaruara, materiali, që ushqehet në furrë, t’i nënshtrohet megjithëse, studimi e sheh këtë moment si një një procesi homogjenizimi, nëpërmjet një trajtimi nga variacionet më të komplikuara. paraprak copëtimi, për të bërë të mundur Gjithsesi, për vendin tonë të dhënat e fluidizimin e tij. publikuara në dokumentin “Zbatimi i planit Aktualisht, furra me skarë të lëvizshme është kombëtar për përafrimin e legjislacionit mjedisor teknologjia më e përhapur dhe e mirë testuar për në Shqipëri, Plani kombëtar për menaxhimin e incenerimin e MNU-së. mbetjeve, 2010–2025” janë të mesatarizuara në Përmbajtja energjetike e MNU-së. Energjia e rang kombëtar dhe përmbajnë një të dhënë rikuperuar nga trajtimi me djegie e MNU-së shumë të rëndësishme për fraksionin e mund të përdoret si avull për procese të biodegradueshëm të MNU-së, që rezulton 62.3% ndryshme teknologjike, për ngrohje rajonale dhe në masë. Dy janë metodat e përcaktimit të fuqisë Kostoja e niveluar e energjisë elektrike (LCOE). kalorifike të ulët , si parametër që ka më shumë Kostot e një projekti për prodhimin e energjisë rëndësi në rekuperimin e energjisë nëpërmjet nga një burim energjisë i rinovueshëm përmbajtjes së fuqisë kalorifike të MNU-së: përfshijnë koston e financimit, si dhe koston e a) Metoda e parë nuk merr në konsideratë pajisjeve, instalimit, operimit dhe mirëmbajtjes, hirin dhe ujin ( + ) dhe shpreh fuqinë kalorifike si dhe koston e lëndëve djegëse. Për çdo të ulët të fraksionit të djegshëm e dhënë në kJ/kg teknologji, katër parametrat kryesorë që (1 kJ = 0.00028 kwh); ndikojnë te kostoja e prodhimit janë: b) Metoda e dytë është mënyra më e saktë për të a) Shpenzimet ose kostoja kapitale të investimit, përcaktuar cilësinë e mbetjeve të ngurta urbane CI, kjo kosto përfshin koston totale për si lëndë djegëse, bazohet në ndarjen e saj, bazuar zhvillimin dhe ndërtimin e impiantit, përveç në përmbajtjen e: kostove për lidhjen me rrjetin e energjisë Komponentëve merceologjike (mbetje elektrike; organike, plastika, letër dhe kartonë, inerte etj.); b) Kostoja e operimit, CO&M përfshin Përmbajtjen e ujit (W në %); shpenzimet totale vjetore të operimit që nga viti Përmbajtjen e hireve (A në %); dhe i parë i operimit të projektit, për njësi të - Përmbajtjen e fraksionit të djegshëm (C në %). kapacitetit të instaluar; Kostot e impiantit. Kostot e një impianti c) Faktori i ngarkesës është raporti midis sasisë incenerator për MNU përbëhen nga kostot totale së energjisë elektrike të gjeneruar në mwh në një të investimit dhe kostot e operimit dhe të vit të dhënë, ndaj energjisë elektrike, që do të mirëmbajtjes. Kostoja aktuale e investimit për gjenerohej për punë me ngarkesë të plotë dhe të një impiant incenerimi varet nga një numër i vazhduar gjatë një viti ose për 8760 orë të plota; madh faktorësh, si: përmasat ose kapaciteti i d) Kostoja e niveluar e energjisë elektrike impiantit, fuqia kalorifike e ulët e mbetjeve, (Levelised Cost of Electricity - LCOE) shprehur çmimi i blerjes së tokës etj. Kostot e operimit në USD ose euro/mwh, përfaqëson koston totale dhe mirëmbajtjes përbëhen nga: gjatë ciklit të jetës për prodhimin e një mwh 1. Kostot fikse të operimit; fuqi, duke përdorur një teknologji të caktuar. 2. Kostot variabël të operimit; LCOE llogaritet me shprehjen: 3. Kostot e mirëmbajtjes. Incenerimi ose trajtimi me djegie është teknologjia më e drejtpërdrejt dhe e përdorur për rikuperimin e energjisë nga biomasa (pjesët e LCOE është çmimi që duhet të paguhet për një biodegradueshme) dhe mbetjet e ngurta, dhe njësi output si pagesë për fuqinë e prodhuar, me përfshin djegien e kësaj mase për të prodhuar qëllim që të arrihet një rikthim financiar i nxehtësi, ujë të nxehtë dhe për të gjeneruar caktuar ose të vendoset thjesht çmimi që avull. Kur bëhet fjalë për gjenerimin e energjisë projekti duhet të fitojë për mwh, me qëllim që të elektrike nga djegia e mbetjeve të ngurta urbane arrihet break-even ose të ardhurat të barazojnë (MNU), ekonomia e këtyre impianteve kostot e prodhimit. ndryshon shumë nga rasti kur si lëndë djegëse Parametrat kritikë të kërkuar për të llogaritur përdoret biomasa, sepse, përveç arsyetimit të LCOE për sistemet e gjenerimit të fuqisë nga shpjeguar më lart për veçoritë e MNU-së si biomasa dhe mbetjet e ngurta janë: lëndë djegëse relativisht lëndëve djegëse të 1. Kosto kapitale të investimit fillestar (CI); tjera, në vend që impianti incenerator të paguajë 2. Norma e aktualizimit (r në %); për sasinë e mbetjeve të ngurta urbane që vijnë 3. Jeta ekonomike e impiantit (n); në impiant, këto impiante përfitojnë atë që quhet 4. Kosto për materialin e djegshëm (Cmat. të gate fee si një e ardhur për asgjësimin e djegshëm); mbetjeve, e cila varion sipas vendeve të 5. Kostot e operimit dhe të mirëmbajtjes ndryshme. (CO&M); 6. Eficienca e gjenerimit të energjisë elektrike të impiantit. Në rastin e djegies së MNU-së për prodhim ndotjes, që çojnë edhe në vlera me të larta të energjie, LCOE-ja përfaqëson vetëm koston e LCOE-së; gjenerimit të energjisë elektrike dhe jo koston 2. Impiantet e incenerimit të MNU-së totale të shpërndarjes ose të furnizimit të përgjithësisht janë impiante më të shtrenjta, sepse energjisë elektrike, siç është lidhja me rrjetin ose përdorin një lëndë djegëse me fuqi kalorifike të kostot e balancimit. Gjithashtu, kjo nuk përfshin ulët (krahasuar me lëndët djegëse konvencionale, as kostot e kërkuara për kapacitetin mbështetës si: qymyr, naftë, gaz natyror), për gjenerimin e bazuar tek impiantet termike konvencionale, si energjisë elektrike, kështu që edhe LCOE-ja dhe shpenzimet e rastit për reduktim të është më e lartë se sistemet konvencionale të kapacitetit dhe të tjera shtesë. Supozimet gjatë fuqisë; llogaritjes së LCOE-së kanë rezultuar nga 3. Një tjetër faktor është edhe përbërja studimi i të dhënave për këto tip impiantesh21. merceologjike tipike e MNU-së në vendin tonë, Norma e aktualizimit (ose diskontimit) që do ku fraksioni organik përbën mesatarisht në rang të përdorim për të përfaqësuar koston e kapitalit kombëtar 47.36% të MNU-së, ndërkaq që për gjenerimin e fuqisë nga incenerimi i MNU-së përmbajtja e lagështisë e fraksionit organik është supozuar 10%. LCOE e një impianti të tillë supozohet rreth 70%. Këto bëjnë që të ulet fuqia është përgjithësisht e ndjeshme ndaj normës së kalorifike e MNU-së dhe të zvogëlohet sasia e aktualizimit të përdorur. Sikurse edhe në energjisë që mund të përftohet prej tyre. teknologjitë e tjera të prodhimit të energjisë nga Së fundi, Shqipëria sipas këtij studimi, mund impiante që përdorin burime të rinovueshme të të klasifikohet në vendet me risk të mesëm. energjisë, kostoja e kapitalit në Shqipëri nuk e Kuadri ligjor dhe rregullator, së fundi me ligjin kalon supozimin e mësipërm. Jeta ekonomike e nr. 7/2017, “Për nxitjen e përdorimit të energjisë impianteve të incenerimit të MNU-së me nga burimet e rinovueshme”, ka adresuar me ligj rikuperim energjie përgjithësisht supozohet 20– nxitjen e burimeve të rinovueshme dhe, sipas 25 vjet. këtij ligji, nëpërmjet PKVBRE 2015–2020, Vlerat, të cilat mund të merren në konsiderate qeveria “detyrohet” që, jo vetëm të hartojë planin për të llogaritur LCOE, janë përzgjedhur midis dhe të vendosë objektiva, por edhe të rishikojë opsioneve të ndryshme teknologjike dhe i në çdo 2 vjet objektivat kombëtarë të referohen prodhimit të energjisë elektrike nga detyrueshëm për kontributin e burimeve të incenerimi i MNU-së me rikuperim energjie. rinovueshme në konsumin përfundimtar bruto Këto vlera mbështetur në studimin e UPT-së deri më 2020-ën. janë pranuar: Ligji parashikon gjithashtu që, një sërë aktesh 1. Kostoja kapitale e investimit, për instalime nënligjore që priten të miratohen nga Këshilli i djegie deri në 2 mw CI = 2.05 – 2.30 (milionë Ministrave gjatë 2017–2018, do të bëjnë të euro/mw) sipas teknologjisë që ofrohet; mundur zbatimin e një politike nxitëse për 2. Kostoja e operimit dhe e mirëmbajtjes, diversifikimin e burimeve të rinovueshme, me CO&M = 150,000 (euro/mw/vit); qëllim investimet në këto burime. Kështu, për të 3. Faktori i përdorimit të impiantit: 85% ose adresuar riskun që buron nga kuadri ligjor dhe 7500 orë pune/vit; rregullator, Shqipëria duhet të fillojë të reflektojë 4. LCOE = 100 (eur/mwh). ndryshime te PKVBRE 2016–2020, me qëllim Duket se LCOE e energjisë elektrike të sigurinë e arritjes së objektivit kombëtar. Kjo do prodhuar nga djegia e MNU rezulton disi më e të thotë se duhet të ndryshojë raporti i lartë krahasuar me sistemet e tjera konvencionale instalimeve të parashikuara në PKVBRE 2016– energjetike, për shkak të tre faktorëve ndikues: 2020, në drejtim të rritjes të investimeve të 1. Për shkak të kuadrit ligjor strikt për ndotjen impianteve PV dhe eolike, me qëllim garantimin nga impiantet e incenerimit të MNU-së, duke e diversifikimit të burimeve të rinovueshme në përdorur teknologji të avancuara për kontrollin e Shqipëri 21 IRENA, 2012: Renewable Energy Technologies: Cost Analysis Series, “Biomass for Power Generation”. Tabela 4. Përmbledhje e të gjitha politikave dhe masave Emri dhe referenca e masës Lloji i masës Rezultatet e pritshme Grupi i synuar dhe/ose Ekzistuese ose e Data e fillimit dhe e aktivitet planifikuar përfundimit të masës Projektakti për metodologjinë e llogaritjes Rregullatore Korrigjimi i objektivit MIE, investitorët dhe E planifikuar Përfundon në tetor 2018 se “Objektivave kombëtarë” kombëtar të BRE-ve operatorët e tregut “Procedura për ankandet” për Rregullatore Kërkesë e ligjit nr. 7/2017. MIE, investitorët dhe E planifikuar Përfundon në tetor 2019 me teknologjinë e PV-së në shkallë të gjerë Procesi transparent për dhënien e operatorët e tregut asistencën e BERZH-it mbi 2 mw kapaciteteve gjeneruese me PV Rishikimi i VKM-së nr. 822/718, “Për Rregullatore Përmirësimi i proceduarave pas MIE, MIE, investitorët E re Përfundon në dhjetor 2018 procedurat e aplikimeve të veprave daljes së ligjit nr. 7/2017 dhe operatorët e tregut gjeneruese që nuk janë objekt koncesioni për BRE-të” nga hidro, era dhe PV Themelimi i agjencisë përgjegjëse për Rregullatore Kërkesë e ligjit nr. 7/2017 MIE E planifikuar Përfundon në dhjetor 2018 burimet e rinovueshme të energjisë Projektakti për mbështetjen e “Kontratave Rregullatore Kërkesë e ligjit nr. 7/2017. MIE, investitorët E re Masa do të vazhdojë përtej për diferencë” BRE-të integrohen në sistemin vitit 2020 deri në krijimin e elektroenergjetik sipas tregut rregullave të tregut të liberalizuar. Projektakti për “Skemat e matjes neto të Rregullatore Kërkesë e ligjit nr. 7/2017 MIE, OSHEE, investitorët E planifikuar Përfundon në prill 2018 energjisë” për vetëkonsumin deri në 500 Energji e prodhuar (ktoe) kw instalime PV Projektakti për përcaktimin e “Operatorit Rregullatore Kërkesë e ligjit nr. 7/2017 MIE E re Përfundon në mars 2019 të energjisë së rinovueshme” Energji e prodhuar (ktoe) Projektakti për rregullat e “Aksesit në Rregullatore Kërkesë e ligjit nr. 7/2017 MIE, ERE, OSHEE, E re Përfundon në dhjetor 2019 rrjet” dhe “Lidhja me rrjetin” Energji e prodhuar (ktoe) investitorët Projektakti për “Garancitë e origjinës” të Rregullatore dhe Këmbimin e BRE-ve për të MIE, ERE, investitorët E re Përfundon në dhjetor 2019 BRE-ve me qëllim. financiare arritur objektivat në vende të tjera që mund të investojnë. Kërkesë e ligjit nr. 7/2017 Projektligj për biokarburantet Administrative Përdorimi i biokarburanteve MIE, distributorët dhe Ekzistuese Përfundon në janar 2019 për transport përdoruesit fundorë Kriteret e qëndrueshmërisë së Administrative Përdorimi i biokarburanteve MIE, distributorët, E re Përfundon në janar 2019 biokarburanteve për transport përdoruesit fundorë Kriteret e verifikimit të biokarburanteve Administrative Kursime të energjisë dhe Investitorët dhe E re Përfundon në janar 2019 energji e prodhuar (ktoe) përdoruesit fundorë (industrialë) Diversifikimi i burimeve të rinovueshme Administrative Optimizimi i energjisë MIE, konsulencë, Ekzistuese Qershor 2018–2019 për prodhimin e energjisë elektrike nga prodhuar nga BRE investitorët BERZH/KfW PV/eolike Studime për identifikimin e treguesit Administrative Energji e identifikuar si BER - Ndërtesat publike ose E re Janar 2019 BER-N&F në nivel kombëtar ngrohje dhe ftohje. Informim private që ndërtohen të statistikor i rëndësishëm reja ose ato ekzistuese

2.3.3 Potenciali i energjisë diellore Kohët e fundit janë kryer disa studime të Studimi “Dielli në veprim” tregoi që ekziston rëndësishme për zhvillimin e tregut dhe potencialin një potencial shumë i madh për sistemet ngrohëse e sistemeve me energji diellore. Tregu është shumë diellore, jo vetëm për rajonin e BE-së, por i madh dhe, i marrë në tërësi, është në rritje të praktikisht në të gjithë botën, duke përfshirë shtetet qëndrueshme, ndonëse ecuria e rritjes ndryshon brenda UNFCCC-së. Është treguar gjithashtu që shumë nga shteti në shtet. Në këto studime duhet të kapërcehen një numër pengesash për të tregohet që potenciali i kolektorëve diellorë për zhvilluar tregun për këtë teknologji të nxjerrë prej sektorin e banesave dhe për sektorin e prodhimit të kohësh. Në përgjithësi, tregu i energjisë diellore energjisë elektrike janë domethënëse. Vlera mund të përshkruhet si një treg me rritje të minimale përfaqëson klimat më të ngrohta dhe qëndrueshme dhe me teknologji të nxjerra në treg vlera e lartë klimat e Evropës Veriore dhe prej kohësh. Megjithatë pjesë të publikut dhe Qendrore. Studimet tregojnë gjithashtu se numri në sektorët tregtarë vazhdojnë të mos jenë në dijeni të fjalë mund të shkojë drejt 1 m2 kolektor diellor për këtyre fakteve dhe habiten nga objektivat e banor në shtetet me klimë më të ngrohtë. Në përfitimit afatshkurtër. Për këtë arsye, industritë, Shqipëri ka kushte të shkëlqyera për prodhimin e kompanitë e strehimit privat e publik dhe energjisë nga PV-ja nëpërmjet sistemeve me energji ndërmarrjet e shërbimeve publike, përbëjnë vetëm diellore. Rrezatimi diellor vjetor është i lartë dhe një pjesë të vogël të përdoruesve të instalimeve të teorikisht mund të sigurojë në Shqipëri jo vetëm sistemeve për ngrohje me energji diellore. Synimi i ngrohje të ujit të nevojshme me temperaturë të ulët kësaj analize është të përshkruajë potencialin e gjatë një periudhe kohore të paktën (7–8) muaj, por ngrohjes së ujit me energji diellore dhe rritjen e edhe rreth 1500 orë me diell në pik për panelet PV pritur të tregut, si dhe pengesat kryesore, me qëllim të prodhimit të energjisë elektrike. Regjimi i theksimin e mundësive për të përhapur përdorimin rrezatimit diellor dhe orët me diell gjatë vitit në e ngrohjes diellore për tregun e energjisë dhe të Shqipëri tregohen në figurat dhe. sektorit të banesave. Figura dhe rrezatimi diellor (kwh/m2vit = Energjia e erës është një potencial i kWh/m2 vit) dhe orët me diell (orët/vit) në konsiderueshëm si burim energjie dhe është e Shqipëri shpërndarë njëtrajtësisht në çdo cep të botës.

2.3.4 Potenciali i energjisë së erës Mullinjtë me erë mund të instalohen shpejt dhe Energjia e erës përdoret për pompimin e ujit, përdorin një sipërfaqe të vogël toke. Në mullinjtë me erë dhe në dekadat e fundit shumicën e shteteve, instalimet e mullinjve me vëmendja është përqendruar në prodhimin e erë përballen me një shqetësim të përbashkët, energjisë elektrike. Makineritë që operojnë me mungesën e matjes së vazhdueshme të energjinë e erës kanë një kapacitet të instaluar që shpejtësisë së erës dhe me mungesën e erës së ndryshon nga disa [kw] deri në 5 [mw] dhe po përhershme. përdoren me sukses në zona të veçuara. Figura 21. Ndarja në zona sipas sasisë së orëve (licenca të lëshuara deri në vitin 2010). Duke pasur si vjetore të erës për një vlerë mesatare të shpejtësisë së qëllim vlerësimin e potencialit të këtij burimi, është erës. vlerësuar niveli i prodhimit të parqeve eolike të Për këtë arsye, shoqëritë e ndryshme që duan të planifikuara për ndërtim në Shqipëri është rreth 2400 investojnë në këtë sektor e kanë të vështirë të marrin mw. Disponueshmëria e parkut eolik ose faktori i një vendim nëse ia vlen të investohet në një rajon të ngarkesës - përqindja e kohës gjatë së cilës turbinat e caktuar pa këto të dhëna të domosdoshme. Të dhënat erës janë në gjendje pune me ngarkesë të plotë – e marra nga stacione të ndryshme Meteorologjike në konsiderohet universalisht si problemi më i madh për Shqipëri janë të përafërta dhe jo shumë të besueshme, energjinë e erës. Pasiguria mbi sasinë që do të sepse nuk janë mbledhur me qëllimin specifik të prodhojë një park eolik është një sfidë më vete. matjes së energjisë së erës (tabela 14 dhe figura 21). Metodologjia e parashikimit dhe vlerësimet e Ekzistojnë plane të mëdha për zhvillimin e burimeve të erës janë detyra të specialistëve. Matjet energjisë së erës në Shqipëri në vitet e ardhshme me mesatare vjetore të erës ndërmjet 5,8 m/s deri në 7 investime të konsiderueshme, me një total të m/s në zonat e kërkuara janë premtuese. Nga centraleve të erës të licencuar, me fuqi 1300 mw studimet mund të shihet që faktorët e ngarkesës në me tabelat 1 dhe 3 të Planit Kombëtar të Veprimit mënyrë tipike nga 22% deri në 25%. për Energjitë e Rinovueshme janë përdorur si Gjatë periudhës 2010–2014, ka vazhduar dhënia e strukturë për të përmbledhur gjetjet kryesore. licencave dhe deri në fund të dhjetorit 2014, në Për sektorin e energjisë, kapaciteti i instaluar i Shqipëri, totali i tyre shkon përafërsisht në 2548 mw, parashikuar (i akumuluar) (në mw) dhe prodhimi në bazë të informacionit të dhënë nga ish-Ministria e vjetor (gwh) tregohen sipas secilës teknologji. Për Energjisë dhe Industrisë, me potencial prodhimi sektorin hidrik, bëhet një dallim ndërmjet centraleve energjie prej rreth 5 twh/vit. Kapaciteti i sistemit me kapacitet të instaluar nën 1 mw, midis 1 dhe 10 elektrik shqiptar për të dërguar dhe për të përthithur mw dhe mbi 10 mw. Për energjinë diellore, detajet energjinë e erës është vlerësuar përafërsisht deri në janë dhënë veçmas për kontributet nga centralet 180–200 mw. elektrike me panele diellore fotovoltaike dhe ato me

2.3.5 Kontributi i BRE-ve në prodhimin e sisteme për ngrohje me energji diellore. Të dhënat për energjisë elektrike energjinë e erës në det (onshore) dhe në tokë (offshore) Për të përgatitur më mirë zbatimin e direktivës tregohen të ndara. Për biomasën e përdorur për 2009/28/EC, Shqipëria si të gjithë anëtarët e BE-së energjinë elektrike, është i nevojshëm një dallim midis dhe palët kontraktore të tjera të traktatit të KE-së, ka biomasës së ngurtë, të gaztë dhe të lëngshme. bëre një vlerësim të potencialit të disponueshëm për Gjithashtu, mbulimi përkatës për çdo bimë (përfshirë zhvillimin e burimeve të energjive të rinovueshme për bimët BRE), jepet në figurat 22–26. prodhimin e energjisë elektrike. Tabela 10 së bashku Tabela 22. Sasitë e parashikuara të teknologjive të BRE 2009–2015 dhe 2015–2020 Teknologjitë 2009 2010 2011 2012 2013 2014 MW GWh MW GWh MW GWh MW GWh MW GWh MW GWh Hidro: <1mw 19 53 21 69 23 91 25 101 33 122 45 164 1mw–10 mw 9 24 18 32 26 100 44 188 117 375 225 755 >10mw 1,460 5,900 1,460 7,743 1,460 4,158 1,460 4,725 1,483 6,586 1,506 4,058 Diellore: Fotovoltaike - - - - - - - - - - - - Diellore - NEUD - - - - - - - - - - - - Era: Në det - - - - - - - - - - - - Në tokë - - - - - - - - - - - - Biomasa: E ngurtë - - 1 4 2 8 3 12 4 16 5 20 Biogaz - - - - - - - - - - - - Biolëngje - - - - - - - - - - - - TOTALI 1,488 7,200 1,499 7,360 1,509 7,379 1,529 7,552 1,633 7,701 1,777 7,793 Nga të cilat në - - 1 4 2 8 3 12 4 16 5 20 CHP Teknologjitë 2015 2016 2017 2018 2019 2020 MW GWh MW GWh MW GWh MW GWh MW GWh MW GWh Hidro: <1mw 48 185 50 195 55 213 60 232 61 236 67 259 1mw–10 mw 248 941 272 1,035 315 1,197 360 1,368 369 1,402 423 1,607 >10mw 1,506 4,453 1,571 4,713 1,571 4,713 1,571 4,713 1,834 5,680 1,834 5,680 Diellore: Fotovoltaike - - - - - - - - - - - - Diellore NEUD - - - - - - - - - - - - Era: Në det - - - - - - - - - - - - Në tokë - - - - 4 8 10 20 20 40 30 60 Biomasa: E ngurtë - - - - - - - - - - - - Biogaz - - - - - - - - - - - - Biolëngje - - - - - - - - - - - - TOTALI 1,803 8,095 1,995 8,396 2,052 8,697 2,114 8,998 2,405 9,299 2,483 9,600 Nga të cilat në - - 1 4 2 8 3 12 4 16 5 20 CHP Konkluzione dhe rekomandime masa afatmesme dhe afatgjata deri në vitin 2020,

3.1 Politikat e energjisë se burimeve të rino- me synimin që Shqipëria të ketë përafruar vueshme plotësisht legjislacionin në përputhje me Acquis- Në 10 vitet e fundit promovimi i BRE-ve në in për energjinë të BE-së. Shqipëri ka qenë i përqendruar në skemat e 3.1.2 Barrierat administrative mbështetjes financiare dhe mundësisë për aksesin PKVBRE-ja, në koherencë me direktivën, bën në rrjet të energjisë elektrike të prodhuar nga vlerësimin dhe më pas analizën e lehtësisë dhe burimet hidrike. Politika shtetërore, me qëllim barrierave të procedurave administrative nxitjen e investimeve në energji, përgjithësisht kombëtare për promovimin e burimeve të krijoi klimën e favorshme të dhënies se rinovueshme. Bazuar në parimin e “kush të vijë koncesioneve për ndërtimin e veprave të më parë - i pari shërbehet”, procedurat janë prodhimit të energjisë elektrike dhe garantimin lehtësuar ndjeshëm, por gjithsesi, koncesionet e për parablerjen e energjisë për një periudhë 15- HECV-ve janë dhënë në bazë të një procesi të vjeçare. Duhet thënë, se dhënia e koncesioneve konkurrimit të ofertave dhe autorizimet për në këto vite ka qenë në varësi të politikave gjenerime të energjisë elektrike me burime të afatshkurtra dhe jo të një politike të rinovueshme, janë dhënë mbi baza transparente. qëndrueshme energjetike dhe mjedisore. Kështu, Plani Kombëtar i Veprimit për Energjitë e nga HEC-et me koncesion, vetëm 25% e tyre Rinovueshme përcakton udhërrëfyesin e arritjes janë instaluar deri më 2014-ën, dhe përfaqësojnë së objektivit kombëtar për përqindjen e energjisë 16% të gjenerimit të parashikuar, që tek e fundit, nga burimet e rinovueshme që konsumohet në është vetëm 14.5% e konsumit të parashikuar më sektorin e energjisë elektrike, të transportit dhe 2020-ën. Pritshmëria e HECV-ve në fazë në sektorin e ngrohjes dhe ftohjes në vitin 2020. ndërtimi mund të rrisë me rreth 18% prodhimin PKVBRE-ja vendos objektiva tregues specifikë hidro deri më 2020-ën. për teknologjinë për energjinë elektrike të

3.1.1 Legjislacioni dhe Acquis prodhuar nga BER. Ligji nr. 7/2017 krijoi përputhjen me 3.1.3 Skema të mbështetjes financiare detyrimet ndërkombëtare që rrjedhin nga Plani Kombëtari i Veprimit për Energjitë e Traktati i Komunitetit të Energjisë, me qëllim Rinovueshme, përveç masave të mësipërme, miratimin e një kuadri ligjor më të konsoliduar përcakton edhe “Skema të mbështetjes dhe gjithëpërfshirës në përputhje me direktivën financiare”, si angazhim i drejtpërdrejtë i qeverisë 2009/28/EC për të përmbushur objektivin shqiptare, me qëllim arritjen e objektivit. kombëtar për të konsumuar 38% burime të Opsionet e skemave mbështetëse janë përshkruar rinovueshme deri në vitin 2020. me detaje, por në ngjashmëri edhe me vende të Në këtë kuadër në PKVBRE rekomandohen: rajonit, mbështetja financiare nënkupton: i) i) masa efektive për miratimin e një kuadri ligjor mbështetje direkte për investimin, grantet më të konsoliduar dhe gjithëpërfshirës në kapitale, huat me interes të ulët, përjashtimi nga përputhje me direktivën 2009/28/EC; ii) analizë taksat ose reduktimi i tyre, rimbursimi i taksave, më të gjerë lidhur me interesat e të gjithë skemat e tenderimit, detyrimet për energjitë e operatorëve të tregut të burimeve të rinovueshme rinovueshme me ose pa certifikata të gjelbra në aplikimin e “skemave mbështetëse” për (certifikata të gjelbra të tregtueshme); dhe ii) promovimin e BRE-ve pa dallim; dhe iii) skema e tarifës promovuese Feed-in Tariff, që do përforcimin e legjislacionit për biokarburantet në të thotë një marrëveshje paraprake (PPA) për sektorin e transportit në drejtim të kritereve të blerjen e energjisë nga një furnizues publik për qëndrueshmërisë, informimin/raportimin, si dhe prodhuesit e vegjël të energjisë elektrike. vendosja e masave për nxitjen e tregtimit të tyre Sikurse duket nga interesi shumë i madh i te konsumatori fundor. investitorëve, situata e burimeve energjetike të Ky angazhim vjen në kuadër të strategjisë rinovueshme në Shqipëri është komplekse dhe evropiane për energjinë e gjelbër dhe Planit vazhdimisht në zhvillim. Në këtë kuptim, Kombëtar për Integrimin Evropian, që përfshin përmbushja e objektivave dhe pajtueshmëria me direktivën, ka nevojë për rillogaritje, të cilat në kuadër të angazhimeve të reja të politikave për 3.2 Sasitë e BRE-v për të realizuar Objektivin BRE-të, dhe shqyrtimit më të gjerë të Kombëtar 38% legjislacionit ekzistues, nisur nga koha kur është Si pikënisje në Objektivin Kombëtar për projektuar objektivi 38%, do të kenë një BRE-të do të jetë viti 2009, në të cilin KFBE-ja projeksion të ndryshëm për vitin 2020. Lidhur ka qenë 2,104 ktoe dhe përqindja e BRE-ve në me legjislacionin për BER, masat që do të terma konsumi ka qenë 29.5%. Duke përdorur vazhdojnë të merren, me siguri, do të krijojnë metodën e përcaktuar në direktivë, sipas kushtet për vendosjen e skemave likuide të teknologjive jepen të dhënat bazë për mbështetjes financiare, kushteve rregullatore dhe promovimin e BRE-ve: strategjive nga institucione politikëbërëse. Tabela 1. Tabela përmbledhëse e BRE-ve për ngrohje/ftohjen, transportin dhe energjinë elektrike që do të shtohen pas vitit 2015 në konsumin final bruto të energjisë në Shqipëri deri në vitin 2020 PKVBRE 2015–2020 2018–2020 2015–2020 2018–2020 2015–2020 2018–2020 Teknologjitë shtesë të Sasia Gjenerimi Instalimi BRE 2015–2020 ktoe gwh/vit mw 1. HECV deri në 15 mw 200 135.0 2,326 1,600 750 600 BRE-E (SHPP) Eolike (Wind) 30 18.1 233 210 30 70 Fotovoltaike (PV) 40 15.0 582 174 50 120 Nga MNU (waste to energy) 0 5.0 0 60 0 8 Total 1 (ktoe) 270 172 3,140 2,044 830 798 % në KFBE 25% 35% 2. Biomasë 52 - BRE- Total 2 (ktoe) 52 0 N&F % në KFBE 10% 0% 3. Biokarburante FAME 75 - BRE-T Total 3 (ktoe) 75 65.0 % në KFBE 3% 3% BER Total 1+2+3 397 233.8 % në KFBE 38% 38%

3.2.1 Energjia e rinovueshme për sektorin e transportit (BRE-T) Me qëllim arritjen e objektivit kombëtar të konsumit të BRE-ve prej 38% në vitin 2020 është e domosdoshme prodhimi në territorin e Shqipërisë të sasisë prej 3% të KFBE-së ose përzierjen në masën deri 7% në volumin e karburanteve të lëndëve djegëse të rinovueshme (FAME), që konsumohen në sektorin e transporteve. Kjo sasi është e barabartë me të paktën 65 ktoe (65,000 tonë/vit FAME) për sektorin e transportit në vitin 2020. Kjo sasi e pjesës së rinovueshme në biokarburante merr në konsideratë rritjen me të paktën në 10,000 tonë në vitin 2020 krahasuar me vitin 2015.

3.2.2 Energjia e rinovueshme për ngrohjen dhe ftohjen (BRE-N&F) Me qëllim arritjen e objektivit kombëtar të konsumit të BRE-ve prej 38% në vitin 2020 nuk është më e domosdoshme rritja e konsumit nga biomasa, kështu që pjesa në KFBE reflektohet 0% rritje në sektorin e ngrohjes dhe të ftohjes, BER- N&F. Kjo do të thotë që nuk do të ketë rritje shtesë të sasisë së nxehtësisë pra 0 gwh/vit në vitin 2020 ose rritje në konsumin vjetor të BER-N&F prej 0 ktoe nxehtësi nga biomasa drusore/ industriale/mbetjet.

3.2.3 Energjia e rinovueshme për prodhimin e energjisë elektrike (BRE-E) Me qëllim arritjen e objektivit kombëtar të konsumit të BRE prej 38% në vitin 2020 është e domosdoshme një rritje e sasisë shtesë të konsumuar të energjisë elektrike nga burime të rinovueshme, me të paktën 172 ktoe (2,044 gwh) deri në vitin 2020. Kjo do të thotë gjithashtu, një rritje mesatare të gjeneruesve të energjisë elektrike nga burime të rinovueshme në masën 798 mw (20– 35% faktor kapaciteti), të cilat propozohet të ndahen sipas tabelës përmbledhëse 1.